ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1) ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΕΘΙΜΟΥ 2) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Β) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ Γ) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΛΑΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1) ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΕΘΙΜΟΥ 2) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Β) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ Γ) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΛΑΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ"

Transcript

1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1) ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΕΘΙΜΟΥ 2) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Β) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ Γ) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΛΑΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ) ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΙΜΟΥ Ε) ΤΟ ΚΑΤΑΡΓΗΤΙΚΟ Ή ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΕΘΙΜΟ Ζ) ΤΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΤΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΕΘΙΜΟ 1) Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΕΝΩΝ 2) Η ΤΥΠΙΚΗ ΙΣΧΥΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΘΙΜΟΥ Η) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΣ Θ) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ Ι) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1

2 Ανάµεσα στις κοινώς αναγνωρισµένες πηγές συνταγµατικού δικαίου όπως ο νόµος, το ευρωπαϊκό κοινοτικό δίκαιο, τα διατάγµατα, ο κανονισµός της βουλής, µια θέση δικαιωµατικά κατέχει και το έθιµο καθώς η ίδια δυνατότητα ύπαρξής του ως άγραφου δικαίου εν γένει δεν αµφισβητείται. Συνεπώς, µια έννοια η οποία διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο τόσο στην εγχώρια όσο και στη διεθνή έννοµη τάξη απαιτεί τον ακριβή καθορισµό της. Συγκεκριµένα, έθιµο είναι ο άγραφος κανόνας που σχηµατίζεται ύστερα από µακρά και οµοιόµορφη εφαρµογή µε πεποίθηση δικαίου. Ο ορισµός αυτός βέβαια, αφορά το έθιµο γενικότερα και όχι µόνο το συνταγµατικό. Ειδικότερα, συνταγµατικό έθιµο είναι ο άγραφος συνταγµατικός κανόνας, που σχηµατίζεται ύστερα από µακρά και οµοιόµορφη πρακτική εκ µέρους των αρµόδιων κρατικών οργάνων ή και ευρύτερα της «λαϊκής πεποίθησης δικαίου», και ο οποίος πληρώνει τα γνήσια κενά των γραπτών συνταγµατικών διατάξεων. Γίνεται, λοιπόν, κατανοητό ότι το έθιµο είναι άγραφος κανόνας, ένας κανόνας που δεν έχει διατυπωθεί σε γραπτό κείµενο. Ως λογικό επακόλουθο εάν αυτός ο κανόνας εν τέλει καταγραφεί, τότε παύει να είναι άγραφος και πρόκειται για γραπτό δίκαιο µε εθιµική προέλευση. 2) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Είναι ευρέως γνωστό ότι το εθιµικό δίκαιο προηγήθηκε ιστορικά από το γραπτό το οποίο καθιερώθηκε στις µεταγενέστερες κοινωνίες. Στην ελληνική και ρωµαϊκή αρχαιότητα παρατηρήθηκε το ρηξικέλευθο φαινόµενο της καταγραφής του εθιµικού δικαίου και µάλιστα στο ρωµαϊκό δίκαιο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά ένα πρώιµο σύστηµα οργάνωσης. Ωστόσο, στη µεγάλη οπισθοδρόµηση του µεσαίωνα επανήλθε το έθιµο το οποίο και επικράτησε για αρκετό χρονικό διάστηµα καθώς ευνοούσε τη χαλαρή άσκηση εξουσίας και την κλειστή οικονοµία σε ένα κατά κύριο λόγο φεουδαρχικό κοινωνικό σύστηµα. Στο πεδίο του συνταγµατικού δικαίου και ειδικότερα στην Αγγλία, την πρωτοπόρο στους κοινοβουλευτικούς θεσµούς, οι κανόνες του συνταγµατικού δικαίου διαµορφώθηκαν ως άγραφοι και παρέµειναν τέτοιοι στο σύνολο τους µέχρι και σήµερα. Το έθιµο ή αλλιώς common law είναι λοιπόν, αυτό που ρυθµίζει τη συµπεριφορά των πολιτειακών οργάνων στην Αγγλία. Το ίδιο φαινόµενο 2

3 παρατηρήθηκε και στη Γαλλία όπου οι εθιµικοί κανόνες έµειναν γνωστοί ως «οι θεµελιώδεις νόµοι του βασιλείου». Μετά τον 18 αιώνα και ιδίως µετά τη γαλλική επανάσταση του 1789, το γραπτό δίκαιο εκτοπίζει τους άγραφους κανόνες οι οποίοι λόγω της ασάφειάς τους και της ολοένα και περισσότερο αµφισβητούµενης ισχύος τους δεν ανταποκρίνονται πια στις νέες κοινωνικές συνθήκες. Αυτές, έχουν ανάγκη από τις λεπτοµερειακές και ακριβείς ρυθµίσεις των γραπτών κανόνων δικαίου οι οποίοι θα θεσπίζονται από µια ενιαία κεντρική κρατική εξουσία. Ειδικότερα, στο συνταγµατικό δίκαιο επικράτησε ο τύπος του γραπτού και αυστηρού συντάγµατος καθώς µόνο µε αυτό θα διασφαλίζονταν τα φιλελεύθερα ιδανικά και οι πολιτικές ιδέες της γαλλικής επανάστασης. Στην Ελλάδα ειδικότερα, ήδη από το 1835, γίνεται δεκτό το έθιµο ως πηγή δικαίου. Έτσι το Β. της 23 ης Φεβρουαρίου 1835 στο άρθρο 1 ορίζει «Οι πολιτικοί νόµοι των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων, οι περιεχόµενοι στην Εξάβιβλο του Αρµενόπουλου θα ισχύσουν µέχρις ότου δηµοσιευθεί ο Πολιτικός Κώδικας του οποίου η σύνταξη διατάχθηκε. Τα έθιµα όµως, όσα καθιέρωσαν η µακροχρόνια και αδιάκοπη συνήθεια ή οι δικαστικές αποφάσεις, θα υπερισχύουν όπου επικράτησαν». Η παραχώρηση αυτή της τότε αντιβασιλείας υπέρ του εθίµου οφειλόταν στην επιτακτική ανάγκη καθιέρωσης ενός συστήµατος δικαίου που δεν ήταν δυνατόν να αναζητηθεί πουθενά αλλού παρά µόνο σε βυζαντινορωµαϊκές πηγές. Εντούτοις η in globo εισαγωγή ενός ξεπερασµένου από την κοινωνικοπολιτική πραγµατικότητα δικαικού συστήµατος, χωρίς τις αναγκαίες προσαρµογές στις κοινωνικές µεταβολές θα αποτελούσε ασφαλώς µια κατάφωρα ανεδαφική νοµοθετική πράξη. Γι' αυτό το λόγο, για να εκσυγχρονιστεί το τότε δικαικό σύστηµα, το βασιλικό διάταγµα έδωσε κύρος στο δίκαιο που δηµιουργούσε η κοινωνία, δηλαδή στα έθιµα. Και µάλιστα έδωσε τόσο κύρος ώστε τα έθιµα να υπερισχύουν του γραπτού βυζαντινορωµαϊκού δικαίου. Στον τοµέα του ιδιωτικού δικαίου το έθιµο αναγνωρίζεται ως ισοδύναµη πηγή δικαίου µε το νόµο στο άρθρο 1 του Αστικού κώδικα ( οι κανόνες δικαίου περιλαµβάνονται στους νόµους και τα έθιµα ). Ωστόσο, το άρθρο 2 παράγραφος 2 του Ν. της 7-10 Μαΐου 1946 περί αποκαταστάσεως του αστικού κώδικα και του εισαγωγικού αυτού Νόµου ορίζει κατηγορηµατικά «το έθιµο δεν καταργεί νόµο». Αν λοιπόν το έθιµο δεν µπορεί να καταργήσει νόµο τότε σίγουρα δεν µπορεί να καταργήσει συνταγµατική διάταξη στο πλαίσιο ενός αυστηρού συντάγµατος. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο στις αρχές του 20 ου αιώνα παρατηρήθηκε ότι, παρά τη σχεδόν καθολική επικράτηση του γραπτού και συνεπώς αυστηρού συντάγµατος, οι κανόνες αυτοί δεν κατόρθωσαν να επιφέρουν τις αλλαγές που η ελπιδοφόρα επανάσταση υποσχόταν, δηλαδή να περιορίσουν την δράση αυτών που ασκούν την εξουσία αυστηρά στα πλαίσια των αρµοδιοτήτων τους. Για να καλύψει το κενό αυτό των τεθειµένων συνταγµατικών κανόνων, η θεωρία επικαλέσθηκε το συνταγµατικό έθιµο, ανεγείροντας µε αυτόν τον τρόπο πολλά ερωτήµατα ως προς την εφαρµογή του µέσα στο πλαίσιο ενός τυπικού συντάγµατος. 3

4 Β) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ Το ζήτηµα λοιπόν, που τίθεται προς έρευνα είναι οι σχέσεις των- άγραφων - κανόνων του εθίµου µε τους γραπτούς κανόνες του τυπικού συντάγµατος. Περαιτέρω, το συνταγµατικό έθιµο µάς ενδιαφέρει όχι τόσο για το περιεχόµενο του, για τα θέµατα για τα οποία ρυθµίζει, όσο για την θέση την οποία κατέχει στην ιεραρχία των κανόνων της ισχύουσας έννοµης τάξης. Το ουσιώδες δηλαδή για τη νοµική επιστήµη είναι, εάν µέσα στο πλαίσιο του τυπικού συντάγµατος µπορούν να υπάρξουν εθιµικοί κανόνες µε ισοδύναµη ή και αυξηµένη ισχύ σε σχέση µε τις συνταγµατικές διατάξεις. Στο πλαίσιο λοιπόν, των τυπικών συνταγµάτων µε την πάροδο του χρόνου παρατηρείται το φαινόµενο κάποιες διατάξεις είτε να πέφτουν σε «αχρησία» είτε να κάµπτονται λόγω των κοινωνικοπολιτικών αλλαγών, µε αποτέλεσµα να καθίσταται ανεκτή η µη πιστή τήρησή τους, ή είτε να παραγκωνίζονται από µια ορισµένη πρακτική η οποία εφαρµόζεται από τα αρµόδια κρατικά όργανα 1. Αρκετοί νοµικοί µε βάση τις παραπάνω διαπιστώσεις προσπάθησαν να αποδείξουν ότι είναι δυνατή η ύπαρξη εθίµου και υπό το κράτος ενός αυστηρού συντάγµατος ενώ αντίθετα κάποιοι τις θεώρησαν πραγµατικά γεγονότα που δεν δικαιολογούν απαραίτητα τη θεωρία του συνταγµατικού εθίµου. Παίρνοντας ως δεδοµένο ότι το έθιµο είναι κανόνας δικαίου γίνεται ευνόητο ότι πρέπει να έχει αναγκαστικό χαρακτήρα. Το δίκαιο γενικότερα έχει καταναγκαστικό χαρακτήρα και καθώς ο καταναγκασµός είναι «το µονοπώλιο του κράτους» συµπεραίνεται ότι το δίκαιο µπορεί να νοηθεί µόνο ως κρατικό( κανών τις δεν είναι κανών δικαίου εφ' όσον η εκφραζόµενη εν αυτώ βούλησις δεν ανάγεται εις την κρατικην εξουσίαν αµέσως ή εµµέσως). Έτσι µε βάση τα προηγούµενα δεν µπορεί να υπάρξει έθιµο παρά µόνο εάν ο σχηµατισµός του επιτρέπεται από τη κρατική εξουσία 2. Ειδικά στα σύγχρονα κράτη τα οποία διέπονται από αυστηρό και τυπικό σύνταγµα, οι τρόποι µε τους οποίους ασκείται και συγκροτείται η κρατική εξουσία είναι πολύ αυστηρά καθορισµένοι. Η άσκησή της λοιπόν, έχει ανατεθεί σε ορισµένα όργανα τα οποία µέσα από τις αρµοδιότητες που τους έχουν ανατεθεί εκφράζουν την κρατική βούληση. Η νοµοθετική λειτουργία δεν θα µπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση και έτσι καθορίζονται επακριβώς από το σύνταγµα τα όργανα που µπορούν να την ασκούν. Εντούτοις, νοµοθεσία µπορεί να θεωρηθεί και ο εθιµικός τρόπος θέσπισης κανόνων δικαίου. Το ερώτηµα λοιπόν που τίθεται είναι κατά πόσον η κρατική εξουσία προβλέπει ή έστω ανέχεται άτυπα αυτό το είδος «λαϊκής νοµοθεσίας». Σ' αυτό το ερώτηµα έρχονται να απαντήσουν δύο διαφορετικές θεωρίες. Η πρώτη είναι η θετική θεωρία περί εθίµου ή αλλιώς η θεωρία της άδειας ή της εγκρίσεως.αυτή λοιπόν, η θεωρία υποστηρίζει ότι το έθιµο υφίσταται µόνο εφ' όσον αναγνωρίζεται από το κράτος και ειδικότερα από το συντακτικό νοµοθέτη 3. 1 Βλ. Χρ. Σγουρίτσα Εγχειρίδιο Συνταγµατικού ικαίου τ. Ά σ.78 (1951) 2 Αρ. Μάνεσης Αι εγγυήσεις τ. Ά σ Υποστηριχτές Αρ. Μάνεσης Αι εγγυήσεις,. Βεζανής Γενική Πολιτειολογία, Κ. εσποτόπουλος Φιλοσοφία του δικαίου, Γ. Παπαχατζής Σύστηµα ιοικητικού ικαίους

5 Σε αυτές τις αντιλήψεις αντιτίθεται η θεωρία της Ιστορικής Σχολής του δικαίου. Στις αρχές του 19 ου αιώνα το έθιµο θεωρήθηκε από τους υποστηριχτές 4 της πρωταρχική πηγή ολόκληρου του δικαίου και µελετήθηκε επισταµένως. Σύµφωνα λοιπόν, µε τις θεωρίες της ιστορικής σχολής το δίκαιο πηγάζει εν γένει από λαϊκή συνείδηση ενώ το έθιµο δεν είναι τίποτα άλλο εκτός από την άµεση και αυθόρµητη άποψη του λαού για το δίκαιο. Σε αντίθεση µε το γραπτό δίκαιο που είναι η λαϊκή βούληση δια µέσω εξουσιοδοτηµένων αντιπροσώπων, το έθιµο είναι η άµεση έκφραση του «λαϊκού πνεύµατος» (Volkgeist) και γι' αυτό θα πρέπει να θεωρείται ισότιµη, τουλάχιστον ως προς το νόµο, πηγή δικαίου χωρίς να απαιτείται η αναγνώρισή της και από τη συντακτική εξουσία 5. Από την ίδια την ύπαρξη του τυπικού συντάγµατος αποδεικνύεται ότι οι συνταγµατικές διατάξεις δεν µπορούν να θεσπιστούν αλλιώς παρά µόνο µε τους τρόπους που το ίδιο το σύνταγµα ορίζει. Με βάση αυτό το δεδοµένο οι οπαδοί της θεωρίας της άδειας ή της εγκρίσεως υποστηρίζουν ότι δεν µπορούν να δηµιουργηθούν έθιµα στο πλαίσιο ενός αυστηρού συντάγµατος. Από την άλλη µεριά, οι υποστηριχτές της Ιστορικής σχολής αντικρούουν ότι κάτι τέτοιο δεν είναι δεσµευτικό. Ωστόσο πέρα από τις θεωρίες υπάρχει και η πολιτική πρακτική, η οποία στο θέµα των σχέσεων µεταξύ γραπτών και άγραφων κανόνων άλλοτε έπαιρνε θέση υπέρ και άλλοτε κατά της ισοτιµίας τους και όπως αποδεικνύει η ιστορία πότε θέσπιζε την ανοχή και πότε την απαγόρευση του εθιµικού τρόπου παραγωγής κανόνων δικαίου. Σε κάθε περίπτωση επιβαλλόταν η κρατική απόφαση 6. Καθώς λοιπόν το σύνταγµα ορίζει από µόνο του τους τρόπους παραγωγής και αναθεώρησής του µπορούµε να φτάσουµε σε ένα πρώιµο συµπέρασµα ότι το συνταγµατικό έθιµο αποκλείεται υπό το κράτος ενός τυπικού συντάγµατος 7. Γ) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ Σε κάθε εξουσία πρέπει να ορίζεται πάντοτε ο φορέας της και γι' αυτό το λόγο ένα σηµαντικό ερώτηµα που τίθεται σε σχέση µε το συνταγµατικό έθιµο είναι το ποιος θέτει τελικά τους εθιµικούς συνταγµατικούς κανόνες. 4 Υποστηριχτές της Ιστορικής Σχολής Β. Οικονοµίδης Γενικές Αρχές (1893), Γ. Μπαλής Γενικές αρχές (1955), Κ. Τσάτσος Τίνα περί των πηγών του παρ' ηµιν ισχύοντος δικαίου. 5 Σύµφωνα µε τη θεωρία της Ιστορικής Σχολής συνταγµατική διάταξη που θα απαγόρευε το συνταγµατικό έθιµο δεν θα µπορούσε να έχει δεσµευτική ισχύ. Την άποψη αυτή ακολουθούν κυρίως οι παλαιότεροι αστικολόγοι οι οποίοι αποκρούουν τη θεωρία της εγκρίσεως ή της άδειας. 6 Στην ελληνική έννοµη τάξη επικράτησε αναφορικά µε το έθιµο η θεωρία της «νοµοθετικής εγκρίσεως» όπου και εισήχθηκαν ειδικές διατάξεις που ρύθµιζαν τις σχέσεις νόµου και εθίµου. Μάλιστα από το 1856 απαγορεύεται ρητώς στο ΑΚ η κατάργηση νόµου µε έθιµο, αποκλείοντας µε αυτόν τον τρόπο την ισοδυναµία εθίµου και νόµου και διαλύοντας τις πεποιθήσεις της ιστορικής σχολής. Επί του θέµατος βλέπε Ν. Παπαντωνίου Γενικές Αρχές τ.α (1978)Σ.3Θ,1. Αραβαντινό Εισαγωγή στην Επιστήµη του ικαίου (1978) σ.88 7 Αυτή η αυστηρή αρχή µπορεί να καµφθεί µόνο στην περίπτωση που ο συντακτικός νοµοθέτης σιωπά και µπορεί να συναχθεί το συµπέρασµα ότι ανέχεται τη δηµιουργία εθίµου και µάλιστα συµπληρωµατικού των κενών του γραπτού δικαίου. 5

6 Μια κρατούσα άποψη είναι αυτή που υποστηρίζει ότι οι εθιµικοί κανόνες πηγάζουν και θεσπίζονται από τη «κοινή συνείδηση του λαού» 8. Ωστόσο, σε µια τέτοια άποψη µπορεί να τεθεί το αντεπιχείρηµα ότι αυτό συµβαίνει µόνο στα δηµοκρατικά πολιτεύµατα όπου ο λαός είναι κυρίαρχος αποκλείοντας κατά λογική ανάγκη τη δυνατότητα δηµιουργίας συνταγµατικού εθίµου σε κράτη µε απολυταρχικά καθεστώτα όπου φορέας της εξουσίας και ειδικότερα της συντακτικής είναι ο µονάρχης 9. Από την άλλη, στα δηµοκρατικά πολιτεύµατα, στα οποία ανώτατο όργανο είναι ο λαός, τίθεται το ερώτηµα γιατί να µην µπορεί ο λαός να ασκήσει τη συντακτική εξουσία και µε τη µορφή του συνταγµατικού εθίµου γιατί µε άλλα λόγια να µην συνδέεται η λαϊκή κυριαρχία µε το έθιµο. Πράγµατι έχει υποστηριχθεί, ότι σε αυτά τα πολιτεύµατα ο νοµοθέτης δεν µπορεί να σταµατήσει τη δηµιουργία συνταγµατικού εθίµου, ακόµα και του καταργητικού, γιατί µία τέτοια διάταξη θα θεωρούνταν αντισυνταγµατική καθώς θα παρεµπόδιζε το δικαίωµα του κυρίαρχου λαού να ασκεί «πηγαίως και αυθορµήτως» τη νοµοθετική και τη συντακτική εξουσία 10. Αντίθετη προς την παραπάνω αντίληψη είναι η θεωρία που υποστηρίζει την αποσύνδεση της λαϊκής κυριαρχίας από το συνταγµατικό έθιµο και η οποία µπορεί να υποστηριχθεί µε τα εξής επιχειρήµατα 11. Α) Το έθιµο δεν πηγάζει κατά ακριβολογία από το λαό, «τη κοινή λαϊκή συνείδηση», αλλά από την πρακτική που ασκεί µια συγκεκριµένη οµάδα ανθρώπων. ηλαδή το συνταγµατικό έθιµο δηµιουργείται από συγκεκριµένους ανθρώπους που φέρουν την ιδιότητα του κρατικού οργάνου. Ο λαός είναι απών σε όλη τη διαδικασία της δηµιουργίας του συνταγµατικού εθίµου µε αποτέλεσµα να µην µπορεί να θεωρηθεί ο φυσικός δηµιουργός του. Β) Η «κοινή λαϊκή συνείδηση» είναι ένα πλάσµα δικαίου και δεν ανταποκρίνεται στην κοινωνικοπολιτική πραγµατικότητα ιδιαίτερα της σύγχρονης εποχής όπου τα κοινωνικά σύνολα έχουν διευρυνθεί και µέσα στα οποία δηµιουργούνται έντονες αντιθέσεις µεταξύ των διαφορετικών τάξεων και κοινωνικών στρωµάτων 12. Το ίδιο το σύνταγµα ορίζει στο άρθρο 1 παράγραφοι 2 και 3 ότι «όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το έθνος» προσθέτει όµως µε έµφαση ότι «ενεργούνται µε τρόπο τον οποίο ορίζει το Σύνταγµα». 8 Πρβλ. παραπάνω στις απόψεις της Ιστορικής Σχολής 9 εδοµένου ότι στα µοναρχικά πολιτεύµατα ήκµαζε το εθιµικό δίκαιο επιβεβαιώνεται η θεωρία της «έγκρισης ή της άδειας» ότι δηλαδή τα έθιµα µπορούσαν να σχηµατισθούν και να ισχύσουν µόνο εφ' όσον το επέτρεπε η κρατική εξουσία. 10 Βλ. ηµητρόπουλο Γενική Συνταγµατική Θεωρία τ.ά σ.280, Φραγκίστας ικαστική Ανεξαρτησία σ. 11, Πανταζόπουλος Εισαγωγή στην Επιστήµη του ικαίου τ.α σ. 152, Τσάτσος Τίνα περί των πηγών σ Βλ. Αρ. Μάνεση Συνταγµατικό ίκαιο σ Βλ. Αλ. Σβώλος Συνταγµατικό ίκαιο τ.ά (1934) 6

7 Γ) Επιπλέον, ο «κυρίαρχος λαός» έχει ορίσει µέσω του συντάγµατος και τον τρόπο µε τον οποίο θα ασκείται η συντακτική εξουσία. Αυτό βέβαια δεν σηµαίνει ότι ο κυρίαρχος απαλλοτρίωσε το δικαίωµά του να µεταβάλλει οποιαδήποτε στιγµή τους θεσπισµένους συνταγµατικούς κανόνες 13, αλλά ότι αυτοδεσµεύεται µε την νοµική έννοια, να υπακούει στους κανόνες που ο ίδιος έχει θεσπίσει µέχρις ότου να θεσπίσει µια νέα, πρωτογενή και κυρίαρχη συντακτική θέληση η οποία µε τη σειρά της θα τον υποχρεώνει να ενεργεί σύµφωνα µε αυτή 14. Μόνο εάν θελήσει να καταργήσει την ισχύουσα έννοµη τάξη και να ιδρύσει νέα είναι ο κυρίαρχος λαός αδέσµευτος από την προηγούµενη αλλά και πάλι θα πρέπει να ενεργεί µε ένα συγκεκριµένο τρόπο είτε τις απαραίτητες ενέργειες τις πραγµατοποιεί ο ίδιος είτε κάποιο αντιπροσωπευτικό όργανο στο πλαίσιο ενός κοινωνικού συµβολαίου. Στα δηµοκρατικά πολιτεύµατα κυρίως όταν υφίσταται τυπικό σύνταγµα ό,τι ορίζεται από τον κυρίαρχο λαό ορίζεται ρητά από το σύνταγµα. Οι προσωπικοί φορείς των κρατικών οργάνων από την άλλη έχουν τόσες εξουσίες όσες τους απονέµει το συνταγµατικό κείµενο 15. Τα κρατικά όργανα, λοιπόν, επειδή έχουν καθιδρυθεί µε τη βούληση του φορέα της συντακτικής εξουσίας δεν µπορεί να θεωρηθεί ότι θεσπίζουν κανόνες δικαίου στο όνοµα του δήθεν σιωπώντος κυρίαρχου όταν την ίδια στιγµή παραβιάζουν κατάφωρα τους θεσπισµένους από αυτόν κανόνες. Η αντίθετη εκδοχή καταλήγει αναπόφευκτα στην υιοθέτηση της άποψης για συνεχή παρουσία του φορέα της συντακτικής εξουσίας. Μια τέτοια αντίληψη όµως, που δέχεται ότι η θέληση του κυρίαρχου είναι πιο γνήσια όταν εκδηλώνεται άτυπα και µε κάθε τρόπο µπορεί να θεωρηθεί «απαράδεκτη» 16. Όχι µόνο γιατί καθιερώνει µια διαρκή αβεβαιότητα για το δίκαιο αλλά και επειδή παρά τη δηµοκρατική της επιφάνεια αναγνωρίζει απεριόριστα δικαιώµατα στο θεωρούµενο συνεχώς παρόντα - αλλά συνήθως σιωπώντα και ως εκ τούτου τεκµαιρόµενο ως συγκατειθέµενο - κυρίαρχο µε αποτέλεσµα να καθιερώνει την παντοδυναµία των ενεργούντων στο όνοµά του. Με αυτόν τον τρόπο, τείνει να µεταβάλλει την ίδια την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας από βασικό θεµέλιο του δηµοκρατικού πολιτεύµατος σε µέσο νοµιµοφανούς κατάλυσής της από τους κυβερνώντες. Ωστόσο, παρά τα παραπάνω, το γεγονός ότι το έθιµο γενικά και το συνταγµατικό έθιµο ειδικότερα είναι έκφραση της λαϊκής συνείδησης δεν παύει να 13 Βλ. Jean-Jac Rousseau Du contrat social βιβλίο 1 κεφ. 7 «il est contre la nature du corps politique que le souverain s' impose une loi qu' il ne puisse enfreindre... il n' y a ni ne peut y avoir nulle espece de loi fondamentale obligatoire pour le corps du peuple...» µτφρ. «είναι αντίθετο προς τη φύση του πολιτικού σώµατος ο ανώτατος άρχοντας να επιβάλλει ένα νόµο που δεν θα µπορούσε να παραβεί... δεν υπάρχει ούτε θα µπορούσε να υπάρχει κάποιο είδος θεµελιώδους νόµου υποχρεωτικού για το λαϊκό σώµα.» Οµοίως το άρθρο 28 της δεύτερης «διακήρυξης των δικαιωµάτων του ανθρώπου και του πολίτη» ορίζει«un peuple a toujours le droit de revoir, de reformer et de changer sa constitution» µτφρ «ένας λαός έχει πάντα το δικαίωµα να αναθεωρεί, να επαναπροσδιορίζει και να αλλάζει το σύνταγµά του». 14 Πρβλ. Αρ. Μάνεσης Αι εγγυήσεις τ.ά σ Πρβλ. άρθρο 50 του συντάγµατος το τεκµήριο της αρµοδιότητας υπέρ του λαού και στη διακήρυξη των δικαιωµάτων του ανθρώπου άρθρο3 16 Βλ. Αρ. Μάνεσης Συνταγµατικό ίκαιο σ.472 7

8 υφίσταται καθώς «η συνείδηση δικαίου αναφέρεται στην κοινωνική συνείδηση» άρα το έθιµο συνδέεται µε την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας 17. ) ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΘΙΜΟΥ Για την συνέχιση της έρευνας της βούλησης του συντακτικού νοµοθέτη ως προς το επιτρεπτό ή µη της δηµιουργίας του συνταγµατικού εθίµου θα πρέπει πρώτα να προσδιοριστούν τα στοιχεία και οι προϋποθέσεις ύπαρξής του. Το συνταγµατικό έθιµο µπορεί να ορισθεί είτε µε βάση τη θέση του σε σχέση µε τους κανόνες του τυπικού συντάγµατος είτε µε βάση το περιεχόµενο του. Όταν λέµε για συνταγµατικό έθιµο εννοούµε τους άγραφους κανόνες δικαίου µε συνταγµατική ισχύ 18, οι οποίοι θεσπίζονται µε την πρακτική άσκησή τους από ορισµένα κρατικά όργανα τα οποία τους ασκούν θεωρώντας ότι εφαρµόζουν δίκαιο. Για να υπάρξει συνταγµατικό έθιµο απαιτείται η συνδροµή ορισµένων προϋποθέσεων Αρχικά λοιπόν, δύο κύρια στοιχεία είναι απαραίτητα για να δηµιουργηθεί έθιµο, το corpus και το animus δηλαδή το υλικό και το πνευµατικό στοιχείο. 1) To corpus είναι η µακρά και οµοιόµορφη άσκηση µε άλλα λόγια η συνήθεια (consuetudo). Το έθιµο λοιπόν, δεν δηµιουργείται από τη µία µέρα στην άλλη αλλά απαιτείται σηµαντικό χρονικό διάστηµα που η διάρκειά του δεν µπορεί να καθορισθεί µε ακρίβεια επειδή εξαρτάται από την επανειληµµένη και οµοιόµορφη εκδήλωση ορισµένης πρακτικής. Μεµονωµένη πράξη ή παράλειψη δεν µπορεί να δηµιουργήσει έθιµο όσος χρόνος και να πέρασε ακόµη και όταν κανένας δεν αποδοκίµασε αυτή την πράξη ή παράλειψη. 2) Το animus αποτελεί η πεποίθηση δικαίου ή νοµική συνείδηση (opinio juris nel necessitatis). Πρέπει δηλαδή να δηµιουργηθεί σε αυτούς που εφαρµόζουν τον εθιµικό κανόνα η πεποίθηση ότι ενεργούν σύµφωνα µε το δίκαιο, ότι εφαρµόζουν επιτακτικό κανόνα δικαίου. Αν δεν υπάρχει νοµική συνείδηση - που εξωτερικεύεται πανηγυρικότερα µε δικαστικές αποφάσεις που αναγνωρίζουν τον εθιµικό κανόνα και τον εφαρµόζουν σαν κανόνα δικαίου - ο κρισιολογούµενος κανόνας δεν αποτελεί έθιµο αλλά απλή συνήθεια που η εφαρµογή της δεν είναι υποχρεωτική. Και αυτή η πεποίθηση δικαίου θα πρέπει να ταυτίζεται µε την αντίληψη αυτών που την διενεργούν ότι δηλαδή µε αυτόν ακριβώς τον τρόπο θα έπρεπε να ρυθµιστεί το συγκεκριµένο θέµα (de lege ferenda). Αυτό το στοιχείο της νοµικής υποχρεωτικότητας είναι που διακρίνει το συνταγµατικό έθιµο από την απλή πολιτική πρακτική και τα συναλλακτικά ήθη. Εκτός από τα στοιχεία αυτά για να αναπτυχθεί το συνταγµατικό έθιµο χρειάζεται να συντρέξουν και άλλοι όροι. 3)Αυτή η οµοιόµορφη πρακτική πρέπει να ενεργείται από τα κρατικά όργανα τα οποία θα ενεργούν στο πλαίσιο των αρµοδιοτήτων που ορίζει το σύνταγµα. Τα κρατικά όργανα δεν µπορούν να ασκούν εξουσία διαφορετική από αυτή που ορίζει το 17 Βλ. Α. ηµητρόπουλο Γενική Συνταγµατική Θεωρία τ.ά σ Για το κατά πόσο οι εθιµικοί κανόνες είναι τυπικής ισχύς θα αναλυθεί παρακάτω 8

9 σύνταγµα. εν εκφράζουν κρατική βούληση παρά µόνο όταν βρίσκονται µέσα στα όρια που τους καθορίζει το σύνταγµα. Συνεπώς δεν είναι κρατική βούληση η οποιαδήποτε βούληση των κρατικών οργάνων. Άρα δεν είναι δυνατόν να επικρατήσει ως συνταγµατικό έθιµο ένας κανόνας που αντίκειται στις συνταγµατικές διατάξεις. 19 Τα κρατικά όργανα από τα οποία είναι δυνατόν να δηµιουργηθεί συνταγµατικό έθιµο είναι ο λαός, το εκλογικό σώµα, και το κοινοβούλιο. Αυτό συµβαίνει γιατί στο δηµοκρατικό πολίτευµα φορέας της συντακτικής εξουσίας είναι ο λαός για τον οποίο έχει τεθεί και το τεκµήριο αρµοδιότητας. Αντίθετα η µακρά και οµοιόµορφη επανάληψη µιας πράξεως προερχόµενη από κάποιο άλλο όργανο (πρόεδρο της δηµοκρατίας, κυβέρνηση)δεν µπορεί καταρχήν να θεµελιώσει συνταγµατικό έθιµο εφόσον η πράξη αυτή δεν γίνει ευσυνειδήτως αποδεκτή από τα αντιπροσωπευτικά όργανα. Όσον αφορά τα δικαστήρια, δεν αποκλείεται να δηµιουργηθεί συνταγµατικό έθιµο και µέσω της πρακτικής των δικαστηρίων, δηλαδή µέσω νοµολογίας. Θα πρέπει ωστόσο να σηµειωθεί ότι το έθιµο θα δηµιουργηθεί γιατί θα έχουν συµπληρωθεί όλοι οι απαραίτητοι όροι του και όχι επειδή απλώς θα το έχει αναγνωρίσει το δικαστήριο. Παρ' όλα αυτά στην Αγγλία όπου κυριαρχεί το εθιµικό δίκαιο (common law), το έθιµο µπορεί να δηµιουργηθεί µόνο µέσω της δικαστηριακής πρακτικής. Και σ' αυτό ακριβώς είναι που διαφέρουν οι συνθήκες του πολιτεύµατος από το συνταγµατικό έθιµο. 4) Η νοµική συνείδηση πρέπει να δηµιουργηθεί στον κύκλο των ενδιαφεροµένων. «Ενδιαφερόµενοι» 20 πρέπει να θεωρηθούν όχι µόνο τα κρατικά εκείνα όργανα που ενεργούν την πράξη η οποία αποβλέπει - µε τη µακρά και οµοιόµορφη επανάληψή της - στη δηµιουργία εθιµικού κανόνα, αλλά και εκείνα που ενδιαφέρονται για την πράξη και θα µπορούσαν να αµφισβητήσουν την νοµιµότητα της. Πράξεις συνεπώς που προκαλούν αντιρρήσεις από ενδιαφερόµενα όργανα δεν µπορούν να θεµελιώσουν συνταγµατικό έθιµο 21. 5) Η έλλειψη τροποποιητικής ή καταργητικής δύναµης του εθίµου. Το έθιµο δεν µπορεί να τροποποιήσει ή να καταργήσει διάταξη του αυστηρού Συντάγµατος. Συνεπώς αν το σύνταγµα προβλέπει ότι ορισµένα θέµατα πρέπει να ρυθµιστούν µε νόµο, η ρύθµισή τους δεν µπορεί να γίνει µε έθιµο. Επίσης, αν το σύνταγµα επιβάλλει σε κάποιο κρατικό όργανο ορισµένη ενέργεια δεν µπορεί να καταργηθεί µε έθιµο αυτή η υποχρέωση ούτε να αποκτήσει περιεχόµενο διάφορο από εκείνο που προβλέπει το σύνταγµα. Η δηµιουργία εξ' άλλου καταργητικών εθίµων είναι αδύνατη όταν τα 19 Αντίθετα ο Βεζανής Γεν. Πολιτειολογία τ.'γ σ.89 δέχεται τη δηµιουργία εθίµου από τα αρµόδια όργανα αντίθετου προς τις συνταγµατικές διατάξεις εφ' όσον ο κυρίαρχος το αναγνωρίζει και το ανέχεται 20 Ορισµένοι υποστηριχτές της ιστορικής σχολής, διευρύνουν τον κύκλο των ενδιαφεροµένων θεωρώντας ότι το έθιµο πηγάζει από την κοινή συνείδηση του λαού. Ωστόσο κάποιοι άλλοι δεν υποστηρίζουν αυτή τη θέση λόγω του πλουραλιστικού χαρακτήρα της λαϊκής θέλησης(αριστόβουλος Μάνεσης) 21 Στο συνταγµατικό δίκαιο του Σβώλου αναφέρεται η ανατροπή του προέδρου της Γαλλίας Millerand το 1924 η οποία επειδή έγινε παρά τις έντονες αντιρρήσεις του θεωρήθηκε ότι δεν είναι δυνατό να δηµιουργήσει έθιµο για το υπεύθυνο του άρχοντα. 9

10 δικαστήρια έχουν την αρµοδιότητα να ακυρώνουν τις αντικείµενες προς το σύνταγµα πράξεις των κρατικών οργάνων ή τουλάχιστον να µη τις εφαρµόζουν. Ο σχηµατισµός του συνταγµατικού εθίµου τελεί φυσικά υπό την προϋπόθεση ότι ο συντακτικός νοµοθέτης δεν απαγορεύει τον εθιµικό τρόπο θεσπίσεως των συνταγµατικών κανόνων. Θα πρέπει, λοιπόν, να ερευνηθεί αναλυτικότερα η τυπική ισχύ των συνταγµατικών κανόνων. Ειδικότερα, το συνταγµατικό έθιµο θα µπορούσε να νοηθεί είτε ως υπερκείµενο του τυπικού συντάγµατος είτε ως ισοδύναµο προς αυτό είτε υποδεέστερο από αυτό. Το έθιµο είναι ανώτερο του συντάγµατος όταν οι εθιµικοί κανόνες θεωρούνται ότι έχουν υπερσυνταγµατική ισχύ δηλαδή ότι δεσµεύουν ακόµα και το συντακτικό νοµοθέτη. Αυτή η αντίληψη καταλήγει κατά λογική ανάγκη σε αδιέξοδο καθώς αυτά τα υπερσυνταγµατικά έθιµα δεν θα µπορούσα να µεταβληθούν από κανένα αρµόδιο µε αποτέλεσµα να µην καθίσταται επιθυµητή η παρουσία τους στην έννοµη τάξη. Κατά συνέπεια µένει να ερευνηθεί η περίπτωση του ισοδύναµου και του υποδεέστερου σε σχέση µε το τυπικό σύνταγµα συνταγµατικού εθίµου. Με άλλα λόγια αφ' ενός το καταργητικό και αφ' ετέρου το συµπληρωµατικό συνταγµατικό έθιµο. Ε) ΤΟ ΚΑΤΑΡΓΗΤΙΚΟ Ή ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΕΘΙΜΟ Το έθιµο είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι περιέχει κανόνες ισοδύναµους προς το τυπικό σύνταγµα. Αυτό µπορεί να σηµαίνει δύο πράγµατα. Αφ' ενός ότι οι εθιµικοί συνταγµατικοί κανόνες µπορούν να τροποποιήσουν τις συνταγµατικές διατάξεις και αφ' ετέρου ότι οι συνταγµατικοί κανόνες µπορούν αντίστοιχα να καταργήσουν ή να τροποποιήσουν συνταγµατικά έθιµα. Η παραπάνω άποψη µπορεί να στηριχθεί στο γεγονός ότι ο νεότερος κανόνας υπερισχύει του παλαιότερου. Άρα µε βάση τα προηγούµενα ως αντισυνταγµατικές θα πρέπει να θεωρούνται όχι µόνο οι πράξεις ή παραλείψεις που αντιτίθενται στο σύνταγµα αλλά και οι πράξεις ή παραλείψεις που αντιτίθενται στα συνταγµατικά έθιµα. Καταργητικό συνταγµατικό έθιµο είναι λοιπόν, αυτό το οποίο αντιβαίνει προς τους γραπτούς συνταγµατικούς κανόνες αλλά επειδή θεωρείται πως είναι ισοδύναµο µε αυτούς τους καταργεί εφ' όσον είναι νεότερο. Η κατάργηση συνταγµατικής διάταξης από αντίθετο έθιµο µπορεί να θεωρηθεί υποθετικώς δυνατή µε δύο τρόπους, α) θετικά, µέσω της δηµιουργίας εθιµικού κανόνος µε περιεχόµενο αντίθετο προς τις συνταγµατικές διατάξεις. β) αρνητικά µέσω της αχρησίας η οποία συνίσταται στην παράλειψη εφαρµογής της συγκεκριµένης διάταξης. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για αντικατάσταση των συνταγµατικών κανόνων µε άλλους εθιµικούς. Για την καλύτερη κατανόηση των σχέσεων µεταξύ τυπικού συντάγµατος και του συνταγµατικού εθίµου θα πρέπει να δούµε µε ποιους τρόπους θα ήταν δυνατό να σχηµατισθεί καταργητικό έθιµο στην πράξη. 10

11 Α) Με πράξεις των νοµοθετικών οργάνων 22. Εάν υποθέσουµε ότι είναι δυνατός ο σχηµατισµός καταργητικού συνταγµατικού στο πλαίσιο ενός αυστηρού συντάγµατος, θα µπορούσε το νοµοθετικό όργανο να ορίσει ένα θέµα µε τρόπο διαφορετικό από αυτόν που ορίζει το σύνταγµα. Εάν αυτή η ρύθµιση συνεχίζεται να εφαρµόζεται για αρκετό χρονικό διάστηµα και εφ' όσον τηρηθούν οι προϋποθέσεις για τη δηµιουργία συνταγµατικού εθίµου θα µπορέσουµε να καταλήξουµε στα εξής συµπεράσµατα. 1) Ότι αρχικά αυτό το συνταγµατικό έθιµο δεν θα µπορεί να καταργηθεί από νεότερο νόµο και 2) κάθε νόµος που θα ορίζει διαφορετικά από αυτό το συνταγµατικό έθιµο θα θεωρείται αντισυνταγµατικός. Β)Με µια συγκεκριµένη συµπεριφορά που ακολουθείται από τα όργανα της εκτελεστικής εξουσίας. Για παράδειγµα το σύνταγµα περιελάµβανε διάταξη κατά την οποία η διάλυση της βουλής από τον ανώτατο άρχοντα επιτρέπεται µόνο «άπαξ δια την αυτήν αιτία» και η διάταξη αυτή ας υποθέσουµε ότι παραβιαζόταν επανειληµµένως και «εν πεποιθήσει δικαίου» µε αποτέλεσµα να δηµιουργηθεί συνταγµατικό έθιµο το οποίο θα σήµαινε σε τελική ανάλυση ότι οι διοικητικές πράξεις - τα διατάγµατα περί διαλύσεως της βουλής - κατήργησαν συνταγµατική διάταξη και δηµιούργησαν άλλη συνταγµατική ρύθµιση της διάταξης. Γ) Μέσω πράξεων ή παραλείψεων της δικαστικής λειτουργίας. Για παράδειγµα τα δικαστήρια κατά την άσκηση του ελέγχου της συνταγµατικότητας των νόµων, ενδέχεται να αρνηθούν την εφαρµογή νόµου ως αντισυνταγµατικού, µολονότι αυτός είναι σύµφωνος µε το σύνταγµα, και το αντίστροφο να εφαρµόσουν ως συνταγµατικό ένα νόµο αντικείµενο προς αυτό. Αυτή η contra constitutionem ερµηνεία θα ισοδυναµεί µε άσκηση συντακτικής εξουσίας από τα δικαστήρια. Ωστόσο είναι νοµικώς παράλογα τα συµπεράσµατα που καταλήγουν στην ύπαρξη τροποποιητικού ή καταργητικού εθίµου. Το καταργητικό έθιµο είναι ασυµβίβαστο γιατί: Α) Τα κρατικά όργανα ενεργούν πάντα µέσα στο πλαίσιο των αρµοδιοτήτων που τους ορίζει το σύνταγµα, άρα δεν είναι µέσα στις αρµοδιότητές τους να εκφράζουν κρατική βούληση αντίθετη µε το σύνταγµα. Β) εν µπορεί τα κρατικά όργανα να θεσπίζουν εθιµικό δίκαιο που να παραβιάζει το σύνταγµα καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλούσε την αµφισβήτηση της νοµιµότητας των κυβερνώντων και θα έθετε σε κίνδυνο την οµαλή πορεία της έννοµης τάξης. Γ) Λογικά η παράβαση δεν παύει να είναι παράβαση απλώς επειδή επαναλαµβάνεται συνεχώς. Νοµικά δεν µπορεί να νοµιµοποιηθεί µια παράβαση απλώς και µόνο επειδή γίνεται συνεχώς και µε πεποίθηση δικαίου. Εξάλλου το πιο πιθανό είναι µια τέτοια συµπεριφορά να κατασταλεί εν τη γένεση της µε απόφαση δικαστηρίου. ) Οι κανόνες του συντάγµατος είναι κανόνες δηµοσίας διάταξης και τέτοιοι κανόνες δεν µπορούν από τη φύση τους να καταργηθούν. Συνεπώς το καταργητικό συνταγµατικό έθιµο δεν έχει θέση στη έννοµη τάξη. 22 Βλ. Αρ. Μάνεση «Η έκτακτος νοµοθετική διαδικασία (1955) 11

12 Ζ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΕΘΙΜΟ 1) Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΕΝΩΝ Η θεωρία του εθίµου είναι ιδιαίτερα σηµαντική για το δίκαιο και η αναγνώρισή του ως πηγή δικαίου ανάγεται σε όλη την έννοµη τάξη. Στο κοινό δίκαιο είναι γνωστό ότι τα έθιµα έχουν ισχύ νόµου. Το µεγάλο ζήτηµα εγείρεται στη περιοχή του συνταγµατικού δικαίου. Επειδή ακριβώς το σύνταγµα προβλέπει συγκεκριµένη διαδικασία παραγωγής - δυσχερέστερη από εκείνης του τυπικού δικαίουσυνταγµατικών διατάξεων παρεµποδίζεται η αναγνώριση συνταγµατικών κανόνων που έχουν παραχθεί µε διαφορετικό τρόπο. Παρ' όλα αυτά η κρατούσα άποψη υποστηρίζει ότι είναι δυνατό να δηµιουργηθεί συνταγµατικό έθιµο µε την εφ' όσον συµπληρώνει και δεν τροποποιεί το συνταγµατικό κείµενο. Η προϋπόθεση αυτή δηλαδή η ύπαρξη πραγµατικού κενού στο γραπτό σύνταγµα είναι ένα θέµα ιδιαίτερα δύσκολο. Πότε υπάρχει κενό δικαίου? Αν δεχτεί κανείς ότι κενό διαπιστώνεται κάθε φορά που το συγκεκριµένο θέµα δεν µπορεί να αναχθεί στις expressis verbis διατάξεις του συντάγµατος - φαινόµενο αρκετά συχνό λόγω του συνοπτικού και γενικού του χαρακτήρα του - τότε το πεδίο δηµιουργίας του συνταγµατικού εθίµου είναι ιδιαίτερα ευρύ και τα κενά εντοπίζονται σχετικά εύκολα. Μια τέτοια άποψη ωστόσο δεν είναι ορθή. Το σύνολο των συνταγµατικών κανόνων δεν είναι σύνολο λεκτικό αλλά νοηµατικό. ηλαδή δεν απαιτείται µόνο γραµµατική ερµηνεία των διατάξεών του αλλά κυρίως συστηµατική. Ακόµα και η µη ρύθµιση είναι ρύθµιση. Έτσι τα περισσότερα κενά που διαπιστώνονται µε µια πρόχειρη θεώρηση του συντάγµατος αίρονται µε µια πιο εµβριθή έρευνα 23. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι το άρθρο 30 παράγραφος 1 του συντάγµατος που ορίζει ότι «ο πρόεδρος της ηµοκρατίας είναι ρυθµιστής του Πολιτεύµατος». εν αποσαφηνίζεται το αν ο πρόεδρος της δηµοκρατίας δικαιούται να είναι µέλος πολιτικού κόµµατος µετά την εκλογή του. Μπορεί να θεωρηθεί πως η κοµµατική του ένταξη αναιρεί αυτόν τον ρυθµιστικό ρόλο. Από αυτό προκύπτει κανόνας που επιβάλλει στο κοµµατικό µέλος που εκλέγεται πρόεδρος δηµοκρατίας να αποξενωθεί, τουλάχιστον τυπικά και επίσηµα από την κοµµατική του προέλευση. Εποµένως και εδώ το κενό του συντάγµατος είναι λεκτικό και όχι νοηµατικό. Άρα ούτε και εδώ συντρέχουν οι προϋποθέσεις για τη δηµιουργία συµπληρωµατικού συνταγµατικού εθίµου. 23 Για τα συνταγµατικά κενά βλ. Κ. Τσάτσο Το πρόβληµα της ερµηνείας σ. 152, Κυριακόπουλος ιοικητικό ίκαιο τ. Ά σ. 132, Αραβαντινός Εισαγωγή στην Επιστήµη του ικαίου (1978) σ

13 2) Η ΤΥΠΙΚΗ ΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΘΙΜΟΥ Ένα άλλο θέµα είναι ποια θέση κατέχει το συνταγµατικό έθιµο σε σχέση µε το τυπικό σύνταγµα. Κατά την κρατούσα άποψη 24 το συµπληρωµατικό συνταγµατικό έθιµο δεν είναι ισοδύναµο µε τους κανόνες του τυπικού συντάγµατος, αλλά υποδεέστερο. Αυτό συµβαίνει επειδή δεν µπορεί να τους καταργήσει ή να τους τροποποιήσει ενώ αντίθετα µπορεί να καταργηθεί από αυτούς. Ωστόσο, αυτή η άποψη δεν ευσταθεί. Εφ' όσον το Συνταγµατικό δίκαιο επιτρέπει τη δηµιουργία του συµπληρωµατικού εθίµου, τηρουµένων των απαραίτητων προϋποθέσεων - consuetudo, opinio juris nel necessitatis, αρµονία προς το τυπικό σύνταγµα και ύπαρξη πραγµατικού κενού - αυτό το έθιµο θα αποτελεί πια τµήµα του τυπικού συντάγµατος. Από τη στιγµή που θα δηµιουργηθεί το έθιµο θα υποχρεώνει όπως ακριβώς και οι άλλοι κανόνες του συντάγµατος. Εποµένως το συµπληρωµατικό συνταγµατικό έθιµο έχει την ίδια τυπική ισχύ µε το σύνταγµα. Αυτό σηµαίνει πως δεν θα µπορεί να καταργηθεί µε κοινό νόµο παρά µόνο από άλλη συνταγµατική διάταξη, δεσµεύοντας κατά αυτόν τον τρόπο τον κοινό νοµοθέτη. Κλείνοντας, θα πρέπει να αναφέρουµε δύο χαρακτηριστικά παραδείγµατα συµπληρωµατικού εθίµου. Το πρώτο είναι η τοποθέτηση υπηρεσιακών υπουργών σε ορισµένα ευαίσθητα υπουργεία κατά την προεκλογική περίοδο, κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον καθώς το σύνταγµα ορίζει στο άρθρο 41 ότι η κυβέρνηση της πλειοψηφίας διεξάγει τις εκλογές. Συνταγµατικό έθιµο συνιστά επίσης η άµεση εκλογή των αρχών της τοπικής αυτοδιοίκησης (άρθρο 102). Η) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΣ Η παραδοχή των εθιµικών κανόνων µπορεί να σηµαίνει αποδοχή της «µεταβολής του νοήµατος» µε την ευρύτερη - όχι τη στενή νοµική - έννοια του όρου 25. Η αναγνώριση των συνταγµατικών εθίµων ως κανόνων δικαίου είναι ταυτόχρονα και αναγνώριση της δικαιοπλαστικής φύσης των πραγµάτων, δηλαδή της µεταβολής του νοήµατος των γραπτών κανόνων δικαίου. Στην περίπτωση του εθίµου δηλαδή επέρχεται συνταγµατική µεταβολή προκειµένου να εφαρµοστεί τελικά το συνταγµατικό έθιµο. Άρα καταλήγουµε στα εξής συµπεράσµατα α) Τα συνταγµατικά έθιµα και οι κανόνες που παράγονται από τη µεταβολή του νοήµατος έχουν ως κοινό γνώρισµα το ότι και οι δύο δεν βρίσκονται ρητά διατυπωµένοι στο σύνταγµα, β) Και στις δύο περιπτώσεις δεν µεσολαβεί τυπική αναθεώρηση. ηλαδή, το σύνταγµα αλλάζει χωρίς ωστόσο να ακολουθείται η τυπική και οριζόµενη από το ίδιο αναθεωρητική διαδικασία. 24 Κρατούσα άποψη Α. Μάνεσης Παραδόσεις σ Για τις σχέσεις εθίµου και µεταβολής του νοήµατος βλ. ηµητρόπουλο Η αρχή της δεδηλωµένης σ

14 Ως έθιµο µπορεί να αναγνωριστεί κάθε αδιάκοπη και οµοιόµορφη συµπεριφορά που δεν εγείρει αντιρρήσεις στον κύκλο των ενδιαφεροµένων. Αντίθετα η µεταβολή του νοήµατος που µπορεί να νοηθεί και σε πλαίσιο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Αυτή είναι και η ποιοτική διαφορά ανάµεσα στο έθιµο και στη µεταβολή του νοήµατος. Αν υποθετικά γινόταν δεκτή η ύπαρξη τροποποιητικού εθίµου τότε η διαφορά του µε τη µεταβολή του νοήµατος θα µίκραινε σηµαντικά χωρίς ωστόσο να παύει να υπάρχει η διαφορά των πολιτικών αντιθέσεων. Συµπερασµατικά, όταν δεν υπάρχει συνταγµατικό κενό µπορεί να γίνει υπό προϋποθέσεις δεκτή η µεταβολή του νοήµατος. Ενώ η θεωρία της µεταβολής του νοήµατος µπορεί να εξηγήσει τις περισσότερες περιπτώσεις που εξηγεί η θεωρία του εθίµου, συνήθως η τελευταία δεν µπορεί να εξηγήσει όλες τις περιπτώσεις της µεταβολής του νοήµατος. Θ) ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ Οι συνθήκες του πολιτεύµατος (conventions of the constitution) αποτελούν προνοµικούς κανόνες που ανήκουν στη σφαίρα της συνταγµατικής δεοντολογίας 26. Οι συνθήκες του πολιτεύµατος ή άλλως πολιτική πρακτική αποτελούν έννοια συγγενή προς εκείνη του εθίµου. Συνθήκες του πολιτεύµατος είναι οι διάφορες «κατά συνθήκη» αντιλήψεις, συνήθειες ή πράξεις, οι οποίες, αν και ρυθµίζουν γενικά τη συµπεριφορά και την ενέργεια των κρατικών οργάνων, δεν αποτελούν κανόνες δικαίου, αλλά µόνο τη «συνταγµατική ηθική» και, κατά συνέπεια, δεν έχουν υποχρεωτική εφαρµογή. Οι συνθήκες του πολιτεύµατος έχουν αγγλική προέλευση και µάλιστα περιέχουν πολλά αξιώµατα και αρχές θεµελιώδη για τη λειτουργία του αγγλικού πολιτεύµατος. Έτσι ως συνθήκη του πολιτεύµατος χαρακτηρίζεται στην Αγγλία η υποχρέωση της Κυβέρνησης και των υπουργών να παραιτούνται όταν εκδηλώνει η Βουλή των κοινοτήτων τη δυσπιστία της προς αυτούς, η αδυναµία του Βασιλιά να ασκεί το δικαίωµά του να αρνείται την κύρωση νόµου που ψηφίσθηκε από τις Βουλές, η αδυναµία νέας διάλυσης της Βουλής των Κοινοτήτων όταν οι εκλογές απέβησαν σε βάρος της κυβέρνησης, που τις διεξήγαγε η σύγκληση κάθε χρόνο του Κοινοβουλίου σε σύνοδο, η ανάθεση από τον βασιλέα του σχηµατισµού της Κυβέρνησης στον αρχηγό του πλειψηφούντος στη Βουλή των κοινοτήτων κόµµατος, ή η προέχουσα θέση του Πρωθυπουργού µέσα στην κυβέρνηση. Όλα αυτά τα αξιώµατα στην Αγγλία δεν αποτελούν κανόνες δικαίου - επειδή δεν έχουν αναγνωριστεί από τα δικαστήρια - αλλά συνήθειες ή πρακτική. Είναι όµως τόσο µεγάλη η σηµασία τους ώστε να τηρούνται εξ ίσου πιστά µε τα έθιµα. Οι συνθήκες του πολιτεύµατος ωστόσο δεν αποτελούν αποκλειστικά αγγλικό φαινόµενο αλλά αντίθετα εµφανίζονται και σε πολλές άλλες χώρες, όπου 26 Βλ. ηµητρόπουλο Γενική Συνταγµατική Θεωρία σ

15 διαµορφώνονται συνήθειες ή πρακτικές που ακολουθούνται πάγια αν και αντίθετες προς το περιεχόµενο τους ενέργειες θεωρούνται εξ ίσου συνταγµατικές και νόµιµες. Η διαφορά µεταξύ εθίµου και πολιτικής πρακτικής εντοπίζεται στην ύπαρξη ή µη νοµικής συνείδησης. Το έθιµο όπως έχει προαναφερθεί θεµελιώνεται στη µακρά και οµοιόµορφη συµπεριφορά µε συνείδηση δικαίου ενώ η πολιτική πρακτική µόνο στη µακρά και οµοιόµορφη συµπεριφορά. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα το έθιµο να αποτελεί υποχρεωτικό κανόνα δικαίου ενώ αντίθετα η πολιτική πρακτική να είναι µια απλή συνήθεια που δεν µπορεί να επιβάλλει την εφαρµογή της. Την ύπαρξη ή όχι νοµικής συνείδησης - άρα και την υποχρεωτικότητα - καλούνται να κρίνουν τα δικαστήρια. Ωστόσο µόνο για το αγγλοσαξονικό σύστηµα έχει αξία η θεωρία η οποία υποστηρίζει ότι τα δικαστήρια είναι αυτά τα οποία δίνουν δεσµευτική ισχύ σε πολιτικές πρακτικές. Αυτό συµβαίνει επειδή στα περισσότερα κράτη η νοµολογία δεν αποτελεί πηγή δικαίου και γι' αυτό ο δικαστής θα πρέπει να εφαρµόζει δίκαιο και όχι να το θεσπίζει. Κάποιες φορές η συνθήκη του πολιτεύµατος µπορεί να γίνει περιεχόµενο µιας µακράς πρακτικής µε συνείδηση δικαίου, που δεν αντιστρατεύεται το σύνταγµα και που µπορεί να συµπληρώσει κάποιο γνήσιο και αληθινό συνταγµατικό κενό. Τότε η συνθήκη του πολιτεύµατος οδηγεί στη δηµιουργία συµπληρωµατικού συνταγµατικού εθίµου. Οι συνθήκες λόγω της µεγάλης τους σηµασίας για τη σπουδή του δικαίου θα µπορούσαν να θεωρηθούν πηγή δικαίου και µάλιστα έµµεση Αντίθετη άποψη ο Α. Ραϊκος Παραδόσεις Συνταγµατικού ικαίου τ. Ά Σ

16 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Συµπερασµατικά το έθιµο συγκαταλέγεται στις πηγές του Συνταγµατικού ικαίου. Για το έθιµο και τη λαϊκή κυριαρχία έχουν διατυπωθεί διαφορετικές απόψεις. Η µία υποστηρίζει ότι λαϊκή κυριαρχία και έθιµο δεν συνδέονται ενώ η άλλη υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο. Οι νεότεροι µελετητές καταλήγουν στη σύνδεση αυτών των δύο, κάτι που θα πρέπει να επικρατήσει ως η ορθότερη άποψη. Ωστόσο, υπάρχει διχογνωµία ως προς τη δυνατότητα ύπαρξής του ή µη στο πλαίσιο ενός τυπικού συντάγµατος. Εν τέλει καταλήγουµε πως το συνταγµατικό έθιµο µπορεί να νοηθεί µόνο ως συµπληρωµατικό - επ ουδενί λόγο καταργητικό - και πάντα µε την προϋπόθεση γνησίων κενών στο Σύνταγµα. Όσον αφορά το έθιµο και τις συνθήκες του πολιτεύµατος καταλαβαίνουµε και από τους παραπάνω συλλογισµούς ότι διαφέρουν ποιοτικά ως προς τη συνείδηση δικαίου. ηλαδή ενώ και τα δύο είναι οµοιόµορφες και συνεχείς πρακτικές µόνο το έθιµο λογίζεται ως καταναγκαστικό δίκαιο. 16

17 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το έθιµο δηµιουργείται ύστερα από οµοιόµορφη και αδιάκοπη συµπεριφορά και ταυτόχρονη συνείδηση δικαίου. Το εθιµκό δίκαιο προκλήθηκε ιστορικά από το γραφτό και αποτέλεσε σηµαντικό σταθµό για την ιστορία του δικαίου. Το θέµα που εγείρεται ωστόσο είναι αν µπορεί το συνταγµατικό έθιµο να υπάρξει στο πλαίσιο του τυπικού συντάγµατος. Μετά από αρκετή έρευνα καταλήγουµε πως µόνο το συµπληρωµατικό συνταγµατικό έθιµο µπορεί να γίνει ανεκτό από το συντακτικό νοµοθέτη και µόνο στο πλαίσιο γνήσιων συνταγµατικών κενών. Τέλος, το έθιµο διαφέρει από τις συνθήκες του πολιτεύµατος ως προς τη συνείδηση δικαίου. SUMMARY Common law is recognized as one of the sources of Constitution of law. There are some presuppositions for the development of customs such as longterm and uniform behavior and conscience of law. Moreover the questions that arises is whether the common law can exist simultaneously with a typical and strict constitution. In that case we conclude that a only a supplementary and not a modificating custom is permitted by the strict character of the constitution. Furthermore the difference between the common law and the political practice lies in the consciense of right to sum up, common law is only accepted, in the countries with written constitution, with his supplementary form and despite its essemblence with political practice it is a different kind of source of the constitution. 17

18 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. I, ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΙΚΑΙΟΥ, ΕΚ ΟΣΗ 1978 ΒΕΖΑΝΗΣ., ΓΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΟΛΟΓΙΑ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ Β. ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, «ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ» ΤΟΜΟΣ Ά, ΕΚ ΟΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1991 ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ Λ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΕΠΙΤΟΜΟ, 12 η ΕΚ ΟΣΗ, ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΑΝΤ. Ν. ΣΑΚΚΟΥΛΑ 2001 ΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ.Κ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Γ. ΑΝ ΡΕΑΣ, «ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ», ΤΟΜΟΣ Ά, ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ, ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΑΝΤ. Ν. ΣΑΚΚΟΥΛΑ, ΑΘΗΝΑ- ΚΟΜΟΤΗΝΗ 2004 ΜΑΝΕΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ, «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ», ΤΟΜΟΣ Ά ΜΑΝΕΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ «ΑΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ» ΤΟΜΟΣ Ά ΜΑΝΕΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ «Η ΕΚΤΑΚΤΟΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ»,1955 ΜΑΥΡΙΑΣ Κ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΠΑΝΤΕΛΗΣ Α. «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ.Ν, ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ, ΤΟΜΟΣ Ά, ΕΚ ΟΣΗ 1978 ΡΑΪΚΟΣ Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, «ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ», ΤΟΜΟΣ Ά, ΕΚ ΟΣΗ 54, ΑΘΗΝΑ 1978 ΣΒΩΛΟΣ ΑΛ., ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, ΤΟΜΟΣ Ά, 1934 ΣΓΟΥΡΙΤΣΑΣ Γ. ΧΡΗΣΤΟΣ, «ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ» ΤΕΥΧΟΣ Ά, ΕΚ ΟΣΗ ΑΘΗΝΑΙ 1951 ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ Φ. «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΤΣΑΤΣΟΣ Θ. ΗΜΗΤΡΗΣ, «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ», ΤΟΜΟΣ Ά, ΕΠΙΤΟΜΗ, ΕΚ ΟΣΗ 1982 ΤΣΑΤΣΟΣ Θ., ΤΙΝΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ ΤΟΥ ΙΣΧΥΟΝΤΟΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΦΡΑΓΚΙΣΤΑΣ Α., ΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ Κ., ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ 18

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 49 Β ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 7/12/2015

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο. μεταβολές του Συντάγματος Λίνα Παπαδοπούλου. Ενότητα 9: Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες

Συνταγματικό Δίκαιο. μεταβολές του Συντάγματος Λίνα Παπαδοπούλου. Ενότητα 9: Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9: Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες μεταβολές του Συντάγματος Λίνα Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Τμήμα Νομικής

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος.

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος. Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέα ηµοσίου ικαίου 2003 2004 Συνταγµατικό ίκαιο Επιβλέπων Καθηγητής: Κος Ανδρέας ηµητρόπουλος Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου ΘΕΜΑΤΑ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Απόλυτη διάκριση λειτουργιών υπάρχει όταν τα όργανα της μιας κρατικής λειτουργίας δεν επιτρέπεται να παρεμβαίνουν και να ασκούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΤΗΡΗΣΗΣ» ΑΡΘΡΟ 84 ΤΟΥ ΣΥΝΑΓΜΑΤΟΣ

«Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΤΗΡΗΣΗΣ» ΑΡΘΡΟ 84 ΤΟΥ ΣΥΝΑΓΜΑΤΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ: ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ «Η ΑΡΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η : Τι είναι το Σύνταγμα Έννοια, διακρίσεις και λειτουργίες

Ενότητα 3 η : Τι είναι το Σύνταγμα Έννοια, διακρίσεις και λειτουργίες ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3 η : Τι είναι το Σύνταγμα Έννοια, διακρίσεις και λειτουργίες Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

17η ιδακτική Ενότητα ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΚΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ

17η ιδακτική Ενότητα ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΑΚΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ 17η ιδακτική Ενότητα ΑΡΧΗ ΤΗ ΙΑΚΡΙΗ ΤΩΝ ΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΑ ΠΟΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ Απόσπασµα από το ύνταγµα που ψήφισε η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας το Μαΐο του 1827 το αρ. 5 Η κυριαρχία ενυπάρχει στο Έθνος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου --------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 5 η : Δημοκρατία Αρχή της λαϊκής κυριαρχίας

Ενότητα 5 η : Δημοκρατία Αρχή της λαϊκής κυριαρχίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5 η : Δημοκρατία Αρχή της λαϊκής κυριαρχίας Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.3 ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2 Άρθρο 1 του Συντάγματος Tο πολίτευμα της Eλλάδας είναι Προεδρευόμενη Kοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Διαβάστε περισσότερα

1η - 2η ιδακτική Ενότητα ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις

1η - 2η ιδακτική Ενότητα ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις Ε Ι Α Γ Ω Γ Η 16 1η - 2η ιδακτική Ενότητα ΕΙΑΓΩΓΗ Παρατηρήσεις - χόλια - Επεξηγήσεις 1. «τις µέρες µας όλο και πιο σηµαντικό τµήµα των κανόνων δικαίου βρίσκεται έξω από το Κράτος, όπως π.χ. τα όργανα της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ  ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτευμάτων

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτευμάτων Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ nina fountedakis, unendlichkeit wirkt 1 ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ [Κ.Μ. 110344] : ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ι (ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ) ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού

Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Νομικής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩ ΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ή ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ. Θεµελιώδεις αρχές ή οργανωτικές βάσεις του πολιτεύµατος ονοµάζουµε τα

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩ ΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ή ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ. Θεµελιώδεις αρχές ή οργανωτικές βάσεις του πολιτεύµατος ονοµάζουµε τα ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩ ΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ή ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ Θεµελιώδεις αρχές ή οργανωτικές βάσεις του πολιτεύµατος ονοµάζουµε τα βασικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν την φυσιογνωµία του πολιτεύµατος και

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10 η : Κοινοβουλευτική αρχή

Ενότητα 10 η : Κοινοβουλευτική αρχή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 10 η : Κοινοβουλευτική αρχή Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Πηγές διοικητικού δικαίου 2 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Πηγές διοικητικού δικαίου 2 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Πηγές διοικητικού δικαίου 2 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: '' Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΑΙ Η ΕΣΜΕΥΤΙΚΗ ΕΝΤΟΛΗ ΚΑΤΑ ΤΟ ΙΣΧΥΟΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑ '' ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΤΡΕΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: '' Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΑΙ Η ΕΣΜΕΥΤΙΚΗ ΕΝΤΟΛΗ ΚΑΤΑ ΤΟ ΙΣΧΥΟΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑ '' ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΤΡΕΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: '' Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΑΙ Η ΕΣΜΕΥΤΙΚΗ ΕΝΤΟΛΗ ΚΑΤΑ ΤΟ ΙΣΧΥΟΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑ '' ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Πηγές διοικητικού δικαίου 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Πηγές διοικητικού δικαίου 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Πηγές διοικητικού δικαίου 1 ο Μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας : Γενικές Συνταγµατικές Αρχές «Απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος» Καµιντζή Ιωάννα Α.Μ:322 Ε Mail:

Θέµα εργασίας : Γενικές Συνταγµατικές Αρχές «Απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος» Καµιντζή Ιωάννα Α.Μ:322 Ε Mail: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ,2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΛΙΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ Ι ΑΣΚΩΝ: ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΕΜΑΙL:s_polites@hotmail.com ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1) Έννοια της αρχής της νοµιµότητας 2) Καθιέρωση της αρχής

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακή Εργασία «Η Ανάδειξη της Κυβέρνησης» Μιχαήλ Νεραντζάκης

Προπτυχιακή Εργασία «Η Ανάδειξη της Κυβέρνησης» Μιχαήλ Νεραντζάκης Προπτυχιακή Εργασία «Η Ανάδειξη της Κυβέρνησης» Μιχαήλ Νεραντζάκης Εργασία στο Συνταγματικό Δίκαιο Επιμέλεια: Μιχαήλ Νεραντζάκης Αριθμός Μητρώου: 1340201200301 Έτος συγγραφής: 2012-2013 Διδάσκων Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ( ) 1.ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ)

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ( ) 1.ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ) Συνταγματική Ιστορία ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΩΣ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΥΟΜΕΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (1821-1864) 1.ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ) Το πρώτο Σύνταγμα της αγωνιζόμενης Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΣΕΡΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Μάθημα: Εργατικό-Ασφαλιστικό Δίκαιο Διδάσκων: Νίκος Κ. Παπαδόπουλος

Α.Τ.Ε.Ι. ΣΕΡΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Μάθημα: Εργατικό-Ασφαλιστικό Δίκαιο Διδάσκων: Νίκος Κ. Παπαδόπουλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1.Εισαγωγή Λέγοντας πηγές του Εργατικού Δικαίου εννοούμε το που βρίσκουμε τους κανόνες του. Για να γνωρίσουμε τις πηγές του Εργατικού Δικαίου,θα πρέπει να έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Λίνα Παπαδοπούλου Επ Καθ Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Σχολή, ΑΠΘ [Σύνδεση με τα προηγούμενα] Η τυπική υπεροχή του Σ ως θεμέλιο του ελέγχου της συνταγματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΙΚΑΙΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Αναγκαία προϋπόθεση για την εφαρµογή των κανόνων δικαίου συνιστά σε πρώτο επίπεδο η ερµηνεία τους προκειµένου να διακριβωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1 Περιεχόμενα Τεκμήριο νομιμότητας... 2 Διοικητικός καταναγκασμός... 2 Παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας... 2 Σύνθετη διοικητική ενέργεια:... 3 Αρχή της νομιμότητας της διοίκησης.... 3 Αρχή της υπεροχής

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων

Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων Προπτυχιακή Εργασία Έλενα Κοντραφούρη Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΡΟΣ a) Συνταγματικά δικαιώματα Το θέμα που τίθεται υπό διαπραγμάτευση

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 1 Αθήνα, 25-04-2016 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/25-04-2016 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε πλήρη Ολοµέλεια στο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Οι δύο ορισμοί του δικαίου σε αντιπαραβολή

Ενότητα 10: Οι δύο ορισμοί του δικαίου σε αντιπαραβολή ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 10: Οι δύο ορισμοί του δικαίου σε αντιπαραβολή Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοπός ενότητας Να δούμε τον ορισμό του δικαίου ξανά και να τον επαναδιατυπώσουμε κάνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Αναθεώρηση του Συντάγματος και εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Αναθεώρηση του Συντάγματος και εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας. Δημητρίου Ζιγκολη Αντεισαγγελέα Πρωτοδικών Ροδόπης Κομοτηνή, 16-12-2014 Αναθεώρηση του Συντάγματος και εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας. Το τελευταίο χρονικό διάστημα, η επικείμενη εκλογή νέου Προέδρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: Ερµηνεία του άρθρου 37 παρ. 1 και 2 σύµφωνα µε τη γραµµατολογική µέθοδο.

ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: Ερµηνεία του άρθρου 37 παρ. 1 και 2 σύµφωνα µε τη γραµµατολογική µέθοδο. ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ερµηνεία του άρθρου 37 παρ. 1 και 2 σύµφωνα µε τη γραµµατολογική µέθοδο. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας 1. Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ [διόρθωση και προσθήκη στην εργασία αρ.2 ]

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ [διόρθωση και προσθήκη στην εργασία αρ.2 ] ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ [διόρθωση και προσθήκη στην εργασία αρ.2 ] ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το εσωτερικό δηµόσιο δίκαιο θεµελιωµένο εκ παραδόσεως σε σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2014-2019 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων 26.1.2016 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με τη θέσπιση μηχανισμού της ΕΕ για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Κύρωση: α) της από 24-12-2015 Πράξης Νοµοθετικού Περιεχοµένου Ρύθµιση κατεπειγόντων θεµάτων των Υπουργείων Εσωτερικών

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΑΡΧΩΝ Α. Η έννοια των θεμελιωδών αρχών (ή οργανωτικών βάσεων) του πολιτεύματος Συνήθως τα ίδια τα Συντάγματα περιέχουν γενικούς χαρακτηρισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΕΟ 10 ΑΡΧΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΛΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΛΟΣ ΣΕΠ ΕΑΠ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΡΙΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ-ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ-ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ-ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Στουραϊτου Παρασκευή ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ. ηµητρόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000»

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» Συμμετοχή στη στρογγυλή τράπεζα με θέμα «Πολιτιστικά τοπία σε περιοχές Natura 2000 Προκλήσεις και προοπτικές» 1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Στο Τρίτο Μέρος του συνταγματικού κειμένου της 12 ης συντακτικός νομοθέτης αναφέρεται στα όργανα του Κράτους. Οκτωβρίου 1992, ο Α) Η Βουλή Το άρθρο 77 κατοχυρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακή Εργασία. Τριάντου Θεοδώρα. Το Σύνταγμα υπό Τυπική Έννοια «ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΥΠΟ ΤΥΠΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ»

Προπτυχιακή Εργασία. Τριάντου Θεοδώρα. Το Σύνταγμα υπό Τυπική Έννοια «ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΥΠΟ ΤΥΠΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ» Προπτυχιακή Εργασία Τριάντου Θεοδώρα Το Σύνταγμα υπό Τυπική Έννοια «ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΥΠΟ ΤΥΠΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ» Τριάντου Θεοδώρα Α.Μ:1340200400450 Μάθημα:Συνταγματικό Δίκαιο εργασία α εξαμήνου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Γενικότερα, ο όρος του δικαίου είναι ιδιαίτερα ευρύς και χρησιμοποιείται με περισσότερες από μια σημασίες. Δηλαδή χρησιμοποιείται για να προσδώσει την έννοια του ορθού

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 ΣΟΦΙΑ ΜΑΡΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 ΣΟΦΙΑ ΜΑΡΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δίκαιο: ονομάζεται το σύνολο των υποχρεωτικών και εξαναγκαστικών κανόνων οι οποίοι και ρυθμίζουν τις σχέσεις των ανθρώπων, η παράβαση αυτών επιφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 6 η : Αντιπροσωπευτική Αρχή Εκλογικό Σώμα Δημοψήφισμα

Ενότητα 6 η : Αντιπροσωπευτική Αρχή Εκλογικό Σώμα Δημοψήφισμα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αντιπροσωπευτική Αρχή Εκλογικό Σώμα Δημοψήφισμα Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 η : Κράτος - Κυριαρχία

Ενότητα 1 η : Κράτος - Κυριαρχία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1 η : Κράτος - Κυριαρχία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Τροποποίηση του Κώδικα του Οργανισµού του Υπουργείου Εξωτερικών και λοιπές διατάξεις» Ι. Γενικές Παρατηρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

«Επιφύλαξη Νόμου» Μοράκου Σοφία Α.Μ Α.Τ Θέμα: έτος συγγραφής: 2005

«Επιφύλαξη Νόμου» Μοράκου Σοφία Α.Μ Α.Τ Θέμα: έτος συγγραφής: 2005 Μοράκου Σοφία Α.Μ. 1340200300297 Α.Τ. 2102532598 Θέμα: «Επιφύλαξη Νόμου» έτος συγγραφής: 2005 μάθημα: Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα διδάσκων: Ανδρέας Δημητρόπουλος Νομική σχολή Αθηνών (Ν.Ο.Π.Ε) Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Η λαϊκή κυριαρχία. ιδίως κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσεως 1. Φίλιππου Κ. Σπυρόπουλου Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου

Η λαϊκή κυριαρχία. ιδίως κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσεως 1. Φίλιππου Κ. Σπυρόπουλου Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου Η λαϊκή κυριαρχία ιδίως κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσεως 1 Φίλιππου Κ. Σπυρόπουλου Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου 1. Κυρίαρχος, υπό καθαρά νομική έννοια, είναι ο έχων όχι μόνο την ι- κανότητα του

Διαβάστε περισσότερα