Περιοδική ἔκδοση Ἱ. Μητροπόλεως Κωνσταντίας-Ἀμμοχώστου. Ἔτος 6 ο (2013) Τεῦχος 17 ο. Πνευματική Διακονία. Ἀφιέρωμα: Ἐκκλησία - Κοινωνική Διακονία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περιοδική ἔκδοση Ἱ. Μητροπόλεως Κωνσταντίας-Ἀμμοχώστου. Ἔτος 6 ο (2013) Τεῦχος 17 ο. Πνευματική Διακονία. Ἀφιέρωμα: Ἐκκλησία - Κοινωνική Διακονία"

Transcript

1 πδ Περιοδική ἔκδοση Ἱ. Μητροπόλεως Κωνσταντίας-Ἀμμοχώστου Ἔτος 6 ο (2013) Τεῦχος 17 ο Πνευματική Διακονία Ἀφιέρωμα: Ἐκκλησία - Κοινωνική Διακονία

2 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Ἀφιέρωμα: Ἐκκλησία - Κοινωνική Διακονία ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 1 Τράπεζα Εὐχαριστίας -Τράπεζα Ἀγάπης. Οἰκονομία τοῦ Θεοῦ Οἰκονομία τῶν ἀνθρώπων, Μητροπολίτη Κωνσταντίας - Ἀμμοχώστου Βασιλείου... 3 Χριστιανική μαρτυρία καί κοινωνική διακονία στόν ἀναπτυσσόμενο κόσμο, Νίκης Παπαγεωργίου...12 Εἰς τό καθελῶ μοῦ τάς ἀποθήκας (ἀποσπάσματα), Μεγάλου Βασιλείου, ΕΠΕ τόμος Ἡ λογεῖα ὡς πρότυπο ἄσκησης τῆς ἀγάπης καί τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης μεταξύ τῶν χριστιανῶν, Χαράλαμπου Γ. Ἀτματζίδη Ὀρθοδοξία-Οἰκουμένη-Παγκόσμια Οἰκονομία. Ἡ κοινή μαρτυρία τῶν χριστιανῶν στήν ἐποχή τῆς παγκοσμιοποίησης, Στυλιανοῦ Τσομπανίδη Ἐν λιμῷ καί αὐχμῷ, Μεγάλου Βασιλείου ΕΠΕ τόμος Ἔνδεια καί φιλαλληλία σέ καιρούς κρίσης. Οἱ διδαχές τοῦ Ἰσίδωρου Πηλουσιώτη καί οἱ κοινωνικές προεκτάσεις τους στό σύγχρονο κόσμο, Χρήστου Τσιρώνη πδ Γεγονότα Πνευματική Διακονία Ἡ κοινωνική διακονία τῆς Ἐκκλησίας κατά τήν Τουρκοκρατία ( ), Κωστή Κοκκινόφτα...57 Πανήγυρη κατεχόμενης Μονῆς τοῦ ἀποστόλου Βαρνάβα (11 Ἰουνίου 2013) Ὑποδοχή λειψάνου Ἁγίου Νεοφύτου στή Δερύνεια (28 Ἰουνίου 2013) Θεία Λειτουργία στόν κατεχόμενο Ναό Ἁγίου Προκοπίου Σύγκρασης (8 Ἰουλίου 2013) Σύναξη ἐκκλησιαστικῶν Ἐπιτρόπων καί Ἱερέων (1η Αὐγούστου 2013) Ἐκδήλωση μνήμης Ἀμμοχώστου στή Δερύνεια (2 Αυγούστου 2013) Ἐγκαίνια Κοινωνικοῦ Ἰατρείου τῆς Μητροπόλεως (6 Ὀκτωβρίου 2013). 77 Ἐκδηλώσεις Δημήτριων 2013 ἐνορίας Ἁγίου Δημητρίου Παραλιμνίου (Ὀκτώβριος 2013) Πανήγυρη Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Γεωργίου...82 Ἰωβηλαῖον Ἱερατικῆς Διακονίας Ἀρχιεπισκόπου Κύπρου Περιοδική Ἔκδοση τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κωνσταντίας καὶ Ἀμμοχώστου Ἔτος 6 ο (2013), Τεῦχος 17 ο Ἐκδότης: Γραφεῖο Πνευματικῆς Διακονίας Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κωνσταντίας καὶ Ἀμμοχώστου. Συντακτική Ἐπιτροπή: Πανιερ. Μητροπολίτης Κωνσταντίας καὶ Ἀμμοχώστου κ. Βασίλειος, Καθ. Θεόδωρος Γιάγκου, Δρ Γεώργιος Κάκκουρας, Ἀρχιμ. Αὐγουστῖνος Κκαρᾶς, Πρωτ. Χριστόδουλος Χρ. Χριστοδούλου, κ. Ρένος Κωνσταντίνου, θεολόγοι. Ἐξώφυλλο: «Δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν...» (Ματθ. ιδ, 16). Ὀπισθόφυλλο: Κοινωνικό Ἰατρεῖο Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κωνσταντίας καί Ἀμμοχώστου. Ἐκτύπωση: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΥΠΡΗΣ - Καραϊσκάκη 29, Νέα Χαλκηδόνα, Τηλ , ISSN (print) ISSN (online)

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Ἀφιέρωμα: Ἐκκλησία - Κοινωνική Διακονία Τό παρόν τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ «Πνευματική Διακονία», ἔχει ὡς θέμα: «Ἐκκλησία - Κοινωνική Διακονία». Ἡ Ἱερά Μητρόπολη Κωνσταντίας καί Ἀμμοχώστου, ἀντιλαμβανόμενη τούς χαλεπούς καιρούς, ἔχει προβεῖ στή σύσταση τοῦ Ἱδρύματος Κοινωνικῆς Διακονίας, μέ σκοπό τήν ἄσκηση φιλανθρωπικοῦ καί κοινωνικοῦ ἔργου. Βεβαίως τήν ἀγωνιώδη κραυγή τῆς ἐποχῆς ἔχουν ἀφουγκραστεῖ καί ἄλλες Μητροπόλεις καί Ἐνορίες, οἱ ὁποῖες ἐπιτελοῦν μέ τή σειρά τους ἐξίσου θεάρεστο κοινωνικό καί φιλανθρωπικό ἔργο. Τό παρόν τεῦχος χωρίζεται σέ δύο μέρη. Τό πρῶτο μέρος εἶναι ἕνα ἀφιέρωμα στό μεγάλο κεφάλαιο «Ἐκκλησία-Κοινωνική Διακονία». Τό δεύτερο μέρος περιλαμβάνει γεγονότα τῆς Μητροπόλεως, καθώς καί ἄλλα γεγονότα. Τό πρῶτο μέρος ἀρχίζει μέ τό ἄρθρο τοῦ Πανιερωτάτου Μητροπολίτη Κωνσταντίας καί Ἀμμοχώστου κ. Βασιλείου, μέ τίτλο: «Τράπεζα Εὐχαριστίας Τράπεζα Ἀγάπης. Οἰκονομία Τοῦ Θεοῦ Οἰκονομία τῶν ἀνθρώπων». Μέ ἀφόρμηση τό χωρίο: «πλούτου τό μέν στάσιμον ἄχρηστον, τό δέ κινούμενον καί μεταβαῖνον κοινωφελές καί ἔγκαρπον», ἀπό τήν ὁμιλία τοῦ Μεγάλου Βασιλείου «Εἰς τό καθελῶ μου τάς ἀποθήκας» (5,10). Στό ἄρθρο ὁ συγγραφέας ἀναλύει πῶς διδάσκεται καί βιώνεται ἀπό τήν Ἐκκλησία ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ τράπεζα Εὐχαριστίας- καί ἡ οἰκονομία τῶν ἀνθρώπων - τράπεζα ἀγάπης-, σύμφωνα μέ τή διδασκαλία τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἀκολουθεῖ τό κείμενο τῆς Ἀναπληρώτριας Καθηγήτριας τοῦ Τμήματος Θεολογίας τοῦ Α.Π.Θ. κ. Νίκης Παπαγεωργίου, μέ τίτλο: «Χριστιανική μαρτυρία καί κοινωνική διακονία στόν ἀναπτυσσόμενο κόσμο», μέσῳ τοῦ ὁποίου ἀναφέρεται στήν ἀναπτυσσόμενη ἐξωστρέφεια τῆς ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία συνέβαλε στήν ἀνάπτυξη τῆς ἐξωτερικῆς ἱεραποστολῆς καί κατ' ἐπέκταση στήν ἄσκηση πολυδιάδτατου κοινωνικοῦ ἔργου. Τό τρίτο ἄρθρο τοῦ τεύχους εἶναι τοῦ Ἐπίκουρου Καθηγητῆ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ. κ. Χαράλαμπου Γ. Ἀτματζίδη, μέ τίτλο: «Ἡ λογεῖα ὡς πρότυπο ἄσκησης τῆς ἀγάπης καί τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης μεταξύ τῶν χριστιανῶν». Ἡ εἰσήγηση του ἐπικεντρώνεται σέ τρία θέματα. Ἀρχικά ἐξετάζει τό σύντομο πλαίσιο τῆς «λογείας» καί στήν συνέχεια ἐξετάζει τά κυριότερα θεολογικά καί ἐκκλησιολογικά χαρακτηριστικά τῆς λογείας. Στή συνέχεια παρατίθεται τό ἄρθρο τοῦ κ. Στυλιανοῦ Τσομπανίδη, Ἐπίκουρου Καθηγητῆ τοῦ Τμήματος Θεολογίας τοῦ Α.Π.Θ. μέ τίτλο: «Ὀρθοδοξία - Οἰκουμένη - Παγκόσμια Οἰκονομία. Ἡ κοινή μαρτυρία τῶν χριστιανῶν στήν ἐποχή τῆς παγκοσμιοποίησης». Τό ἄρθρο ἀναφέρεται στήν «κοινή μαρτυρία» τῶν χριστιανῶν, στήν ἑνότητα δηλαδή τῶν χριστιανῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητη στίς μέρες μας γιά τήν ἀντιμετώπιση τοῦ νέου παγκόσμιου σκηνικοῦ. Ἀκολουθεῖ τό ἄρθρο τοῦ κ. Χρήστου Τσιρώνη, Λέκτορα τοῦ Τμήματος Θεολογίας τοῦ Α.Π.Θ., μέ τίτλο: «Ἔνδεια καί φιλαλληλία σέ καιρούς κρίσης. Οἱ διδαχές τοῦ Ἰσίδωρου Πηλουσιώτη καί οἱ κοινωνικές προεκτάσεις τους στόν σύγχρονο κόσμο» στό ὁποῖο ἐκθέτει τήν ἀναγκαιότητα τοῦ διακονικοῦ ἔργου τῆς Ἐκκλησίας ἰδιαίτερα σήμερα 1

4 ἐξαιτίας τῆς βαθιᾶς οἰκονομικῆς, κοινωνικῆς, πολιτικῆς καί ἠθικῆς κρίσης πού διέρχεται ἡ οἰκουμένη καί δή στήν Ἑλλάδα καί τήν Κύπρο. Τελευταῖο κείμενο τοῦ ἀφιερώματος εἶναι τοῦ ἐρευνητῆ κ. Κωστή Κοκκινόφτα ἀπό τό Κέντρο Μελετῶν τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κύκκου, μέ τίτλο: «Ἡ Κοινωνική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας κατά τήν Τουρκοκρατία( )», τό ὁποῖο ὑπογραμμίζει τή δράση καί διακονία τῆς Ἐκκλησίας μετά τήν παραχώρηση ἀπό τούς Ὀθωμανούς προνομίων στούς Ὀρθόδοξους κατοίκους, πού ἐπέτρεψαν τήν ἀνασυγκρότηση τῆς ἐκκλησίας τῆς Κύπρου. Παρατίθενται ἐπίσης στό τεῦχος δύο πρωτότυπα κείμενα ἀπό ὁμιλίες τοῦ Μεγάλου Βασιλείου. Πρόκειται γιά ἐπίκαιρα ἔργα πού συνδέονται ἄμεσα μέ τή δεινή οἰκονομική περίοδο πού διέρχεται ὁ τόπος μας. Στήν πρώτη ὁμιλία, μέ τίτλο: «Εἰς τό καθελῶ μου τάς ἀποθήκας» (Λούκ. 12,18), ἔχοντας ὡς ἐφόρμηση τή γνωστή παραβολή τοῦ ἄφρονος πλουσίου, ὑποδεικνύεται τότε, ἀλλά καί σέ ἐμᾶς σήμερα ἡ ὀρθή χρήση τοῦ πλούτου. Ὁ Μέγας Ἱεράρχης μέ ἰδιαίτερη σοφία ἀναφέρει, ὅτι αὐτός πού βοηθᾶ τούς συνανθρώπους του καί μάλιστα τούς φτωχούς, κερδίζει αἰώνια δόξα καί θησαυρούς στόν οὐρανό, θυμίζοντας τό γνωστό «ὁ ἐλεῶν φτωχόν δανείζει Θεῷ» (Παροιμ.ΙΘ,17). Σχετική μέ τήν πρώτη εἶναι καί ἡ δεύτερη ὁμιλία «Ἐν λιμῷ καί αὐχμῷ» πού ἐκφωνήθηκε τό 368 μ. Χ. σέ περίοδο φοβερῆς ξηρασίας στήν περιοχή τοῦ Πόντου καί τῆς Καππαδοκίας, πού ὁδήγησε πολλούς φτωχούς στήν πείνα καί στόν ἀφανισμό. Στόχος τῆς ὁμιλίας, ἀποτελοῦσε ἡ παρακίνηση τῶν πλουσίων καί ὅσων εἶχαν περισσότερα νά βοηθήσουν τούς πιό φτωχούς πού κινδύνευαν μέ θάνατο. Τέτοιου εἴδους ἀλληλεγγύη καί ἀλληλοβοήθεια ἀποτελεῖ ἐπιτακτική ἀνάγκη στίς δύσκολες μέρες πού διανύουμε. Στό δεύτερο μέρος τοῦ παρόντος τεύχους παρουσιάζονται γεγονότα καί ἐκδηλώσεις πού πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα στή Μητρόπολή μας καί ἀλλοῦ. Τήν Τρίτη, 11 Ἰουνίου 2013, πραγματοποιήθηκε ἡ πανήγυρη τοῦ Ἀποστόλου Βαρνάβα στήν κατεχόμενη Μονή του. Τήν Παρασκευή, 28 Ἰουνίου 2013, ἔγινε ἡ ὑποδοχή τεμαχίου τοῦ τιμίου λειψάνου τοῦ Ἁγίου Νεοφύτου τοῦ Ἐγκλείστου στή Δερύνεια. Στίς 8 Ἰουλίου 2013 τελέστηκε ἡ πανηγυρική θεία λειτουργία τοῦ Μεγα λομάρτυρος Προκοπίου στό κατεχόμενο χωριό Σύγκραση Ἀμμοχώστου. Τήν Πέμπτη 1η Αὐγούστου 2013, πραγματοποιήθηκε στήν Ἱερά Μητρόπολη Κωνσταντίας καί Ἀμμοχώστου σύναξη τῶν Κληρικῶν καί Ἐκκλησιαστικῶν Ἐπιτρόπων τῆς Μητροπόλεως. Στίς 2 Αὐγούστου 2013, πραγματοποιήθηκαν ἐκδηλώσεις γιά τήν κατεχόμενη Ἀμμόχωστο στή Δερύνεια. Τήν Κυριακή 6 Ὀκτωβρίου 2013, τελέστηκαν τά ἐγκαίνια τοῦ Κοινωνικοῦ Ἰατρείου τῆς Μητρόπολης ἀπό τόν Ἔντιμο Ὑπουργό Ὑγείας κ. Πέτρο Πετρίδη. Ἐπίσης τό μήνα Ὀκτώβριο, πραγματοποιήθηκαν τά «Δημήτρια», πού ἀποτελοῦνται ἀπό διάφορες ἐκδηλώσεις πρός τιμή τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, τῆς ὁμώνυμης ἐνορίας τοῦ Παραλιμνίου. Στίς 3 Νοεμβρίου τελέστηκε ἡ πανήγυρη τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Παραλιμνίου. Τέλος στό τεῦχος παρατίθεται σχετικό ἀφιέρωμα, πού ἀφορᾶ τή συμλήρωση τῶν πενήντα χρόνων Ἱερατικῆς Διακονίας τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Κύπρου Χρυσοστόμου Β. 2

5 Τράπεζα Εὐχαριστίας - Τράπεζα Ἀγάπης. Οἰκονομία τοῦ Θεοῦ - Οἰκονομία τῶν ἀνθρώπων Μητροπολίτη Κωνσταντίας - Ἀμμοχώστου Βασιλείου «πλούτου τό μέν στάσιμον ἄχρηστον, τό δέ κινούμενον καί μεταβαῖνον κοινωφελές καί ἔγκαρπον» (Μ. Βασίλειος). 1. Τράπεζα Εὐχαριστίας - Τράπεζα Ἀγάπης. Στήν κοινή μοναστική πολιτεία μετά τήν τέλεση τῆς Εὐχαριστίας, ὅπως διαλαμβάνεται στίς τυπικές διατάξεις καί ἔχει περιληφθεῖ καί στά λειτουργικά βιβλία, γίνεται προσφορά «ἀγάπης», πρός τούς ἀδελφούς. Στήν εἰκόνα αὐτή, ἐκτός ἀπό τήν πρακτική της σημασία, δηλαδή τῆς προσφορᾶς τροφῆς μετά ἀπό πολύωρες Ἀκολουθίες, περιλαμβάνονται δύο σημαντικές ἔννοιες πού ἀντιπαραβάλλονται μεταξύ τους. Ἐκεῖνοι πού μετέχουν στήν πραγματιστική αὐτή ἐμπειρία, μετέχουν συγχρόνως, ἀφ ἑνός μέν, στήν οἰκονομία τοῦ Θεοῦ - τράπεζα Εὐχαριστίας -, ἀφ ἑτέρου δέ στήν οἰκονομία τῶν ἀνθρώπων - τράπεζα ἀγάπης -, ὅπως αὐτή διδάσκεται καί βιώνεται ἀπό τήν Ἐκκλησία κατά τή διδασκαλία τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Στήν πρωτοχριστιανική περίοδο τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας ἡ σύγκριση αὐτή ἦταν πιό ἐμφανής, δεδομένου ὅτι ὁλόκληρη ἡ εὐχαριστιακή σύναξη συμμετεῖχε στίς τράπεζες τῆς Ἀγάπης καί τῆς Εὐχαριστίας. Θά πρέπει νά διευκρινισθεῖ ὅτι ἡ τράπεζα τῆς Εὐχαριστίας εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, ὅπως καί ἡ τράπεζα τῆς ἀγάπης εἶναι ἀπόλυτα συσχετισμένη μέ τήν τράπεζα τῆς Εὐχαριστίας. Οἱ ἀπόστολοι εἶχαν συνδέσει κάτ ἀπόλυτο τρόπο τήν τράπεζα τῆς Εὐχαριστίας μέ τήν τράπεζα τῆς ἀγάπης, ἀλλά διέκριναν τούς ρόλους. Οἱ ἴδιοι μέν διατήρησαν τή διακονία τῆς τράπεζας τῆς Εὐχαριστίας καί τή διακονία τοῦ λόγου, ἐνῶ ἀνέθεσαν στούς διακόνους τή διακονία τῶν τραπεζῶν ἀγάπης. Ἔτσι, καί στή μετέπειτα ζωή τῆς Ἐκκλησίας, οἱ διάκονοι παρά τῷ Ἐπισκόπῳ εἶχαν τήν εὐθύνη τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἐπισκοπῆς. Στήν τράπεζα τῆς Εὐχαριστίας κυριαρχεῖ ἡ προσφορά τοῦ Θεοῦ πρός τόν ἄνθρωπο, ὅπου ἡ πρωτοβουλία ἀνήκει ἐξ ὁλοκλήρου στόν Θεό, ἐνῶ στήν τράπεζα τῆς ἀγάπης συμμετέχει καί ὁ ἄνθρωπος μιμούμενος τόν Θεό. Βεβαίως ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ δέν περιορίζεται σέ μόνη τήν Εὐχαριστία, οὔτε ἀρχίζει χρονικά μέ τήν παράδοση τῆς Εὐχαριστίας ἀπό τόν Χριστό καί ἐντεῦθεν. Ἁπλῶς ἡ Εὐχαριστία εἷναι ἡ συμπερίληψη ὅλων τῶν ἔργων τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ, εἴτε αὐτά πραγματοποιήθηκαν πρίν εἴτε μετά τήν ἐνσάρκωση. Ὁ Μέγας Βασίλειος καθιστᾶ προμετωπίδα τῆς διδασκαλίας του γιά τήν ἐνίσχυση τῶν πτωχῶν τήν ἀνωτέρω ἀποστολική πράξη τῆς Ἐκκλησίας: Τῷ αἰτοῦντί σε δός. καὶ ἀπὸ τοῦ θέλοντος δανείσασθαι μὴ ἀποστραφῇς. Ἐπὶ τὸ κοινωνικὸν, καὶ φιλάλληλον, καὶ τῇ φύσει οἰκεῖον ὁ λόγος ἡμᾶς προκαλεῖται. Πολιτικὸν γὰρ ζῶον καὶ συναγελαστικὸν ὁ ἄνθρωπος. Ἐν δὲ τῇ κοινῇ πολιτείᾳ καὶ τῇ μετ ἀλλήλων ἀναστροφῇ ἀναγκαῖον τὸ εὐμετάδοτον εἰς ἐπανόρθωσιν τοῦ ἐνδέοντος. Τῷ αἰτοῦντί σε δός. Βούλεταί σε διὰ μὲν τὴν ἀγάπην ἐν ἁπλότητι ἀνειμένον εἶναι πρὸς τοὺς αἰτοῦντας, λογισμῷ δὲ πάλιν διακρίνειν ἑκάστου τὴν χρείαν τῶν προσαιτούντων. Καὶ 3

6 τοῦτο μεμαθήκαμεν ἐν ταῖς Πράξεσι, τίνα τρόπον δυνατὸν κατορθοῦσθαι παρὰ τῶν ἐπιστημόνως τὸν τῆς εὐσεβείας σκοπὸν ἐκπληρούντων. Ὅσοι γὰρ, φησὶ, κτήτορες χωρίων ἢ οἰκιῶν ὑπῆρχον, πωλοῦντες ἔφερον τὰς τιμὰς τῶν πιπρασκομένων, καὶ ἐτίθουν παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων. Διεδίδοτο δὲ ἑκάστῳ, καθότι ἄν τις χρείαν εἶχεν. 2. Οἰκονομία τοῦ Θεοῦ - Oἰκονομία τῶν ἀνθρώπων. Τό ἐρώτημα πού τίθεται εἶναι τό κατά πόσον ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ δημιουργεῖ σύστημα γιά τήν ἀνθρώπινη οἰκονομία. Ἤ τό κατά πόσον ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ μπορεῖ νά ταυτισθεῖ μέ δομές τῆς ἀνθρώπινης οἰκονομίας, ἤ ἀκόμα, σέ τελική ἀνάλυση, ποία μπορεῖ νά εἶναι ἡ σχέση τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ μέ τήν ἀνθρώπινη οἰκονομία; Ἡ δυτική θεολογία, ἡ φιλοσοφία καί ἡ κοινωνιολογία προσπάθησαν νά ἀναδείξουν αὐτοῦ τοῦ εἴδους τίς σχέσεις 1. Ἡ κάθ ἡμᾶς Ἀνατολική Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία δέν ἀνέπτυξε αὐτῆς τῆς μορφῆς τή θεολογία. Μόνο μέσα ἀπό ἀναφορές Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας, πού εἶναι καί πολλές, εἶναι δυνατό νά καθορίσουμε τήν Ὀρθόδοξη θεολογία καί ἠθική τοῦ ὁποιουδήποτε κοινωνικοῦ καί οἰκονομικοῦ συστήματος. Θά λέγαμε ὅτι, σέ γενικές γραμμές, αὐτό πού ἀκολουθοῦσε ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἦταν ἡ οἰκονομική πολιτική τοῦ κράτους, προσαρμόζοντας τή δική της κοινωνική ἀποστολή μέ τά δεδομένα πού εἶχε ἐνώπιόν της, ἔστω καί ἄν τά δεδομένα αὐτά ἦσαν ἀρνητικά, ἀσκώντας τή φιλανθρωπία καί τή στήριξη τῶν φτωχῶν, ἤ ἀκόμα τή διαχείριση τῆς δικῆς της ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἀλβανίας Ἀναστάσιος, σέ ὁμιλία του ἐνώπιον τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκκλησιῶν (Κρήτη 2012), δέν ἀπαντᾶ κάτ εὐθείαν στό ἐρώτημα παρά ἐμμέσως. Τόν ἐνδιαφέρει περισσότερο ἡ ἠθική πλευρά τοῦ ζητήματος καί γιά τό λόγο αὐτό καλεῖ τίς Ἐκκλησίες νά δραστηριοποιηθοῦν γιά πιό δίκαιη οἰκονομία. Μέ τόν τρόπο αὐτό, ἐμμέσως πλήν σαφῶς ἀποδέχεται ὅτι ἡ χριστιανική διδασκαλία εἴτε αὐτή τοῦ Εὐαγγελίου εἴτε αὐτή τῆς παραδόσεως τῆς Ἐκκλησίας, δέν προτείνουν χριστιανικό σύστημα οἰκονομίας. Εἶναι ἐν τούτοις ἀπαραίτητη ἡ παρέμβαση τῆς Ἐκκλησίας γιά νά προσδίδει διαχρονικά τήν ἠθική ὄψη καί νά τονίζει τήν ἀξία τοῦ ἀνθρώπου ὡς προσώπου μέσα στό ἀπρόσωπο καί ἐν πολλοῖς ἄδικο οἰκονομικό σύστημα πού ἐφαρμόζεται, ὅποιο καί ἄν εἶναι αὐτό. Ὄντως, ὅπως ἀποδεικνύεται μέσα ἀπό σημαντικά κείμενα Μεγάλων Πατέρων, ἡ Ἐκκλησία δέν προέβη ποτέ σέ καθορισμό οἰκονομικοῦ συστήματος, ἀλλά μόνο ἐπενέβαινε διορθωτικά γιά νά ἀπονείμει τό δίκαιο μέσα σέ ἄδικες ἀνθρώπινες καταστάσεις. Σέ τί συνίσταται ὅμως ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ καί σέ τί ἡ ἀνθρώπινη οἰκονομία; Ἄν θέλαμε νά συνοψίσουμε σέ μία πρόταση τήν ἀπάντηση θά λέγαμε ὅτι ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ χαρακτηρίζεται ἀπό τό συνεχές δόσιμο, σέ ἀντίθεση μέ τήν ἀνθρώπινη οἰκονομία, τῆς ὁποίας ἡ βάση καί ὁ στόχος εἶναι ἡ συνεχής αὔξηση τοῦ κεφαλαίου. Ἐκ τῶν προτέρων δηλώνουμε ὅτι ἐμεῖς διαχωρίζουμε, πρῶτον, τήν «οἰκονομία τοῦ Θεοῦ» μέ τήν καθαρά θεολογική της ἔννοια, δηλαδή τήν Ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ καί ὅλες τίς ἐνέργειές Του πού ἀποσκοποῦν στή σωτηρία τῶν ἀνθρώπων, δεύτερον, τήν οἰκονομία τῶν ἀνθρώπων πού ἀφορᾶ τή δομή τοῦ κόσμου καί τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου καθώς καί τή χρήση τῶν ἀγαθῶν τοῦ κόσμου σέ συμφωνία μέ τίς εὐαγγελικές ἀρχές καί, τρίτον, τήν οἰκονομία τῶν ἀνθρώπων πού ἀπολυτοποιεῖ τήν ὕλη καί ἀφήνει τόν Θεό ἐκτός σχεδιασμοῦ ὡς ἀδιάφορη ἔννοια γιά τήν οἰκονομία. Ἡ ἀνθρώπινη οἰκονομία χωρίς Θεό μετατρέπεται σέ τελική ἀνάλυση ἡ 1 D. Stephen Long. Divine Economy. Theology and the market. London and New York 2000 (on line). 4

7 ἴδια σέ θρησκεία μέ μεσσιανικές ὑποσχέσεις, ὅτι αὐτή μπορεῖ νά σώσει τόν κόσμο. Οἱ Διδαχές τῶν Ἀποστόλων περιγράφουν τήν ἀντίθεση μεταξύ τῶν δύο οἰκονομιῶν μέ ζωηρό τρόπο: Ὁδοί δύο εἰσί, μία τῆς ζωῆς καί μία τοῦ θανάτου, διαφορά δέ πολλή μεταξύ τῶν ὁδῶν. Ἡ μέν οὖν ὁδός τῆς ζωῆς ἔστιν αὕτη. πρῶτον ἀγαπήσεις τόν θεόν τόν ποιήσαντά σε, δεύτερον τόν πλησίον σου ὡς σεαυτόν. πάντα δέ ὅσα ἐάν θελήσῃς μή γίνεσθαί σοι, καί σύ ἄλλῳ μή ποίει. Τούτων δέ τῶν λόγων ἡ διδαχή ἐστιν αὕτη. Εὐλογεῖτε τούς καταρωμένους ὑμῖν καί προσεύχεσθε ὑπέρ τῶν ἐχθρῶν ὑμῶν, νηστεύετε δέ ὑπέρ τῶν διωκόντων ὑμᾶς. ποία γάρ χάρις, ἐάν φιλῆτε τούς φιλοῦντας ὑμᾶς; Οὐχί καί τά ἔθνη τοῦτο ποιοῦσιν; Ὑμεῖς δέ φιλεῖτε τούς μισοῦντας ὑμᾶς καί οὐχ ἕξετε ἐχθρόν. (Διδαχαί 1,1-5). Ἡ δέ τοῦ θανάτου ὁδός ἐστιν αὕτη. πρῶτον πάντων πονηρά ἐστι καὶ κατάρας μεστή. φόνοι, μοιχεῖαι, ἐπιθυμίαι, πορνεῖαι, κλοπαί, εἰδωλολατρίαι, μαγεῖαι, φαρμακίαι, ἁρπαγαί, ψευδομαρτυρίαι, ὑποκρίσεις, διπλοκαρδία, δόλος, ὑπερηφανία, κακία, αὐθάδεια, πλεονεξία, αἰσχρολογία, ζηλοτυπία, θρασύτης, ὕψος, ἀλαζονεία, ἀφοβία <θεοῦ>. διῶκται ἀγαθῶν, μισοῦντες ἀλήθειαν, ἀγαπῶντες ψεῦδος, οὐ γινώσκοντες μισθόν δικαιοσύνης, οὐ κολλώμενοι ἀγαθῷ οὐδέ κρίσει δικαίᾳ, ἀγρυπνοῦντες οὐκ εἰς τό ἀγαθόν, ἀλλ εἰς τὸ πονηρόν. ὧν μακράν πραΰτης καί ὑπομονή, μάταια ἀγαπῶντες, διώκοντες ἀνταπόδομα, οὐκ ἐλεοῦντες πτωχόν, οὐ πονοῦντες ἐπὶ καταπονουμένῳ, οὐ γινώσκοντες τόν ποιήσαντα αὐτούς, φονεῖς τέκνων, φθορεῖς πλάσματος θεοῦ, ἀποστρεφόμενοι τόν ἐνδεόμενον, καταπονοῦντες τόν θλιβόμενον, πλουσίων παράκλητοι, πενήτων ἄνομοι κριταί, πανθαμαρτητοί. Ῥυσθείητι, τέκνον, ἀπό τούτων ἁπάντων. (Διδαχαί 5,1-2). 3. Σύγχρονα οἰκονομικά συστήματα. Παθογένεια. Οἱ σύγχρονες κοινωνίες ἔχουν ἐγκλωβισθεῖ σέ δύο ἰδεολογίες πού ἐφάρμοσαν ἡ κάθε μία τό δικό της οἰκονομικό σύστημα. Τό καπιταλιστικό 2 καί τό σοσιαλιστικό 3. Πολλοί δυτικοί συγγραφεῖς στήριξαν τό ἕνα ἤ τό ἄλλο σύστημα καί θεολόγοι τῆς Δύσεως προσπάθησαν, ἀναλόγως τῶν θέσεών τους, εἴτε ὡς συντηρητικῶν εἴτε ὡς φιλελευθέρων νά στηρίξουν τό ἕνα ἤ τό ἄλλο σύστημα 4. Δέν θεωροῦμε τόν ἑαυτό μας εἰδικό ἐπί τῶν θεμάτων αὐτῶν γιά νά ἀναδυθοῦμε σέ ἀνάλυση καί κριτική τῶν συστημάτων αὐτῶν. Ἀπό ὅ,τι, ἐν τούτοις φαίνεται, καί τά δύο αὐτά συστήματα ἔχουν ἀποτύχει παταγωδῶς γιά πολλούς καί ποικίλους λόγους. Τό καπιταλιστικό σύστημα οἰκονομίας μπορεῖ νά φαίνεται ὅτι προσφέρει τήν ἐλευθερία στούς ἀνθρώπους νά δραστηριοποιηθοῦν οἰκονομικά, ἀλλά ἡ ἐλευθερία αὐτή εἶναι μόνο κατ ἐπίφαση, γιατί ὁ ἄνθρωπος καθίσταται δοῦλος τοῦ χρηματοοικονομικοῦ συστήματος. Μερικοί ἀπό τούς λόγους ἀποτυχίας τοῦ καπιταλιστικοῦ συστήματος εἶναι οἱ ἀκόλουθοι: Πλεονεξία. Ἕνεκα τοῦ καπιταλιστικοῦ συστήματος καλλιεργεῖται καί ἀναπτύσσεται συνεχῶς ἡ βουλιμία καί ἡ ἀπληστία, γιατί ὁ καθένας ἐπιδιώκει νά κερδίσει ὅλο καί 2 D. Stephen Long. Divine Economy. Theology and the market. London and New York 2000 (on line). «Capitalism is based on the practice of individuals allowing their property to be at the disposal of others, particularly corporations. The money by which I purchased my house, my automobile and my college education came from the capital of so many others that I could not even begin to discover its manifold sources. Likewise, my pension plan, mutual fund and savings account are assisting others in their (hopefully) productive enterprises» (σέλ. 62). 3 Ἡ οἰκονομική διακήρυξη τοῦ Μάρξ ἦταν: «ἀπό ὅλους ἀνάλογα μέ τίς δυνατότητές τους καί πρός ὅλους ἀνάλογα πρός τή συμβολή τους». 4 D. Stephen Long. Divine Economy. Theology and the market. London and New York 2000 (on line). 5

8 περισσότερα. Ὅταν, π.χ. πηγαίνω στήν ὑπεραγορά γιά νά ἀγοράσω αὐτά πού ἔχω ἀνάγκη, δέν ἀναφέρομαι στήν καλή θέληση ἤ στήν ἀνθρωπιά τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλά στήν ἀγάπη τοῦ ἰδίου συμφέροντος, πού στόχο ἔχει νά πουλήσουν περισσότερο 5. Βεβαίως, ὁ Μέγας Βασίλειος δέν κατακρίνει τήν πλεονεξία και βουλιμία μόνο τῶν πλουσίων, ἀλλά ἀκόμα καί ἐκείνων πού ἀναλαμβάνουν τό ἔργο τῆς φιλανθρωπίας, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται πολλές φορές τίς προσφορές γιά τούς πτωχούς γιά νά πλουτίσουν. «Ἐπειδή γάρ πολλοί ὑπερβαίνοντες τήν χρῆσιν τῶν ἀναγκαίων, ἀφορμήν ἐμπορίας καί ὑπόθεσιν τρυφῆς ἀσελγοῦς ποιοῦνται τήν αἴτησιν, ἀναγκαίως παρά τοῖς τήν ἐπιμέλειαν τῶν πτωχῶν πεπιστευμένοις ἡ συγκομιδή τῶν χρημάτων ἐγίνετο, ὥστε ἐκεῖθεν ἐπιστημόνως καὶ οἰκονομικῶς ταῖς ἑκάστου χρείαις τήν διανομήν τῶν ἀναγκαίων γίνεσθαι. Ὥσπερ γάρ ἐπί τῶν ἀῤῥωστούντων χρεία μέν πολλάκις οἴνου, ἀλλ οὐ παντός ἐστι καιροῦ καί μέτρου καί ποιότητος καταστοχάσασθαι. χρεία δέ ἰατροῦ πρός τήν δόσιν τοῦ οἴνου. οὕτω δή καί ἡ περί τήν θεραπείαν τῶν δεομένων οἰκονομία οὐ παρά πάντων ὠφελίμως ἐνεργεῖσθαι δύναται». Ἀν ι σ ό τ ητ α ε ἰ σ ο δ ή μ α τ ο ς. Τό καπιταλιστικό σύστημα προσφέρει τή δυνατότητα αποκτήσεως μεγαλύτερου εἰσοδήματος. Βεβαίως, ἡ ἀπόκτηση μεγαλύτερου εἰσοδήματος δέν εἶναι αφ ἑαυτῆς ἀνήθικη πράξη. Καθίσταται ἀνήθικη ὅταν γίνεται εἰς βάρος τῶν ἄλλων. «Τῷ ὄντι γάρ ἀπανθρωπίας ὑπερβολήν ἔχει τόν μέν τῶν ἀναγκαίων ἐνδεῶς ἔχοντα ζητεῖν δάνεισμα εἰς παραμυθίαν τοῦ βίου, τόν δέ μή ἀρκεῖσθαι τῷ κεφαλαίῳ, ἀλλ ἐπινοεῖν ἐκ τῶν συμφορῶν τοῦ πένητος προσόδους ἑαυτῷ καί εὐπορίας συνάγειν». Μέσα ἀπό τίς εὔστοχες αὐτές παρατηρήσεις τοῦ Μ. Βασιλείου διαπιστώνουμε πώς ἡ ἴδια κατάσταση ἐπικρατεῖ ἀκόμα καί σήμερα, δηλαδή τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως ἀπό μερικούς, εἴτε αὐτοί εἶναι ἄτομα εἴτε ὀργανισμοί, μέ σκοπό τόν πλουτισμό. Ἡ συσσώρευση πλούτου στούς ὀλίγους. Τό σύγχρονο καπιταλιστικό οἰκονομικό σύστημα εὐνοεῖ, γιά παράδειγμα, τή συγκέντρωση πλούτου ἀπό τούς οἰκονομικούς κολοσσούς εἰς βάρος τῶν μικροεπιχειρήσεων καί τῶν ἀτομικῶν προσπαθειῶν γιά τά πρός τό ζῆν. Ὁ Μέγας Βασίλειος καί πάλιν, στήν ὁμιλία του γιά τόν ἄφρονα πλούσιο τῆς εὐαγγελικῆς παραβολῆς, συμβουλεύει τούς πλουσίους: «ὑμεῖς δε, ἂν ἐμοί πείθησθε, πάσας θύρας ταμιείων ἀναπετάσαντες, ἀφθόνους παρέξετε τάς διεξόδους τῷ πλούτῳ. ὥσπερ ποταμῷ μεγάλῳ πολύκαρπον γῆν δι ὀχετῶν μυρίων ἐπερχομένῳ, οὕτως αὐτοὶ, τῷ πλούτῳ διδόντες διά ποικίλων ὁδῶν εἰς τάς τῶν πενήτων οἰκίας κατασχίζεσθαι. Τά φρέατα ἐξαντλούμενα εὐροώτερα γίνεται. ἐναφιέμενα δέ, κατασήπεται. καί πλούτου τό μέν στάσιμον ἄχρηστον, τό δέ κινούμενον καί μεταβαῖνον κοινωφελές καί ἔγκαρπον. Ὢ πόσος μέν ὁ παρά τῶν εὐεργετουμένων ἔπαινος, οὗ σύ μή καταφρονήσῃς πηλίκος δέ ὁ παρά τοῦ δικαίου κριτοῦ μισθός, ᾧ σύ μή ἀπιστήσῃς!». Ἡ ἐξουσία τοῦ πλούτου. Εἶναι γνωστό ὅτι στή σύγχρονη ἐποχή οἱ κυβερνήσεις ἔχουν περιορισμένες δυνατότητες χάραξης πολιτικῆς. Ἡ ἐξουσία πού χαράσσει τήν πολιτική εἶναι οὐσιαστικά τό κεφάλαιο καί ὁ πλοῦτος πού κυβερνᾶ μέ τούς δικούς του ὅρους καί προϋποθέσεις. Τό κεφάλαιο ἔχει τήν ἐξουσία νά ἐπιβάλλει τίς κυβερνήσεις ἀπό τίς ὁποῖες εὐνοεῖται. Ὅπως κατανοεῖται, οἱ λόγοι αὐτοί δέν συνιστοῦν ἁπλῶς ὄψεις καί ἐκφάνσεις τοῦ καπιταλιστικοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, ἀλλά ἔχουν καί ἠθικές προεκτάσεις γιατί ἀνά 5 Ο Adam Smith γράφει: «It is not from the benevolence of the butcher, the brewer, or the baker, that we expect our dinner, but from their regard to their own interest. We address ourselves, not to their humanity but to their self-love and never talk to them of their own necessities but of their advantages». D. Stephen Long. Divine Economy. Theology and the market. London and New York 2000 (on line), σελ

9 πάσα στιγμή μποροῦν νά λειτουργήσουν σέ βάρος ἄλλων ἀνθρώπων 6. Πολλές ἀπό αὐτές τίς ὄψεις συμπίπτουν μέ τούς πειρασμούς τοῦ Χριστοῦ, τούς ὁποίους ἀπέρριψε, γιατί ἀντιτίθενται στό θέλημα τοῦ Θεοῦ γιά τόν ἄνθρωπο καί τή σωτηρία του. Γιά τό λόγο αὐτό, ἡ θεολογία, μέ βάση τίς εὐαγγελικές ἀρχές πρέπει νά ἐμπνεύσει τό σύστημα γιά νά γίνει πιό ἠθικό καί πιό ἀνθρώπινο. Ἐξ ἄλλου, τό σοσιαλιστικό οἰκονομικό σύστημα, παρά τίς ἐπιφαινόμενες ὁμοιότητες μέ κάποιες χριστιανικές ἀρχές, ἐν τούτοις, καθιστᾶ ἐντελῶς ἀθεϊστική τήν ἠθική τῆς οἰκονομίας καί παραβιάζει τή βασική ἀρχή τῆς ἀξιοπρέπειας καί τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου, ὅπως καί τό δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας. Γνωρίζουμε ἀπό τήν ἐφαρμογή τῆς μαρξιστικῆς οἰκονομικῆς θεωρίας πόσο ἄδικο ἀποδείχθηκε τό σύστημα καί γιά τό λόγο αὐτό ἔχει ἀποτύχει παταγωδῶς. 4. Θεολογικές ἀρχές γιά πιό δίκαιη οἰκονομία. Ἐπί τοῦ σημείου αὐτοῦ θά πρέπει νά τονισθεῖ ὁ σημαντικός ρόλος τῆς θεολογίας, ἡ ὁποία πρέπει νά εἶναι ὑποστηρικτῆς τῆς Ἐκκλησίας, τῆς ἀποστολῆς καί μαρτυρίας της μέσα στόν κόσμο. Ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ πού ἀκολουθεῖ ἡ θεολογία ἔχει σημαντικές συνισταμένες, οἱ ὁποῖες εἴτε εἶναι ἀνύπαρκτες στήν οἰκονομία τῶν ἀνθρώπων εἴτε ἀπορρίπτονται. Οἱ συνισταμένες αὐτές ἀποτελοῦν τή βάση τῆς ἠθικῆς ἀντιμετώπισης τῆς οἰκονομίας. Ὄντως, τά πλαίσια τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ, πού ἐπιβάλλουν καί τήν ἠθική θεώρηση τῆς ἀνθρώπινης οἰκονομίας, χαράσσονται ἀπό βασικές ἀρχές τῆς χριστιανικῆς πίστεως καί διδασκαλίας γιά νά εἶναι δίκαιη ἡ οἰκονομία. Θά διακρίνουμε τίς θεολογικές ἀπό τίς ἠθικές ἀρχές πού πρέπει νά διέπουν τή δίκαιη ἀνθρώπινη οἰκονομία 7. Θεολογία. Θεολογία ἐδῶ ἐννοοῦμε τόν περί Θεοῦ λόγο καί συμπεριφορά τοῦ ἀνθρώπου ἔναντι τοῦ Θεοῦ. Πρίν καί πάνω ἀπό ὅλα, γιά τή χριστιανική θεολογία εὑρίσκεται ὁ ἴδιος ὁ Τριαδικός Θεός καί ἡ πίστη πρός τόν Θεό. Δέν εἶναι δυνατό νά κρίνεται καί νά ἀξιολογεῖται, ἤ νά τοποθετοῦνται οἱ βάσεις τῆς οἰκονομίας καί οἱ συμπεριφορές τῶν ἀνθρώπων ἄνευ Θεοῦ καί ἄνευ πίστεως. Ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ, κατά τή Διδαχή τῶν Ἀποστόλων, εἶναι ὁδός πρός τήν ζωή, ἐνῶ ἡ οἰκονομία χωρίς Θεό εἶναι ὁδός πρός τόν θάνατον. Ἑπομένως, διαφορετική εἶναι ἡ συμπεριφορά τοῦ ἀνθρώπου πού πιστεύει ὅταν χειρίζεται θέματα οἰκονομίας καί διαφορετική ἐκείνου πού δέν πιστεύει. Ἐξ ἄλλου, ἡ Χριστολογία συνιστᾶ βασική ἀρχή γιά τόν καθορισμό τῆς στάσεως τῆς Ἐκκλησίας ἔναντι τῆς οἰκονομίας τῶν ἀνθρώπων, δηλαδή τό γεγονός τῆς ἐνσαρκώσεως τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ γιά τήν ἀνακαίνιση τοῦ ἀνθρώπου καί τοῦ κόσμου μέσα ἀπό τίς ποικίλες ἐνέργειες τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἡ σάρκωση, ἡ διδασκαλία τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ θάνατος καί ἡ ἀνάσταση τοῦ λυτρωτῆ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Μαζί μέ τή Χριστολογία θά πρέπει νά συμπορεύεται καί ἡ Πνευματολογία, γιατί τό Ἅγιο Πνεῦμα φωτίζει καί καθοδηγεῖ τόν ἄνθρωπο γιά νά ἐπιδιώκει πράξεις δικαιοσύνης. 6 The three main factors underlying the economic crisis: greed, rising inequality and the "bad" creation of wealth, are all ethical as well as economic issues. The underlying ethics of neoclassical economics (utilitarianism and post modern ethical relativism) are also part of the problem as they support the philosophy that greed is good. What is needed is a solid ethical foundation upon which a just economy can be constructed. Here Christian ethics has much to teach economists. Clark, Charles M. A. «A Christian Perspective of the Current Economic Crisis» American Economist, Spring [T]he social ethos of Orthodoxy is rooted in theological" christological, soteriological, anthropological, ecclesiological, eucharistie, and eschatological foundations. It was upon this terra firma that the rich social involvement of the medieval Church, and of the Church under the Ottoman captivity, was built. Demetrios J. CONSTANTELOS, Theological Considerations for the Social Ethos of the Orthodox Church. JOURNAL OF ECUMENICAL STUD- IES, 1972, σελ

10 Σωτηριολογία. Ὁ αἰώνιος Λόγος τοῦ Θεοῦ ἔλαβε οἰκονομικῶς τήν ἀνθρώπινη φύση γιά νά ἐντάξει καί πάλιν τόν ἄνθρωπο στή θεία οἰκονομία, ἀπαλλάσσοντάς τον ἀπό τήν οἰκονομία τοῦ θανάτου καί τῆς φθορᾶς, ὅπως τήν εἶχαν ἀποδεχθεῖ οἱ πρωτόπλαστοι στόν παράδεισο. «Ὅπου γάρ ἐστίν ὁ θησαυρός ὑμῶν, ἐκεῖ ἔσται καί ἡ καρδία ὑμῶν» (Μτ. 6:21). Κοσμολογία καί ἀνθρωπολογία τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ἡ κοσμολογία καί ἡ ἀνθρωπολογία τοῦ Χριστιανισμοῦ στηρίζεται στό γεγονός τῆς δημιουργίας τοῦ κόσμου καί τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τόν Θεό. Ἐπειδή ἡ οἰκονομία τῶν ἀνθρώπων χωρίς Θεό σημαίνει τήν αὐθαίρετη καί ὠφελιμιστική χρήση τῆς δημιουργίας, γιά τό λόγο αὐτό, ἡ θεολογία πρέπει νά ὑπενθυμίζει τήν ἀρχή τῆς ἱερότητας τῆς δημιουργίας καί τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου πού εἶναι δημιουργημένο κατ εἰκόνα καί ὁμοίωση τοῦ Θεοῦ. Ἡ παρεχόμενη ἀξία στόν ἄνθρωπο περιέχει ἀμέσως καί ἐμμέσως τή σχέση του μέ τήν ἐργασία καί ὅ, τί ἄλλο μπορεῖ νά συμβάλει στήν προσωπική καί κοινωνική του καταξίωση. Ἐκκλησιολογία. Ἡ ἐκκλησιολογία εἶναι σημαντική γιά τό κοινωνικό ἦθος τοῦ Χριστιανισμοῦ, γιατί ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἡ ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτωση τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ γιά τή σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. Ἐδῶ οἱ Πατέρες καί διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας ἀνά τούς αἰῶνες ἐντόπισαν τόν τρόπο ἐφαρμογῆς τῆς διδασκαλίας τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀφ ἑνός μέν γιά τήν παροχή τῆς χάριτος τῆς σωτηρίας μέσῳ τῶν μυστηρίων, ἀφ ἑτέρου δέ τῆς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν τῶν πτωχῶν κατά τίς ἐπιταγές τοῦ ἱδρυτῆ τῆς Ἐκκλησίας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὡς ἀποτέλεσμα τῆς φροντίδας τῶν πτωχῶν καί τῆς σχέσεώς τους μέ τήν Ἐκκλησία, ὁ φτωχός καί περιθωριοποιημένος ἀπό τά ἄθεα καί μή ἐκκλησιολογικά οἰκονομικά συστήματα, ἀποκτᾶ τήν ἐλευθερία του, τήν τιμή τοῦ προσώπου ἐν Χριστῷ, τήν ταυτότητά του ὡς Χριστιανός, μέλος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Ὅλοι οἱ πτωχοί γίνονται ἀδελφοί καί ἀδελφές τοῦ Χριστοῦ. Ἔτσι, συνδέεται ἄμεσα ἡ ἐκκλησιολογική εὐχαριστιακή τράπεζα μέ τήν τράπεζα τῆς ἀγάπης. Ε ὐ χαρ ι σ τ ι α κ ή πρ ο ο π τ ι κ ή. Ἡ Εὐχαριστιακή Τράπεζα μᾶς καθιστᾶ ὅλους μέλη τοῦ ἑνός καί τοῦ αὐτοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ. Γιά τό λόγο αὐτό συνδέσαμε τήν Εὐχαριστιακή Τράπεζα μέ τήν τράπεζα τῆς ἀγάπης 8. Ἀπό τό γεγονός αὐτό πηγάζουν ὅλες οἱ ὑποχρεώσεις καί εὐθύνες μας ἔναντι τῶν ἀδελφῶν μας. Ἐσχατολογία. Τά πάντα, ἐν τούτοις, λαμβάνουν τήν οὐσιαστική ὕψιστη τελική τους σημασία καί περιεχόμενο μέσα στήν προοπτική τῆς ἐσχατολογικῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, πού ἔχει τήν ἐδῶ καί τώρα (hic et nun) πρόγευσή της. Μέ τήν προοπτική αὐτή, ἀφ ἑνός μέν ὁ ἄνθρωπος λαμβάνει τήν ὑπέρτατη ἀξία, γιατί, παρά τήν προοπτική τοῦ θανάτου, ὑπερβαίνει τά στενά ὅρια τῆς ὕλης καί τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, δηλαδή τῆς ἄθεης ἀνθρώπινης οἰκονομίας, καί καθίσταται πολίτης τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἀφ ἑτέρου δέ καθίσταται φανερή ἡ σχετικότητα τῶν ἀξιῶν τῆς ἀνθρώπινης οἰκονομίας, ὅπως φαίνεται ἀπό τήν παραβολή τοῦ Ἄφρονος Πλουσίου. 5. Χριστιανικές κοινωνικές καί ἠθικές ἀρχές γιά τήν οἰκονομία. Ὁ Μ. Βασίλειος στήν ὁμιλία του γιά τό Ψαλμό 14 προσφέρει συμβουλές, τόσο 8 It becomes evident that the social ethos of the Orthodox community derives much of its strength from Eucharistic theology which sees in the act of Holy Communion not only participation in the Feast of the Last Supper but also a dynamic symbol of the unity and spiritual reciprocity of Christ's disciples. This unity signalizes mutual opportunities and responsibilities in the Christian society as well as humankind in its entirety. Demetrios J. CONSTANTELOS, Theological Considerations for the Social Ethos of the Orthodox Church. Ὄπ. ἄν. σέλ

11 στούς πλουσίους, ὅσο καί στούς πτωχούς, δανειστές καί δανειζόμενους ἀντιστοίχως. Τό πρόβλημα τοῦ δανεισμοῦ φαίνεται νά ἦταν σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα γιά τήν ἐποχή του, ὅπως καί γιά κάθε ἐποχή καί γιά τό λόγο αὐτό δίδει πρακτικές συμβουλές καί νουθεσίες, στηριζόμενος στή διδασκαλία τῆς Ἁγίας Γραφῆς, Παλαιᾶς καί Καινῆς Διαθήκης, ἤ ἀκόμη καί σέ βασικές περί ἀνθρώπου ἀρχές τῆς Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας. Οἱ Χριστιανικές ἠθικές ἀρχές γιά τήν οἰκονομία καί γιά ὁποιαδήποτε ἄλλη κοινωνική συμπεριφορά τοῦ ἀνθρώπου ἔχουν ὡς βάση καί αἰτία τήν ἀγάπη πρός τόν Θεό καί τήν ἀγάπη πρός τόν πλησίον. Κοινωνικοποίηση τῶν ἀνθρώπων. Σύμφωνα μέ τόν Μ. Βασίλειο, ὑπάρχουν βασικές ἀρχές πού ἐπιβάλλουν τό ἐνδιαφέρον, τόσο τῆς Ἐκκλησίας, ὅσο καί τοῦ καθενός ξεχωριστά, γιά τούς φτωχούς. «Πολιτικόν γάρ ζῶον καί συναγελαστικόν ὁ ἄνθρωπος». Ἡ πρώτη ἀρχή εἶναι ἡ κοινωνικοποίηση τοῦ ἀνθρώπου. Δέν ζεῖ ὁ ἄνθρωπος μόνος, ἀλλά ἐντός τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου, ἐντός τῆς δημιουργίας τοῦ Θεοῦ. Ἡ κοινωνία τοῦ ἀνθρώπου, ἀφ ἑνός μέν μέ τόν Θεό, ἀφ ἑτέρου δέ μέ τόν συνάνθρωπό του, ἀλλά καί μέ ὅλα τά ἄλλα ὄντα τῆς δημιουργίας, ἐπιβάλλει τήν μεταξύ τῶν ἀνθρώπων ἀλληλεγγύη. Ἀλληλεγγύη. Ὁ ἀπόστολος Παῦλος διατυπώνει τήν ἀναγκαιότητα τῆς ἀλληλεγγύης μέ τήν πρόταση: «ἀλλήλων τά βάρη βαστάζετε, καί οὕτως ἀναπληρώσατε τόν νόμον τοῦ Χριστοῦ» (Γάλ. 6:2). Ἡ ἀλληλεγγύη δέν περιορίζεται σέ μόνη τήν ὑλική πλευρά, ἀλλά εἶναι καί κατ ἐξοχήν πνευματική. Ὅλα αὐτά ρυθμίζονται μέ τήν ἀγάπη, πού ἀποτελεῖ τόν ἀκρογωνιαῖο λίθο τῆς κοινωνικῆς προσφορᾶς καί τῆς οἰκονομίας. Ἡ ἀλληλεγγύη εἶναι ἀπό τίς βασικές ἀρχές τῆς κοινῆς πολιτείας τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δέν ζοῦν ἀτομικά, ἀλλά δημιουργοῦνται ὑποχρεώσεις ἕνεκα τῆς κοινῆς πολιτείας. Ἄλλωστε, αὐτό ἐπιβάλλει καί ἡ χριστιανική ἀρχή τῆς ἀγάπης πρός τόν πλησίον. «Πάντα οὔν ὅσα ἄν θέλετε ἴνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτω καί ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς» (Μτ. 7:12). Σήμερα στήν Εὐρώπη ἡ ἀλληλεγγύη ἔχει ἀναχθεῖ σέ πολιτικό σύνθημα, ἀλλά τό περιεχόμενό της εἶναι πολύ διαφορετικό, ἄν κρίνουμε ἀπό τή συμπεριφορά τοῦ Διεθνοῦς Νομισματικοῦ Ταμείου, τῶν χωρῶν τῆς Εὐρώπης καί ἄλλων Τραπεζικῶν συστημάτων ἀπέναντι στήν Ἑλλάδα, τήν Κύπρο καί ἄλλες χῶρες μέ οἰκονομικά προβλήματα. Βεβαίως, στό συγκεκριμένο σημεῖο, ὁ Μ. Βασίλειος ἀναφέρεται στήν πράξη τῆς πρωτοχριστιανικῆς Ἀποστολικῆς περιόδου, κατά τήν ὁποία εἶχε ἐπιχειρηθεῖ τό σύστημα τῆς κοινοκτημοσύνης. Παρά ταῦτα δέν τό καθιστᾶ ὡς ἀρχή πρός ἐφαρμογή μεταξύ τῶν Χριστιανῶν οὔτε καί τό προτείνει ὡς οἰκονομική ἀρχή γιά τή λύση τῶν κοινωνικῶν προβλημάτων τῆς ἐποχῆς του. Ἀναφέρεται στό παράδειγμα αὐτό γιά νά τονίσει τή μεγάλη ἀλληλεγγύη μεταξύ τῶν Χριστιανῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας, μέχρι τοῦ σημείου νά ἀποποιοῦνται τῆς ἰδιοκτησίας τους γιά τή βοήθεια τῶν ἀδελφῶν, ὅπως ἡ περίπτωση τοῦ Ἀποστόλου Βαρνάβα καί μεταγενέστερα τοῦ Μ. Ἀντωνίου. Εὐαγγελικές ἠθικές ἀρχές γιά τήν οἰκονομία. Οἱ συναλλαγές τῶν ἀνθρώπων μεταξύ τους, πλουσίων μέ τούς πτωχούς καί πτωχῶν μέ τούς πλουσίους πρέπει νά διέπονται ἀπό τίς χριστιανικές ἀρχές τοῦ Εὐαγγελίου. Βασικός στόχος τῶν συναλλαγῶν δέν εἶναι γιά μέν τούς πλουσίους ὁ πλουτισμός, οὔτε γιά τούς πτωχούς ἡ ἐκμετάλλευση γιά ἀπόκτηση χρημάτων. Στόχος εἶναι ἡ ἀλληλοϋποστήριξη. Ὅταν οἱ πλούσιοι δανείζουν στούς πτωχούς καί τούς καταπιέζουν γιά ἀποπληρωμή τοῦ δανείου, ἐάν οἱ πτωχοί δέν ἔχουν τή δυνατότητα ἄμεσης ἀποπληρωμῆς, τότε δημιουργοῦνται σοβαρά κοινωνικά προβλήματα ὅπως αὐτοκτονίες καί γιά τήν ἐποχή ἐκείνη πωλήσεις μελῶν τῆς 9

12 οἰκογένειας γιά ἀποπληρωμή τοῦ δανείου 9. Σήμερα ἡ ἀπάνθρωπη αὐτή πρακτική ἔχει ἀντικατασταθεῖ ἀπό τή φυλάκιση. Ἡ ἀνθρώπινη συμπεριφορά ἦταν τότε καί παραμένει ἀκόμα καί σήμερα ἡ ἴδια, ὅπως ἀποδεικνύεται ἀπό τήν αὔξηση τῶν αὐτοχειριῶν στήν Ἑλλάδα ἐξ αἰτίας τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως 10. Ἡ ἀν θρ ώ π ιν η ἐ λ ε υ θ ερ ί α κ α ί ἀξιοπρέπεια, θεῖο ἀγαθό. Ἐν πρώτοις, οἱ πτωχοί, κατά τόν Μ. Βασίλειο, ἀλλά βεβαίως καί ὅλοι οἱ ἄνθρωποι, πρέπει νά μάθουν νά ἱεραρχοῦν τίς ἀξίες τῆς ζωῆς. Τό πρώτιστο εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ τοποθέτηση τῆς οἰκονομικῆς εὐμάρειας ὡς πρώτιστης ἐπιδίωξης δυνατό νά ὁδηγήσει σέ καταβαράθρωση τῆς ἐλευθερίας καί τῆς ἀξιοπρέπειας τοῦ ἀνθρώπου. Ἔτσι, προτείνεται ἡ ἱκανοποίηση μέ τά λίγα ὑλικά ἀγαθά, παρά νά μπεῖ ὁ ἄνθρωπος στό ζυγό τῆς δουλείας τῆς ἀνθρώπινης βουλιμίας καί τῆς ἐπιδίωξης τῆς πλούσιας ζωῆς. «Πένης εἶ νῦν, ἀλλ ἐλεύθερος. Δανεισάμενος δέ οὐδέ πλουτήσεις, καί τήν ἐλευθερίαν ἀφαιρεθήσῃ. Δοῦλος τοῦ δεδανεικότος ὁ δανεισάμενος, καί δοῦλος μισθοφόρος ἀπαραίτητον φέρων τήν λειτουργίαν». Οὔτε εἶναι ἀναγκαία ἡ μίμηση τῶν πλουσίων, γιατί ἐκεῖνοι μέν ἔχουν τόν πλοῦτο ἀλλά δέν ἔχουν ψυχική ἀνάπαυση οὔτε καί ἀπολαμβάνουν τόν πλοῦτο τους, δεδομένου ὅτι ἀγωνίζονται καί ἀγωνιοῦν νυχθημερόν νά τόν διατηρήσουν καί νά τόν αὐξήσουν ἀκόμη περισσότερο. Ἐργασία, τρόπος διατηρήσεως τῆς ἐλευθερίας καί ἀξιοπρέπειας τοῦ ἀνθρώπου καί δικαίωμα ὅλων. Ὁ Μ. Βασίλειος δέν προτείνει βέβαια στούς πτωχούς νά παραμείνουν πτωχοί καί νά ἐξαρτῶνται ἀπό τούς ἄλλους μέ τή βοήθεια πού λαμβάνουν. «Ἔχεις χείρας, ἔχεις τέχνην. μισθαρνοῦ (ἐργάζου μέ μισθό), διακόνει. πολλαί ἐπίνοιαι τοῦ βίου, πολλαί ἀφορμαί. Ἀλλ ἀδυνάτως ἔχεις; προσαίτει παρά τῶν κεκτημένων. Ἀλλ αἰσχρόν τό αἰτεῖν; Αἰσχρότερον μέν οὔν τό δανεισάμενον ἀποστερεῖν». Μερικά ἀπό τά σύγχρονα κοινωνικά μέτρα γιά τούς ἀνέργους καλλιεργοῦν τήν τάση ἀποφυγῆς τῆς ἐργασίας ἀφοῦ οἱ ἄνεργοι ἱκανοποιοῦνται μέ τό ἐπίδομα ἀνεργίας. 9 Σύ δέ τούς μέν πλουτήσαντας βλέπεις, τούς δέ ἀπαγξαμένους οὐκ ἀριθμεῖς, οἵ, τήν ἐπί ταῖς ἀπαιτήσεσιν αἰσχύνην μή φέροντες, τόν δί ἀγχόνης θάνατον τοῦ ἐπονειδίστως ζῆν προετίμησαν. Εἶδον ἐγώ ἐλεεινόν θέαμα, παίδας ἐλευθέρους ὑπέρ χρεῶν πατρικῶν ἑλκομένους εἰς τό πρατήριον. Οὐκ ἔχεις καταλιπεῖν χρήματα τοῖς παισί; μή προσαφέλη καί τήν εὐγένειαν. Ἕν τοῦτο διατήρησον αὐτοῖς τό κτῆμα τῆς ἐλευθερίας, τήν παρακαταθήκην ἤν παρά τῶν γονέων παρέλαβες. Οὐδείς πενίαν πατρός ἐνεκλήθη ποτέ. ὄφλημα δέ πατρῶον εἰς δεσμωτήριον ἄγει. Μή καταλίπης γραμματεῖον ὥσπερ ἀρᾶν πατρικήν εἰς παίδας καταβαίνουσαν καί ἐγγόνους. 10 Στό θέμα αὐτό ἀναφέρθηκαν ὁ Ἐπίσκοπος Θερμοπυλῶν Ἰωάννης καί ἡ Καθηγήτρια στό Πανεπιστήμιο Δυτικῆς Μακεδονίας Κατερίνα Σαρρή κατά τή διάρκεια τῶν ἐργασιῶν τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκκλησιῶν στήν Κρήτη, 29 Αὐγούστου ἕως 5 Σεπτεμβρίου «In the meantime, unemployment, suicides, prostitution, drug abuse, depression, homelessness and hopelessness are skyrocketing. Greece s jobless rate hit a new record in February. Data from Greece s statistics service on Thursday (17 May, 2012) showed unemployment hit 21.7 per cent in February. In the age group it rose to 54 per cent. The data showed nearly 1.1 million people were jobless, 42 per cent more than in the same month a year ago, reflecting the huge scale of the human damage. However, the true scale of unemployment and underemployment is higher. The New York Times reported in April that in Greece, the suicide rate among men increased more than 24 per cent from 2007 to The suicide rate increased by 40 per cent in the first half of Greece s financial crisis has also made some families so desperate they are giving up the most precious thing of all their children as they can t take care of them any longer. There are estimates that up to 20,000 people are homeless in Athens. Society is approaching a critical point. The imposed conditions of the second bailout is still to be enforced including tens of thousands of job losses and further pay cuts. Those fortunate to still have a job are of course extremely worried about their futures. On the day the agreement was reached in February this year Former French President Nicolas Sarkozy said: Today the problem is solved. No wonder, National governments across Europe have experienced a 51% decline in trust over the past 2 years, with the biggest losses felt in Portugal (-84%), Greece (-78%) and Spain (-77%). These implications of the crisis in the economy, the social fabric and the political system will take years to unravel» Katerina K. Sarri. Outlining the Impact of the Financial Crisis on Greece and the way out. (Εὐχαριστῶ τήν κα Σαρρή γιά τήν παραχώρηση τῆς εἰσηγήσεώς της σέ ἠλεκτρονική μορφή). 10

13 Στήν ὅλη φροντίδα τοῦ ἀνθρώπου γιά τή βελτίωση τοῦ ἐπιπέδου ζωῆς του δέν πρέπει νά παραθεωρεῖται ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ πού φανερώνεται σέ πολλές περιπτώσεις ὄχι μόνο γιά τόν ἄνθρωπο, ἀλλά ἀκόμη καί γιά τά ἄλλα δημιουργήματά του 11. Εὐθύνη τῶν πλουσίων. Ὅσον ἀφορᾶ τούς πλουσίους ὁ πλοῦτος πού ἔχουν δέν σημαίνει ἀτομική χρήση καί διασκέδαση. Ὁ πλοῦτος δημιουργεῖ εὐθύνες ἔναντι τῶν κοινῶν καί ἔναντι τῶν συνανθρώπων τους. Ἡ ὀρθή χρήση τοῦ πλούτου. Τό ζήτημα τῆς ὀρθῆς χρήσης τοῦ πλούτου εἶναι σύνθετο στή χριστιανική διδασκαλία. Ὁ Χριστός ἔχει κάνει πολλές ἀναφορές στόν πλοῦτο καί στούς πλούσιους. Θά λέγαμε ὅτι οἱ πλούσιοι καλοῦνται νά ἱεραρχήσουν καί ἐκεῖνοι τίς ἀξίες τοῦ ὑλικοῦ καί πνευματικοῦ πλούτου, γιατί τά πάντα τίθενται στήν προοπτική τής Βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Εἶναι προφανές ὅτι στήν προσέγγιση τοῦ θέματος ἀπό τόν Μ. Βασίλειο οἱ εὐαγγελικές αὐτές ἀρχές κυριαρχοῦν. Ἐπιπρόσθετα, ὅμως, παρέχει καί συμβουλές πρός τούς πλουσίους πού μποροῦν νά ἔχουν τήν ἐφαρμογή τους καί στό σύγχρονο παραπαῖον οἰκονομικό σύστημα. «Εἶτα κατεχόμενος καί ἐνλιμνάζων, οἷα ποιεῖ σοι; Ῥήγνυσι τά κωλύματα, ἀμέλει καί νῦν βιαίως ἐναποληφθεὶς καί πλημμυρῶν, καθαιρεῖ τοῦ πλουσίου τάς ἀποθήκας, ἐδαφίζει αὐτοῦ τά ταμεῖα, ὥσπερ πολέμιός τις ἐπεισελθών. Ἀλλά μείζονας οἰκοδομήσει; Ἄδηλον εἰ μή καθῃρημένας παραδώσει τῷ μετ αὐτόν. Ὀξύτερον γάρ ἂν αὐτός ἀπέλθοι ἀνασπασθείς, ἢ ἐκεῖνα κατά τήν πλεονεκτικήν ἐπίνοιαν ἐγερθείη. Ἀλλ ὁ μέν ἐχέτω τῶν κακῶν βουλευμάτων τό τέλος ἀκόλουθον. ὑμεῖς δέ, ἂν ἐμοί πείθησθε, πάσας θύρας ταμείων ἀναπετάσαντες, ἀφθόνους παρέξετε τάς διεξόδους τῷ πλούτῳ. ὥσπερ ποταμῷ μεγάλῳ πολύκαρπον γῆν δι ὀχετῶν μυρίων ἐπερχομένῳ, οὕτως αὐτοί, τῷ πλούτῳ διδόντες διά ποικίλων ὁδῶν εἰς τάς τῶν πενήτων οἰκίας κατασχίζεσθαι. Τά φρέατα ἐξαντλούμενα εὐροώτερα γίνεται. ἐναφιέμενα δέ, κατασήπεται. καί πλούτου τό μέν στάσιμον ἄχρηστον, τό δέ κινούμενον καί μεταβαῖνον κοινωφελές καί ἔγκαρπον. Ὢ πόσος μέν ὁ παρά τῶν εὐεργετουμένων ἔπαινος, οὗ σύ μή καταφρονήσῃς πηλίκος δέ ὁ παρά τοῦ δικαίου κριτοῦ μισθός, ᾧ σύ μή ἀπιστήσῃς» 12. Ἡ εὐθύνη καί ἡ ἀποστολή τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ εὐθύνη καί ἡ ἀποστολή τῆς Ἐκκλησίας εἶναι τό ἴδιο τό παράδειγμα τοῦ Μ. Βασιλείου. Κατά τή διάρκεια τῶν αἰώνων τῆς ἀποστολῆς της, ἡ Ἐκκλησία ἄσκησε τό φιλανθρωπικό ἔργο κατά τίς εὐαγγελικές ἀρχές καί ἐπιταγές, γιατί ἡ Εὐχαριστιακή τράπεζα ἔχει ὡς συνεπακόλουθο τήν τράπεζα τῆς ἀγάπης. Θά ἔλεγα ὅτι ἡ τράπεζα τῆς ἀγάπης ἀνήκει στήν οὐσία τῆς ἀποστολῆς τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως στήν οὐσία τῆς φύσεως καί ἀποστολῆς της ἀνήκει καί ἡ προσφορά τῆς τράπεζας τῆς Εὐχαριστίας. Ὁ λόγος τοῦ Κυρίου «τοῦτο ποιεῖται εἰς τήν ἐμήν ἀνάμνησιν» περιλαμβάνει, τόσο τή μία ὅσο καί τήν ἄλλη ὄψη τῆς προσφορᾶς. 11 Ὁ μύρμηξ μέν δύναται, μήτε προσαιτῶν, μήτε δανειζόμενος, διατρέφεσθαι. καί μέλισσα τά λείψανα τῆς οἰκείας τροφῆς βασιλεύσι χαρίζεται. οἶς οὔτε χείρας, οὔτε τέχνας ἡ φύσις ἔδωκεν. σύ δέ τό εὐμήχανον ζῶον ὁ ἄνθρωπος μίαν τῶν πασῶν μηχανήν οὔχ εὐρήσεις πρός τήν τοῦ βίου διαγωγήν; Καίτοι ὀρῶμεν οὐχί τούς τῶν ἀναγκαίων ἐνδεεῖς ἐρχομένους ἐπί τό δάνειον (οὐδέ γάρ ἔχουσι τούς πιστεύοντας), ἀλλά δανείζονται ἄνθρωποι, δαπάναις ἀνειμέναις καί πολυτελείαις ἀκάρποις ἑαυτούς ἐπιδιδόντες, οἱ γυναικείαις ἠδυπαθείαις δουλεύοντες. 12 Μ. Βασιλείου. Εἰς τόν ἄφρονα πλούσιον. 11

14 Χριστιανική μαρτυρία καί κοινωνική διακονία στόν ἀναπτυσσόμενο κόσμο Νίκης Παπαγεωργίου* 1. Ἡ ὀρθόδοξη χριστιανική μαρτυρία στόν ἀναπτυσσόμενο κόσμο Μία σειρά ποικίλων παραγόντων, ἐξωτερικῶν καί ἐσωτερικῶν, ὁδήγησε στήν ἀνάπτυξη τῆς ἑλληνικῆς ὀρθόδοξης ἱεραποστολῆς, τό δεύτερο μισό τοῦ 20ου αἰώνα, πρός τίς ἀναπτυσσόμενες χῶρες κυρίως τῆς Ὑποσαχάριας Ἀφρικῆς (καί ἀργότερα τῆς Νοτιοανατολικῆς Ἀσίας). Ἀπό τή μία πλευρά, παράγοντες, ὅπως ἡ σταδιακή ἀποαποικιοποίηση αὐτῶν τῶν χωρῶν, μετά τό Β Παγκόσμιο Πόλεμο, οἱ κοινωνικό-πολιτικές τους προσδοκίες πού «μεταφράζονται» σέ πολιτικό-θρησκευτικούς μεσσιανισμούς καί ἡ ἀνάπτυξη ἐθνικιστικῶν πολιτικῶν κινημάτων, τά ὁποῖα ἐπιδιώκουν ὄχι μόνο τήν ἐθνική ἀνεξαρτησία ἀλλά καί τή θρησκευτική αὐτονομία, στρέφουν τό ἐνδιαφέρον πρός τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἡ ὁποία -ἐκκλησιολογικά καί ἱστορικάεὐνοεῖ τή λειτουργία τοπικῶν αὐτοκέφαλων Ἐκκλησιῶν. Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, ἐσωτερικοί παράγοντες, ὅπως, ἡ διαφαινόμενη κοινωνικό-οἰκονομική σταθερότητα τῆς Ἑλλάδας, κατά τή μεταπολεμική περίοδο, ἡ ἀναπτυσσόμενη ἐξωστρέφεια τῆς ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας, ἰδιαίτερα μετά τήν ὑποχώρηση τοῦ ἐθνικιστικοῦ μεγαλοϊδεατισμοῦ μέ τήν ὁποία ἦταν συνδεδεμένη, λόγῳ τοῦ ὁριστικοῦ προσδιορισμοῦ τῶν συνόρων μετά τό Β Παγκόσμιο Πόλεμο, τό ἄνοιγμα τῆς ἑλληνικῆς ἀκαδημαϊκῆς Θεολογίας πρός τήν οἰκουμενικότητα καί ἡ ἀνάπτυξη ἑνός πνευματοκεντρικοῦ μεσσιανισμοῦ, ὅπως ἐκφράζεται ἀπό τίς θρησκευτικές ὀργανώσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, οἱ ὁποῖες ἀναζητοῦν τή διεύρυνση τοῦ χώρου δράσης τους ἐκτός ἑλλαδικοῦ χώρου, συνετέλεσαν στήν ἀνάπτυξη τῆς ἐξωτερικῆς ἱεραποστολῆς καί κατ ἐπέκταση στήν ἵδρυση νέων τοπικῶν Ἐκκλησιῶν στά κατά τόπους πεδία δράσης τῆς ἱεραποστολικῆς προσπάθειας 1. Κατά τήν ἱεραποστολική της «ἔξοδο» πρός τόν Τρίτο Κόσμο, ἡ ἑλληνική Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἔχει νά ἀντιμετωπίσει τό τραυματικό περιβάλλον τῆς ἀποικιοκρατίας καί τίς ἀπορρέουσες ἀπό αὐτό συνέπειες πού χαρακτηρίζονται συνήθως μέ τόν ὅρο μετά-ἀποικιοκρατία. Ὁ ὅρος αὐτός, ὅπως καί οἱ συνώνυμοι ὅροι μετά-ἀποικιοκρατική περίοδος ἤ μετά-ἀποικιοκρατική θεωρία, εἶναι ἡ μελέτη τῆς περιόδου τῆς ἄμεσης παγκόσμιας κυριαρχίας τῶν Εὐρωπαίων, καί μερικές φορές τῶν Ἀμερικανῶν, πού τελειώνει γύρω στά μέσα τοῦ εἰκοστοῦ αἰώνα, καθώς καί τῶν πολιτικῶν, κοινωνικόοἰκονομικῶν καί πολιτιστικῶν συνεπειῶν πού προκύπτουν ἀπό τήν ἀποικιοκρατική ἱστορία. Χρησιμοποιεῖται γιά νά περιγράψει μία ἱστορική περίοδο κατά τήν ὁποία, ἡ μέν ἀποικιοκρατία ἔχει τελειώσει μέ τήν ἀνεξαρτησία τῶν χωρῶν τοῦ Τρίτου Κόσμου ἀπό τίς ἀποικιοκρατικές δυνάμεις, ἀλλά ἡ πολιτική καί οἰκονομική ἐκμετάλλευση, καθώς καί ἡ κοινωνική ἐξαθλίωση ὄχι μόνον δέν ἔχουν περάσει, ἀλλά ἀντίθετα * Ἡ κ. Νίκη Παπαγεωργίου εἶναι Ἀναπληρώτρια Καθηγήτρια τοῦ Τμήματος Θεολογίας τοῦ Α.Π.Θ. 1 Βλ. Νεκταρίου Χατζημιχάλη, «Ἡ Ὀρθόδοξος Ἑλληνική Ἐκκλησία καί ὁ μεσσιανισμός εἰς τήν Ἀφρική», στό Γεωργίου Μαντζαρίδου (ἐπιμ.), Θέματα Κοινωνιολογίας τῆς Ὀρθοδοξίας, Ἔκδ. Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 1975, σέλ , Θανάσης Παπαθανασίου, «Ἱεραποστολική ἐμπειρία καί ἀκαδημαϊκά ζητούμενα: Ἡ κατάσταση τῆς ἔρευνας γιά τήν ὑπό-σαχάρια Ἀφρική στήν Ἑλλάδα», Σύναξις Εὐχαριστίας εἰς τιμήν τοῦ Γέροντος Αἰμιλιανοῦ, Ἔκδ. Ἴνδικτος, Ἀθήνα 2003, σσ

15 ἐπιδεινώνονται στήν προσπάθεια αὐτῶν τῶν χωρῶν νά ἐπιβιώσουν καί νά λειτουργήσουν ὡς ἀνεξάρτητα κράτη 2. Μαζί μέ τίς νέες ἐλευθερίες, ἡ μετά- ἀποικιοκρατική περίοδος δημιούργησε νέα προβλήματα. Ἀδύναμες δημοκρατίες, διεφθαρμένα ἤ αὐταρχικά καθεστῶτα, ἐμφύλιοι πόλεμοι καί ἀνταγωνισμοί τ ῶ ν φ υ λ ῶ ν, ἰ δ ι ω τ ι κ ο π ο ι η μ έ ν ε ς πλουτοπαραγωγικές πηγές, διαιωνίζουν τήν οἰκονομική ἐκμετάλλευση καί τήν πολιτική ἐξάρτηση καί δημιουργοῦν ἀρνητικές συνθῆκες γιά τήν ἀνάπτυξη καί τή σταθερότητα τῶν τοπικῶν κοινωνιῶν. Οἱ τοπικές κυβερνήσεις ἀδυνατοῦν νά ἐκπληρώσουν τίς προσδοκίες τῶν πολιτῶν τους, μετά τήν ἀνεξαρτησία, καί νά τούς προσφέρουν εὐημερία, ἀσφάλεια καί κοινωνική πρόνοια. Τά προγράμματα γιά τήν ἀνάπτυξη δημόσιων ὑπηρεσιῶν καί κοινωνικῶν παροχῶν ἀκυρώνονται ἐν τῇ γενέσει τους ἀπό τό συνδυασμό ἀρνητικῶν παραγόντων, ὅπως ἡ ντόπια διαφθορᾶ καί ἡ ὤθηση πρός τήν ἰδιωτικοποίηση πού ἐπιβάλλεται ἀπό τό διεθνές τραπεζικό σύστημα καί τούς ξένους ἐπενδυτές. Δημιουργεῖται ἔτσι ἀδυναμία ἀνακατανομῆς τῶν κρατικῶν πόρων καί τῆς δυνατότητας γιά παροχή εὐημερίας, ἐκπαίδευσης, ὑγείας καί φροντίδας στούς πολίτες. Πολλές ὑποχρεώσεις τοῦ κράτους ἀπέναντι στούς πολίτες του εἶναι ἀνύπαρκτες, ἐνῶ ἄλλες ἀναλαμβάνονται ἀπό τίς Μή Κυβερνητικές Ὀργανώσεις καί ἄ λ λες ἰδιωτικές πρωτοβουλίες 3. Ὅλοι αὐτοί οἱ λόγοι τροφοδοτοῦν καί ἀνατροφοδοτοῦν πολλά καί δυσεπίλυτα προβλήματα: ἡ πείνα καί ἡ δίψα, ὁ ὑποσιτισμός καί ὁ ἀναλφαβητισμός, ἡ προσφυγιά καί ἡ μετανάστευση, καθώς καί οἱ θανατηφόρες καί μεταδοτικές ἀσθένειες κάθε εἴδους (ἐλονοσία, κίτρινος πυρετός, Aids), δημιουργοῦν συνθῆκες φτώχειας καί περιθωριοποίησης, ἀπό τίς ὁποῖες ὑποφέρουν περισσότερο οἱ πιό εὐάλωτες ὁμάδες, ἰδιαίτερα τά παιδιά. Ἡ παιδική θνησιμότητα, ὅπως καί ἡ παιδική ἐργασία, βρίσκονται σέ ὑψηλά ἐπίπεδα, ἐνῶ τά παιδιά στρατιῶτες ἀποτελοῦν τήν αἰχμή τοῦ δόρατος τῶν ἐμφύλιο-πολεμικῶν συγκρούσεων. Αὐτά τά μεγάλα προβλήματα τῆς ὑποσαχάριας Ἀφρικῆς ἀπαιτοῦν δραστική ἀντιμετώπιση, καθώς εἶναι ἐπιτακτική ἡ ἀνάγκη γιά τήν ἄμεση κάλυψη τοῦ ὑποσιτισμοῦ καί τή δημιουργία στοιχειωδῶν ὑποδομῶν, ἀπαραίτητων γιά τήν καθημερινή ζωή (νερό, ρεῦμα, συνθῆκες ὑγιεινῆς καί καθαριότητας), καθώς καί δομῶν ὑγείας καί παιδείας (σχολεῖα, νοσοκομεῖα, ἰατρεῖα), τίς ὁποῖες συνήθως ἀδυνατοῦν νά καλύψουν οἱ τοπικές κυβερνήσεις. Ὑπό αὐτές τίς συνθῆκες, ἡ ἱεραποστολική δραστηριοποίηση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ταυτίζεται, ἀφετηριακά σχεδόν ἐν τῇ γενέσει της, μέ τήν ἄσκηση φιλανθρωπίας καί προσφορᾶς κοινωνικοῦ ἔργου στίς νέο- ἱδρυόμενες Ἐκκλησίες ἀλλά καί γενικότερα στίς πάσχουσες ἀναπτυσσόμενες περιοχές τοῦ Τρίτου Κόσμου, οἱ ὁποῖες ἀποτελοῦν τό κυρίως πεδίο δράσης τῆς νεώτερης ἱεραποστολῆς. Μέσα σέ αὐτό τό ἀβέβαιο μετά-ἀποικιοκρατικό περιβάλλον καλεῖται ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία νά ἀντιμετωπίσει τίς ἄμεσες καί στοιχειώδεις ὑλικές ἀνάγκες τῶν εὐάλωτων πληθυσμῶν. Πολλές φορές ἡ κάλυψη αὐτῶν τῶν ἀναγκῶν ἀποτελεῖ προτεραιότητα τῶν τοπικῶν ἱεραποστολῶν δεδομένης τῆς περιρρέουσας «ἀσφυκτικῆς» κατάστασης. Τά ἱεραποστολικά περιοδικά μᾶς δίνουν μία σαφῆ εἰκόνα τῆς σημασίας 2 Βλ. ἐνδεικτικά, Bill Aschcroft, Gareth Griffiths, Helen Tiffin (eds), The Post-colonial Studies Reader, Routledge, London / New York 1995, Peter Childs and Patrick Williams, An Introduction to Post-Colonial Theory, Prentice Hall, London / New York 1995, Vigdis Broch-Due, Violence and Belonging: The Quest for Identity in Post-Colonial Africa, Routledge, London Βλ. Δ. Α. Σωτηρόπουλος, κ.α., Ὁ Τρίτος Κόσμος. Πολιτική, κοινωνία, οἰκονομία, διεθνεῖς σχέσεις, Ἔκδ. Παπαζήση, Ἀθήνα 2005, Νίκου Μουζέλη, «Ὁ Τρίτος Κόσμος καί τό δίλημμα τῆς Δύσης. Ποιοί δημιουργοῦν τήν παγκόσμια φτώχεια», Tovima.gr (πρόσβαση στίς 22/9/2013). 13

16 πού ἔχει ἡ δραστηριοποίηση αὐτή τόσο γιά τήν λειτουργία τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας, ὅσο καί γιά τήν ἐπιβίωση τῶν ντόπιων πληθυσμῶν Ἡ χριστιανική μαρτυρία ὡς κοινωνική διακονία Ἡ χρήση τοῦ ὅρου μαρτυρία πού ἔχει ἀντικαταστήσει πλέον τόν ὅρο ἱεραποστολή ἀνταποκρίνεται καλύτερα στούς διακονικούς στόχους τῆς ὀρθόδοξης ἱεραποστολικῆς προσπάθειας, ἀφοῦ τό ἱεραποστολικό ἔργο δέν βασίζεται μόνο στή μαρτυρία τοῦ λόγου ἀλλά καί τῆς ἔμπρακτης ἀγάπης. Ἀποδίδει κατάλληλα τή γνησιότητα τοῦ ἱεραποστολικοῦ πνεύματος τοῦ χριστιανισμοῦ πού, ἀπαλλαγμένο ἀπό τίς ἰμπεριαλιστικές καί ἐπεκτατικές τάσεις τῶν ἱεραποστολικῶν κινημάτων τοῦ παρελθόντος, μετατοπίζει τό κέντρο βάρους ἀπό τήν ἔμμεση προσηλυτιστική βία στή μαρτυρία ζωῆς 5. Ἡ χριστιανική μαρτυρία πιστοποιεῖται ὄχι μόνο μέ τό λόγο ἀλλά καί μέ τά ἔργα καί φαίνεται νά ὑλοποιεῖ τή διπλή ἐντολή τοῦ Χριστοῦ, ὁ ὁποῖος προτρέπει τούς μαθητές του ὄχι μόνον νά κηρύττουν ἀλλά καί νά διακονοῦν τούς ἄλλους 6. Τό διακονικό ἔργο ἀποτελεῖ βασική συνιστῶσα τοῦ πνευματικοῦ / λειτουργικοῦ ἔργου τῆς Ἐκκλησίας χωρίς νά αὐτονομεῖται ἀπό αὐτό. Ἡ ὅλη ἐκκλησιαστική παράδοση ἐπισημαίνει τή συμπληρωματικότητα πίστης καί ἔργων καί ἀναδεικνύει ὡς ὕψιστη ἀρετή τήν ἀγάπη πρός τόν πλησίον, ἡ ὁποία ὑλοποιεῖται μέ ἔργα φιλοπτωχείας, φιλανθρωπίας, φιλαλληλίας καί ἀλληλεγγύης. Ἡ κοινωνική διακονία θεμελιώνεται, θεολογικά καί ἱστορικά, ἀφενός στήν κοινωνική διδασκαλία τοῦ Εὐαγγελίου καί τῶν Πατέρων, ἀφετέρου στήν ὅλη κοινωνική «ἱστορία» καί πρακτική τῆς Ἐκκλησίας. Ὑπόδειγμα κοινωνικοῦ βίου, καί ὄχι βέβαια μόνο γιά τίς σύγχρονες ἱεραποστολικές κοινότητες, ἀποτελεῖ ἡ πρώτη Ἐκκλησία, ἡ ὁποία δέν ἀρκεῖται μόνο στή μέριμνα γιά τούς φτωχούς, ἀλλά στοχεύει στήν ἀλλαγή τῶν ἄνισων κοινωνικῶν δομῶν μέ τήν ἐφαρμογή τῆς κοινοκτημοσύνης, στό πλαίσιο, βέβαια, τῆς ἐσχατολογικῆς προοπτικῆς τῆς ἄμεσης προσμονῆς τοῦ Χριστοῦ 7. Ἰδιαίτερης σημασίας γιά τό σύγχρονο ἱεραποστολικό πρόγραμμα εἶναι ἡ πρακτική τῆς λογείας, σύμφωνα μέ τήν ὁποία οἱ τοπικές Ἐκκλησίες συλλέγουν καί ἀποστέλλουν χρήματα στήν κοινότητα τῆς μητέρας Ἐκκλησίας τῶν Ἱεροσολύμων 8. Ἡ λογεῖα θεωρεῖται μοντέλο ἱεραποστολικῆς ὀργάνωσης καί δράσης, τό ὁποῖο πέρα ἀπό ἕναν ἐκκλησιολογικό ἤ οἰκουμενικό χαρακτήρα, ἐκφράζει ἐπίσης, σύμφωνα μέ τούς ἀναλυτές τοῦ Παύλειου ἔργου, τό ἰδεῶδες τῆς «ἰσοκατανομῆς τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν» 9. Μέ βάση τό παράδειγμα τῶν πρώτων χριστιανικῶν κοινοτήτων, ἡ μετέπειτα Ἐκκλησία, κατά τήν πρωτοχριστιανική καί 4 Βλ. γιά παράδειγμα τά περιοδικά «Πάντα τά Ἔθνη» πού ἐκδίδεται ἀπό τήν Ἀποστολική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδας, «Φῶς Ἐθνῶν» πού ἐκδίδεται ἀπό τό Σύλλογο Ὀρθοδόξου Ἱεραποστολῆς Πατρῶν «Ὁ Πρωτόκλητος», Ἐξωτερική Ἱεραποστολή πού ἐκδίδεται ἀπό τήν Ἀδελφότητα Ὀρθοδόξου Ἐξωτερικῆς ἱεραποστολῆς (Θεσσαλονίκη), «Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός» πού ἐκδίδεται ἀπό τόν Ἱεραποστολικό Σύνδεσμο «Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός» (Θεσσαλονίκη). 5 Βλ. σχετικά, Πέτρου Βασιλειάδη, Ἑνότητα καί μαρτυρία. Ὀρθόδοξη χριστιανική μαρτυρία καί διαθρησκειακός διάλογος Ἐγχειρίδιο Ἱεραποστολῆς, Ἔκδ. Ἐπίκεντρο, Θεσσαλονίκη Βλ. Ματθ. 5,43-48, Ματθ. 22,37-40, Ματθ. 25,35-40, Λουκ. 10, Γιά τήν πρώτη Ἐκκλησία, βλ. ἐνδεικτικά, Σάββα Ἀγουρίδου, Ἄρά γε γινώσκεις ἅ ἀναγινώσκεις. Ἑρμηνευτικές καί ἱστορικές μελέτες σέ ζητήματα τῶν ἀρχῶν τοῦ χριστιανισμοῦ, Ἄρτος Ζωῆς, Ἀθήνα 1989, Δ. Κυρτάτα, Ἐπίκρισις. Ἡ κοινωνική δομή τῶν χριστιανικῶν κοινοτήτων ἀπό τόν πρῶτο ἕως τόν τρίτο αἰώνα, Ἑστία, Ἀθήνα 1992, Γεωργίου Μαντζαρίδη, Κοινωνιολογία τοῦ Χριστιανισμοῦ, Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 1999, Ἰωάννη Πέτρου, Χριστιανισμός καί κοινωνία. Κοινωνιολογική ἀνάλυση τῶν σχέσεων τοῦ χριστιανισμοῦ μέ τήν κοινωνία καί τόν πολιτισμό, Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2004, ἰδιαίτερα σσ , Δημήτριος Πασσιάκος, «Τό κοινωνικό-οἰκονομικό πλαίσιο τῶν χριστιανικῶν κοινοτήτων καί ἡ χριστιανική διδασκαλία τῆς πρώτης ἐκκλησίας», στό Ἰωάννη Πέτρου (ἐπιμ.), Ἱστορία τῆς Ὀρθοδοξίας, τ. 1, Ἔκδ. Road, Ἀθήνα 2009, σσ , σσ Κόρ. 9,1-2, Βλ. σχετικά, Πέτρος Βασιλειάδης, Ἑνότητα καί μαρτυρία., ο.π., σσ

17 ἀκόμη περισσότερο κατά τή Βυζαντινή περίοδο, συστήνει, ὀργανώνει καί θεσμοθετεῖ ἕνα πολυεπίπεδο ἔργο κοινωνικῆς διακονίας. Τό ἔργο αὐτό χαρακτηρίζεται μέ τόν ὅρο φιλανθρωπία καί περιλαμβάνει ἕνα εὐρύ φάσμα δραστηριοτήτων πού ξεκινᾶ ἀπό τήν ἄμεση παροχή βοήθειας καί φθάνει μέχρι τή δημιουργία ποικίλων κοινωνικῶν/ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων. Ὀρφανοτροφεῖα, νοσοκομεῖα, ξενοδοχεῖα καί ξενῶνες ἱδρύονται μέ σκοπό τή φροντίδα τῶν φτωχῶν, τῶν ἀρρώστων, τῶν ὀρφανῶν, τῶν δούλων ἤ τῶν αἰχμαλώτων καί κάθε ἀνθρώπου πού βρίσκεται σέ ἀνάγκη. Τό διακονικό ἔργο τῆς Ἐκκλησίας βάζει τή σφραγίδα του στήν κοινωνική ζωή τοῦ Βυζαντίου καί δημιουργεῖ μία ἀξιοζήλευτη φιλανθρωπική παράδοση ἡ ὁποία διατηρεῖται ἀκόμα καί στίς δύσκολες μέρες τῆς ὀθωμανικῆς κυριαρχίας 10. Αὐτό τό μοντέλο τῆς πολυδιάστατης κοινωνικῆς διακονίας, μέ τή μορφή τῆς φιλανθρωπίας, ἐφαρμόζεται καί στό ἱεραποστολικό πεδίο. Κατά παρόμοιο τρόπο, μέ βάση τή φιλανθρωπική παράδοση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, τό διακονικό ἔργο στήν ἱεραποστολή ἀσκεῖται μέ ποικίλους τρόπους. Εἰδικότερα, θά μπορούσαμε νά ποῦμε ὅτι πραγματοποιεῖται σέ τρία ἐπίπεδα, ἀνάλογα καί μέ τίς ἀνάγκες τῆς τοπικῆς κοινωνίας: σέ ἀτομικό, σέ κοινωνικό καί σέ κοινοτικό / ἐνοριακό. Τό ἀτομικό ἐπίπεδο ἀφορᾶ τήν κάλυψη ἀτομικῶν ἀναγκῶν καί πραγματοποιεῖται μέ τήν ἄμεση προσφορά βοηθημάτων σέ φτωχούς καί ἄπορους πληθυσμούς μέ τή μορφή χρημάτων, τροφίμων, εἰδῶν ρουχισμοῦ, συσσιτίων, οἰκιακῶν εἰδῶν, ἀγροτικῶν ἤ ἄλλων ἐργαλείων καί ὁποιαδήποτε παροχή ἔχει ἀνάγκη ὁ ντόπιος πληθυσμός, ἀνάλογα μέ τίς συνήθειές του, τήν κουλτούρα του καί τά ἐργαλεῖα πού χρειάζεται γιά τήν ἐπιβίωσή του. Ἐπιπλέον, πραγματοποιεῖται μέ τήν ὑλική ἤ καί ἠθική στήριξη ἀνθρώπων πού βρίσκονται σέ δυσχερῆ θέση, ὅπως ἐπισκέψεις σέ φυλακές καί προσφορά ἀναγκαίων στούς φυλακισμένους, ἤ ἐπισκέψεις σέ ἀσθενεῖς νοσοκομείων. Τό κοινωνικό ἐπίπεδο ἀφορᾶ τήν ἵδρυση καί λειτουργία μόνιμων ὑποδομῶν, ἰδιαίτερα στόν ἐκπαιδευτικό καί ἰατροφαρμακευτικό τομέα, καί πραγματοποιεῖται μέ τήν ἵδρυση καί λειτουργία σχολείων δημοτικῆς καί μέσης ἐκπαίδευσης, ἀνώτερων ἤ καί ἀνώτατων πανεπιστημιακῶν σχολῶν, εἴτε στή θύραθεν εἴτε στή θεολογική ἐκπαίδευση (Θεολογικές Σχολές, Σεμινάρια κληρικῶν καί κατηχητῶν, ἀνώτερες ἤ ἀνώτατες σχολές ἀγροτικῆς ἀνάπτυξης, πληροφορικῆς, νοσηλευτικῆς κλπ.) καί μέ τήν ἵδρυση καί λειτουργία ἁπλῶν ἰατρείων (παθολογικό, παιδιατρικό, ὀδοντιατρικό κ.α.) ἤ μικρῶν κέντρων ὑγείας πού προσφέρουν πιό ὁλοκληρωμένες ἰ α τρ ι κ έ ς ὑ π η ρ ε σ ί ε ς. Ἐ π ι π λ έ ο ν δημιουργοῦνται ὑποδομές γιά τή φροντίδα ὀρφανῶν παιδιῶν (ὀρφανοτροφεῖα) καί ἡλικιωμένων (γηροκομεῖα), χῶροι φιλοξενίας κακοποιημένων γυναικῶν καί γενικότερα διαφόρων τομέων κοινωνικῆς φροντίδας πού καλύπτουν πολλές φορές τήν ἀνυπαρξία τῆς κρατικῆς πρόνοιας. Τέλος, ὑπάρχει μία γκάμα δραστηριοτήτων καί κοινωνικῆς προσφορᾶς πού ἀφορᾶ τή στήριξη τῆς ἐνοριακῆς λειτουργίας καί ἡ ὁποία περιλαμβάνει κατασκευή ναῶν, ἐνοριακῶν γραφείων, ἐνοριακῶν κέντρων κλπ. Χαρ ακτ ηριστικό σ το ιχεῖο τοῦ διακονικοῦ ἔργου στήν ἱεραποστολή, ὅπως συμβαίνει γενικότερα στήν Ἐκκλησία, εἶναι ἡ παροχή ἀγαθῶν καί ὑπηρεσιῶν σέ κάθε ἐμπερίστατο ἄνθρωπο, ἀνεξάρτητα ἀπό ὁποιαδήποτε θρησκευτική, ἐθνική ἤ πολιτισμική διάκριση. Οἱ ὑποδομές 10 Γιά περισσότερες πληροφορίες, βλ. Δήμ. Κωνσταντέλος, Βυζαντινή φιλανθρωπία καί κοινωνική πρόνοια, Φῶς, Ἀθήνα 1983, τοῦ ἰδίου, Πενία, κοινωνία καί φιλανθρωπία στόν μεταγενέστερο μεσαιωνικό ἑλληνικό κόσμο, Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1994, Χρήστου Τσιρώνη, «Διακονία: Ἀπό τίς πρῶτες χριστιανικές κοινότητες ὡς τό Βυζάντιο», στό Ἰωάννη Πέτρου (ἐπιμ.), Ἱστορία τῆς Ὀρθοδοξίας, τ. 2, Ἔκδ. Road, Ἀθήνα 2009, σσ , τοῦ ἰδίου, «Τό διακονικό ἔργο τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τήν ἅλωση τῆς Κωνσταντινούπολης ὡς τόν 20ο αἰώνα», στό Ἰωάννη Πέτρου (ἐπιμ.), Ἱστορία τῆς Ὀρθοδοξίας, τ. 2, Ἔκδ. Road, Ἀθήνα 2009, σσ

18 στελεχώνονται, κατά κύριο λόγο, ἀπό ντόπιους ἐργαζόμενους, ἐπιστήμονες, ἐκπαιδευτικούς ἤ ἄλλων σχετικῶν εἰδικοτήτων, οἱ ὁποῖοι διασφαλίζονται μέ σχέση μισθωτής ἐργασίας ἀπό τήν ἑκάστοτε τοπική Μητρόπολη. Ἡ ἐθελοντική προσφορά ἐργασίας, βέβαια, παραμένει πάντα ἕνας σταθερός παρανομαστής στήν ἐπιτέλεση τοῦ κοινωνικοῦ ἔργου καί προσφέρεται ἀπό ντόπιους ἤ μή ὀρθόδοξους χριστιανούς 11. Οἱ οἰκονομικοί πόροι ἀλλά καί τά ἀγαθά πού ἀποστέλλονται στίς τοπικές ἱεραποστολικές Ἐκκλησίες προέρχονται κατά κανόνα ἀπό τίς προσφορές τῶν πιστῶν πού ἀνήκουν στίς ἑλληνορθόδοξες Ἐκκλησίες τῆς Ἑλλάδας καί τῆς Κύπρου, τῆς Ἀμερικῆς καί τῆς Αὐστραλίας. Σημαντικό ρόλο στήν ὀργάνωση τῆς ἱεραποστολικῆς βοήθειας παίζουν οἱ ἱεραποστολικοί σύλλογοι πού ὑπάρχουν σέ πολλές πόλεις τῆς Ἑλλάδας, καθώς καί οἱ θρησκευτικές ἀδελφότητες. Παρά τήν ἀγωνία γιά τήν ἐξεύρεση πόρων, τό κοινωνικό ἔργο τῶν ἱεραποστολικῶν ἐκκλησιῶν παραμένει πλούσιο καί πολυσχιδές. 3. Πρός μία ἀναθεώρηση τοῦ φιλανθρωπικοῦ μοντέλου; Τό φιλανθρωπικό μοντέλο κοινωνικῆς διακονίας παραμένει συστατικό στοιχεῖο τῆς λειτουργίας τῆς Ἐκκλησίας στό ἱεραποστολικό πεδίο. Τό μοντέλο αὐτό ἐξυπηρετεῖ τίς ἄμεσες ἀνάγκες τῶν εὐάλωτων πληθυσμῶν καί τούς προσφέρει τίς ὑποδομές πού χρειάζονται γιά νά ἀντιμετωπίσουν τά ποικίλα προβλήματα ἀπό τά ὁποῖα ὑποφέρουν. Ἀνταποκρίνεται ὅμως σέ ἕνα παραδοσιακό μοντέλο κοινωνίας πού ἐκφράζει ἱεραρχικές καί συγκεντρωτικές δομές κοινωνικῶν σχέσεων καί λειτουργεῖ μέ περιορισμένα ὅρια καί δυνατότητες γιά τήν αὐτόνομη ἀνάπτυξη τῶν τοπικῶν ἐκκλησιαστικῶν κοινοτήτων. Τό μοντέλο αὐτό ἐξαντλεῖ σιγά-σιγά τίς δυνατότητές του, λόγῳ τῶν ἀλλαγῶν οἱ ὁποῖες ἔχουν ἐπέλθει στίς σύγχρονες κοινωνίες γενικότερα ἀλλά καί λόγῳ τοῦ μετά-ἀποικιοκρατικοῦ πλαισίου πού διέπει τίς ἀναπτυσσόμενες κοινωνίες εἰδικότερα. Οἱ ἀλλαγές αὐτές μπορεῖ νά ὁδηγήσουν σέ μία ἀναθεώρηση τοῦ παραδοσιακοῦ μοντέλου φιλανθρωπίας, ἡ ὁποία μπορεῖ νά εἶναι δικαιολογημένη ὄχι μόνο ἀπό κοινωνική ἀλλά καί ἀπό θεολογική ἄποψη. Ἡ φιλανθρωπική προσέγγιση τῆς ἐπίλυσης τῶν κοινωνικῶν προβλημάτων παρεμποδίζει τή δημιουργία κινήτρων ἀνάπτυξης καί αὐτονομίας, σέ προσωπικό ἤ καί κοινοτικό ἐπίπεδο, ἀφοῦ προσφέρει ἕτοιμη βοήθεια καί «εὐνοεῖ» τίς σχέσεις ἐξάρτησης, καθώς οἱ μή ἔχοντες ἐξαρτῶνται ἀπό τήν καλή θέληση τῶν ἐχόντων. Συντηρεῖ καί ἀναπαράγει, τουλάχιστον σέ συναισθηματικό ἐπίπεδο, τήν ἀνισότητα τῶν σχέσεων, τήν ὑποταγή καί τήν ἐξάρτηση, ἀπό τίς ὁποῖες ἔχουν ὑποφέρει οἱ λαοί τοῦ Τρίτου Κόσμου. Τό μετά-ἀποικιακό περιβάλλον ἐπανατοποθετεῖ τίς κοινωνικές σχέσεις στή βάση τῆς σύμπραξης καί τῆς συνεργασίας, στό πλαίσιο τῆς ὁποίας ἰσχύουν οἱ ἀρχές τοῦ ἀμοιβαίου σεβασμοῦ ἀνάμεσα στούς ἑταίρους. Αὐτή ἡ ἀλλαγή «παραδείγματος» στίς κοινωνικές σχέσεις ἔρχεται σέ ρήξη μέ τό ἐξουσιαστικό μοντέλο σχέσεων πού ἴσχυε τήν περίοδο τῆς ἀποικιοκρατίας. Ἡ ἱεραποστολική πρακτική δέν μπορεῖ νά ἀγνοήσει τά νέα δεδομένα, τά ὁποῖα οὕτως ἤ ἄλλως ταιριάζουν μέ τίς θεολογικές της ἀναφορές 12. Ἐπιπλέον, ἡ ἄμεση βοήθεια δημιουργεῖ παθητικούς ἀποδέκτες, χωρίς νά συμβάλλει στήν ἀνάπτυξη τῶν δημιουργικῶν τους ἱκανοτήτων καί στή μακροπρόθεσμη ἀλλαγή τῆς ζωῆς τους. Τό ζήτημα αὐτό γίνεται περισσότερο σαφές τά τελευταία χρόνια λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς κρίσης, ἰδιαίτερα στήν Ἑλλάδα καί στήν Κύπρο. Ἡ μείωση τῆς οἰκονομικῆς «ρευστότητας» τῶν Ἑλλήνων ἤ 11 Βλ. σχετικά, Βασιλείου Καλλιακμάνη (πρώτ), Ἐθελοντισμός καί κοινωνική εὐθύνη, Ἔκδ. Μυγδονία, Θεσσαλονίκη Πρβλ. Desmond van der Water et. al., (eds), Postcolonial Mission: Power and Partnership in World Christianity, Sopher Press,

19 τῶν Κυπρίων χορηγῶν κατέστησε φανερό τό γεγονός ὅτι οἱ τοπικές Ἐκκλησίες δέν μποροῦν νά βοηθιοῦνται ἐπ ἄπειρον μέ αὐτόν τόν τρόπο. Ἡ ἔλλειψη αὐτονομίας σέ συνδυασμό μέ τήν ἔλλειψη εἰσροῆς χρημάτων θέτει σέ κίνδυνο τήν ἐπιχειρούμενη ὡς τώρα προσπάθεια κοινωνικῆς φροντίδας τῶν εὐάλωτων πληθυσμῶν. Εἶναι γεγονός ὅτι ἡ φιλανθρωπική προσέγγιση τῶν κοινωνικῶν προβλημάτων εἶναι ἀποτελεσματική. Ἡ πείνα καί ἡ δίψα δέν μποροῦν νά περιμένουν μέχρις ὅτου δημιουργηθοῦν αὐτόνομες κοινωνικές δομές καί νά ἐπέλθει ἡ κοινωνική ἀλλαγή. Παρόλα αὐτά ἡ προσφορά ἄμεσης βοήθειας ἀποκτάει ἰδιαίτερη ἀξία ὅταν συνοδεύεται ἀπό προσφορά τεχνογνωσίας καί ἄλλων δημιουργικῶν τρόπων ἀνάπτυξης. Εἶναι γνωστός ὁ κινέζικος μύθος, ὁ ὁποῖος λέει ὅτι «ἀντί νά προσφέρεις ψάρια, μάθε τόν ἄλλο νά ψαρεύει». Αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ βοήθεια προσφέρει τίς ἀπαραίτητες προϋποθέσεις καί δεξιότητες γιά νά μπορέσουν νά ἀποδεσμευτοῦν ἀπό τήν ἐξάρτηση τῆς βοήθειας, ὅσοι τήν χρειάζονται. Μέ τόν τρόπο αὐτό, ἀποκτοῦν τή δυνατότητα νά ἀξιοποιήσουν δημιουργικά, ὅσα τούς προσφέρονται, καί νά ἀναπτυχθοῦν μέ αὐτόνομο καί αὐτοδύναμο τρόπο 13. Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, ἡ κοινωνική ἀνάλυση γιά τήν ἀντιμετώπιση τῶν κοινωνικῶν προβλημάτων προωθεῖ τίς ἀρχές τῆς αὐτονομίας, τῆς αὐτάρκειας, τῆς συνεργατικότητας καί συμμετοχικότητας. Αὐτό ἀνταποκρίνεται καλύτερα στίς προσδοκίες τῶν ντόπιων χριστιανῶν, οἱ ὁποῖοι, τραυματισμένοι ἀπό τήν ἐμπειρία τῆς ἀποικιοκρατίας καί τίς δυσμενεῖς προεκτάσεις της στήν καθημερινή τους διαβίωση, ἐπιθυμοῦν μία πιό συμμετοχική διαδικασία, ἐπιδιώκουν τήν αὐτάρκεια καί τήν αὐτονομία, καί ἀρνοῦνται τή χειραγώγηση καί τόν πατερναλισμό. Θέλουν βοήθεια καί συμπαράσταση γιά νά γίνουν πιό δημιουργικοί καί παραγωγικοί καί ὄχι νά καλύψουν ἁπλῶς τίς πληγές τους 14. Σέ θεολογικό ἐπίπεδο, ἡ προσφορά ἄμεσης βοήθειας μέ τή μορφή φιλανθρωπίας μπορεῖ νά ὑποσκάψει τήν ἱεραποστολική μαρτυρία τῆς Ἐκκλησίας. Ἕνα βασικό πρόβλημα εἶναι ὁ κίνδυνος αὐτονόμησης τοῦ φιλανθρωπικοῦ / κοινωνικοῦ ἀπό τό λειτουργικό / πνευματικό ἔργο τῆς Ἐκκλησίας. Στήν περίπτωση αὐτή, ἡ μαρτυρία μπορεῖ νά μετατραπεῖ εἴτε σέ μοχλό προσηλυτισμοῦ, πού προϋποθέτει τήν «ἐκβιαστική» μεταστροφή καί κατάργηση τῆς ἀνθρώπινης ἐλευθερίας, εἴτε σέ δόλωμα γιά τήν ἐξαγορά συνειδήσεων καί τήν προσέλκυση «ὀπαδῶν» μέσῳ τῆς κάλυψης τῶν ἄμεσων ἀναγκῶν 15. Ἐκτός ἀπό τίς «ἀπαιτήσεις» τῶν καιρῶν, ἡ ἀνανέωση τοῦ θεολογικοῦ λόγου, τά τελευταία χρόνια, προσφέρει ἱκανά ἐργαλεῖα γιά τήν ἀναθεώρηση τῆς φιλανθρωπικῆς προσέγγισης στό ἱεραποστολικό πεδίο καί τήν προώθηση ἑνός κριτικοῦ καί προφητικοῦ λόγου πού προκαλεῖ τομές καί δέν θεραπεύει ἁπλῶς τίς ἄμεσες ἀνάγκες. Στήν τρέχουσα οἰκουμενική συζήτηση, ἡ ἱεραποστολή κατανοεῖται ὡς συμμετοχή στίς ὀδύνες τῆς ἀνθρωπότητας καί ὡς ἀγώνας γιά τήν κοινωνική δικαιοσύνη 16. Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία δέν μπορεῖ νά μείνει ἀνεπηρέαστη ἀπό τά ζητήματα τῶν ἄδικων καί καταπιεστικῶν δομῶν στίς χῶρες ὅπου δραστηριοποιεῖται. Ὀφείλει νά παρεμβαίνει προβάλλοντας τήν κριτική καί προφητική δραστικότητα τοῦ λόγου της, σύμφωνα μέ τήν παράδοση πού ἐπικαλεῖται. 13 Βλ. Ἰωάννη Πέτρου, Χριστιανισμός καί κοινωνία, ο.π., σ. 406 κ.ἐξ. 14 Γιά τή σύγχρονη προσέγγιση τῆς κοινωνικῆς διακονίας, βλ. σχετικά, Χρήστου Τσιρώνη, «Διακονία, κοινωνική πρόνοια καί Ὀρθοδοξία στή σύγχρονη Ἑλλάδα», στό Ἰωάννη Πέτρου (ἐπιμ.), Ἱστορία τῆς Ὀρθοδοξίας, τ. 7, Ἔκδ. Road, Ἀθήνα 2009, σσ Βλ. Θανάσης Παπαθανασίου, Ἡ Ἐκκλησία γίνεται ὅταν ἀνοίγεται. Ἡ ἱεραποστολή ὡς ἐλπίδα καί ὡς ἐφιάλτης, Ἔκδ. Ἐν πλῷ, Ἀθήνα 2008, σσ Πρβλ. Ἠλία Βουλγαράκη, Ἱεραποστολή. Δρόμοι καί δομές, Ἔκδ. Ἁρμός, Ἀθήνα 1989, σ Πρβλ. Ἰωάννης Πέτρου, Κοινωνική δικαιοσύνη, ἔκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη

20 «Δέν ἐνεθυμήθη τήν κοινήν φύσιν, δέν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νά διαμοιράση τό πλεόνασμα εἰς τούς πτωχούς, δέν ἐλογάριασε καθόλου τήν ἐντολήν «μή ἀρνηθῆς βοήθειαν εἰς τούς πτωχούς» καί «τό ἔλεος καί ἡ ἀγαθή πίστις ἄς μή σέ ἐγκαταλείψουν» καί «νά διαμοιράζης τόν ἄρτον σου μ' αὐτόν πού πεινά». Καί μολονότι τό διαλαλοῦν δυνατά ὅλοι οἱ προφῆται καί ὅλοι οἱ διδάσκαλοι, ὅμως δέν εἰσηκούοντο. Ἀλλ' αἵ μέν ἀποθῆκαι, στενοχωρούμεναι ἀπό τό πλῆθος τῶν ἀποθηκευομένων ἀγαθῶν, ἔσπαζαν, ἡ ἄπληστος ὅμως καρδία δέν ἐχόρταινε. Διότι μέ τό νά προσθέτη πάντοτε τά νέα εἰσοδήματα εἰς τά παλαιά καί νά αὐξάνη τήν εὐπορίαν μέ τάς ἐτησίας συγκομιδᾶς περιέπεσεν εἰς τήν ἀδιέξοδον αὐτήν δυσχέρειαν, νά μή ἐπιτρέπη δηλαδή λόγω τῆς πλεονεξίας νά ἀνακόπτη ἄφ' ἑνός μέν τήν ὁρμήν του ὡς πρός τά παλαιά, ἄφ ἑτέρου δέ νά μή ἐπαρκῆ εἰς τό νά ἀποθηκεύη τά νέα, λόγω τοῦ πλήθους. Δία τοῦτο τά σχέδια του ἦταν ἀκατόρθωτα καί ἀνυπέρβλητοι αἵ φροντίδες του. «Τί νά κάνω»;. Δηλαδή αὐτό πού εὐφραίνει τούς ἄλλους, στενοχωρεῖ τόν πλεονέκτην. Διότι δέν χαίρει πού ὅλα εἰς τό σπίτι του εἶναι γεμάτα πρός χάριν του, ἀλλά ὁ πλοῦτος πού τόν περιβάλλει καί ξεχειλίζει ἀπό τάς ἀποθήκας του ἀγκυλώνει τήν ψυχήν, μή τύχη καί σκύψη καί πρός τούς ἔξω καί γίνη ἀφορμή κάποιου καλοῦ διά τούς πτωχούς. Καί ὅμως μου φαίνεται πώς τό πάθος του ὁμοιάζει μέ τό πάθος τῆς ψυχῆς τῶν κοιλιοδούλων, οἱ ὁποῖοι προτιμοῦν νά σκάσουν καλύτερα παρά νά δώσουν κάτι ἀπό τά ὑπολείμματα εἰς τούς ἐνδεεῖς. Ἄκου, ἄνθρωπε, τόν χορηγόν. Θυμήσου ποῖος εἶσαι; τί διαχειρίζεσαι; ἀπό ποῖον ἔλαβες; διατί ἐπροτιμήθης ἀνάμεσα εἰς τούς πολλούς; Ἔχεις γίνει ὑπηρέτης τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ, οἰκονόμος τῶν συνανθρώπων σου. Νά μή νομίζης ὅτι ὅλα ἔχουν ἑτοιμασθῆ διά τήν ἰδικήν σου κοιλίαν. Δί' αὐτά πού κρατᾶς εἰς τά χέρια σου νά σκέπτεσαι, ὡσάν νά εἶναι ξένα. Σέ εὐφραίνουν δί ὀλίγον χρόνον καί ἔπειτα ξεγλυστροῦν καί χάνονται. δί αὐτά ὅμως θά σοῦ ἀπαιτηθῆ λόγος μέ κάθε λεπτομέρειαν». Μ. Βασιλείου, «Εἰς τό καθελῶ μου τάς ἀποθήκας», ΕΠΕ τόμος 6, σελ

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες.

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Οι Προτεστάντες στην εποχή μας ΑΦΟΡΜΗΣΗ Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Θα μάθουμε τις βασικές αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας.

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀναγνωσθήτω ἐπ Ἐκκλησία Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί. «Ὁ Χριστός μεθ ἡμῶν καί οὐδείς καθ ἡμῶν» Μέ αἴσθημα εὐθύνης καί πικρίας ἀναλογιζόμενος

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα--

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Σελίδα 1 από 5 ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων Αναζήτηση ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007 Ευχές στον Μακαριώτατο Συνάντηση του Μακαριωτάτου με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Πληροφοριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 14: ΟΙ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΩΣ ΘΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 14: ΟΙ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΩΣ ΘΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 14: ΟΙ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΩΣ ΘΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς ΑΠOΠΑΜΑ ΑΠO ΣΗΝ ΟΜΙΛΙΑ του Π. ΠEΣΡΟΤ ΧΙΡ στο 20ο ΙΕΡΑΠΟΣΟΛΙΚO ΤΝΕΔΡΙΟ ΤΝΕΡΓΑΣΩΝ ΣΟΤ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΤ ΧΡΙΣ. ΟΜΙΛΟΤ ΕΙ ΣΗΝ ΚΑΣΑΚΗΝΩΙΝ ΑΓΙΑ ΣΑΒΙΘΑ Αράχωβης Παρανάσσου Βοιωτίας

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων 1 Ἰωάννης Ν. Λίλης Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων Ἀναμφισβήτητα τό πιό λαμπρό κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς εἶναι ὁ λειτουργικός της πλοῦτος. Κάθε μήνα, κάθε ἑβδομάδα, κάθε ἡμέρα ὁ λειτουργικός ἐκκλησιαστικός

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

για το Περιβάλλον και την Ανακύκλωση

για το Περιβάλλον και την Ανακύκλωση Εκστρατεία δράσεων της «ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ» με τους μαθητές για το Περιβάλλον και την Ανακύκλωση Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Εκστρατεία δράσεων της «ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ» με τους μαθητές για το Περιβάλλον και την Ανακύκλωση Η

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) Ι.) Η θεμελιακή αφετηρία της Εκκλησίας Η Εκκλησία από την πρώτη στιγμή της ιστορικής της φανέρωσης, είναι μια κοινότητα λατρευτική,

Διαβάστε περισσότερα

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13 Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές Το πλήρωμα του χρόνου Συνάντηση Ιουδαϊκού κόσμου με ελληνισμό. Μετάφραση των εβδομήκοντα, Φίλωνας μέσω της αλληγορίας. Η ελληνική φιλοσοφία έδωσε την έννοια της θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

1 1 παυλος και σιλουανος και τιμοθεος

1 1 παυλος και σιλουανος και τιμοθεος 2 Tesalonika 1 1 παυλος και σιλουανος και τιμοθεος τη εκκλησια θεσσαλονικεων εν θεω πατρι ημων και κυριω ιησου χριστω 2 χαρις υμιν και ειρηνη απο θεου πατρος ημων και κυριου ιησου χριστου 3 ευχαριστειν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. Μεθοδολογία της ποιμαντικής Η προβληματική του θέματος. Πολλαπλή μέθοδος στην εκκλησιαστική παράδοση. Δημιουργία νέων

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη κατεχόμενης Μονῆς ἀποστόλου Βαρνάβα

Πανήγυρη κατεχόμενης Μονῆς ἀποστόλου Βαρνάβα ΓεΓονοτα Πανήγυρη κατεχόμενης Μονῆς ἀποστόλου Βαρνάβα (11 Ἰουνίου 2013) Τήν Τρίτη, 11 Ἰουνίου 2013, ἡμέρα μνήμης τοῦ ἱδρυτῆ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου, ἀποστόλου Βαρνάβα, ὁ Πανιερώτατος Μητροπολίτης Κωνσταντίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

45% of dads are the primary grocery shoppers

45% of dads are the primary grocery shoppers 45% of dads are the primary grocery shoppers 80% for millennial dads Y&R New York North America s study on dads Shutterfly greeting cards/2014 Goodbye daddy rule. Hello daddy cool! Οι new generation daddiesέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη, 26η Μαρτίου 2015 Ἀρ. Πρωτ. 314/Φ. 1. Σεβασμιώτατον Τοποτηρητήν Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κεφαλληνίας Εἰς Ἀργοστόλιον

Θεσσαλονίκη, 26η Μαρτίου 2015 Ἀρ. Πρωτ. 314/Φ. 1. Σεβασμιώτατον Τοποτηρητήν Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κεφαλληνίας Εἰς Ἀργοστόλιον ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Θεσσαλονίκη, 26η Μαρτίου 2015 Ἀρ. Πρωτ. 314/Φ. 1. Σεβασμιώτατον Τοποτηρητήν Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κεφαλληνίας Εἰς Ἀργοστόλιον

Διαβάστε περισσότερα

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ 10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ Συντονιστής: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Συμεών Βολιώτης, Θεολόγος Νομικός, Εφημέριος Ι.Ν. Αγ. Φανουρίου Ιλίου 11. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ Σ Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων.

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων. ΘεμελειώδειςΑρχές ΘέσειςτηςΕκκλησίαςτηςΕλλάδος γιατηνπροστασίατωνπροσφύγων. Η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία δείχνει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στον ξένο. Άλλωστε και ο Ιδρυτής Της, ο Κύριος Ημων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ 322Α - 323Α

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ 322Α - 323Α ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΤΑΞΗ... Γ ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ... Α] ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 13: ΤΟ ΝΕΟ ΗΘΟΣ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 13: ΤΟ ΝΕΟ ΗΘΟΣ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 13: ΤΟ ΝΕΟ ΗΘΟΣ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

«Θεολογικές Σπουδές και Οικουμένη Με ειδική αναφορά στη συμμετοχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στους διαχριστιανικούς διαλόγους και το μέλλον τους»

«Θεολογικές Σπουδές και Οικουμένη Με ειδική αναφορά στη συμμετοχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στους διαχριστιανικούς διαλόγους και το μέλλον τους» Θεολογίας, Θεολογική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών. Μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής ήταν οι καθηγητές του Τμ. Θεολογίας ΕΚΠΑ Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος και Κ. Δεληκωσταντής, καθώς και η Β. Σταθοκώστα,

Διαβάστε περισσότερα

Θά γίνεις νονός / νονά;

Θά γίνεις νονός / νονά; ΟIΚΟΥΜΕΝΙΚOΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕIΟΝ IΕΡA ΜΗΤΡOΠΟΛΙΣ ΡΕΘYΜΝΗΣ ΚΑI ΑYΛΟΠΟΤAΜΟΥ Θά γίνεις νονός / νονά; Συγχαρητήρια! Πῆρες μιά πολύ ὄμορφη ἀπόφαση! Καί εἶναι τόσο ὄμορφη, γιατί ἔχεις νά προσφέρεις κάτι πολύτιμο στή

Διαβάστε περισσότερα

(Πρβλ. Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου, Ἄρθρα-Μελέται-Ἐπιστολαί, Ἐν Ἀθήναις, 1986, «Περί τάς ἑλληνοχριστιανικάς συνθέσεις»).

(Πρβλ. Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου, Ἄρθρα-Μελέται-Ἐπιστολαί, Ἐν Ἀθήναις, 1986, «Περί τάς ἑλληνοχριστιανικάς συνθέσεις»). Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου Ὁ Γέροντας, βαθύς γνώστης τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας καί φιλόπατρις, ἐθλίβετο γιά τήν ἠθική καί πνευματική ἀλλοτρίωσι τοῦ λαοῦ μας. Ἀγωνιοῦσε καί προσευχόταν καθημερινῶς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ Γ, ΤΕΥΧΟΣ 33 ΡΕΘΥΜΝΟ 2014 Ἱερά Μητρόπολις Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου Περιοδική ἔκδοση Νέα Χριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΖΜΟΗΑ ΓΗΟΗΚΖΖ

ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΖΜΟΗΑ ΓΗΟΗΚΖΖ Ε ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΖΜΟΗΑ ΓΗΟΗΚΖΖ Κ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΖ ΔΗΡΑ ΣΜΖΜΑ : Σνπξηζηηθήο Οηθνλνκίαο θαη Αλάπηπμεο (ΣΟΑ) ΣΔΛΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ Θέκα: Σνπξηζκφο θαη Οηθνλνκηθή Κξίζε Δπηβιέπσλ : Νηνχβαο Λνπθάο πνπδάζηξηα : Σζαγθαξάθε

Διαβάστε περισσότερα

Περιοχή διαγωνισμού Rethink Athens

Περιοχή διαγωνισμού Rethink Athens Περιοχή διαγωνισμού Rethink Athens Πρόγραμμα : Statistical_Analysis_1.prg Ανάλυση : 28/06/2012 13:05 Κατάλογος : C:\Workspace\Planning\Mst\2010\Statistics\Analysis_5\ Vesrion : 2.8.0, 20-06-2011 Τα κοινά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΥΡΟΣ ΟΛΥΜΠΙΟΣ. Ο Άνθρωπος για τον άνθρωπο

ΣΤΑΥΡΟΣ ΟΛΥΜΠΙΟΣ. Ο Άνθρωπος για τον άνθρωπο Η Ομιλία του Αντιπροέδρου του Επαρχιακού Συντονιστικού Συμβουλίου Εθελοντισμού Λεμεσού κ. Αντώνη Μούσουρου στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε, με πρωτοβουλία του Δήμου Λεμεσού και του ΕΣΣΕ Λεμεσού, την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική)

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 1. Έκδοση Άδειας Γάμου 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 5. Λύση Γάμου 6. Πιστοποιητικό Τελέσεως Γάμου 7. Επικοινωνία 1.Έκδοση Άδειας Γάμου Α.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ 2014. Together ΔΙΑΛΟΓΟΥ

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ 2014. Together ΔΙΑΛΟΓΟΥ Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ 2014 ΚΕΝΤΡΟ διαχριστιανικου διαθρησκειακου διαπολιτισμικου ΔΙΑΛΟΓΟΥ Together ορθοδοξη προσεγγιση της οικουμενικης κινησης ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΕΝΤΡΟ TOGETHER Βασ. Ηρακλειου 14, 8 ος

Διαβάστε περισσότερα

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Διεπιζηημονική Φρονηίδα Υγείας(2015) Τόμος 7,Τεύχος 1, 8-18 ISSN 1791-9649 Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Κνξδώζε Α 1, Σαξίδε Μ 2, Σνπιηώηεο Κ 3 1 Ννζειεύηξηα ΤΔ, MSc, Γεληθό Ννζνθνκείν Κνξίλζνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ ΑΣ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Λίγο καιρό πρίν ἀπό τό πάθος Του, ὁ Κύριος, ἀφοῦ παρέλαβε τούς τρεῖς προκρίτους μαθητές, τόν Πέτρο, τόν Ἰάκωβο καί τόν Ἰωάννη, ἀνέβηκε στό ὄρος Θαβώρ καί ἐκεῖ, ἐνώπιον αὐτῶν μεταμορφώθηκε.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Κείµενο ιδαγµένο: ηµοσθένους, Υπέρ τῆς Ῥοδίων ἐλευθερίας, (18-20) 18 Ὥστ ἔγωγ οὐκ ἄν ὀκνήσαιµ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Α.Μ.: 09/061. Υπεύθυνος Καθηγητής: Σάββας Μακρίδης

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Α.Μ.: 09/061. Υπεύθυνος Καθηγητής: Σάββας Μακρίδης Α.Τ.Ε.Ι. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η διαμόρφωση επικοινωνιακής στρατηγικής (και των τακτικών ενεργειών) για την ενδυνάμωση της εταιρικής

Διαβάστε περισσότερα

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση Μασονία Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory Παγκόσμια οργάνωση Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη masson Τεχνίτης ή τέκτονας Σωματεία οικοδόμων Συνθηματική γλώσσα Μυστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ» Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά (Γ1, 1-2, 3-4/6/12) Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά (Γ1, 1-2, 3-4/6/12) Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 29 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι Τηλ. 210-72.72.204, Fax 210-72.72.210, e-mail: contact@ecclesia.gr ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΩΣ ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΝ Πρωτ.

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ. 2. Δομή μονάδες 15. 3 Έκφραση μονάδες 15. 4. Ορθογραφία μονάδες 5. 5. (Β 1) μονάδες 10. 6.

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ. 2. Δομή μονάδες 15. 3 Έκφραση μονάδες 15. 4. Ορθογραφία μονάδες 5. 5. (Β 1) μονάδες 10. 6. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ ΣΗΜΕΙΑ 1. Περιεχόμενο ΜΟΝΑΔΕΣ μονάδες 15 2. Δομή μονάδες 15 3 Έκφραση μονάδες 15 4. Ορθογραφία μονάδες 5 ΜΕΡΟΣ Β : ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ 5. (Β 1) μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Ο συγγραφέας αναφέρεται στην ανεργία των ντόπιων που οφείλεται στη μετανάστευση αλλοδαπών, γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Κεφάλαιο 1 Προβλήµατα των νοικοκυριών και των οικονοµιών:! Ποιος θα εργασθεί;! Τι και πόσα αγαθά θα παραχθούν;! Ποιοι πόροι θα χρησιµοποιηθούν στην παραγωγή;! Σε τι τιµές θα πωληθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ Διδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους Πολιτικά Α1, 1 Ἐπειδή πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινά οὖσαν καί πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἓνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γάρ

Διαβάστε περισσότερα

Ἀγαπητοί ἀδελφοί, Συντάκτες τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», Εὐλογεῖτε!

Ἀγαπητοί ἀδελφοί, Συντάκτες τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», Εὐλογεῖτε! Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΓΟΡΤΥΝΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ ΠΡΟΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΙΝ ΣΑΣ Ἐν Δημητσάνῃ τῇ 3ῃ Ὀκτωβρίου 2009 Ἀγαπητοί ἀδελφοί, Συντάκτες τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», Εὐλογεῖτε! Εὑρισκόμενος, λόγῳ ποιμαντικῶν

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαζόμενος - Εργοδότης

Εργαζόμενος - Εργοδότης Οικονομική δραστηριότητα στην Αρχαία Ελλάδα Εργαζόμενος - Εργοδότης Καταναλωτή Επενδυτές Εργαστήρι 1 Η Πρώτη του Μάη δεν είναι αργία είναι απεργία Εικόνες από την απεργία στο Σικάγο 1886 8ώρες δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. κ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΣΤΗΝ ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΟΔΟ ΤΟΥ ECPRD ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. κ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΣΤΗΝ ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΟΔΟ ΤΟΥ ECPRD ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ κ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΣΤΗΝ ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΟΔΟ ΤΟΥ ECPRD ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Αθήνα, 11 Νοεμβρίου 2011 Κύριες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιμε Κύριε Πρόεδρε, εκ μέρους του Μακαριωτάτου. Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερωνύμου Β,

Αξιότιμε Κύριε Πρόεδρε, εκ μέρους του Μακαριωτάτου. Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερωνύμου Β, Συνάντηση των Προέδρων των Θεσμικών Οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με Θρησκευτικούς Ηγέτες Βρυξέλλες, 10 Ιουνίου 2014 * «Το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Σεβ. Μητρ. Σύρου κ. Δωροθέου ΙΙ Αξιότιμε Κύριε Πρόεδρε,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ/ LESSONS ABOUT RESPONSIBILITY Μάθημα 1: Νιώθω υπερήφανος όταν.../ I feel proud when.

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 26 (ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΚΟΣΙ ΕΞΙ) REF : 102/030/26. 18 November 2014

LESSON 26 (ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΚΟΣΙ ΕΞΙ) REF : 102/030/26. 18 November 2014 LESSON 26 (ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΚΟΣΙ ΕΞΙ) REF : 102/030/26 18 November 2014 But Weekend I love The song I sing I smile I laugh Greek (thing) Greek(people) Greek (man) αλλά (το) Σαββατοκύριακο αγαπώ (το) τραγούδι τραγουδώ

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΜΑΔΑ Α : AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Ἀθηναῖοι, ὡς καὶ οἱ ἑτέρας πόλεις κατοικοῦντες, πολλὰ ἐν τῷ βίῳ ἐπιτηδεύουσι, ἵνα τὰ ἀναγκαῖα πορίζωνται: Ναυσικύδης ναύκληρος ὢν περὶ τὴν τοῦ

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ. Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι Τηλ. 210-72.72.204, Fax 210-72.72.210, e-mail: contact@ecclesia.gr ΠΡΩΤ. 6002/2014 ΑΡΙΘΜ. ΑΘΗΝΗΣΙ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες στρατηγικές προσέγγισης των επαγγελματιών υγείας

Νέες στρατηγικές προσέγγισης των επαγγελματιών υγείας Innovating in Uncertain Times Επιστημονική Ημερίδα ΕΕΦΑΜ 27Νοεμβρίου Νοεμβρίου, 2010 Βασίλης Τριαντόπουλος Διευθύνων Σύμβουλος, BIΟΑXIS Healthcare Ltd London UK Νέες στρατηγικές προσέγγισης των επαγγελματιών

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ Γηπισκαηηθή Δξγαζία ηνπ Φνηηεηή ηνπ ηκήκαηνο Ζιεθηξνιόγσλ Μεραληθώλ θαη Σερλνινγίαο Ζιεθηξνληθώλ

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Παρουσίαση τῶν Ἐρευνῶν τοῦ ΕΚΚΕ γιά τήν γονιμότητα: 1983, 1997, 1999

Συνοπτική Παρουσίαση τῶν Ἐρευνῶν τοῦ ΕΚΚΕ γιά τήν γονιμότητα: 1983, 1997, 1999 Συνοπτική Παρουσίαση τῶν Ἐρευνῶν τοῦ ΕΚΚΕ γιά τήν γονιμότητα: 1983, 1997, 1999 Τῆς κας Χάρη Συμεωνίδου Διευθύντριας Ἐρευνῶν ΕΚΚΕ 1. Εἰσαγωγή Ἡ γονιμότητα εἶναι ἕνα πολύσύνθετο φαινόμενο καί ἡ μελέτη της

Διαβάστε περισσότερα