Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ. 40 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ. 40 1"

Transcript

1 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ Από την Πεφωτισμένη Δεσποτεία στην Αντιδραστική Απολυταρχία Διοικητική Εξέλιξη και Θεσμική Ολοκλήρωση της Λογοκρισίας στη Μοναρχία των Αψβούργων (περ ) «[ ] Ένας λογοκριτής είναι ένα ανθρωπόμορφο μολύβι ή ένας άνθρωπος με μορφή μολυβιού, μια εν-σαρκωμένη μολυβιά για τα προϊόντα του πνεύματος, ένας κροκόδειλος, ο οποίος στις όχθες του ποτα-μού των ιδεών διαβιεί και αποκόπτει με τα δόντια του το κεφάλι των λογοτεχνών που κολυμπούν εκεί. [ ] Η λογοκρισία είναι η μικρότερη από δύο αισχρές αδελφές, η μεγαλύτερη ονομάζεται Ανάκριση (Inquisition). Η λογοκρισία είναι η ζωντανή ομολογία των ισχυρών, ότι μπορούν να εξουσιάσουν μό-νο αποβλακωμένους σκλάβους, αλλά δεν μπορούν να κυβερνήσουν ελεύθερους λαούς. Η λογοκρισία είανι κάτι, το οποίο βαθιά πίσω από το δήμιο βρίσκεται, επειδή της ίδιας η ροή της διαπαιδαγώγησης, την οποία πριν από εξήντα χρόνια βοηθούσε να ανοίξει το δρόμο προς την ειλικρίνεια, είχε [ωστόσο] η λογοκρισία στη νεότερη εποχή, αποτυπωμένο το στίγμα της περιφρόνησης.» 1 Στα παραπάνω λακωνικά, πλην όμως ιδιαίτερα καυστικά σχόλια του Αυστριακού θεατρικού συγγραφέα Johann Nestroy ( ) 2 στο έργο του Freiheit in Krahwinkel που είδε το φως της δημοσιότητας μέσα στην επανάσταση του 1848, είναι δυνατόν να συμπυκνωθούν τα κυριότερα σημεία εξέλιξης της λογοκρισίας στη Μοναρχία των Αψβούργων 3 στις τελευταίες δεκαετίες του 18 ου και στο πρώτο ήμισυ του 19 ου αιώνα, καθώς επίσης και τα αισθήματα της πλειοψηφίας των διανοούμενων της αυτοκρατορίας απέναντί της. Η συγκυρία ασφαλώς δεν ήταν τυχαία. Η επαναστατική ορμή που το Μάρτιο κατέλαβε την αυστριακή πρωτεύουσα, κλονίζοντας συθέμελα το ως τότε κυρίαρχο, αντιδραστικό καθεστώς του καγκελάριου Metternich, επέτρεψε την έκφραση φιμωμένων παλαιότερα απόψεων και ώθησε σε προσωρινή έστω κατάργηση του διαβόητου λογοκριτικού μηχανισμού των Αψβούργων με την παράλληλη διαμόρφωση μιας εφήμερης ελευθερίας της έκφρασης 4. Πώς όμως έφτασαν οι Βιεννέζοι 1 Παρατίθεται στο Herles, 1973: 130 και στο McKenzie, 1980: 327. Πρόσθετες πληροφορίες βλ. Olechowski, 2013: και Yates, 1996: Για το έργο του Nestroy, συμπεριλαμβανομένης και της υπό εξέταση παράστασης, βλ. τις σχετικές α- ναφορές στο τρίτο κεφάλαιο. Για βιογραφικά στοιχεία, βλ. πολύ συνοπτικά, Vocelka, 2000: 180 και α- ναλυτικότερα, Duriegl (επιμ.), 1988: Με τον όρο Αυστρία ή Αυστριακή αυτοκρατορία ή Μοναρχία των Αψβούργων εννοείται το κρατικό αυτό μόρφωμα που θεσμικά τουλάχιστον δημιουργήθηκε το 1804 με την αυτοκρατορική στέψη του Φραγκίσκου Α (Β, ) σε απάντηση της αντίστοιχης του Ναπολέοντα και ουσιαστικά αποτελούσε αναπόσπαστη συνέχεια και εξέλιξη των κληρονομικών εδαφών των Αψβούργων στην κεντρική Ευρώπη και στον πρώιμο 19 ο αιώνα περιλάμβαναν τα γερμανικά εδάφη της Αυστρίας, τη Βοημία, τη Μοραβία, την Αυστριακή Σιλεσία, την Ουγγαρία, την Τρανσυλβανία, το Βανάτο, τη Γαλικία, τη Μπουκοβίνα, την Ίστρια, τη Δαλματία, το Βένετο και τη Λομβαρδία, όλα συνδεδεμένα με την πατρογονική κληρονομιά της οικογένειας μέσω κυρίως επιγαμιών από τον ύστερο Μεσαίωνα και σπανιότερα διπλωματικών συμφωνιών και πολεμικών συγκρούσεων. Οι Αψβούργοι, ως το 1806 αυτοκράτορες της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Γερμανικού Έθνους, διέθεταν μια ονομαστική εξουσία πάνω στο σύνολο του γερμανόφωνου κόσμου που όμως ήταν σε θέση να ασκήσουν μόνο στα προαναφερθέντα ε- δάφη. Η κατάργηση του μεσαιωνικού αυτοκρατορικού τίτλου από τον Ναπολέοντα μόνο τυπικές είχε συνέπειες καθώς αφορούσε στην επιβεβαίωση ενός τετελεσμένου γεγονότος. 4 Για μια διεξοδική επισκόπηση της επανάστασης του 1848 στη Μοναρχία, των χαρακτηριστικών και των συνεπειών της, βλ. Jaszi, 1961: 86-99, Kann, 1974: , Taylor, 1965: και Vocelka, 2000: 198 και εξής. Τα αισθήματα των λαών της αυτοκρατορίας και ειδικότερα δε των κατοίκων της Βιέννης ενώπιον της επαναστατικής έκρηξης, σκιαγραφούν περιληπτικά ο Emerson, 1968: 136 και διεξοδικότερα, αλλά με μεγαλύτερη δόση συναισθηματικής φόρτισης, ο Brion, 1994: Για τις επαναστάσεις του 1848 ως ένα ευρύτερο, ευρωπαϊκό φαινόμενο, βλ. Hobsbawm, 1992: Ειδι-

2 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ να έχουν τόσο άσχημη εντύπωση για τους θεσμικούς υπηρέτες του κοινού συμφέροντος -ή έστω ένα μέρος τους-; Με ποίον ακριβώς τρόπο και υπό ποιες συνθήκες διαμορφώθηκε το σύστημα του αψβουργικού λογοκριτικού μηχανισμού, ποιό το προσωπείο και τα συστατικά στοιχεία του στις απαρχές και στα τέλη της υπό εξέταση περιόδου; Αυτά είναι ερωτήματα, τα οποία θα μας απασχολήσουν στη σχετικά περιορισμένης έκτασης σύνθεση μας περί λογοκρισίας. Επιστρατεύοντας το ιδιαίτερα ταιριαστό για τις επιδιώξεις μας είδος της συνταγματικής και διοικητικής ιστορίας (Verfassungs- und Verwaltungsgeschichte), επιφανούς απογόνου του ιστορικισμού και α- πό καιρό εδραιωμένης στο γερμανόφωνο ακαδημαϊκό κόσμο, αλλά δυστυχώς σχετικά υπανάπτυκτης ακόμα στα ελληνικά πανεπιστημιακά ακροατήρια, θα επιχειρήσουμε μια ανασκόπηση στα ουσιαστικότερα θεσμικά όργανα του κράτους και στις σπουδαιότερες νομικές διατάξεις που έδωσαν σάρκα και οστά στον άλλοτε φημισμένο, άλλοτε διαβόητο, μα πάντα θεμελιώδους κοινωνικής και πολιτικής σπουδαιότητας μηχανισμό της αυστριακής λογοκρισίας. Ο λογοκριτικός μηχανισμός της αυτοκρατορίας των Αψβούργων όπως διαμορφώθηκε στο δεύτερο μισό του 18 ου αιώνα και διατηρήθηκε ως και τα μέσα του 19 ου, μπορεί να γίνει αντιληπτός υπό το πρίσμα της διοικητικής και θεσμικής συνέχειας παρά τις αξιοσημείωτες αλλαγές στους στόχους και στη νοοτροπία των λογοκριτών από την περίοδο των ναπολεόντειων πολέμων και εξής. Ως εκ τούτου η οριοθετημένη εντός του υφιστάμενου χρονικού πλαισίου ενασχόληση με το εν λόγω αντικείμενο κρίνεται θεμιτή. Κατ αρχάς η σύσταση μιας κρατικά ελεγχόμενης κοσμικής λογοκριτικής υπηρεσίας αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της συγκρότησης μιας σύγχρονης γραφειοκρατίας 5, ώστε να επιτευχθεί ο διοικητικός συγκεντρωτισμός και ο εξορθολογισμός, ένας πάγιος δηλαδή στόχος της Μαρίας-Θηρεσίας ( ) και του Ιωσήφ Β (1765/ ) 6. Στόχος των μεταρρυθμίσεων ήταν η παροχή καλύτερης ποιοτητας υπηρεσιών στη μεγάλη μάζα των υπηκόων του αυτοκράτορα, εφόσον εκείνος (ή εκείνη) ήταν ο πρώτος υπηρέτης του κράτους (ersten Diener seines Staates) και όφειλε να χρησιμοποιεί την εξουσία του μόνο για την κοινή ωφέλεια, χωρίς όμως αυτό να την μειώνει στο ελάχιστο 7. Έτσι η συγκρότηση του σύγχρονου κράτους ώθησε σε μονάρχες που παρά τις αγαθές τους προθέσεις ήταν πιο συγκεντρωτικοί και δυνάμει πιο αυταρχικοί παρά ποτέ. Η πολιτική αυτή ευνόησε και τα μεσαία στρώματα, τα οποία μέσα από τη δημόσια υπηρεσία βρήκαν μια μοναδική ως τότε διέξοδο κοικότερα, οι εξελίξεις στο λίκνο της επανάστασης δηλαδή στη Γαλλία, εξιστορούνται στο Maurice Agulhon, 1848: Η επανάσταση στη Γαλλία ή η μαθητεία στη δημοκρατία, Αθήνα: Πόλις, Για τη διοικητική εξέλιξη της Μοναρχίας την εποχή της λεγόμενης πεφωτισμένης δεσποτείας, βλ. Vocelka, 2000: , Höbelt, 2000: και Jaszi, 1961: 66-73, του οποίου έκδηλος είναι ο θαυμασμός για τις ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις του Ιωσήφ Β. Ως προς τις απαρχές της διαδικασίας συγκεντρωτικοποίησης των χωρών των Αψβούργων, η μελέτη του R.J.W. Evans, The Making of the Habsburg Monarchy, , Οξφόρδη: Oxford Univ. Press, 1979, παραμένει κλασική. Οι πληροφορίες που παρέχονται μέσα από στο Ingrao, 1994: είναι επίσης εξαιρετικά διαφωτιστικές. Πολύ εύχρηστη πάνω στο θέμα είναι και η διήγηση του Waltraud Heindl στο Bureaucracy, Officials and the State in the Austrian Monarchy: Stages of Change since the Eighteenth Century, Austrian History Yearbook, Vol. 36 (2006), 35-57, όπου περιγράφεται η διοικητική εξέλιξη της αυτοκρατορίας ως το Ανάλογου ενδιαφέροντος και ιδιαίτερα πρωτότυπο είναι και το σχετικό κεφάλαιο του Michael Mann, Οι πηγές της κοινωνικής εξουσίας, τμ. 2: η ανάδυση των τάξεων και των εθνώνκρατών, , Αθήνα: Πόλις, 2009, Για μια συνοπτική παρουσίαση της θηρεσιανής-ιωσηφικής λογοκρισίας, βλ. Olechowski, 2013: και ακόμα Ernst Wangermann, Lockerungen und Verschärfungen der Zensur unter Joseph II. und Leopold II., στο: Erika Weinzierl, Rudolf Ardelt (επιμ.), Justiz und Zeitgeschichte VIII, Βιέννη-Salzburg: Geyer-Edition Verlag, 1991, Βλ. Vocelka, 2000: 157.

3 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ νωνικής και οικονομικής ανόδου 8. Η σύσταση της πρώτης υπηρεσίας λογοκρισίας το 1751 (Zensurkommission) και αργότερα το 1760 (Studien- und Bücher-Zensur-Hofcommission) και η τήρηση από το 1754 αρχείων των απαγορευμένων βιβλίων, εντασσόταν στις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις και είχε φιλελεύθερο χαρακτήρα καθώς αποσκοπούσε να αφαιρέσει τον έλεγχο της παιδείας και της πνευματικής παραγωγής από την Εκκλησία και παράλληλα να προστατέψει το κοινό από τυχόν ανάρμοστά και επιβλαβή αναγνώσματα, μια διαδικασία που θα μπορούσαν να διεκπεραιώσουν μόνο ανώτερης μόρφωσης κρατικοί υπάλληλοι, οι οποίοι έτσι θα απελευθέρωναν τους αναγνώστες από τα δεσμά του σκοταδισμού και της δεισιδαιμονίας που για αιώνες είχε επιβάλλει η Εκκλησία 9. Ταυτόχρονα η ελευθερία που διαμορφώθηκε δεν ήταν ασύστολη καθώς πολλά μυθιστορήματα ή πολιτικές και φιλοσοφικές πραγματείες όπως έργα του Βολταίρου ή του Ρουσσώ απαγορεύτηκαν 10. Στην Ουγγαρία, η διαμάχη ανά-μεσα στην κεντρική διοίκηση και τις περιφερειακές δυνάμεις αποκρυσταλλώθηκε στη διένεξη της αυτοκράτειρας με τον κόμη Ferenc Barkóczy, αρχιεπίσκοπο του Eszter-gom. Επρόκειτο για ένα αξίωμα που παραδοσιακά ήλεγχε ποια θρησκευτικά βιβλία μπορούσαν να διατεθούν στο κοινό σε συνεργασία με το κολλέγιο των Ιησουϊτών που έδρευε στο Pozsony (σημ. Bratislava). Η σύγκρουση έληξε τη δεκαετία του 1760 με επικράτηση της Μαρίας Θηρεσίας. Μολοταύτα, στο μέλλον δεν έλειψαν οι εντάσεις αφού επανειλημμένως οι Ούγγροι λογοκριτές αποπειράθηκαν να απαγορεύσουν βι-βλία που είχαν εγκριθεί από τους Αυστριακούς συναδέλφους τους. Συνολικά, στόχος της θηρεσιανής λογοκρισίας ήταν η προστασία της θρησκείας, του κράτους, του αυ-τοκρατορικού κύρους και ισχύος, μα τα κριτήρια επιβολής της κάθε άλλο παρά σαφή ήταν και η λήψη αποφάσεων ήταν εν πολλοίς ζήτημα μεμονωμένων αξιωματούχων. Τα μέτρα του Ιωσήφ Β διακρίνονταν για το ριζοσπαστισμό και την τόλμη τους που καμία μεταγενέστερη ηγεσία δεν προσέγγισε και είχαν κατά πολύ ξεπεράσει τα όρια αυτών της μητέρας του 11. Ο ίδιος μάλιστα είχε δημοσιεύσει μια μελέτη με τίτλο: Grund-Regeln zur Bestimmung einer ordentlichen, künftigen Bücherzensur (Βασικοί κανόνες για τον προσδιορισμό μιας συστηματικής, μελλοντικής λογοκρισίας στα βιβ- 8 Οι γόνοι της αριστοκρατίας απλώς δεν επαρκούσαν αριθμητικά για τη στελέχωση της κρατικής μηχανής. Βλ. Höbelt, 2000: Βλ. Vocelka, 2000: Για τον αγώνα των κοσμικών, αυτοκρατορικών Αρχών κατά της εκκλησιαστικής εξουσίας, βλ. Höbelt, 2000: 213 και Heindl, 1994: Επ αυτού εξαιρετικής σπουδαιότητας είναι το έργο της Grete Klingenstein, Staatsverwaltung und kirchliche Autorität im 18. Jahrhundert. Das Problem der Zensur in der theresianischen Reform, Βιέννη: Österreich Archiv, Schriftenreihe des Instituts für Österreichkunde, Η εκκοσμίκευση της λογοκρισίας που ασκούνταν από το 17 ο αιώνα από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, πιστευόταν ότι θα οδηγούσε και στην εκλογίκευσή της, ό- πως και συνέβη. Πάντως, όπως τονίζει η συγγραφέας, εκείνη την εποχή δεν νοούνταν επ ουδενί ολοκληρωτική απελευθέρωση της πνευματικής παραγωγής. 10 Βλ. Bachleitner, 2012: Στις μεταρρυθμίσεις του υλοποιήθηκαν κατά την ιωσηφική δεκαετία στηρίχθηκε το ιδεολογικό οπλοστάσιο όλων των φιλελεύθερων και συντηρητικών αυστριακών πολιτικών φιλοσόφων του επόμενου αιώνα. Το έργο του T.C.W. Blanning, Joseph II, Λονδίνο: Longman, 1995 χρησιμεύει ως μια κατατοπιστική εισαγωγή. Για τα μέτρα που πήρε, χρήσιμα είναι τα έργα των Roger Bauer, Kaiser Joseph und die -literarischen- Folgen, στο: Wien und Europa zwischen den Rovolutionen ( ), Βιέννη/ Μόναχο: Wiener Schriften, 1978 και Helmut Reinalter, Josephinismus, Geheimgesellschaften und Jakobinismus. Zur Radikalen Spätaufklärung in der Habsburger-Monarchie, στο Anna Drabek et al. (επιμ.), Ungarn und Österreich unter Maria Theresa und Joseph II. Neue Aspekte Verhältnis beider Länder, Βιέννη: Βölhau Verlag, 1982, Για την ιδεολογική κληρονομιά του Ιωσήφ, είναι ιδιαίτερα κατατοπιστικό το άρθρο της N. Wingfield, Emperor Joseph II in the Austrian Imagination up to 1914, στο: L. Cole, D. Unowsky (επιμ.), The Limits of Loyalty. Imperial Symbolism, Popular Allegiances and State Patriotism in the Late Habsburg Monarchy, Minnesota: Berghahn Books, 2007,

4 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ λία). Όρισε ως επικεφαλής της λογοκριτικής υπηρεσίας τον διακεκριμένο λόγιο Gottfried van Swieten το 1784 και εργάστηκε για την περαιτέρω συστηματοποίηση των κριτηρίων βάσει των οποίων γινόταν η λογοκρισία και θέσπισε τον έλεγχο μόνο στα βιβλία που εκτίθονταν στο εμπόριο και όχι στα ιδιωτικά κείμενα. Οι απαγορεύσεις έγιναν ηπιότερες και ο έλεγχος έγινε ακόμη πιο συγκεντρωτικός, στοιχείο που ωστόσο δεν εμπόδισε τις διαφωνίες ανάμεσα σε Αυστριακούς και Ούγγρους λογοκριτές, αφού οι πρώτοι θεωρούνταν γενικώς πιο επιεικείς, στοιχείο που δεν ανταποκρινόταν πάντα στην πραγματικότητα αφού ακόμη και ισχυροί Μαγυάροι ευγενείς είχαν βιώσει τη βαριά ανάσα του λογοκριτή. Η έκφραση της κοινής γνώμης που τότε βρισκόταν στα πρώτα στάδια ανάδυσης, ενθαρρύνθηκε από τη διαμόρφωση του φιλελεύθερου κλίματος, όπως εξάλλου και από την καθιέρωση της υποχρεωτικής βασικής σχολικής εκπαίδευσης λίγα χρόνια πριν (1774) 12. Αποτυπώθηκε δε στη δημοσιοποίηση πλήθους φυλλαδίων που γενικά εκφράζονταν θετικά για το μεταρρυθμιστικό έργο του αυτοκράτορα και ως εκ τούτου δεν αποτέλεσαν αντικείμενο απαγόρευσης 13. Η ανοχή παρόλα αυτά είχε όρια. Οι οδηγίες προς τους λογοκριτές του 1781 αποσαφήνιζαν ότι βιβλία που συστηματικά επιτίθονταν στην Εκκλησία θα απαγορεύονταν. Οι δημόσιοι λειτουργοί επίσης ενθαρρύνονταν να αντιμετωπίσουν με αυστηρότητα: «οτιδήποτε περιέχει ανήθικες σκηνές και ανούσιες χονδρολογίες που δεν θα μπορούσαν ποτέ να δώσουν τροφή στις διδασκαλίες του Διαφωτισμού» 14. Την ίδια στιγμή διαμορφώθηκε ειδικό θεσμικό πλαίσιο για τα εισαγόμενα βιβλία από το εξωτερικό. Τα απαγορευμένα έργα εντάχθηκαν σε τέσσερεις κατηγορίες: στα πορνογραφικά μυθιστορήματα, στα έργα που ενθάρρυναν τη δεισιδαιμονία, πραγματείες με αθεϊστικό ή νατουραλιστικό περιεχόμενο, υπερβολικά προκλητικές απέναντι στην Εκκλησία και τέλος μια ασαφή κατηγορία πολιτικών έργων 15. Το Φεβρουάριο του 1787 ο πεφωτισμένος ριζοσπαστισμός έφτασε στο αποκορύφωμα του όταν στη Βιέννη η προληπτική λογοκρισία (Vorzensur), το πλέον ουσιαστικό στάδιο της λογοκρισίας σε όλα τα προγενέστερα και μεταγενέστερα κάθεστώτα, απεμπολήθηκε πλήρως. Αν ένα δημοσίευμα κρινόταν εκ των υστέρων ακατάλληλο, ο εκδότης του υποχρεούνταν να αποσύρει το επίμαχο υλικό και τα πληρώσει ένα πρόστιμο για κάθε αντίτυπο του έργου. Γνωρίζουμε ωστόσο ότι επί της βασιλείας του Ιωσήφ, αυτή η αρχή ουδέποτε τέθηκε σε εφαρμογή. Ωστόσο το ρηξικέλευθο αυτό νομοθέτημα αποσύρθηκε από τον ίδιο τον αυτοκράτορα λίγο πριν το θάνατο λόγω των σφοδρών εσωτερικών αντιδράσεων που ακολούθησαν την έκδοση του 16. Στον Ιωσήφ αποδίδεται και η θεμελιώδους σημασίας θέσπιση της αρχής ότι τα βιβλία που απευθύνονταν σε μορφωμένους λογοκρίνονταν με διαφορετικά κριτήρια απ αυτά που προορίζονταν για το ευρύ κοινό. Έτσι έργα, τα οποία υπό κανονικές συνθήκες θα θεωρούνταν ανάρμοστά και θα απαγορεύονταν, εντούτοις επετράπη η κυκλοφορία τους εφόσον μόνο άτομα υψηλής μόρφωσης -άρα αξιόπιστα- θα είχαν τη δυνατότητα να τα μελετήσουν. Το έργο του λ.χ. David Hume, Dialogues concerning Natural Religion (1779) συνιστά τυπικό δείγμα. Σε τελική ανάλυση, όπως επισημαίνει και επιφανής μελετητής του φαινομένου, η λογοκρισία ποτέ δεν καταργήθηκε 12 Βλ. Heindl, 1994: 45 και Vocelka, 2000: Βλ. Brion, 1994: 33-35, Höbelt, 2000: 215 και Olechowski, 2013: Πρβλ. Höbelt, 2000: και Gates, 1987: 29. Στις αρχές της βασιλείας του Ιωσήφ ο κατάλογος των απαγορευμένων βιβλίων περιλάμβανε περίπου 900 τίτλους, έχοντας μειωθεί εντυπωσιακά από τους τόμους που ήταν τον καιρό της προκατόχου του. 15 Βλ Gates, 1987: 29-30, όπου δίνονται και αρκετά παραδείγματα σχετικά με τα απαγορευμένα έργα όπως και πληροφορίες για τις σχέσεις Αυστριακών και Ούγγρων λογοκριτών. 16 Πρβλ. Höbelt, 2000: 216. Πιο συγκρατημένος ως προς την έκταση των ελευθεριών που χορηγήθηκαν εμφανίζεται ο Bachleitner, 2012: 258.

5 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ ολοκληρωτικά παρά την όξυνση του αγώνα κατά του εκκλησιαστικού ελέγχου 17. Το 1790 ο Ιωσήφ πέθανε κληροδοτώντας στο διάδοχο του Λεοπόλδο Β ( ) μια αυτοκρατορία σε αναστάτωση με τη Φλάνδρα να έχει επαναστατήσει και την Ουγγαρία να βρίσκεται στα πρόθυρα της εξέγερσης, τη στιγμή μάλιστα που τα νέφη του πολέμου συγκεντρώνονταν πάνω από την ευρωπαϊκή ήπειρο και η έκρηξη της γαλλικής επανάστασης είχε τρομοκρατήσει τους κληρονομικούς ηγεμόνες. Ο αδελφός του αποθανόντος αυτοκράτορα αποπειράθηκε στο σύντομο διάστημα που άσκησε την εξουσία να συμβιβάσει τις αντιμαχόμενες πλευρές, προκειμένου να διαφυλαχθεί η εύθραυστη ενότητα της Μοναρχίας. «Συνδύασε έγκαιρους συμβιβασμούς με την παράδοση, διατήρηση των μεταρρυθμίσεων του Ιωσήφ και ανοχή στις πολιτικές φιλοδοξίες των μη προνομιούχων». Παράλληλα προχώρησε σε αποκέντρωση της λογοκρισίας, αναθέτοντας τις σχετικές αρμοδιότητες στα πανεπιστήμια, στις επαρχιακές Αρχές και στην Αυλική Καγκελαρία (Hofkanzlei) 18. Το φιλελεύθερο πνεύμα του ιωσηφισμού δεν είχε ακόμα χαθεί, αλλά στις αρχές του 1792 ο Λεοπόλδος ξαφνικά πέθανε και τον διαδέχτηκε ο νεαρός γιός του, Φραγκίσκος Α ( ), στον καιρό του οποίου η αυτοκρατορία θα περνούσε τη δοκιμασία των ναπολεόντειων πολέμων και ο λογοκριτικός μηχανισμός θα υφίστατο ραγδαία συντηρητικοποίηση. [ ] Η κοινή γνώμη είναι το πιο ισχυρό από όλα τα μέσα σαν τη θρησκεία, διαπερνά τα πλέον κρυφά μέρη, όπου διοικητικά μέτρα δεν έχουν επιρροή. Να περιφρονείς την κοινή γνώμη είναι το ίδιο επικίνδυνο με το να περιφρονείς τις ηθικές αξίες και αν οι τελευταίες τυχόν αναδυθούν ξανά όταν έχουν σχεδόν εξουθενωθεί, αυτό δεν θα είναι χωρίς γνώμη. Απαιτεί ασυνήθιστη καλλιέργεια, συνεχή και συστηματική αυταπάρνηση. Οι μελλοντικές γενεές δύσκολα θα πιστέψουν ότι είχαμε θεωρήσει τη σιωπή σαν ένα αποτελεσματικό όπλο για να αντισταθούμε στις κραυγές των αντιπάλων μας και σε έναν αιώνα από λέξεις! Ποίος θα μας κατηγορήσει εάν δεν επιτρέψουμε στο κοινό να εφοδιάζεται με ψέματα για εμάς; [ ] το κοινό δεν μπορεί να διαχωρίσει αν τα νέα είναι σωστά ή λανθασμένα. Τα ψευδή νέα έχουν τον αέρα των αληθινών [ ].» 19 (υπογραμμίσεις δικές μου) Το τρομαγμένο ύφος του πρίγκιπα Metternich όπως φαίνεται από την επιστολή του στον αυτοκρατορικό υπουργό εξωτερικών, κόμη Stadion (1808), αντιπροσώπευε πλήρως τις αντιλήψεις της αυστριακής ηγεσίας μεσούντων των ναπολεόντειων πολέμων για τον εκ των κάτω (και εκ των έξω) κίνδυνο που έπρεπε να αντιμετωπιστεί, μεταξύ άλλων, μέσω της αυστηρής αστυνόμευσης των ιδεών. Επρόκειτο για τον κύριο πυλώνα της μεθόδου διακυβέρνησης του Φραγκίσκου ως το τέλος της ζωής του και αρκούσε για να τον μετατρέψει σε ορκισμένο πολέμιο της φιλελεύθερης διανόησης. Τον επόμενο χρόνο ιδρύθηκε η Αστυνομική Υπηρεσία (Polizeihofstelle), στην οποία μεταφέρθηκαν το 1801 οι αρμοδιότητες της λογοκρισίας, όπου και επρόκειτο να παραμείνουν ως το Ο κόμης Pergen, διορισμένος από τον Ιωσήφ Β ως επικεφαλής των αστυνομικών υποθέσεων, παρέμεινε στη θέση του και επωμίστηκε τις νέες υποχρεώσεις ως το τέλος του πολέμου 20. Καθώς ολοένα και ευρύτερα τμήματα του 17 Βλ. Marx, 1959: 11, ο οποίος αναφέρει ακόμα την ενόχληση του Ιωσήφ απέναντι στο πλήθος των φυλλαδίων που εμφανίστηκαν στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του, στοιχείο που συνολικά δεν ταιριάζει με τη φιλελεύθερη φυσιογνωμία της διακυβέρνησης του. 18 Για τις κινήσεις του Λεοπόλδου Β, πρβλ. Höbelt, 2000: 216. Το απόσπασμα παρατίθεται από το Christine Mueller, The Styrian Estates, , Ν. Υόρκη: Dissertations-G. Publications, 1987, Prince Richard von Metternich (επιμ.), Memoirs of Prince Metternich, , μτφρ. από τα γερμανικά στα αγγλικά: Gerard W. Smith, Ν. Υόρκη: Charles Scribner Sons, , τμ, Ε, Βλ. Höbelt, 2000: 216 και Marx, 1959: 12.

6 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ πληθυσμού αποκτούσαν πρόσβαση στο έντυπο, η επιθυμία του κράτους να ελέγξει τη διάδοση της πληροφορίας -ειδικά δε αν είχε επαναστατικό περιεχόμενο- έγινε ακόμα πιο έντονη 21. Στα τελευταία χρόνια του 18 ου αιώνα, μέσα το φορτισμένο κλίμα που επικράτησε μετά τη δίκη των Ιακωβίνων της Αυστρίας και την καταδίκη τους ( ) 22, εκδόθηκε το διάταγμα της 22 ας Φεβρουαρίου 1795 (General-Zensur-Verordnung) που απέδιδε στη λογοκρισία δρακόντεια αυστηρότητα: οι έλεγχοι για απαγορευμένα βιβλία εντατικοποιήθηκαν ενώ τα κριτήρια επιτρεψιμότητας προς δημοσίευση έγιναν ακόμη πιο αυστηρά (ο αριθμός των βιβλίων του Index ανέβηκε από 900 σε 2.500, προκαλώντας σοβαρή αναταραχή στη βιβλιαγορά της Βιέννης), υψηλά πρόστιμα επιβλήθηκαν στους κατόχους απαγορευμένου υλικού και όσοι δεν μπορούσαν να καταβάλουν τα σχετικά ποσά, τιμωρούνταν με φυλάκιση. Η ίδια ποινή ίσχυε και για αδικήματα που στην προηγούμενη περίοδο δεν θεωρούνταν παρά πταίσματα. Περαιτέρω οδηγίες για τη διεκπεραίωση του έργου των δημοσίων υπαλλήλων δόθηκαν με τις Λογοκριτικές Προδιαγραφές (Zensurvorschrift) της 12 ης Σεπτεμβρίου Ο χα-ρακτήρας της λογοκρισίας έτεινε, όπως γίνεται αντιληπτό, να αλλάξει ριζικά: πλέον αντίπαλος δεν ήταν οι ιεράρχες που κρατούσαν τις μάζες χειραγωγημένες μέσω των προλήψεων και της δεισιδαιμονίας, αλλά οι καινοφανείς, επίφοβες ιδέες που έρχο-νταν από το εξωτερικό και απειλούσαν τη σταθερότητα της Μοναρχίας. Στη βασιλεία του Φραγκίσκου Α, πια στόχος δεν ήταν η πνευματική χειραφέτηση των υπηκόων του αυτοκράτορα, μα η διατήρηση πάση θυσία της σκέψης τους μέσα σε πολύ αυστη-ρά καθορισμένα όρια που υπαγόρευαν την υπακοή στο μονάρχη, τις παραδόσεις και τη δυναστεία. Όπως το είχε θέσει ο μετέπειτα διαβόητος καγκελάριος Metternich: «η λογοκρισία είναι το δικαίωμα, η εκδήλωση της απαγόρευσης των ιδεών, οι οποίες ανα-στατώνουν την ειρήνη του κράτους, τα συμφέροντα του και την ευταξία του» 24. Η σύνδεση της λογοκρισίας με την αστυνομία αποτύπωνε την τάση για στρατιωτικοποί-ηση της κοινωνίας και συσπείρωσή της πίσω από τη δυναστεία σε έναν πόλεμο που οι Αψβούργοι εμφανώς έχαναν 25. Η συστηματική προσπάθεια των Αρχών να θέσουν υπό έλεγχο κάθε είδους εμπορική δραστηριότητα που μπορεί να φαινόταν επικίνδυ-νη συνηγορεί στην άποψη αυτή. Τα μέτρα αυταρχισμού του κράτους στην πραγματι-κότητα καταδείκνυαν την αβεβαιότητά του, η οποία αποκαλύφθηκε ολοκληρωτικά ό-ταν το 1809 ο γαλλικός στρατός κατέλαβε την αυτοκρατορική πρωτεύουσα. Στο σύντομο διάστημα της ναπολεόντειας κυριαρχίας στη Βιέννη θεσμοθετήθηκε μια εκτεταμένη πλην όμως προσωρινή ελευθερία της έκφρασης που είχε ως αποτέλεσμα την έκδοση σημαντικών έργων όπως τα γραπτά του Blumauer, τα άπαντα του Goethe και αρκετά έργα του Βολταίρου 26. Οι ενδιαφερόμενοι έσπευσαν να προμηθευ-τούν τα πολύτιμα αυτά έργα εγκαίρως. Ήταν μια ευκαιρία που δεν θα 21 Βλ. Gates, 1987: 25. Σοβαροί περιορισμοί τέθηκαν, όπως ήταν αναμενόμενο, και στις εισαγωγές βιβλίων από το εξωτερικό. 22 Για την περιθωριοποίηση των ριζοσπαστών μετά το 1792 και την κυριαρχία του συντηρητικού πνεύματος, βλ. συνοπτικά Vocelka, 2000: Βλ. Höbelt, 2000: 217, Heindl, 1994: 55, Marx, 1959: 12 και Olechowski, 2013: , ο οποίος συνδέει τη θέσπιση του λογοκριτικού διατάγματος με το φόβο της επαναστατικής κατίσχυσης μετά το Στα πλαίσια της σκλήρυνσης της στάσης του καθεστώτος, υπεύθυνος για την επαναξιολόγηση των βιβλίων υπό κυκλοφορία και την εκ νέου ενημέρωση του Index (Rezensurierung) ήταν ο πανεπιστημιακός καθηγητής Johann Bernhard Fölsch. 24 Βλ. Heindl, 1994: 48, 42, όπου και παρατίθεται το απόσπασμα, όπου παραπέμπει στο R. Koselleck, Kritik und Krise. Eine Studie zur Pathogenese der bürgerlichen Welt, Frankfurt/Main, 1989, Για τις εξελίξεις στον πόλεμο κατά του Ναπολέοντα, βλ. Kann, 1974: , Taylor, 1965: 33 και εξής και Vocelka, 2000: Βλ. Bachleitner, 1997: 102 και Höbelt, 2000:

7 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ παρουσιαζόταν ξανά στο μέλλον αφού το 1810 η επιστροφή των αψβουργικών Αρχών στην εξουσία επανέφερε το καθεστώς της λογοκρισίας, αν και σε κάπως πιο ήπια μορφή, με ένα καινούργιο λογοκριτικό διάταγμα, αυτό της 14 ης Σεπτεμβρίου 1810 (Zensuredikt, Vo-rschrift für die Leitung des Censurwesens und für das Benehmen der Censoren), συ-ντάκτης του οποίου ήταν ο νέος αρχηγός της αστυνομίας, βαρόνος Franz von Haager. Οι ποινές μετριάστηκαν και οι Αρχές άρχισαν να δείχνουν μεγαλύτερη ανοχή και ε-πετράπη η λειτουργία δανειστικών βιβλιοθηκών υπό προϋποθέσεις (είχαν απαγορευ-τεί το 1798) 27. Ωστόσο δεν πρέπει να δημιουργούνται λανθασμένες εντυπώσεις για το βαθμό φιλελευθεροποίησης του καθεστώτος. Η Αυστρία παρέμενε ένα αστυνομικό κράτος με ζωντανό μολοταύτα (το 1810) το στοιχείο του ιωσηφικού πατερναλισμού, της προστασίας και της ορθής καθοδήγησης των μη εγγράμματων μαζών προς την πλέον επωφελή γνώση, όπως φαίνεται και από τα εισαγωγικά χωρία του διατάγματος: «Καμιά ακτίνα φωτός, από όπου κι αν έρχεται, μπορεί να μείνει στο μέλλον δίχως προσοχή και δίχως αναγνώριση στη Μοναρχία, ούτε μπορεί να αφαιρεθεί η πιθανή της χρήσιμη ενέργεια, αλλά με προσεκτικό χέρι οι απαίδευτοι οφείλουν με την καρδιά και το μυαλό μας να διαφυλαχτούν από τις βλα-βερές δημιουργίες μιας απαίσιας φαντασίας, από τη δηλητηριώδη πνοή των εγωιστικών διαφθορέων και από τις επικίνδυνες χίμαιρες αρρωστημένων μυαλών.» 28 Το πνεύμα διαφορετικής μεταχείρισης των υπό κρίση έργων ανάλογα με το μορφωτικό επίπεδο του κοινού στο οποίο απευθύνονταν αποκρυσταλλώθηκε στις παραγράφους του λογοκριτικού διατάγματος (βλ. ιδίως παρ. 15) ενώ τα κριτήρια της λογοκρισίας δεν γνώρισαν αξιόλογες μεταβολές. Πιο συγκεκριμένα, οι λογοκριτές μετά τη μελέτη των εντύπων που τους είχαν αναταθεί, τα κατέτασσαν σε τέσσερεις διαφορετικές κατηγορίες: τα έργα με τη σφραγίδα Admittur μπορούσαν να αναπαραχθούν δίχως περιορισμούς ( Imprimatur ) και να διατεθούν σε όλους, η κατηγορία Transeat συμπεριλάμβανε βιβλία που μπορούσαν με να πωληθούν ελεύθερα, αλλά δεν ήταν δυνατόν να διαφημιστούν ή να σχολιαστούν στις εφημερίδες και στον περιοδικό Τύπο (εκεί καταχωρούνταν συχνά τα βιβλία που εισάγονταν από το εξωτερικό) και παραπλήσιο χαρακτήρα είχε και το υποείδος Absque Loco Impressionis. Ο λογότυπος Erga schedam αφορούσε δημιουργίες που ήταν διαθέσιμες μόνο σε έναν περιορισμένο αριθμό διανοούμενων, επιστημόνων και κρατικών αξιωματούχων που κρίνονταν αξιόπιστοι και διακινδύνευαν να μολυνθούν από το περιεχόμενο των αναγνωσμάτων αυτών ( Geschäftsmännern und den Wißenschaften geweihten Menschen 29 ). Π.χ. τα έργα του Ranke εντάσσονταν σε αυτή την ομάδα. Στις περιπτώσεις όπου οι λογοκριτές παρατηρούσαν ανάρμοστα στοιχεία μέσα στο κείμενο, μπορούσαν να το κατατάξουν στα είδη Omissis Deletis και Admittitur Correctis Corrigendis. Τέλος, όταν ο λογοκριτής χαρακτήριζε το υλικό του ως Damnatur ή Non Admittur για πολιτικούς, ηθικούς ή θρησκευτικούς λόγους, αυτό σήμαινε ότι ήταν αυστηρά ακατάλληλο για όλους και η ανατύπωση του απαγορευόταν ( Typum non meretur ) 30. Ιδιαίτερα αυστηρή ήταν η λογοκρισία στα πανεπιστημιακά συγγράμματα επί των οποίων το κράτος αξίωνε ολοκληρωτικό έλεγχο όπως φαίνεται 27 Βλ. Bachleitner, 2012: , Olechowski, 2013: και Marx, 1959: 13. Οι διατάξεις του 1810 παρέμειναν μυστικές και δεν ήρθαν στο φως της δημοσιότητας πριν το Άρα οι συγγραφείς και οι εκδότες δεν μπορούσαν να είναι ακριβώς σίγουροι με βάση ποια κριτήρια λογοκρινόταν το έργο τους. Ο Marx, 1959: παραθέτει το διάταγμα στο σύνολό του. 28 Παρατίθεται στο Olechowski, 2013: 144 και Marx, 1959: 73. Βλ. και Jaszi, 1961: Παρατίθεται στο Bachleitner, 2012: 259 και Marx, 1959: 75. Βλ. και Bachleitner, 1996: για τις κατηγορίες της λογοκρισίας και για τα στοιχεία που προστατεύονταν από αυτήν. 30 Βλ. και Heindl, 1994: 55, Obermeier, 1991: 7-9 και Lindengrün, 2003: 5-7.

8 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ από τα διατάγ-ματα του 1803 (Hofkanzleidekrete). Τα κείμενα εξετάζονταν από τον διευθυντή του προγράμματος σπουδών και τους καθηγητές τουλάχιστον όσον αφορά στις θετικές επιστήμες (Fakultätszensur). Στις ανθρωπιστικές επιστήμες και στη θεολογία είχαν τη δυνατότητα επέμβασης και οι αστυνομικοί υπάλληλοι ή ακόμη και ο αυτοκράτορας 31. «Η επανάσταση, η μεγαλύτερη ατυχία που μπορεί να πλήξει μια χώρα και που σύμφωνα με τη φύση της τα καταστρέφει όλα, έχει ένα πρωτεϊκό πρόσωπο. Η θύμηση της μεγαλύτερης ενσάρκωσης αυτού του κακού, ακόμα παράγει τις παρενέργειες της και δικαιολογεί το όνομα του Ιακωβινισμού. Εμφανί-ζεται τώρα σα θρησκευτικός και πνευματικός, άλλοτε σαν πολιτικός, πάλι σαν μυστικισμός, φιλανθρω-πία, φιλελεύθερος φανατισμός ή σαν τον ιταλικό καρμποναρισμό ή τη Νέα Ιταλία (Nuova Italia).» 32 Η νοοτροπία που γλαφυρά περιγράφει παραπάνω ο αφοσιωμένος ομοϊδεάτης και βιογράφος του πρίγκιπα Metternich, Heinrich von Sbrik, έτεινε να κυριαρχήσει στους κύκλους των ιθυνόντων της αυστριακής πολιτικής μετά το συνέδριο της Βιέννης: διατήρηση των υφιστάμενων συνθηκών σε πολιτικό, κοινωνικό και πνευματικό επίπεδο πίστη και αφοσίωση στη δυναστεία και τις παραδοσιακές ηθικές αξίες, λανθάνων κληρικαλισμός, αμηχανία έναντι της προοδευτικής ιωσηφικής κληρονομιάς και κατά βάθος επιθυμία κατάπνιξής της. Στη μεταπολεμική περίοδο, η διοικητική διάρθρωση της αυστριακής λογοκρισίας είχε διαμορφωθεί ως εξής: οι επαρχιακές λογοκριτικές υπηρεσίες (Revisionsämter in den Provinzen) είχαν σχετικά περιορισμένες αρμοδιότητες, κατατάσσοντας τα υπό εξέταση έργα -που ήταν κατά βάση μικρού μεγέθουςμέχρι και στην κατηγορία Erga schedam. Κατά των αποφάσεων τους η έφεση ήταν δυνατή στην Αυλική Καγκελαρία (Hofkanzlei) ή ακόμα και στον αυτοκράτορα. Η κεντρική υπηρεσία λογοκρισίας στη Βιέννη (Wiener Zentralrevisionsamt) είχε δικαιοδοσία πάνω σε κάθε είδους εντύπου. Κάθε έγγραφο διαβάζονταν από δύο λογοκριτές και σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ τους επενέβαινε και ένας τρίτος υπάλληλος ή ο διευθυντής του σχετικού τμήματος. Οι λογοκριτές δεν ήταν υποχρεωμένοι να δικαιολογούν τις αποφάσεις τους. Η υπηρεσία αυτή έκρινε επίσης τα εισαγόμενα από το εξωτερικό έντυπα, κατήρτιζε τις λίστες των εγκεκριμένων και απαγορευμένων έργων, χειρογράφων, εφημερίδων και περιοδικών, μουσικών κειμένων και εικαστικών αναπαραστάσεων 33.Το πέρασμα στη μεταναπολεόντεια εποχή επιβεβαιώθηκε όσον αφορά το διοικητικό σκέλος της λογοκρισίας με το διορισμό του ως επικεφαλής της αστυνομικής διεύθυνσης του κόμη Joseph von Sedlinsky (1816) προκειμένου να καλυφθεί το κενό που είχε προκύψει από το θάνατο του Haager. Ο Sedlinsky θα παρέμενε σε αυτή τη θέση ως το 1848 και σε στενή συνεννόηση με το μονάρχη, τον καγκελάριο Metternich και τον υπουργό εσωτερικών, κόμη Franz Anton Kolowrat θα έθεταν 34 ως δια βίου στόχο τους την αντίσταση στην επέλαση των φιλελεύθερων ιδεών. Αν ο Sedlinsky είχε τη φήμη αδύναμης προσωπικότητας 35, τότε ο εγκέφαλος πίσω από όλο 31 Βλ. Marx, 1959: Heinrich, Ritter von Sbrik, Metternich: der Staatsmann und der Mensch, Μόναχο: χ.τ., 1925, τμ. Α, Παρατίθεται στο Jaszi, 1961: Για τη διαδικασία και τις κεντρικές και επαρχιακές λογοκριτικές υπηρεσίες, βλ. Marx, 1959: και Olechowski, 2013: Βλ. Emerson, 1968: και Kann, 1974: Για την άποψη αυτή, βλ. Höbelt, 2000: 219 και Hanson, 1985: 35. Η αντίληψη αυτή εκφράστηκε για από τον Viktor Bibl, Die Wiener Polizei:Eine kulturische Studie, Βιέννη-Λειψία: Stein Verlag, 1927.

9 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ Το 1819 η ηγετική ομάδα της Αυστρίας, εκμεταλλευόμενη τη δολοφονία του διάσημου ποιητή August von Kotzebue στη διάρκεια μιας γιορτής στο Wartburg από ορισμένους ριζοσπάστες Γερμανούς φοιτητές, άδραξε την ευκαιρία να ισχυροποιήσει την επιρροή των Αψβούργων πάνω στα άλλα μέλη της Γερμανικής Συνομοσπονδίας, επιβάλλοντας τα Διατάγματα του Karlsbad (Karlsbader Beschlüsse) οδηγώντας σε μια άνευ προηγουμένου φίμωση της ελευθερίας της έκφρασης στο σύνολο του γερμανόφωνου κόσμου. Για τη διεκπεραίωση των υποθέσεων της Συνομοσπονδίας, οι Αυστριακές Αρχές βρίσκονταν σε συνεργασία με το Γενικό Προξενείο της Λειψίας (Leipziger Generalkonsultat) όπως και με το Κεντρικό Γραφείο Πληροφοριών (Zentralinformationsbureaux) στο Mainz 37. Η ενοποιημένη λογοκρισία που τα Διατάγματα εξασφάλισαν στη Γερμανία εγγυούταν μια αποτελεσματικότητα που σε μεγάλο βαθμό ήταν πλασματική αφού το λαθρεμπόριο βιβλίων στα εδάφη των Αψβούργων ήταν μια πρακτική από καιρό γνωστή και την οποία οι Αρχές στη Βιέννη δεν μπορούσαν να αναχαιτίσουν εξ ολοκλήρου παρά τις συστηματικές τους προσπάθειες 38. Η συγκριτικά πιο χαλαρή λογοκρισία σε άλλα κράτη της Συνομοσπονδίας λ.χ. στη Σαξονία επέτρεπε σε πολλούς Αυστριακούς συγγραφείς να εκδίδουν τα έργα τους στο εξωτερικό (συχνά όντας αυτοεξόριστοι) και στη συνέχεια να τα εισάγουν λαθραία στην πατρίδα τους, μια τακτική με περισσότερες πιθανότητες επιτυχίες από την έκδοση στην Αυστρία, όπου ο λογοκριτικός μηχανισμός ήταν υπερβολικά ισχυρός 39. Ωστόσο για όσο διάστημα οι δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του συνασπισμού, δηλαδή η Αυστρία και η Πρωσία εξακολουθούσαν να συμπορεύονται ως προς τη συντηρητική πολιτική 40 τους, η κυβέρνηση της Βιέννης μπορούσε να παραμένει ήσυχη ότι οι αντιφρονού- ντες δεν θα απειλούσαν σοβαρά την υποταγή των μαζών. το σύστημα κρατικού απολυταρχισμού ήταν ο διαβόητος υπουργός των εξωτερικών 36. Ειδικά η λογοκρισία στα πανεπιστήμια γνώρισε τη χρυσή περίοδό της. Οι διανοούμενοι με ριζοσπαστικές θέσεις αντιμετωπίζονταν με έκδηλη εχθρότητα και στην περίπτωση του Bolzano, καθηγητή θρησκευτικής φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Πράγας, απολύονταν 41. Διακεκριμένος μελετητής της Μοναρχίας έχει υποστηρίξει ότι στις δεκαετίες πριν την επανάσταση του 1848 το πνεύμα του κληρικαλισμού κατίσχυ-σε και από την ιωσηφική παράδοση έμεινε μόνο η ευσυνειδησία στη διεκπεραίωση του καθήκοντος και αυτή όμως με άψυχο και μηχανιστικό τρόπο 42. Στην Ουγγαρία το κίνημα της διάδοσης των φιλελεύθερων ιδεών που είχε μάλλον πολιτιστικό παρά πολιτικό χαρακτήρα, συνάντησε την αταλάντευτη αντίδραση της αριστοκρατίας των Μαγυάρων που απάντησαν με διώξεις, φυλακίσεις και εκτελέσεις 36 Το 1832 ο λόγιος και κυβερνητικός αξιωματούχος Friedrich von Gentz δήλωσε: «αν επρόκειτο να γράψω μια ιστορία των τελευταίων δεκαπέντε ετών, αυτή θα ήταν μια συνεχής δίωξη (indictment) του Metternich.». Παρατίθεται στο Emerson, 1968: 175. Βλ. και Jaszi, 1961: 74-75, 80. Συνολικά για το πνεύμα της εποχής, βλ. Duriegl, 1988: εκτεταμένα και Vocelka, 2000: πιο περιληπτικά. 37 Βλ. Marx, 1959: 21. Για τον αγώνα του Metternich κατά των νέων ιδεών, βλ. Obermeier 1991: Για το λαθρεμπόριο βιβλίων από το εξωτερικό, βλ. Bachleitner, 1996: Μολονότι όλοι οι ταξιδιώτες που κατάφταναν στη Μοναρχία, ελέγχονταν για να διαπιστωθεί αν κατείχαν απαγορευμένα βιβλία, εντούτοις αυτή η πρακτική δεν ήταν αρκετή για να ανακόψει τη διακίνηση των ιδεών. 39 Βλ. Höbelt, 2000: και Marx, 1959: Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στα μέσα της δεκαετίας του 1840 από τους περίπου τίτλους που ήταν εγκεκριμένοι στα υπόλοιπα γερμανικά κρατίδια, μόνο το ένα τέταρτο αυτών μπορούσε να κυκλοφορήσει ελεύθερα στην Αυστρία. 40 Για τη λογική συνεργασία των δύο δυνάμεων, βλ. Olechowski, 2013: Για την περίπτωση του Bolzano, όπως και του μαθητή του M. J. Fesl που είχαν διωχθεί για τις ιδέες τους από τις εκκλησιαστικές Αρχές, βλ. Kann, 1974: Πρβλ. Jaszi, 1961:

10 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ με επιφανέστερη την τραγική περίπτωση του αβά Ignatz Martinovics. Ο συγκεντρωτικός μηχανισμός της Βιέννης δεν είχε ακόμη δικαιοδοσία στα εδάφη του Στέμματος του Αγ. Στεφάνου και οι λογοκριτικές υπηρεσίες βρίσκονταν μεν σε σύμπνοια με τους Αυστριακούς ο-μολόγους τους, αλλά οι ενέργειες τους κατευθύνονταν από την Καγκελαρία της Βου-δαπέστης 43. Στη Λομβαρδία και τη Βενετία τα σημαντικότερα έργα προς λογοκρισία στέλνονταν στη Βιέννη και στις ιταλόφωνες περιοχές που ανήκαν στη Γερμανική Συνομοσπονδία (Τεργέστη, Τρεντίνο) ίσχυαν και τα Διατάγματα του Karlsbad. Στις μεθοριακές αυτές επαρχίες της αυτοκρατορίας η καταστολή υπήρξε αμείλικτη, όπως καταδεικνύει και η επέμβαση στη Νάπολη κατά των Καρμπονάρων και οι φυλακίσεις πολλών Ιταλών ριζοσπαστών όπως του κόμη Falconieri και του Silvio Pellico 44. Ο κατάλογος των απαγορευμένων βιβλίων, όπως έχει σαρκαστικά υποστηριχθεί, θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελεί μια λίστα των σπουδαιότερων ονομάτων της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και επιστημών αφού συγκαταλέγονταν ονόματα όπως Rousseau, Spinoza, Heine, Lessing, Goethe, Schiller, Walter Scott, Johannes Müller, Herder, Jean Paul, Gibbon, Robertson, Hume και Ranke. Τουλάχιστον τίτλοι βιβλίων είχαν απαγορευτεί στην Αυστρία μόνο την εποχή του Φερδινάνδου Α ( ) 45 στους οποίους συμπεριλαμβάνονταν και τίτλοι αγγλικής και γαλλικής λογοτεχνίας ενώ υπολογίζεται ότι τη δεκαετία του 1840 περίπου το ένα πέμπτο των βιβλίων που υποβάλλονταν για έγκριση, χαρακτηρίζονταν ανάρμοστα 46. Μελετητές έχουν ε- ξάλλου επισημάνει τον υψηλότερο δείκτη αυστηρότητας της αυστριακής λογοκρισίας σε σύγκριση με τα κράτη της δυτικής Ευρώπης, όπου η ελευθεροτυπία είχε πολύ μεγαλύτερη παράδοση 47. Στη διάρκεια της βασιλείας του αδύναμου γιού του Φραγκίσκου, το σύστημα της αντιδραστικής απολυταρχίας έφτασε στο αποκορύφωμα μου, ορισμένες φορές σε βαθμό γελοιότητας αφού ως και η αλληλογραφία της αυτοκρατορικής οικογένειας και του καγκελαρίου περνούσε από έλεγχο προς εμφανή δυσαρέσκεια του τελευταίου 48. Η λογοκρισία, από νομικής πλευράς δεν γνώρισε αξιόλογη εξέλιξη: μονάχα με το διάταγμα της 6 ης Φεβρουαρίου 1836 δημιουργήθηκε μια πρόσθετη κατηγορία ως προς τα απαγορευμένα βιβλία, η Damnatur nec erga schedam conceditur που αποτελούσε ένα συνδυασμό των δύο συνθετικών της 49. Στη δεκαετία 43 Για την πνευματική κατάσταση στην Ουγγαρία, βλ. Kann, 1974: 380 και για τις λογοκριτικές Αρχές, βλ. Marx, 1959: 18-19, όπου παρατίθενται και παραδείγματα λογοκριμένων έργων. Για το περίπλοκο ζήτημα της διοίκησης της Ουγγαρίας πριν το 1848 και των σχέσεων της με το αυτοκρατορικό κέντρο στη Βιέννη, βλ. R. J. W. Evans, Austria, Hungary and the Habsburgs: Central Europe c , Ν. Υόρκη: Oxford Univ. Press, 2006, , Το έργο του Andrew C. Janos, The Politics of Backwardness in Hungary, , N. Jersey: Princeton Univ. Press, 1985, θίγει ικανοποιητικά το ζήτημα και ως σήμερα παραμένει η πιο εύχρηστη εισαγωγή σε θέματα ουγγρικής ιστορίας στα αγγλικά. Περιληπτικά αναλύονται τα βασικά δεδομένα της εποχής στο Miklós Molnár, A Concise History of Hungary, Ν. Υόρκη: Cambridge Univ. Press, 2001, , έργο επίσης εισαγωγικής φύσης. 44 Βλ. Marx, 1959: Πρβλ. Jaszi, 1961: 83 και Vocelka, 2000: 197. O Pellico είχε χαρακτηρίσει τη Μοναρχία ως ένα «κράτος αδικίας» (Unrechtsstaat) στο έργο του Aus meinen Gefängnissen. 45 Βλ. Höbelt, 2000: 218 και Jaszi, 1961: 78. Ο Obermeier, 1991: 12, αναφέρεται και σε ένα μυστικό λογοκριτικό διάταγμα, της 12 ης Ιουνίου 1834, το οποίο επισήμαινε την αναγκαιότητα για ικανούς λογοκριτές και εισήγαγε αυστηρότερες διατάξεις για τη λογοκρισία του πολιτικού, περιοδικού Τύπου. 46 Για τα δεδομένα της αγγλικής και γαλλικής λογοτεχνίας, βλ. Bachleitner, 107, Ανάμεσα σε 1815 και 1848 απαγορεύτηκαν 1051 γαλλικά και 199 αγγλικά έργα, αναλογία που δείχνει το φόβο που ακόμη έθρεφαν οι Αυστριακοί λογοκριτές για την κοιτίδα της επανάστασης. 47 Βλ. Bachleitner, 1996: 125 και Heindl, 1994: Για παραδείγματα πάνω στην παραδοξότητα αυτή, βλ. R. W. Seton-Watson, Metternich and the Internal Austrian Policy I, The Slavonic and East European Review, Vol. 17, No. 51 (1939), Βλ. Marx, 1959: 14. Εκτός αυτού, από το 1822 οι λίστες των απαγορευμένων βιβλίων καταρτίζονταν κάθε εβδομάδα και όχι κάθε μήνα όπως παλαιότερα. Βλ. Bachleitner, 1997: 102.

11 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ του 1840 το Σινικό Τείχος της Αυστρίας αντιμετώπιζε πια έντονη διάβρωση λόγω της αθρόας εισροής λαθραίων βιβλίων από το εξωτερικό. Όπως ωμά το έθεσε και ο ανώτερος αξιωματούχος, κόμης Franz von Hartig: «όλη η ξένη λογοτεχνική παραγωγή αποκτάται εύκολα σε ιδιωτικό επίπεδο, έτσι ώστε ένας άνδρας με οποιεσδήποτε λογοτεχνικές ανησυχίες θα είχε ντροπιαστεί στην κοινωνία αν αναγνώριζε ότι δεν ήταν εξοικειωμένος με ένα απαγορευμένο βιβλίο ή περιοδικό που είχε τραβήξει την προσοχή. Για παράδειγμα ακόμα και παρουσία ανώτατων αξιωματούχων και στα δημόσια μέρη, ήταν συνηθισμένο να μιλά για τα χειρότερα άρθρα του περιοδικού Die Grenzboten» 50. Η πολιτική και διοικητική ηγεσία αντιμέτωπη με μια κατάσταση όπου το καθεστώς των τελευταίων δεκαετιών βίωνε ταχεία απονομιμοποίηση, κοινωνική αποδοκιμασία και πλέον αδυνατούσε να εξελιχθεί, αποφάσισε να εισάγει μεταρρυθμίσεις στη λογοκριτική μηχανή. Στα 1847/48 το Συμβούλιο του Κράτους (Staatskonferenz) προετοίμασε και εξέδωσε το διάταγμα (Hofkanzleidekret) της 11 ης Ιανουαρίου 1848 που διαχώρισε ύστερα από σχεδόν μισό αιώνα τη λογοκρισία από την αστυνομία, δημιουργώντας μια νέα Αρχή, την Ανώτατη Διεύθυνση Λογοκρισίας (Censur-Ober-Direktion). Ο ενδιαφερόμενος μπορούσε να εφεσιβάλει έναντι των αποφάσεων της Διεύθυνσης στο Ανώτατο Κολλέγιο Λογοκρισίας (Oberst-Censur-Collegium), αλλά μόνο μία φορά (στην πραγματικότητα και με το πρότερο καθεστώς, η ένσταση στις αποφάσεις των λογοκριτών ήταν θεωρητικά δυνατή, αλλά οι καθυστερήσεις και ο κυκεώνας της γραφειοκρατίας αφαιρούσαν κάθε ουσιαστική ελπίδα επιτυχίας 51 ). Ωστόσο οι μεταρρυθμίσεις αυτές στερούνταν αληθινού πνεύματος ανανέωσης και παράλληλα το γεγονός ότι ο κόμης Sedlinsky τοποθετήθηκε επικεφαλής του κολλεγίου κάθε άλλο παρά συνηγορούσε στην εικόνα της πραγματικής αλλαγής. Τα νέα όργανα ανέλαβαν τα καθήκοντα τους το Φεβρουάριο του 1848, αλλά η αποτελεσματικότητα τους πολύ λίγο μπόρεσε να φανεί αφού στα μέσα Μαρτίου το κύμα της επανάστασης πλημμύρισε τη Βιέννη, γκρεμίζοντας το αειθαλές σύστημα του πρίγκιπα Metternich 52. Στις 14 Μαρτίου 1848, την επομένη της έκρηξης της επανάστασης, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την κατάργηση της λογοκρισίας και την χορήγηση πλήρους ελευθερίας της έκφρασης. Πράγματι για λίγους μήνες (ως τον Οκτώβριο) η Βιέννη απόλαυσε τα αγαθά της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών και μέσα σε αυτό το κλίμα ανέβηκε η παράσταση του Nestroy, Freiheit in Krähwinkel, η οποίο σατίριζε τα ήθη και την πολιτική της επανάστασης. Το καθεστώς της ελευθεροτυπίας έμελλε ωστόσο, όπως περιγράψαμε, να είναι βραχύβιο αφού η επιστροφή των συντηρητικών δυνάμεων συνοδεύτηκε από την άνοδο ενός νέου, δυναμικού αυτοκράτορα, του Φραγκίσκου Ιωσήφ ( ) και μιας ακόμη πιο συστηματικής λογοκρισίας κατά τη νεοαπολυταρχική δεκαετία 53 ( ). 50 Παρατίθεται στο Höbelt, 2000: 222. Για το ριζοσπαστικό περιοδικό Die Grenzboten που εκδιδόταν στη Λειψία, βλ. Lindengrün, 2003: Höbelt, 2000: Πρβλ. Olechowski, 2013: Βλ. Emerson, 1968: 136, Marx, 1959: 16, Obermeier, 1991: και Höbelt, 2000: 223 και γενικότερα για τη νεοαπολυταρχία, βλ. Jaszi, 1961: , Kann, 1974: και Taylor, 1965: Η εξέλιξη του λογοκριτικού μηχανισμού στη νεοαπολυταρχική Αυστρία δεν θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης της παρούσας σύνθεσης. Επ αυτού, βλ. συνοπτικά Bachleitner, 1997: Γενικά, η εν λόγω φάση της Αυστριακής ιστορίας έχει δεχτεί το περιορισμένο μόνο ενδιαφέρον των μελετητών ως μια περίοδος αστάθειας ανάμεσα στην επανάσταση του 1848 και στον ιστορικό συμβιβασμό του Εξαιρέσεις βεβαίως υπάρχουν: Agnes Deák, From Habsburg Neo-Absolutism to the Compromise: , Λονδίνο, East European Monographs, 2008, Harm Hinrich Brandt, Der österreichische Neoabsolutismus: Staatsfinanzen und Politik , 2 τόμοι. Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht, 1978, και R. J. W. Evans, "From Confederation to Compromise: The Austrian Experiment, ," in Austria, Hungary, and the Habsburgs: Central Europe c , Ox

12 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ Χρήστος Ν. Αληπράντης, Πτυχίο (Ιστ.), υποψ. ΜΔ (Ιστ.) Ιστορικό Ινστιτούτο Πανεπιστημίου Βιέννης Β Ι Β Λ Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Ο Δ Η Γ Ο Σ 54 Ι. Γενικά Έργα για τη Μοναρχία των Αψβούργων (18ος 19ος αιώνας): Brion Marcel, La vie quotidienne a Vienne au temps de Mozart et de Schubert, Παρίσι: Hachette, 1988 (1959) (Η καθημερινή ζωή στη Βιέννη την εποχή του Μότσαρτ και του Σούμπερτ, μτφρ.: Αντ. Σακελλαρίου, Αθήνα: εκδ. Δημ. Ν. Παπαδήμας, 1994) Duriegl Gunter (επιμ.), Burgersinn und Aufbegehren. Biedermeier und Vormarz in Wien, , Βιέννη-Μόναχο: Jugend und Volk, Katalog der 109. Sonderausstellung des Historischen Museums, 1988 Ingrao Charles W., The Habsburg Monarchy, , Ν. Υόρκη: Cambridge Univ. Press, 1994 Macartney C. A., The Habsburg Empire, , Λονδίνο: Weidenfeld & Nicolson, 1969 Kann Robert, A History of the Habsburg Empire, , Berkeley: California Univ. Press, 1974 Taylor A. J. P., The Habsburg Monarchy, : A History of the Austrian Empire and Austria-Hungary, Λονδίνο: Harper & Raw, 1965 (1948) Vocelka Karl, Geschichte Osterreichs: Kultur-Gesellschaft-Politik, Βιέννη: Styria Premium, 2000 ΙΙ. Γενικά Έργα για τη Λογοκρισία και το Απολυταρχικό Καθεστώς ( ): α) Ως Ευρωπαϊκό Φαινόμενο: Clemens Gabriele, Zensur, Zensoren und Kommunikationskontrolle als europaische Phänomene: Zwischenbilanz und Problemstellung, στο: Gabriele Clemens (επιμ.), Zensur im Vormärz: Pressefreiheit und Informationskontrolle in Europa, Στουτγάρδη: Jan Thorbecke Verlag, 2013, 9-22 Hobsbawm E. J., The Age of Revolution , Ν. Υόρκη: Vintage Books,1962 (Η Εποχή των Επαναστάσεων , μτφρ.: Μ. Οικονομοπούλου, Αθήνα: εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., 1992) ford: Oxford Unive-rsity Press, 2006, Ως προς την εσωτερική πολιτική, βλ. Éva Somogyi, Vom Zentralismus zum Dualismus: Der Weg der deutschösterreichischen Liberalen zum Ausgleich von 1867, Wiesbaden: Fr. Steiner, 1983 και György Szabad, Hungarian Political Trends between the Revo- lution and the Compromise ( ), Βουδαπέστη: Akadémiai Kiadó, Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι τέλος και πιο εξειδικευμένες δημοσιεύσεις: Peter Wozniak, "Count Leo Thun: A Conservative Savior of Educational Reform in the Decade of Neoabsolutism," Austrian History Yearbook, Vol. 26, 1995,61-81, Jeffrey Leigh, "Public Opinion, Public Order, and Press Policy in the Neo-absolutist State: Bohemia, ", Austrian History Yearbook, Vol. 35, 2004, 81-99,M. Vögler, "Illness and Death in the Era of Neoabsolutism: New Perspectives on Liberal-Catholic Conflict from 1850s Upper Austria," Austrian History Yearbook, Vol. 38, 2007, και Th. Götz, Bürgertum und Liberalismus in Tirol Zwischen Staat und 'Region', Staat und Nation Κολωνία: SH Verlag, Σε ορισμένα μόνο από τα έργα που αναφέρονται στον οδηγό γίνεται συστηματικά αναφορά στις παραπάνω σελίδες. Στα έργα όμως αυτά που δεν απαντώνται στον παρόν κατάλογο, γίνεται πλήρης βιβλιογραφική παραπομπή.

13 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ β) Ως Αυστριακό Φαινόμενο: Emerson Donald, Metternich and the Political Police: Security and Subversion in the Habsburg Monarchy, , Χάγη: Martinus Nijhoff Publications, 1968 Höbelt Lothar, The Austrian Empire, στο: R. J. Goldstein (επιμ.), The War for the Public Mind: Political Censorship in the Nineteenth-Century Europe, Λονδίνο: Pra- Press, 1961 (1929) eger, 2000, Jaszi Oscar, The Dissolution of the Habsburg Monarchy, Chicago: Chicago Univ. Olechowski Thomas, Die Entwicklung des Presserechts in Österreich bis Ein Beitrag zur österreichischen Medienrechtsgeschichte, Βιέννη: Böhlau Verlag, 2004 III. Για τη Λογοκρισία στο Χώρο του Βιβλίου (Λογοτεχνία και Επιστήμες): Bachleitner Norbelt, Lesen wie ein Zensor. Zur österreichischen Zensur englischer und französischer Erzahlliteratur im Vormärz, στο: Peter Brochmeier (επιμ.), Zensur und Selbstzensur in der Literatur, Würzburg: Königshäusern & Neumann, 1996, , The Politics of the Book Trade in Nineteenth-Century Austria, Austrian History Yearbook, Vol. 27 (1997), , Die Zensur der Habsburger. Zur Datenbank der in Osterreich zwischen 1750 und 1848 verbotenen Bucher, στο: Kortlander Bernd, Stahl Enno (επιμ.), Zensur im 19. Jahrhundert, Μαγδεμβούργο: Aisthesis Verlag, 2012, Beicken Peter, Anastasius Grün und der Österreichische Vormärz, The German Quarterly, Vol. 58, No. 2 (1985), Dowden Wilfred, Byron and the Austrian Censorship, Keats-Shelley Journal, Vol. 4 (1955), Frimmel Johannes, Wiener Verlage im Vormärz. Ein Überblick, στο: Christian Liedtke (επιμ.), Literaturbetrieb und Verlagswesen im Vormärz: Jahrbuch Forum Vormarz Forschung 2010, Μαγδεμβούργο: Aisthesis Verlag, 2011, Gates Rebecca, Aristocratic Libraries, Censorship and Book-printing in Late-Eighteenth-Century Hungary, The Journal of Library History ( ), Vol. 22, No. 1 (1987), Heindl Waltraud, Der 'Mitautor'. Überlegungen zur literarischen Zensur und staats- System'. Unbekannte Bu- burgerlichen Mentalität im Habsburgischen Biedermeier und Vormärz, στο: Peter Hanak et al. (επιμ.), Kultur und Politik in Osterreich und Ungarn, Βιέννη: Böhlau Verlag, 1994, Liedtke Christian, Julius Campe und das 'Österreichische chhandlerbriefe zum Verlagsverbot von 1847, στο: Christian Liedtke (επιμ.), Literaturbetrieb und Verlagswesen im Vormärz: Jahrbuch Forum Vormärz Forschung 2010, Μαγδεμβούργο: Aisthesis Verlag, 2011, Lindengrün Christine, Zensur im Vormärz aus der Sicht eines Autors: Eduard von Bauernfelds Pia Desidera, Norderstedt: Grin Verlag, 2003 Macho Andreas, Die antihabsburgische Ideenschmiede Leipzig. Exil und Agitation des Österreichischen Schriftstellers A. J. Groβ-Hoffinger, στο: Christian Liedtke (επιμ.), Literaturbetrieb und Verlagswesen im Vormärz: Jahrbuch Forum Vormärz Forschung 2010, Μαγδεμβούργο: Aisthesis Verlag, 2011, Marx Julius, Die Österreichische Zensur im Vormärz, Βιέννη: Verlag für Geschichte und Politik, 1959 Obermaier Walter, Zensur im Vormärz und im Jahr 1848, στο: Erika Weinzierl, Rudolf Ardelt (επιμ.), Justiz und Zeitgeschichte VIII, Βιέννη-Salzburg: Geyer-Edition Verlag, 1991, 7-29

14 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ Olechowski Thomas, Die Österreichische Zensur im Vormärz, στο: Gabriele Clemens (επιμ.), Zensur im Vormärz: Pressefreiheit und Informationskontrolle in Europa, Στουτγάρδη: Jan Thorbecke Verlag, 2013, Rimek Kevin, Vergleich der Zensurstrukturen in Osterreich und Preußen von 1819 bis 1840 und der Untersuchung der Ursachen für ihre Unterschiede, Norderstedt:Grin Verlag, 2012 Ι V. Για τη Λογοκρισία στον Τύπο: Hoefer Frank Thomas, Pressepolitik und Polizeistaat Metternichs. Die Uberwachung von Presse und politischer Öffentlichkeit in Deutschland und den Nachbarstaaten durch das Mainzer Informationsbüro ( ), Μόναχο: K. G. Saur Verlag, Dortmunder Beitrage zur Zeitungsforschung, Bd. 37, 1983 Kaplan Frank L., The Czech and Slovak Press: the first 100 years, Journalism Monographs, No. 47 (1977), Lechter Silvester, Gelehrte Kritik und Restauration. Metternichs Wissenschafts- und Pressepolitik und die Wiener 'Jahrbücher der Literatur' ( ), Tübingen: Nie- Realization in Pre-1914 Hunga- mayer Max Verlag, Studien zur deutschen Literatur, Bd. 49, 1977 Revesz Thomas, Freedom of the Press: Its Idea and ry, Hungarian Studies Review, Vol. 20 (1993), Siegert Reinhart, Zensur im Spiegel von Volkslesenstoffen um 1848, Jahrbuch fur Kommunikationsgeschichte, Vol. 8, (2006), V. Για τη Λογοκρισία στο Θέατρο: Bachleitner Norbelt, The Habsburg Monarchy, στο: R. J. Goldstein (επιμ.), The Frightful Stage: Political Censorship of the Theater in Nineteenth-Century Europe, Λονδίνο: Berghahn Books, 2011 (2009), Heady Katy, Literature and Censorship in Restoration Germany: Repression and Rhetoric, Λονδίνο: Camden House, 2009 Herles Helmut, Nestroy und die Zensur, στο: Jürgen Hein (επιμ.), Theater und Gesellschaft: Das Volksstuck im 19. und 20. Jahrhundert, Dusseldorf: Bertelsmann Universitatsverlag, 1973, Huttner Johann, Theater Censorship in Metternich's Vienna, Theater Quarterly, Vol. 10 (1980), Jones Michael, Censorship as an Obstacle to the Production of Shakespeare on the Stage of the Burgtheater in the Nineteenth Century, German Life & Letters, Vol. 27, Iss. 3 (1974), Kord Susanne, The Curtain Never Rises: Femininity and Theater Censorship in Eighteenth- and Nineteenth-Century Germany, The German Quarterly, Vol. 70, No. 4 (1997), McKenzie John, Political Satire in Nestroy's 'Freiheit in Krahwinkel', The Modern Language Review, Vol. 75 (1980), Yates W. E., Theater in Vienna: A Critical History, , Ν. Υόρκη: Cambri- Univ. Press, 1996 dge, Two Hundred Years of Political Theater in Vienna, German Life & Letters, Vol. 58 (2005), VI. Για τη Λογοκρισία στην Όπερα και τη Μουσική: Davis John, Opera and Absolutism in Restoration Italy, , The Journal of Interdisciplinary History,Vol. 36, No. 4, Opera and Society:Part II (2006),

15 Ανιστόρητον, τόμος 10 (2013) αρ Hanson Alison, Musical Life in Biedermeier Vienna, Ν. Υόρκη: Cambridge Univ. Press, 1985 McKay Elizabeth, Schubert's Music for the Theater, Proceedings of the Royal Musical Association, 93rd Sess. ( ), 51-66, Franz Schubert's Music for the Theater, Tutzing: H. Schneider Publications, 1991 Obermaier Walter, Schubert und die Zensur, στο: Otto Brusatti (επιμ.), Schubert- Kongress Wien 1978, Graz: Graz Universitatsverlag, 1979, Saepen Bruno, 'Governare per mezzo della Scala.' L' Austria e il theatro d' opera a Milano., Contemporanea. Rivista di Storia dell '800 e del' 900, VI (2003), Weisstein Ulrich, Bose Menschen singen keine Arien: Prolegomena zu einer ungeschriedenen Geschichte der Opernzensur,στο: Peter Brochmeier (επιμ.), Zensur und Selbstzensur in der Literatur, Würzburg: Königshäusern & Neumann, 1996, 49-73

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ 21 η ΜΑΪΟΥ 1864 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 152 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΟΡΜΟ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 [1] Σεβασμιώτατε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ι. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Γεννήθηκα στην Αθήνα στις 21 Αυγούστου 1950. Γονείς μου είναι ο Λύσανδρος Κ. Ζώρας και η Λήδα Ζώρα το γένος Ο. Λαμπροπούλου. ΙΙ. ΣΠΟΥΔΕΣ Α. Μέση

Διαβάστε περισσότερα

{ Μοναρχία. Κωνσταντίνος-Ιωάννης Δημητρόπουλος

{ Μοναρχία. Κωνσταντίνος-Ιωάννης Δημητρόπουλος { Μοναρχία Κωνσταντίνος-Ιωάννης Δημητρόπουλος ΟΡΙΣΜΟΣ: Η Μοναρχία ή Βασιλεία είναι ο θεσμός διακυβέρνησης, όπου ο αρχηγός του κράτους είναι ο Βασιλιάς. Αυτό που τη χαρακτηρίζει είναι ότι ο τελευταίος κρατά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΚΑΡΑΡΓΥΡΗ ΓΙΟΥΛΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής 1 Κεφάλαιο 8 Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής Ανάµεσα στους δασκάλους του Γένους ξεχωρίζουν για τη δράση τους ο λόγιος επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής, ένας Έλληνας φιλόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ρώμη. Ιφιγένεια Λιούπα

Αρχαία Ρώμη. Ιφιγένεια Λιούπα Αρχαία Ρώμη Ιφιγένεια Λιούπα Η αρχαία Ρώμη ξεκίνησε από την ιταλική χερσόνησο κατά τον 8ο αιώνα π.χ. Με επίκεντρο την πόλη της Ρώμης εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες αυτοκρατορίες του αρχαίου κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 6 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 6 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 6 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Φάσμα. προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. Πόλεμοι λιγότερο φονικοί, βία παντού

Φάσμα. προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. Πόλεμοι λιγότερο φονικοί, βία παντού σύγχρονο Φάσμα προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. μαθητικό φροντιστήριο 25ης Μαρτίου 111 - ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ - 210 50 20 990-210 50 27 990 25ης Μαρτίου 74 - ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ - 210 50 50 658-210 50 60 845 Γραβιάς 85 -

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη του Μπαρόκ-Ροκοκό

Η τέχνη του Μπαρόκ-Ροκοκό Η τέχνη του Μπαρόκ-Ροκοκό Τμήμα Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Σχολή Καλών Τεχνών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Διδάσκουσα: Δρ Βικτώρια Φερεντίνου 1. Εισαγωγή στην τέχνη του Μπαρόκ και του Ροκοκό Τέχνη

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

«Η ελευθερία της έκφρασης».

«Η ελευθερία της έκφρασης». «Η ελευθερία της έκφρασης». Εργασία στο μάθημα της Πολιτικής Παιδείας. Τμήμα Β3 Σχολικό έτος: 2015-2016 Οι μαθητές : Πάλλα Γεωργία, Πιπέρη Ευσταθία, Χουλιαράς Σπύρος Ψωμιάδης Γιάννης, Ψωφάκη Σπυριδούλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς]

Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς] 41 Διαγώνισµα 111 Τέχνη Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς] Η σχέση µεταξύ τέχνης και χρήµατος είναι αµφιλεγόµενη. Κάθε άλλο παρά σαφές είναι ότι τα κυριότερα επιτεύγµατα που πραγµατοποιήθηκαν και αφορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Το σύστημα Εξετάσεων Εισαγωγής που περιγράφεται στις επόμενες παραγράφους σχεδιάστηκε ως μεταβατικό σύστημα, για να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα»

ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα» ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΡΙΩΝ «Προκλήσεις και Διέξοδοι. Η διαμόρφωση της ταυτότητας του πολίτη στον 21ο αιώνα» Παράμετρος Λυκείου Κοκκινοχωρίων: «Η απαξίωση των νέων απέναντι στους θεσμούς» Συντονιστές παραμέτρου:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ : ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ

ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ : ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Β: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014-2020: ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4092, 20/10/2006 Ο ΠΕΡΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΑΒΙΑΖΟΥΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2006

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4092, 20/10/2006 Ο ΠΕΡΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΑΒΙΑΖΟΥΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2006 Ο ΠΕΡΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΑΒΙΑΖΟΥΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2006 Για σκοπούς εφαρμογής των πράξεων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο: Επίσημη Εφημερίδα της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Επιστημονικών Εκδόσεων. Πολιτική Χρήσης

Διαχείριση Επιστημονικών Εκδόσεων. Πολιτική Χρήσης Διαχείριση Επιστημονικών Εκδόσεων Πολιτική Χρήσης Θεσσαλονίκη 10/4/2013 Σελίδα 2 από 13 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 Εισαγωγή... 4 Πολιτική περιεχομένου... 5 Πολιτική κατάθεσης εργασιών... 5 Πολιτική πρόσβασης...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Γεννήθηκε στην πόλη Αιάκειο της Κορσικής, μόλις ένα χρόνο αφού η κυριαρχία του νησιού μεταβιβάστηκε από τη Δημοκρατία της Γένοβας στη Γαλλία. Ο πατέρας του Κάρλος Βοναπάρτης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΘΕΜΑ: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΜΕ Π.Π.Σ. ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ (αναθεωρημένη)

ΠΡΟΣ: ΘΕΜΑ: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΜΕ Π.Π.Σ. ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ (αναθεωρημένη) ΠΡΟΣ: Α.Π. :20 ΑΘΗΝΑ 12/02/2016 τον Πρόεδρο της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής των Ελλήνων Καθηγητή κ. Κ. Γαβρόγλου ΘΕΜΑ: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΜΕ Π.Π.Σ. ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ Θέσεις για νέους εργαζομένους δεν υπάρχουν μόνο στις ελληνικές εταιρείες, αλλά και σε πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Περιορισμοί και Εξαιρέσεις

Περιορισμοί και Εξαιρέσεις Πίνακας περιεχομένων Περιορισμοί και Εξαιρέσεις 1. Εκπαιδευτικό υλικό... Error! Bookmark not defined. Διάκριση εκπαιδευτικού υλικού... Error! Bookmark not defined. του Δικαιώματος Πνευματικής Υλικό που

Διαβάστε περισσότερα

ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών»

ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών» ENOC 14η Ετήσια Συνδιάσκεψη 7-9 Οκτωβρίου 2010, Στρασβούργο / Γαλλία ENOC - ENYA, Προσχέδιο Κοινών Συστάσεων για την «Πρόληψη της βίας κατά των παιδιών» Εισαγωγή Οι Συνήγοροι του Παιδιού και οι Έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 1. Διεύθυνση Να σημειώσετε με κύκλο την απάντηση που πιστεύετε ότι ταιριάζει στην κάθε περίπτωση: 1. Ηγέτης είναι το άτομο εκείνο το οποίο: Α. ελέγχει τους υφιστάμενους

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος 4. Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Από τη σύντοµη επισκόπηση που προηγήθηκε προκύπτει ότι στον ορισµό και στα χαρακτηριστικά ενός συµβουλίου παιδείας που θέσαµε στην αρχή της µελέτης ανταποκρίνονται αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 26.10.2009 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 1374/2002, Αναφορά 1374/2002, του Πέτρου Τσελεπίδη, ελληνικής ιθαγένειας, εξ ονόματος του «Συλλόγου Εισαγωγέων

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Λογοτεχνία

Η Παιδική Λογοτεχνία Τα παιδικά αναγνώσματα και η πορεία τους από τον 19 ο αιώνα μέχρι σήμερα Η Παιδική Λογοτεχνία Ονόματα μαθητριών: Μπουλούγαρη Ελίνα Περιφανάκη Σουζάνα Σταθακάρου Κατερίνα Σταθοπούλου Αναστασία Στεργίου

Διαβάστε περισσότερα

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12.

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. 13/06/12. Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. Υπό την καθοδήγηση και αιγίδα του Άγιου Γερμανού. Εκδόσεις: ΤΟ ΜΩΒ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ Copyright 2012 Εκδόσεις Το

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008 2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από πέντε (5) σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Ανδρουλιδάκης Καθηγητής

Κώστας Ανδρουλιδάκης Καθηγητής Κώστας Ανδρουλιδάκης Καθηγητής ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γεννήθηκε το 1956 στο Ηράκλειο Κρήτης. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1978: πτυχίο Νομικής, 1982: άδεια άσκησης της δικηγορίας, από την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩ ΠΗ

Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩ ΠΗ ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩ ΠΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ ΑΘΗΝΑ 23-27 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1989 ΑΘΗΝΑ 1994 Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΠΗ ISBN 960-8547-0-1

Διαβάστε περισσότερα

ANDREAS SCHMINCK ( )

ANDREAS SCHMINCK ( ) ANDREAS SCHMINCK (26.08.1947-15.12.2015) Στις 15 Δεκεμβρίου, το απομεσήμερο, έφυγε από κοντά μας ο Andreas Schminck, ένας άνθρωπος που στη ζωή του μόνο έρευνα έμαθε να κάνει και της αφιερώθηκε με πάθος.

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006.

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006. - 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006 O ΠΕPΙ ΤHΣ ΔHΜOΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚHΣ ΥΠHPΕΣΙΑΣ ΝOΜOΣ ΤOΥ 1969 (10 ΤOΥ 1969)

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΚΥΠΡΟΥ κ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΕΤΡΙΔΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Τετάρτη 23 Μαΐου, 2012 «Τίποτα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2013

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2013 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 13 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας... σελ. 3 1. Βαθμός αισιοδοξίας για το αν η Ελλάδα θα παραμείνει

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς Τριτογενείς

Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς Τριτογενείς Οι πηγές πληροφόρησης ανάλογα με το επίπεδο εμβάθυνσης και το βαθμό επεξεργασίας του περιεχομένου τους, διακρίνονται σε τρεις κύριες κατηγορίες (Μπώκος, 2001): Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της επιτροπής καταπολέµησης της απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας

Ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της επιτροπής καταπολέµησης της απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας EL Ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της επιτροπής καταπολέµησης της απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την περίοδο Ιανουαρίου 2001 - Φεβρουαρίου 2002 14 Μαρτίου 2002 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή......3

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥ ΑΓΩΝΙΖΕΣΘΑΙ «ΔΕΔΟΜΕΝΟ ή ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ»;

ΕΥ ΑΓΩΝΙΖΕΣΘΑΙ «ΔΕΔΟΜΕΝΟ ή ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ»; ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΕΥ ΑΓΩΝΙΖΕΣΘΑΙ «ΔΕΔΟΜΕΝΟ ή ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ»; Μάιος 2014 τάξη Γ Γυμνασίου Η εργασία με τίτλο «ευ αγωνίζεσθαι: δεδομένο ή ζητούμενο»; αποτελεί μία απόπειρα προσέγγισης των αρχών του Ολυμπισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 10 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εννοιολογικά αδιαίρετα και ορίζουν το κοινωνικό δικαίωμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Πράγματι, η

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις...

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις... Περιεχόμενα Εικόνες......................................................... Χάρτες και πίνακες............................................... Ευχαριστίες.....................................................

Διαβάστε περισσότερα

Εναρξη Μαθημάτων - Προγραμματισμός Σχολείων για τη Νέα Σχολική Χρονιά (29-6-15)

Εναρξη Μαθημάτων - Προγραμματισμός Σχολείων για τη Νέα Σχολική Χρονιά (29-6-15) Εναρξη Μαθημάτων - Προγραμματισμός Σχολείων για τη Νέα Σχολική Χρονιά (29-6-15) Σύμφωνα με εγκύκλιο του υπουργείου Παιδείας, τα μαθήματα στα Λύκεια και τα Γυμνάσια αρχίζουν την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΚΑΖΑΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΠΕ09 ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΚΑΖΑΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΠΕ09 ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων 2 3.3.1. - Ηγεσία 3 Καθημερινά χρησιμοποιείται η έννοια του ηγέτη, όταν αναφερόμαστε σε άτομα που μέσα σε μία ομάδα καθοδηγούν τους άλλους, αναλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Πορτραίτα: Johanna Lindsey

Πορτραίτα: Johanna Lindsey Ημερομηνία 10/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.bookcity.gr/ Χρύσα Βασιλείου http://www.artsandthecity.gr/bloggers/%cf%80%ce%bf%cf%81%cf%84%cf%81%ce%b1% CE%AF%CF%84%CE%B1/22032- %CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%AF%CF%84%CE%B1-johanna-lindsey

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΕΠΑΛ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες Σχολική βία Εκδηλώσεις βίας στη σχολική κοινότητα, εκφρασμένες με διάφορες μορφές,

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΕΙ ΚΑΙ... 27 27 Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης Ιωάννης Κλαψόπουλος 1. Εισαγωγή Η παρούσα εισήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική επεξεργασία αξιολογήσεων μαθημάτων & διδακτικού έργου από τους φοιτητές

Στατιστική επεξεργασία αξιολογήσεων μαθημάτων & διδακτικού έργου από τους φοιτητές ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας UNIVERSITY OF THE PELOPONNESE Quality Assurance Unit Διασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση Στατιστική επεξεργασία αξιολογήσεων μαθημάτων &

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

III ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ

III ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ C 374/2 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 4.12.2012 III (Προπαρασκευαστικές πράξεις) ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 6ης Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα