ΜΑΝΟΥΗΛ Β ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ: Αυτοκράτορας και

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΑΝΟΥΗΛ Β ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ: Αυτοκράτορας και"

Transcript

1 Byzantion Nea Hellás 28, 2009: ΜΑΝΟΥΗΛ Β ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ: Αυτοκράτορας και συγγραφέας ( ) 1 Roberto Soto Πανεπιστήμιο της Χιλής Πανεπιστήμιο Adolfo Ibáñez του Σαντιάγο της Χιλής. Chile Resumen: El trabajo Μανουήλ Β Παλαιολόγος: Αυτοκράτορας και συγγραφέας ( ) presenta sintéticamente, en lengua griega, la obra tanto política como literaria del antepenúltimo emperador bizantino, centrándose principalmente en el Espejo de Príncipe que compusiera y dedicara a su hijo y sucesor Juan VIII. El escrito conserva la forma original con la que fue presentado en el Congreso Internacional Έλληνες λογοτέχνες απο την άλωση μέχρι σήμερα, organizado por la Corporación Σωματείo Διεθνών Σχέσεων και Πολιτιστικών Ανταλλαγών Καλύμνου- Αθήνας. (Atenas, 2008) Palabras claves: Manuel II Paleólogo, Espejos de Príncipe, retórica bizantina ΜΑΝΟΥΗΛ Β ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ: Αυτοκράτορας και συγγραφέας ( ) Abstract: The work "Μανουήλ Β Παλαιολόγος: Αυτοκράτορας και συγγραφέας ( )" presents a synthesis, in the Greek language, of the work, both political and literary, of the antepenultimate Byzantine emperor. It focuses mainly on the "Mirror for princes" which was composed and dedicated to his son and heir to the throne, John VIII. The text keeps the original form in which it was presented at the International Meeting "Έλληνες λογοτέχνες απο την άλωση μέχρι σήμερα", organized by the Corporation Σωματείo Διεθνών Σχέσεων και Πολιτιστικών Ανταλλαγών Καλύμνου-Αθήνας (Athens, 2008). Key words: Manuel II Paleologus, "Mirror for Princes", Byzantine rhetoric. 1 Διάλεξη που δόθηκε κατά τη διάρκεια του Διεθνούς Συνεδρίου Έλληνες λογοτέχνες απο την άλωση μέχρι σήμερα υπό τη διοργάνωση του Σωματείου Διεθνών Σχέσεων και Πολιτιστικών Ανταλλαγών Καλύμνου-Αθήνας, Ελλάδα. (Ιούλιος, 2008). Αποσπάσματα αυτής της ομιλίας έχουν επίσης δημοσιευτεί στην ισπανική γλώσσα στο: SOTO A., R., Manuel II Paleólogo y la admonición a Juan VIII: una ilusión tardía de resurgimiento imperial, Byzantion Nea Hellás, 25 (Σαντιάγο Χιλής, 2006), σσ

2 Roberto Soto A.: Μανουηλ Β Παλαιολογος αυτοκρατορας και... Recibido: Aceptado: Correspondencia: Roberto Soto A. Doctor en Historia Universidad de Granada, España. Licenciado en Historia U.M.C.E. Profesor Facultad de Artes Liberales, Universidad Adolfo Ibáñez Investigador Centro de Estudios Griegos Bizantinos y Neohelénicos, Universidad de Chile Θα ήθελα, σ αυτή την παρουσίαση, να θίξω ουσιαστικά τρία θεμελιώδη ερωτήματα: Πρώτον, γιατί να συμπεριληφθούν οι λογοτεχνικές συνθέσεις ενός βυζαντινού αυτοκράτορα στη νεοελληνική γραμματεία; Δεύτερον, ποιος ήταν ο Μανουήλ Β και ποια η αξία του ως συγγραφέα; Τρίτον, γιατί το έργο που έγραψε απευθυνόμενος στον γιο του, Ιωάννη Η, μπορεί να θεωρηθεί πως συνδέεται ταυτόχρονα τόσο με την αρχαιότητα όσο και με την νέα ελληνική πραγματικότητα; Το πρώτο ζήτημα που προκύπτει μέσα από την παρούσα διάλεξη με τίτλο: «Μανουήλ Β, ο αυτοκράτορας και ο συγγραφέας» είναι η σχέση που μπορεί να έχει ο συγκεκριμένος βυζαντινός αυτοκράτορας και το έργο του με τη νεοελληνική λογοτεχνία. Σ αυτό το σημείο θα ήθελα να προσθέσω τις παρατηρήσεις δύο σπουδαίων Ελλήνων ιστορικών. Εν πρώτοις, του Φώτιου Μαλλέρου, ιδρυτή του Κέντρου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Χιλής που λειτουργεί από το 1968, μοναδικό στο είδος του σε όλη την Λατινική Αμερική. Ο καθηγητής Μαλλέρος δημοσίευσε στην ισπανική γλώσσα, το 1951, χρονολογία εντυπωσιακά πρώιμη για τις βυζαντινές σπουδές, το έργο Η βυζαντινή Αυτοκρατορία Η μελέτη του, πέραν του ότι αναγνώριζε την αξία της βυζαντινής ιστορίας, η οποία θεωρείτο από πολλούς ως η παρακμή της αρχαίας ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, επεσήμανε πώς με τα ατυχή συμβάντα της Σταυροφορίας του 1204, η οποία κατάστρεψε άδικα και αδικαιολόγητα την Κωνσταντινούπολη, ξεκινούσε μία νέα εποχή για την ιστορία του ελληνισμού. Μολονότι συνέχιζε να υπάρχει η βυζαντινή αυτοκρατορία, αυτή χρόνο με το χρόνο ταυτιζόταν όλο και λιγότερο με την παρελθούσα ρωμαϊκή αυτοκρατορία ενώ, από την άλλη, όλο και περισσότερο με την ελληνική παράδοση. Η καθομιλουμένη γλώσσα άρχισε να χρησιμοποιείται περισσότερο στην λογοτεχνία και πλέον δεν αποτελούσε πρόβλημα η αναγνώριση των βυζαντινών ως «Ελλήνων», όπως προηγουμένως, όταν για αιώνες η έννοια του Έλληνα σχετιζόταν με την ιδέα του ειδωλολάτρη. Ακόμη και αν ο αυτοκράτορας αναγνωριζόταν ως «Βασιλιάς των Ρωμαίων», ακουγόταν παράλληλα και η προσφώνησή του ως 70

3 Byzantion Nea Hellás 28, 2009: «Βασιλιά των Ελλήνων». Αυτή η νέα αξιολόγηση του τι σημαίνει «να είσαι Έλληνας» δημιούργησε τις προϋποθέσεις για το μεγαλειώδες πνευματικό κίνημα της εποχής των Παλαιολόγων, μέρος του οποίου αποτελεί και ο Μανουήλ Β, με όχημα έκφρασης διαφορετικό πλέον από την αρχαΐζουσα μορφή της αττικής διαλέκτου. Το άλλο έργο είναι η Ιστορία του Νέου Ελληνισμού του Βακαλόπουλου, δημοσιευμένη αρχικά στα ελληνικά το 1993 και μεταφρασμένη στα ισπανικά από το Κέντρο Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών «Φώτιος Μαλλέρος» το Αν και δεν έχουμε αρκετό χρόνο για να σχολιάσουμε το περιεχόμενο της μελέτης, αρκεί να ρίξουμε μία προσεκτική ματιά στον πλήρη τίτλο της έκδοσης: Ιστορία του Νέου Ελληνισμού Η εποχή των Παλαιολόγων, η τελευταία περίοδος της βυζαντινής εποχής και συνάμα η πρώτη του σύγχρονου ελληνισμού, συμπεριλαμβάνεται ολόκληρη στην Ιστορία της νεοελληνικής γραμματείας, και μέσα από αυτή την οπτική γωνία, μπορούμε να θεωρήσουμε τα λογοτεχνικά έργα του Μανουήλ Παλαιολόγου ως έργα προδρομικά της νεοελληνικής λογοτεχνίας τόσο ως προς την αξιολόγηση και χρήση της καθομιλουμένης γλώσσας στη λογοτεχνία, όσο και ως προς την ταύτιση με τις ελληνικές εθνικές αξίες και την υπεράσπισή τους. Προχωρώντας στην παρουσίαση αυτή, θα απαντήσουμε στο δεύτερο ερώτημα που θέσαμε στην αρχή, παρουσιάζοντας τον Μανουήλ Β Παλαιολόγο τόσο ως αυτοκράτορα όσο και ως συγγραφέα. Υιός του Ιωάννη Ε ( ) και της Ελένης Καντακουζηνού, ο Μανουήλ Β, όγδοος αυτοκράτορας της δυναστείας των Παλαιολόγων και προ προτελευταίος βυζαντινός αυτοκράτορας, γεννήθηκε, σε μία ταραχώδη εποχή εισβολών, στις 27 Ιουνίου του Έχοντας πλήρη συνείδηση της δυσοίωνης αυτής εποχής, κατά την οποία του έτυχε να μεγαλώσει και αργότερα να εξασκήσει την εξουσία, ο Μανουήλ με λύπη γράφει σε ένα από τα έργα του: «Βγαίνοντας μόλις από την παιδική ηλικία και λίγο πριν αγγίξω την ενηλικίωση, βρέθηκα εν μέσω μιας ζωής γεμάτης κακών και αναταραχών, που ωστόσο επέτρεπε να προβλέψουμε πως το μέλλον θα μας έκανε να θεωρήσουμε το παρελθόν ως μία εποχή απόλυτης ηρεμίας» 3. Πιστός στον πατέρα του, παρόλο που δεν είχε το προνόμιο του πρωτογέννητου, ο Μανουήλ συμμετείχε στην άσκηση της εξουσίας από την 2 DENNIS, G.T., The Letters of Manuel II Palaeologus. CFHB, VIII. Ουάσινγκτον, 1977, σ.13 3 Βλ., BERGER DE XIVREY, Mémoire sur la vie et les ouvrages de l empereur Manuel Paléologue, Mémoires de l Institut de France, Académie des Inscriptions et Belles- Lettres, XIX, 2 (Παρίσι, 1853), σσ

4 Roberto Soto A.: Μανουηλ Β Παλαιολογος αυτοκρατορας και... παιδική ακόμη ηλικία. Ήδη από την ηλικία των πέντε ετών κατείχε τον τίτλο του δεσπότη. Ανάμεσα στις αναρίθμητες υπηρεσίες που πρόσφερε από την εφηβεία του στον αυτοκράτορα, μπορεί να υπολογιστεί και εκείνη η περίπτωση κατά την οποία, ενώ ο Ιωάννης είχε ταξιδέψει στη Βενετία στην προσπάθειά του να ζητήσει βοήθεια έτσι ώστε να αντιμετωπίσει την απειλή εισβολής του Αμουράτη, βρέθηκε φυλακισμένος λόγω αφερεγγυότητας. Ενώ ο Ανδρόνικος δίστασε να προσφέρει βοήθεια από την Κωνσταντινούπολη στον πατέρα του βλέποντας στη φυλάκισή του μία ευνοϊκή περίσταση για τον ίδιο ώστε να καταλάβει τον θρόνο, ο Μανουήλ πήγε αμέσως στην Ιταλία πληρώνοντας τα λύτρα και ελευθερώνοντας με τον τρόπο αυτό τον πατέρα του. Για το κατόρθωμα αυτό του απονεμήθηκε ο τίτλος του Δεσπότη της Θεσσαλονίκης 4, κατά τη διάρκεια του έτους 1369, καθώς και ο τίτλος του συναυτοκράτορα, ξεπερνώντας έτσι στην ιεραρχία τον μεγαλύτερο αδερφό του Ανδρόνικο, δύο χρόνια αργότερα. Στη νεαρή ηλικία των εικοσιτριών ετών, ως αναγνώριση του ταλέντου και της πίστης του, ο πατέρας του τον ονόμασε διάδοχο αυτοκράτορά του στις 25 Σεπτεμβρίου του Ωστόσο η ανάληψη της εξουσίας δεν ήταν απλή διαδικασία. Τόσο οι εσωτερικές διαμάχες για την βυζαντινή εξουσία όσο και η ενδυνάμωση της εξωτερικής πολιτικής της τουρκικής αυτοκρατορίας καθυστέρησαν την πραγματική ανάβασή του στον θρόνο. Ο ίδιος ο Μανουήλ αναγκάστηκε να παραμείνει στην αυλή του σουλτάνου και να του προσφέρει στρατιωτικές υπηρεσίες με απώτερο σκοπό την απελευθέρωση του πατέρα του και του αδερφού του. Ένα από τα πιο θλιβερά επεισόδια στη ζωή του Μανουήλ ήταν η στρατιωτική συμμετοχή του στην τουρκική εισβολή στη Φιλαδέλφεια, η τελευταία βυζαντινή πόλη στην Μικρά Ασία. Έπειτα από την φυγή του από την αυλή του Βαγιαζήτ στην οποία παρέμενε ως υποτελής στον σουλτάνο, ο Μανουήλ ανέλαβε τελειωτικά την εξουσία το Η είδηση του θανάτου του πατέρα του τον παρακίνησε να 4 Η εκτίμηση που είχε ο Μανουήλ για την Θεσσαλονίκη αποδεικνύεται στην ίδια του τη λογοτεχνική δημιουργία, βλ.: ΚΑΛΤΣΟΓΙΑΝΝΗ, Ε., ΚΟΤΖΑΜΠΑΚΗ, Σ., ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ, Η., Η Θεσσαλονίκη στη Βυζαντινή Λογοτεχνεία, Ρητορικά και αγιολογικά κείμενα. ΒΚΜ, 32, Θεσσαλονίκη, 2002, σσ DENNIS, G.T., The Letters of Manuel II Palaeologus, op.cit., σ Αν και η ανακήρυξη του αυτοκράτορα συνέβη το 1373 και η στέψη το 1392, η τυπική ημερομηνία της έναρξης της διακυβέρνησης του Μανουήλ Β είναι το 1391, έτος θανάτου του πατέρα του και επιστροφής του στην Κωνσταντινούπολη. Αυτό δηλώνει και ο Ostrogorsky στη χρονολογία που παρουσιάζει στο τέλος του έργου του (σ. 570), ωστόσο, είναι ανακριβές και εσφαλμένο όταν στο ίδιο έργο αναφέρει: Manuel sucedió al rebelde en su condición de presunto heredero, mientras que Andrónico era encerrado en prisión y privado de todos sus derechos sucesorios. El 72

5 Byzantion Nea Hellás 28, 2009: επιστρέφει εσπευσμένα στην Κωνσταντινούπολη λαμβάνοντας στα χέρια του, τον ίδιο χρόνο μετά τον θάνατο του Ιωάννη, μία Αυτοκρατορία γεωγραφικά συρρικνωμένη και πολιτικά εξαρτημένη από τις αποφάσεις της ισχυρής εκείνη την εποχή Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, η επίσημη στέψη από τον Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης με όλη την πολιτικοθρησκευτική τελετουργία σύμφωνα με το βυζαντινό τελετουργικό 7, τελέστηκε στις 10 Φεβρουαρίου του , ημέρα κατά την οποία συνήψε γάμο με την πριγκίπισσα της Σερβίας Helena Dragas. 9 Δυστυχώς, ο χρόνος δε μας επιτρέπει να επεκταθούμε λεπτομερώς στον τρόπο άσκησης της πολιτικής εξουσίας εκ μέρους του Μανουήλ από τον βυζαντινό θρόνο, μία πολιτική τακτική που, σε γενικές γραμμές, χαρακτηρίστηκε από την αναζήτηση συμμαχιών τόσο με τις δυτικές δυνάμεις όσο και με τους ίδιους τους Τούρκους, από τις εσωτερικές διαμάχες για τη διαδοχή στο θρόνο, οι οποίες οδήγησαν στην περαιτέρω αποδυνάμωση της βυζαντινής αυτοκρατορίας, από μία αξιοσημείωτη ώθηση στον πνευματικό τομέα τόσο στη λογοτεχνία όσο και γενικότερα στις τέχνες, από μία ισχυρή θρησκευτική πίστη και υπεράσπιση της εκκλησίας και των δογμάτων της και κυρίως από μία βαθύτατη πίστη, ακόμη και μετά την αποδυνάμωση της αυτοκρατορίας, στην οικουμενικότητα και στη διαιώνιση του ελληνικού πολιτισμού και της ορθοδοξίας. Δυστυχώς οι διπλωματικές προσπάθειές του 25 de septiembre de 1373, Manuel recibía la corona de emperador. OSTROGORSKY, G., Historia del Estado Bizantino. Μαδρίτη, 1984, σ Για τη μελέτη του βυζαντινού τελετουργικού γενικά και την εορτή της αυτοκρατορικής στέψης ειδικά, βλ.: HERRERA C., H., Aproximación al Espíritu Imperial bizantino, Revista de Historia Universal, 5 (Σαντιάγο Χιλής, 1986), σσ ; HERRERA C., H., La idea imperial bizantina: representación y concentración del poder, στο: HERRERA C., H., Dimensiones de la Cultura Bizantina: Arte Poder y Legado Histórico. Σαντιάγο Χιλής, 1998, σσ ; HERRERA C., H., Fiestas Imperiales en Constantinopla, Byzantion Nea Hellás, 16 (Σαντιάγο Χιλής, 1997), σσ ; YANNOPOULOS, P., Le couronnement de l empereur à Byzance: Rituel et fond institutionnel, Byzantion, LXI, 1 (Βρυξέλλες, 1991), σσ Ενώ για το επιθανάτιο τελετουργικό του αυτοκράτορα στο Βυζάντιο, βλ.: KARLIN-HAYTER, P., L adieu à l empereur, Byzantion, LXI, 1 (Βρυξέλλες, 1991), σσ Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη μελέτη του Reinert, βασισμένος στη νομισματική ανάλυση της εικόνας της πριγκίπισσας Helena Dragas, η τελετή της στέψης του Μανουήλ Β πρέπει να συνέβη στις 11 και όχι στις 10 Φεβρουαρίου του REINERT, S., What the genoese cast upon Helena Dragash s head: coins not confecti, Bizantinische Forschungen, 20 (Άμστερνταμ, 1994), σσ SCHREINER, P., Hochzeit und Krönung Kaiser Manuels II im Jahre 1392, Byzantinische Zeitschrift, 60 (Μόναχο, 1967), σ

6 Roberto Soto A.: Μανουηλ Β Παλαιολογος αυτοκρατορας και... δεν έφεραν τα επιθυμητά αποτελέσματα και έτσι με τον θάνατο του Μανουήλ το 1425, η άλλοτε πανίσχυρη Βυζαντινή Αυτοκρατορία περιοριζόταν, πρακτικά και ουσιαστικά, γύρω από την πρωτεύουσά της. Ωστόσο, η συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού, της γλώσσας, της θρησκείας, των αρχαίων παραδόσεων κτλ., παρέμεινε ισχυρή, όπως πίστευε ο ίδιος ο Μανουήλ και όπως δείχνουν τα γραπτά του, γεγονός που φαίνεται στην αντίσταση που πρόβαλλε ο ελληνικός λαός ενάντια στην τουρκική κυριαρχία για 400 χρόνια. Συνεπώς, το 1453 μπορεί να έπεσε η ελληνική αυτοκρατορία, αλλά όχι ο ελληνισμός. Εκτός από την πολιτική του ιδιότητα ως δεσπότης, συναυτοκράτορας και βυζαντινός αυτοκράτορας, ο Μανουήλ...καλλιεργημένος αυτοκράτορας και με ταλέντο στα γράμματα... 10, μας είναι γνωστός για την ποιότητα των λογοτεχνικών συνθέσεών του, που κατά τη γνώμη του Krumbacher, τοποθετούνται ανάμεσα στις πλέον αξιόλογες των τελευταίων αιώνων του Βυζαντίου. 11 Κατά τη διάρκεια της νιότης του και ενώ συμμετείχε στην αυτοκρατορική διακυβέρνηση, την εκπαίδευσή του ανέλαβε ο Δημήτριος Κυδώνης 12, ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές της εποχής, ο οποίος μαζί με άλλους όπως ο Φιλόθεος Κόκκινος, Δημήτριος Τρίκλινος, Γρηγόριος Παλαμάς, Νικηφόρος Γρηγοράς, Νικόλαος Καβάσιλας 13 ή ακόμη ο Θωμάς ο Μάγιστρος 14, έδωσαν πνοή στο γόνιμο βυζαντινό πνευματικό κίνημα της παλαιολόγειας εποχής του 15 ου αιώνα. Πιστός στη μόρφωσή του, ο Μανουήλ συνέθεσε κατά τη διάρκεια της ζωής του σημαντικά έργα, κυρίως ρητορικά και επιστολές, οι οποίες διατηρήθηκαν μέσω της χειρόγραφης παράδοσης. Εκτός από τον «Κάτοπτρον Ηγεμόνος» που μας απασχολεί, οι (Υποθήκαι βασιλικής αγωγής ( (Upoqh/kai 10 OSTROGORSKY, G., op.cit., σ KRUMBACHER, K., Ιστορία της Βυζαντινής Λογοτενίας, II. Αθήνα, 1990 σ Σχετικά με τη στενή φιλία του Μανουήλ Β με τον αγαπημένο του δάσκαλο βλέπε του Μανουήλ Β τις επιστολές: 3, 4, 5, 8, 10, 11, 12, 14, 16, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, , 36 και 62. DENNIS, G.T., The Letters of Manuel II Palaeologus, op.cit. 13 Για τη σχέση του Μανουήλ με τον Νικόλαος Καβάσιλας βλέπε του Μανουήλ Β τις επιστολές: 6, 7, 15 και 67. Ibidem 14 SOTO A., R., Tomás Mágistro: Un nuevo crítico del Imperio. Lo/goj perˆ Basilei/aj (c d.c.) [ Θωμάς Μάγιστρος: Ένας νέος κριτικός της Αυτοκρατορίας. Λόγος περί Βασιλείας ( μ.χ.) ], στο: MARÍN R., J., PEZOA B., A., WIDOW L., J.L. (Eds.), Libro Homenaje a Héctor Herrera Cajas. A diez años de su muerte (6 octubre de 1997). [Βιβλίο εις μνήμην του Héctor Herrera Cajas. 10 χρόνια μετά το θάνατό του]. Σαντιάγο Χιλής, 2009, υπό έκδοση. 74

7 Byzantion Nea Hellás 28, 2009: basilikh=j a)gwgh=j) 15 έργο απευθυνόμενο στον γιο του Ιωάννη, καθώς και τα ακόλουθα: Διάλογος με έναν Πέρση 16, θεωρούμενο ως ένα από τα βασικά έργα που εξετάζουν την βυζαντινή πολεμικής απέναντι στον τουρκικό κόσμο 17 και αποδεικνύει την εκ του σύνεγγυς γνώση που είχε ο Μανουήλ Β σχετικά με το Ισλάμ 18, ένα ανέκδοτο έργο με τίτλο: Σχετικά με τις επτά οικουμενικές συνόδους 19, μία σειρά Ομιλιών, Λόγων και Κανόνων 20, ένας Πανηγυρικός 21 για την υγεία του πατέρα του, ένας εκτεταμένος Επιτάφιος 22 για τον αδερφό του Θεόδωρο, μία επιστολή σχετικά με την έννοια των ονείρων 23 τιτλοφορούμενη Περί ονειράτων 24, ένα ακόμη με τον τίτλο: 15 LEUNCLAVIUS, J.A., Manuelis Palaeologi Aug. Preacepta educationis regiae. Βασιλεία, 1578; BEIS, C., Cent praeceptes royaux de l'empereur Manuel Paléologue à Jehan Paléologue son fils. Παρίσι, 1582 MIGNE, J.P., PG 156, , Παρίσι, TRAPP, E., Manuel II, Palaeologus, Emperor of the Est, , Dialoge mit einem Perser, στο: Wiener byzantinische Studien, 2. Βιέννη, BUCHWALD, W., HOHLWEG, A., PRINZ, O., Tusculum-Λεξικόν, Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων της Αρχαιότητας και του Μεσαίωνα. Αθήνα, 1993, σσ ΑΓΓΕΛΟΥ, Α., Ο Μανουήλ Β Παλαιολόγος και το Ισλάμ, στο: Λόγια και Δημώδης Γραμματεία του Ελληνικού Μεσαίωνα, Αφιέρωμα στον ευδόξο Θ Τσολάκη Πρακτικά Θ Επιστημονικής Συναντήσης (11-13 Μαΐου 2000). Θεσσαλονίκη, 2002, σσ Σχετικά με το ανέκδοτο Σχετικά με τις επτά οικουμενικές συνόδους, διατηρείται μόνο στο: Codex Parisinus graecus 3041, f v. DENNIS, G.T., The Letters of Manuel II Palaeologus, op.cit., σ Για τα έργα αυτά υπάρχουν ελάχιστες εκδόσεις. Για τις εκδόσεις των Ομιλιών, Λόγων και Κανόνων, βλ., BECK, H.G., Kirche und theologische Literatur im byzantischen Reich. 1959, σσ. 748 y ss. 21 BOISSONADE, J.F., Anecdota Graeca, VI. Παρίσι, 1844, σσ COMBÉFIS, F., Historia haeresis monothelitarum etc., in Greco-Lat. Patrum bibliothecae novum auctarium. Παρίσι, 1648, ; LA BIGNE, Maxima biblioteca veterum Patrum, XXVI. Λυών, 1677; PG 156, ; ΛΑΜΒΡΟΣ, ΣΠ., Παλαιολόγεια και Πελοποννησιακά, III (Αθήνα, 1926), σσ ; CHRYSOSTOMIDES, J., Manuel II Palaeologus Funeral Oration on his brother Theodore. CFHB, XXVI. Θεσσαλονίκη, 1985 (με αγγλική μετάφραση) 23 Για σχόλια πάνω στο Περί ονειράτων του Μανουήλ Β που παρουσιάζει το έργο αυτό ως το μοναδικό βυζαντινό που προσφέρει, εκτός από μία θεωρία περί ονείρου, μία φόρμα για την εξήγησή τους, βλ.: CALOFONOS, G., Manuel II Palaiologos: Interpreter of dreams?, Byzantinische Forschungen, 16 (Άμστερνταμ, 1991), σσ PG 156, 87-92; BOISSONADE, J.F., Anecdota Graeca, VI, op.cit., σσ

8 Roberto Soto A.: Μανουηλ Β Παλαιολογος αυτοκρατορας και... Διάλογος γύρω από τον θεσμό του γάμου 25, ένα θεατρικό έργο με τίτλο Τι άρα ξε να είπε ο Ταμερλάνος προς τον ηττηθέντα Βαγιαζήτ 26, ένα σύνολο 68 Επιστολών που διατηρήθηκαν 27, οι οποίες μας επιτρέπουν να αντιληφθούμε το προσωπικό του ενδιαφέρον για την πολιτική, εκκλησιαστική και πνευματική ζωή της εποχής του καθώς και ένα corpus Δοκιμών 28 σχετικά με το καλό, την ρητορική τέχνη και την ελευθερία της βούλησης. Απαντώντας στο τρίτο ερώτημα αυτής της παρουσίασης, θα ήταν θεμιτό να σχολιάσουμε το λόγο που απηύθυνε ο Μανουήλ Β προς τον γιο του και αυτοκράτορα Ιωάννη Η, λόγος ο οποίος χωρίς να χάνει την λογοτεχνική αξία του εντάσσεται μέσα σε μία μακρά ρητορική παράδοση που η σύγχρονη φιλολογική επιστήμη αναγνωρίζει με το όνομα «Κάτοπτρα Ηγεμόνος». Πρόκειται για ένα συγκεκριμένο υποείδος της πολιτικής ρητορικής που καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα κατά την βυζαντινή εποχή, το οποίο ωστόσο έλκει την καταγωγή του από την ελληνική αρχαιότητα και πιο συγκεκριμένα από τα κείμενα του Ισοκράτη. Το είδος των Κατόπτρων Ηγεμόνος, αν και εμπεριέχει μία πολιτική θεωρία, δεν θα μπορούσε να μπερδευτεί με τους πολιτικούς λόγους, εφόσον η πρόθεσή του δεν είναι ούτε ο θεωρητικός στοχασμός γύρω από την πολιτική ούτε η διάδοση κάποιας ιδεολογίας. Επιπλέον δεν θα ήταν σωστό να χαρακτηρίσουμε τους λόγους που αναγνωρίζουμε ως «Κάτοπτρα Ηγεμόνος» στα πλαίσια των εγκωμίων. Ο εγκωμιαστικός λόγος έχει ως μοναδικό στόχο την εξύψωση των αρετών του παραλήπτη, ενώ το αυθεντικό Κάτοπτρον Ηγεμόνος, είναι ένας λόγος αφιερωμένος σε έναν συγκεκριμένο αυτοκράτορα που συνηθίζει να περιλαμβάνει και σκληρές κριτικές για τον αυτοκράτορα ή τον πρίγκιπα στον οποίο απευθύνεται. Ο πρωταρχικός στόχος αυτού του ρητορικού είδους είναι η διαπαιδαγώγηση του πρίγκιπα, η αγωγή του προς τον σωστό τρόπο άσκησης της εξουσίας, που θα τον οδηγήσει να παίρνει τις αποφάσεις του με βάση όχι το προσωπικό του όφελος αλλά το κοινό καλό. Σ αυτό λοιπόν το είδος της ρητορικής, η πολιτική, της οποίας απώτατος σκοπός είναι το κοινό καλό και όχι το όφελος των μερών, και η ρητορική πολιτική, της οποίας ουσιαστική πρόθεση είναι η λειτουργία και χρήση της σκέψης με σκοπό την σωστή άσκηση της εξουσίας με θεμέλιους λίθους το αγαθό και την αλήθεια, 25 Για αυτό τον Διάλογο δεν υπάρχει έκδοση. Υπάρχει μόνο ένα χειρόγραφο στο: Codex Parisinus graecus 3041, f LEUNCLAVIUS, J.A., Βασιλεία, 1578; PG 156, ; LEGRAND, E., Lettres de l empereur Manuel Paléologue. Παρίσι, 1893, σσ. 103 y ss. 27 PG 156; LEGRAND, E., op.cit.; DENNIS, G.T., The Letters of Manuel II Palaeologus, op.cit. 28 BOISSONADE, J.F., Anecdota Graeca, II. Παρίσι, 1830, σσ

9 Byzantion Nea Hellás 28, 2009: εμφανίζονται στενά συνδεδεμένες. Ενώνονται, επομένως, στα Κάτοπτρα Ηγεμόνος, και ιδιαίτερα σε αυτό του Μανουήλ Β, ο οποίος ήταν πολιτικός και συγγραφέας παράλληλα (γεγονός όχι και τόσο σύνηθες στις μέρες μας), η τέχνη της διακυβέρνησης με την τέχνη της φιλολογίας. Με τον τρόπο αυτό εκπληρώνεται, στις παρυφές του νέου ελληνισμού και κάτω από την διακυβέρνηση ενός βυζαντινού αυτοκράτορα, το όνειρο ενός Έλληνα της αρχαιότητας, το ιδανικό που δίδασκε ο Πλάτωνας: πως η πολιτική θα επιτύχει το κοινό καλό μόνο όταν οι φιλόσοφοι κυβερνήσουν ή οι άρχοντες ξεκινήσουν να φιλοσοφούν. Θεωρώ πως ο λόγος Προς τον ερασμιώτατον υιόν αυτού και βασιλέα Ιωάννην τον Παλαιολόγον, υποθήκαι βασιλικής αγωγής του Μανουήλ αποτελεί ένα αξιοσημείωτου ενδιαφέροντος έργο της γραμματείας των αρχών του νέου ελληνισμού που επιπλέον διακρίνεται για την ταύτισή του με τον πολιτικό στοχασμό και το λογοτεχνικό ύφος του Ισοκράτη χωρίς όμως να επιχειρεί μία απλή απομίμηση της αρχαιότητας, αντιθέτως προωθεί τις αξίες του νέου ελληνισμού: την ελληνική γλώσσα και την ορθοδοξία. Για τον Χρυσοστομίδη, οι συμβουλές και οι παροτρύνσεις του Μανουήλ Β προς τον γιο του, πέρα από τον Επιτάφιο που συνέθεσε για τον μικρότερο αδερφό του Θεόδωρο Α, αποτελούν το πιο αξιόλογο ντοκουμέντο για μία εκ βαθέων γνωριμία με την πολιτική θεωρία του, η οποία συνδέει την σωστή άσκηση της εξουσίας, πάνω και πέρα από οποιαδήποτε άλλη πολιτική θεώρηση πρακτικής εφαρμογής, με την επίτευξη της αρετής και την παρατήρηση της ηθικής. Λαμβάνοντας υπόψη τις πολιτικές του συμβουλές, ο Μανουήλ παρουσιάζει, σύμφωνα με την άποψη του ίδιου συγγραφέα, ένα από τα πιο πολιτισμένα και ανθρωπιστικά πολιτικά οράματα που είχε γνωρίσει ο βυζαντινός κόσμος 29. Αυτή την διαυγή πολιτική θεώρηση των πραγμάτων, που η Τ. Κιουσοπούλου ερμηνεύει με βάση την ισχυρή επιρροή που ασκούσε σε όλο τον χριστιανικό κόσμο εκείνης της εποχής ο στοχασμός του Θωμά του Ακινάτη 30, δεν την αντιλαμβανόμαστε σε τέτοιο βαθμό μοναδική, σεβόμενοι πάντοτε τη μοναδικότητα του κειμένου, αν λάβουμε υπόψη την ένταξη του παρόντος λόγου στην ρητορική παράδοση και ηθική των βυζαντινών «Κατόπτρων Ηγεμόνος». Ο λόγος Προς τον ερασμιώτατον υιόν αυτού και βασιλέα Ιωάννην τον Παλαιολόγον, υποθήκαι βασιλικής αγωγής που έγραψε ο Μανουήλ Β για τον Ιωάννη Η οργανώνεται σε εκατό κεφάλαια, τα αρχικά γράμματα των οποίων επιτρέπουν την ανάγνωση της παρακάτω ακροστιχίδας: Basileu\j basilei= 29 CHRYSOSTOMIDES, J., op.cit., p ΚΙΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ, Τ., Βασιλεύς ή Οικονόμος. Πολιτική εξουσία και ιδεολογία πριν την άλωση. Αθήνα, 2007, σς

10 Roberto Soto A.: Μανουηλ Β Παλαιολογος αυτοκρατορας και... Manouh\l )Iwa/nnh path\r ui(w= yuch=j yuch= karpo\n trofh\n emh=j th= sh= o)poiasou=n a)kmazou/sh h(= o( Qeo\j ei)/h kosmh/twr 31. [Βασιλεύς Μανουήλ πατέρας προς βασιλέα Ιωάννη υιό, προσφέρω τον καρπό της ψυχής μου ως τροφή για την ακμάζουσα ψυχή σου, της οποίας σαφώς ο Θεός είναι οδηγός (επόπτης / διοικητής)] Όπως και σε άλλους βυζαντινούς συμβουλευτικούς λόγους που συνετέθησαν προηγουμένως, έτσι και στις Υποθήκαι βασιλικής αγωγής, χρονολογικά το τελευταίο Κάτοπτρον Ηγεμόνος στην ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας, αποδεικνύεται η επιβίωση του στοχασμού του αρχαίου Ισοκράτη, ο οποίος στην προκειμένη περίπτωση μόνο μία φορά αναφέρεται ρητά. Από την άλλη, σε σχέση με τα Κάτοπτρα Ηγεμόνος της μέσης βυζαντινής περιόδου, παρατηρούμε στη συμβουλευτική του Παλαιολόγου, συγκριτικά με άλλες συνθέσεις του ίδιου είδους, μία συνεχή ενίσχυση των θεολογικών και εκκλησιαστικών στοιχείων, που χαρακτήριζαν πιο έντονα τους λόγους της πρωτοβυζαντινής εποχής. Πράγματι, ανεξάρτητα από την πολιτική συμμαχιών που είχε υιοθετήσει με τους γύρω λαούς και μία κάποια υποδούλωση που αυτό σήμαινε για το Βυζάντιο, οι ελπίδες του Μανουήλ για την επανόρθωση της παλαιότερης αυτοκρατορικής ισχύς και την ανεξαρτησία του Βυζαντίου σε σχέση με τα υπόλοιπα βασίλεια της εποχής, τόσο δυτικά όσο και ανατολικά, γίνονται φανερές στο έργο Υποθήκαι βασιλικής αγωγής, όπου, συμβουλεύοντας τον γιο του να ακολουθήσει μία ζωή νόμιμη και ευσεβή, του υποβάλλει το γεγονός ότι ο βυζαντινός αυτοκράτορας δεν μπορεί να αναγνωρίσει άλλον άρχοντα παρά μόνο τον Θεό, που είναι ο μόνος μπροστά στον οποίο μπορεί να θεωρεί εαυτόν υπηρέτη του. Με τον τρόπο αυτό συμβουλεύει τον Ιωάννη Η : «Μεγάλη ποσότητα αγαθών θεϊκής προέλευσης, παρόμοια με τις βροχές, θα έχεις, αν κατανοήσεις πως κατέλαβες την εξουσία εκ μέρους του Θεού και αν αναγνωρίζεις πως είσαι υπηρέτης Του, και αν ξέρεις πως υπηρετείς Εκείνον, θα είναι πιο ευχάριστα για σένα αυτά που διατάζεις τους άλλους.» Παρουσιάζουμε ακολούθως μία μικρή ανθολογία ορισμένων κεφαλαίων του Κατόπτρου Ηγεμόνος του Μανουήλ προς τον γιο του Ιωάννη, 31 Η ακροστιχίδα οργανώνεται ως εξής: Basileu\j Manouh\l path\r basilei= )Iwa/nnh ui(w=, karpo\n th=j emh=j yuch=j o)poiasou=n, trofh\n th= sh= yuch= a)kmazou/sh, di/dwmi dhlono/th h(= o( Qeo\j ei)/n kosmh/twr (El emperador Manuel, padre, al emperador Juan, su hijo. Entrego el fruto de mi alma para alimento de tu alma vigorosa, de la cual sea Dios moderador.) 78

11 Byzantion Nea Hellás 28, 2009: με σκοπό να φωτίσουμε τον τρόπο με τον οποίο ενώνονται στην πολιτική του θεωρία, η πιο κλασική αρχαία ελληνική παράδοση με την χριστιανική πίστη που χαρακτηρίζει τη βυζαντινή και νεότερη Ελλάδα. 11. Έχοντας πλήρη συνείδηση της καλοσύνης που πηγάζει από την πνευματικότητά του, ο αυτοκράτορας θα πρέπει να τοποθετεί πάνω από όλα την Εκκλησία βλέποντας σε αυτήν μία μάνα, μία παραμάνα, μία δασκάλα, έναν οδηγό, μία βοηθό και μία δύναμη ώθησης. 15. Ακολουθώντας τις συμβουλές του Ισοκράτη, είναι σαφές πως ο αυτοκράτορας θα πρέπει να έχει όλους υπό την υπηρεσία του αλλά περισσότερο τους άριστους, έτσι ώστε να κάνει χρήση των αρετών τους. 75. Όπως το ψωμί είναι η τροφή του σώματος, έτσι και η σωστή διαπαιδαγώγηση είναι η τροφή του πνεύματος. 80. Έπειτα από τις οικείες ασχολίες που προϋποθέτει το αξίωμά του, θα αρκούν για την ξεκούραση του πρίγκιπα τα βιβλία και η ζωή στην εξοχή, τα οποία θα χρησιμοποιήσει όχι ως σκοπό, αλλά ως μέσο για να διατηρήσει την καλή του υγεία. 98. Αν ο αυτοκράτορας επιθυμεί αληθινή ζωή και δόξα θα πράξει αναλόγως έτσι, ώστε η ζωή του να ανταποκρίνεται στην ηλικία που του έχει προσφέρει ο Θεός. Δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από το να είναι σε πλήρη δυσαρμονία η συμπεριφορά που έχει κάποιος με την ηλικία του, όπως ο ηλικιωμένος άνθρωπος που συνεχίζει να έχει παιδική συμπεριφορά. 99. Οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι από σκόνη και πνεύμα. Είναι αξιόμεμπτο το γεγονός να μην έχει κάποιος σε υψηλή εκτίμηση την αθάνατη ψυχή, που είναι θεϊκής έμπνευσης, και να την εξισώνει με τη θνητή σάρκα, που έχει φτιάξει ο Θεός από χώμα. Είναι απεχθές να φροντίζει κάποιος πάρα πολύ το σώμα του και να αφήνει το πνεύμα του να αποδυναμώνεται Για να κατακτήσει κάποιος το στέμμα τόσο σε αυτήν όσο και στην άλλη ζωή, αρκεί η ισχύς ελάχιστων λέξεων. Απομακρύνσου από το κακό, λέει ο Δαυίδ, και πράξε το αγαθό. Ο Δαυίδ ήξερε πώς να ευχαριστήσει τον Δημιουργό, αποφεύγοντας το άδικο και κάνοντας αγαθές πράξεις, για τις οποίες έχουμε όλοι φτιαχτεί. Είναι καθήκον του αυτοκράτορα να εξασκεί και τα δύο έτσι ώστε να μην του συμβεί ό,τι συνέβη στον Φαρισαίο, ο οποίος καλλιεργούσε την αρετή στις συνήθειές του, αλλά δεν ήταν μετριόφρων. Έπειτα από λίγο καιρό μετά τη συγγραφή του «Κάτοπτρον Ηγεμόνος» για τον γιο του Ιωάννη (c.1417), ο Μανουήλ εκάρην μοναχός υπό το όνομα 79

12 Roberto Soto A.: Μανουηλ Β Παλαιολογος αυτοκρατορας και... Ματθαίος 32 και πέθανε έπειτα από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο και αγωνία τριών ημερών 33, στις 21 Ιουλίου του Σε γενικές γραμμές ο Μανουήλ υπήρξε ένας αυτοκράτορας αγαπητός από τον λαό του, τουλάχιστον έτσι έχει καταγραφεί στον επιτάφιο του μνήματός του όπου σημειώνεται χαρακτηριστικά: «Monw di/a e)pi\ tw= makari/tv kai\ a)oidi/mw kurw = Manouh/l tw= Palaiolo/gw». 35 Θα ήθελα, εν κατακλείδι, να ευχαριστήσω το Σωματείο Διεθνών Σχέσεων και Πολιτιστικών Ανταλλαγών Καλύμνου-Αθηνών για την πρόσκληση να συμμετάσχω σε αυτό το διεθνές συνέδριο. Είναι μεγάλη τιμή για μένα να έχω τη δυνατότητα να παρουσιάσω, έστω και συνοπτικά, ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του Μανουήλ Παλαιολόγου, του αυτοκράτορα και συγγραφέα ταυτόχρονα, τόσο για το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που χαρακτηρίζει το ίδιο το θέμα όσο και γιατί αισθάνομαι ένα ηθικό χρέος απέναντι σε αυτό το σωματείο που εδώ και χρόνια έχει συμβάλλει γενναιόδωρα στην διάδοση της γλώσσας και του πολιτισμού της Ελλάδας σε όλο τον κόσμο. Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που είχα την δυνατότητα να γνωρίσω από κοντά το έργο του Σωματείου Διεθνών Σχέσεων και Πολιτιστικών Ανταλλαγών Καλύμνου-Αθηνών. Χάρη στο Διεθνές Πρόγραμμα που διοργανώνει ετησίως, κατάφερα να εκπληρώσω ένα μεγάλο όνειρό μου που από την μακρινή απόσταση της ιδιαίτερης πατρίδας μου, φαινόταν ακατόρθωτο: να μάθω δηλαδή την γλώσσα του Ομήρου, του Πλάτωνα, του Ισοκράτη, των Πατέρων της Εκκλησίας, του Αγαπητού Διακόνου, του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου, του Θωμά Μάγιστρου, του Μανουήλ Παλαιολόγου, των ηρώων της ελληνικής επανάστασης του 21, του Σεφέρη, του Καβάφη, και κάθε ενός από τα εκατομμύρια των Ελλήνων που εδώ και αιώνες μαζί με την προσπάθεια της καθημερινής επιβίωσης, διατηρούν ζωντανή την πλούσια και μακραίωνη πολιτισμική παράδοση που αποθησαυρίζει η ελληνική γλώσσα. Μία παράδοση που αρκετές φορές έχει 32 Για μία ενδιαφέρουσα και εμπεριστατωμένη παρουσίαση του μοναχικού πεπρωμένου βυζαντινών αυτοκρατόρων, βλ.: GUILLAND, R., Les empereurs de Byzance et l attrait du monastère, στο: GUILLAND, R., Études Byzantines. Παρίσι 1959, σσ [Άρθρο δημοσιευμένο αρχικά στο: Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, 21 (Αθήνα, 1951), σσ ] 33 GUILLAND, R., La destinée des empereurs de Byzance, στο: ibidem, p. 11 [Άρθρο δημοσιευμένο αρχικά στο: Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, 24 (Αθήνα, 1954), σσ ] 34 DENNIS, G.T., The Letters of Manuel II Palaeologus, op.cit., σ CHRYSOSTOMIDES, J., op.cit., σ

13 Byzantion Nea Hellás 28, 2009: γίνει φάρος στην ιστορία του δυτικού πολιτισμού σε χαλεπούς καιρούς, πυξίδα σε εποχές σύγχυσης και απελπισίας. Κυρία Μαρία Θεοδωρίδου, ως πρόεδρο του Σωματείου Διεθνών Σχέσεων και Πολιτιστικών Ανταλλαγών Καλύμνου-Αθηνών, θα ήθελα να σας εκφράσω τις πιο ειλικρινείς μου ευχαριστίες τόσο για την δυνατότητα να αισθανθώ μέρος αυτής της παράδοσης, όσο και για την πραγμάτωση της ουτοπίας ενός αρχαίου συμπατριώτη που ονομαζόταν Ισοκράτης, ο οποίος, εν μέσω της κρίσης του 4 ου αι. π.χ., αναγνωρίζοντας την ανθρωπιστική ισχύ της ελληνικής γλώσσας δίδασκε πως: «Όσοι μαθαίνουν ελληνικά γίνονται Έλληνες». 81

14 Roberto Soto A.: Μανουηλ Β Παλαιολογος αυτοκρατορας και... BIBLIOGRAFIA 1. ANDREEVA, M., Zur Reise Manuel II. Palailogos nach Westeuropa, Byzantinische Zeitschrift, 34 (Berlín, 1934), pp ANGELOU, A., Manuel Palaiologos. Dialogue with the Empress-Mother on Marriage. (Byzantina Vindobonensia, 19), Viena, BÁDENAS DE LA PEÑA, P., La percepción del Islam en Bizancio durante el siglo XIV, en: ALGANZA R., M., CAMACHO R., J.M., FUENTES G., P., VILLENA P., M. (Eds.), Studia Graeca in Memoriam Jesús Lens Tuero. Granada, 2000, pp BARKER, J.W., On the chronology of the activities of Manuel II Palaeologus in the Peloponnesus in 1415, Byzantinische Zeitschrift, 55 (Múnich, 1962), pp BARKER, J.W., Manuel II Palaeologus ( ). A study in Late Byzantine Statesmanship. New Brunswick, BECK, H.G., Kirche und theologische Literatur im byzantischen Reich BEIS, C., Cent praeceptes royaux de l'empereur Manuel Paléologue à Jehan Paléologue son fils. París, BERGER DE XIVREY, J., Mémoire sur la vie et les ouvrages de l Empereur Manuel Paléologue. Mémoires de l Institut de France, Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, XIX, 2 (París, 1853), pp BRACCINI, T., L Imperatore Giovanni VIII Paleologo a Pistoia, Byzantinische Zeitschrift, 98, 2 (Múnich-Leipzig, 2005), pp BUCHWALD, W., HOHLWEG, A., PRINZ, O., Tusculum-Λεξικόν, Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων της Αρχαιότητας και του Μεσαίωνα. Atenas, 1993, pp CHARANIS, P., Imperial Coronation in Byzantium: some new evidence, Βυζαντινά, 8 (Tesalónica, 1976), pp CHRYSOSTOMIDES, J., Manuel II Palaeologus Funeral Oration on his brother Theodore. CFHB, XXVI. Tesalónica, CIRAC ESTOPAÑAN, S., Ein Chrysobullos des Kaisers Manuel II ( ) für den Gegenpapst Benedikt XIII ( ) vom 20 Juni 1402, Byzantinische Zeitschrift, 44 (Múnich, 1951), pp CIRAC ESTOPAÑAN, S., Bizancio y España. Manuel II Paleólogo y sus recuerdos en España. Barcelona, CONGOURDEAU, M-H., Karl Förstel, Manuel II. Palailogus. Dialoge mit einem Muslim, I (Corpus islamo-christianum, Series Graeca 4) - Echter-Oros Verlag, Würzburg-Altenberge x15. XXXIII-378 p. Prix: 99,80 DM., Revue des Études Byzantines, 53 (París, 1995), p CONGOURDEAU, M-H., Karl Förstel, Manuel II. Palailogus. Dialoge mit einem Muslim, II (Corpus islamo-christianum, Series Graeca 4/2) - Echter-Oros Verlag, Würzburg-Altenberg x15. XXI-341 p. Prix: 99,80 DM., Revue des Études Byzantines, 54 (París, 1996), p

15 Byzantion Nea Hellás 28, 2009: DARROUZÈS, J., Barker (John W.), Manuel II Palaeologus ( ). A study in Late Byzantine Statesmanship. (Rutgers Byzantine Series. Peter Charanis general editor). Rutgers University Press (30 College Avenue, New Brunswick, N.J ), 1969; (53)+614 p. dont 34 pl. phot. Et 3 cartes; 15,50x24 cm. relié; prix: 25 $, Revue des Études Byzantines, 28 (París, 1970), pp DARROUZÈS, J., Bulletin Critique, Revue des Études Byzantines, 25 (París, 1967), pp y DENNIS, G.T., Four unknown letters of Manuel II Palaeologus, Byzantion, XXXVI (Bruselas, 1966), pp DENNIS, G.T., Official documents of Manuel II Palaeologus, Byzantion, XLI (Bruselas, 1971), pp DENNIS, G.T., The Byzantine-Turkish Treaty of 1403, Orientalia Christiana Periodica, 33 (Roma, 1967), pp DENNIS, G.T., Three reports from Crete on the situation in Romania, , Studi Veneziani, 12 (Venecia, 1970), pp DENNIS, G.T., The Letters of Manuel II Palaeologus. CFHB, VIII. Washington, DENNIS, G.T., The Reign of Manuel II Palaeologus in Thessalonica, Orientalia Christiana Analecta, 159. Roma, FÖRSTEL, K., Manuel II. Palailogus. Dialoge mit einem Muslim. Verlag, GERASIMOV, T., Des fausses Hyperpères de Jean V et Manuel II Paléologue, Byzantino Bulgarica, 4 (Sofía, 1973), pp GERASIMOV, T., Les Hyperpères d Anne de Savoie et de Jean V Paléologue, Byzantino Bulgarica, 2 (Sofía, 1966), pp GILL, J., John V Palaeologus at the court of Louis I of Hungary (1366), Byzantinoslavica, 38 (Praga, 1977), pp GILL, J., John VI Catacuzenus and the Turks, Βυζαντινά, 13 (Tesalónica, 1985), pp GUILLAND, R., La destinée des empereurs de Byzance, GUILLAND, en: R., Études Byzantines. París 1959, pp [Artículo publicado originalmente en: Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, 24 (Atenas, 1954), pp GUILLAND, R., Les empereurs de Byzance et l attrait du monastère, en: GUILLAND, R., Études Byzantines. París 1959, pp [Artículo publicado originalmente en: Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, 21 (Atenas, 1951), pp HERRERA C., H., Aproximación al Espíritu Imperial bizantino, Revista de Historia Universal, 5 (Santiago de Chile, 1986), pp HERRERA C., H., Fiestas Imperiales en Constantinopla, Byzantion Nea Hellás, 16 (Santiago de Chile, 1997), pp HERRERA C., H., La idea imperial bizantina: representación y concentración del poder, en: HERRERA C., H., Dimensiones de la Cultura Bizantina: Arte Poder y Legado Histórico. Santiago de Chile, 1998, pp

16 Roberto Soto A.: Μανουηλ Β Παλαιολογος αυτοκρατορας και HUNGER, H., Βυζαντινή Λογοτεχνία, η λόγια κοσμική γραμματεία των βυζαντινών, I. Atenas, 1991, pp JUGIE, M., Le voyage de l empereur Manuel Paléologue en Occident ( ), Échos D Orient, 15 (París, 1912), pp KARLIN-HAYTER, P., L adieu à l empereur, Byzantion, LXI, 1 (Bruselas, 1991), pp KHOURY, TH., L empereur Manuel II Paléologue ( ). Esquisse biographique, Proche Orient Chrétien, 15 (París, 1965), pp KHOURY, TH., Manuel II Paléologue, Entretiens avec un Musulman. París, KRUMBACHER, K., Ιστορία της Βυζαντινής Λογοτενίας. Atenas, KYRRIS, C., John Cantacuzenus, the Genoese, the Venetians and the Catalans ( ), Βυζαντινά, 4 (Tesalónica, 1972), pp LAPPA-ZIZICAS, E., Le voyage de Jean VII Paléologue en Italie, Revue des Études Byzantines, 34 (París, 1976), pp LAURENT, V., La date de la mort d Hélène Cantacuzène, femme de Jean V Paléologue, Revue des Études Byzantines, 13 (París, 1955), pp LAURENT, V., La date de la mort d Hélène Cantacuzène, femme de Jean V Paléologue, une précision, Revue des Études Byzantines, 14 (París, 1956), pp LEUNCLAVIUS, J.A., Manuelis Palaeologi Aug. Preacepta educationis regiae. Basilea, LOENERTZ, R.J., Jean V Paléologue a Venise ( ), Revue des Études Byzantines, 16 (París, 1958), pp LOENERTZ, R.J., La première insurrection d Andronic IV Paléologue (1373). Essai de critique des sources, Échos D Orient, 38 (París, 1939), pp LOENERTZ, R.J., Manuel Paléologue et Démétrius Cydonès. Remarques sur leurs correspondances, Échos D Orient, 36 (París, 1937), pp / LOENERTZ, R.J., Manuel Paléologue et Démétrius Cydonès. Remarques sur leurs correspondances, Échos D Orient, 37 (París, 1938), pp LOENERTZ, R.J., Notes sur le règne de Manuel II à Thessalonique 1381/ , Byzantinische Zeitschrift, 50 (Múnich, 1957), pp LOENERTZ, R.J., Un Prostagma perdu de Théodore Ier Paléologue Regardant Thessalonique, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, 25 (Atenas, 1955), pp MAJESCA, G., J.W. Barker, Manuel II Palaeologus ( ). A study in Late Byzantine Statesmanship. New Brunswick, N. J.: Rutgers University Press 1969, XVII pp., 34 ill., 3 maps., Byzantinoslavica, 33 (Praga, 1972), pp MIGNE, J.P., PG 156, , París, NICOL, D., The abdication of John VI Cantacuzene, Bizantinische Forschungen, 2 (Amsterdam, 1967), pp OSTROGORSKY, G., Historia del Estado Bizantino. Madrid,

17 Byzantion Nea Hellás 28, 2009: PATRINELIS, C.G., An Unknown Discourse of Chrysoloras addressed to Manuel II Palaeologus, Greek, Roman and Byzantine Studies, XIII, 4 (Durham-Carolina del Norte, 1972), pp REINERT, S., What the genoese cast upon Helena Dragash s head: coins not confecti, Bizantinische Forschungen, 20 (Amsterdam, 1994), pp SCHIRÒ, G., Manuele II Paleologo incorona Carlo Tocco Despota di Gianina, Byzantion, XXIX-XXX (Bruselas ), pp SCHIRÒ, G., Una cronaca in versi inedita del secolo XV siu Duchi e i Conti di Cefalonia, en: Akten des XI Internationalen Byzantinisten-Kongresses. Múnich, 1960, pp SCHREINER, P., Chronologische Untersuchungen zur Familie Kaiser Manuels II, Byzantinische Zeitschrift, 63 (Múnich, 1970), pp SCHREINER, P., Hochzeit und Krönung Kaiser Manuels II im Jahre 1392, Byzantinische Zeitschrift, 60 (Múnich, 1967), pp SOTO A., R., Manuel II Paleólogo y la admonición a Juan VIII: una ilusión tardía de resurgimiento imperial, Byzantion Nea Hellás, 25 (Santiago de Chile, 2006), pp SOTO A., R., Tomás Mágistro: Un nuevo crítico del Imperio. Lo/goj perˆ Basilei/aj (c d.c.) en: MARÍN R., J., PEZOA B., A., WIDOW L., J.L. (Eds.), Libro Homenaje a Héctor Herrera Cajas. A diez años de su muerte (6 octubre de 1997), en prensa. 64. TODT, K-P., Kaiser Johannes VI. Kantakuzenos und der Islam. Politische Realität und theologische Polemik im palaiologenzeitlichen Byzans. Verlag, TRAPP, E., Manuel II, Palaeologus, Emperor of the Est, , Dialoge mit einem Perser, en: Wiener byzantinische Studien, 2. Viena, VASÍLIEV, A., The journey of the Byzantine Emperor Manuel II Pelaeologus in Western Europe (en ruso), Boletín del Ministerio de Instrucción Pública, N.S., XXXIX. San Petersburgo, WIRTH, P., Manuel II Palailogos und der Johanniterorden. Zur genesis der allianz gegen Johanes VII, Βυζαντινά, 6 (Tesalónica, 1974), pp YANNOPOULOS, P., Le couronnement de l empereur à Byzance: Rituel et fond institutionnel, Byzantion, LXI, 1 (Bruselas, 1991), pp ΑΓΓΕΛΟΥ, Α., Ο Μανουήλ Β Παλαιολόγος και το Ισλάμ, en: Λόγια και Δημώδης Γραμματεία του Ελληνικού Μεσαίωνα, Αφιέρωμα στον ευδόξο Θ Τσολάκη Πρακτικά Θ Επιστημονικής Συναντήσης (11-13 Μαΐου 2000). Tesalónica, 2002, pp ΖΗΣΗΣ, Θ., ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ-ΑΤΖΑΚΑ, Π., ΚΑΤΣΑΡΟΣ, Β. (Eds.), Η Μακεδονία κατά την εποχή των Παλαιολόγων. Tesalónica, ΚΑΛΤΣΟΓΙΑΝΝΗ, Ε., ΚΟΤΖΑΜΠΑΚΗ, Σ., ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ, Η., Η Θεσσαλονίκη στη Βυζαντινή Λογοτεχνεία, Ρητορικά και αγιολογικά κείμενα. ΒΚΜ, 32, Tesalónica, 2002, pp

18 Roberto Soto A.: Μανουηλ Β Παλαιολογος αυτοκρατορας και ΚΑΤΣΩΝΗ, Π., Μια Επταετία Κρίσιμων Γεγονότων το Βυζάντιο στα έτη ΒΚΜ, 33, Tesalónica, ΚΙΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ, Τ., Βασιλεύς ή Οικονόμος. Πολιτική εξουσία και ιδεολογία πριν την άλωση. Atenas, ΝΕΡΑΝΤΖΗ ΒΑΡΜΑΣΗ, Β., Το Βυζάντιο και η Δύση ( ). Συμβολή στην ιστορία των πρώτων χρόνων της μονοκρατορίας του Ιωάννη Ε Παλαιολόγου. Tesalónica, ΠΗΛΑΒΑΚΗΣ, Μ., ΒΑΜΒΑΚΑΣ, Δ., Αγίου Μάρκου του ευγενικού, μητροπολίτου Εφέσου. Εάλω Θεσσαλονίκη. Θρήνος για την άλωση του Atenas, ΣΑΠΙΚΑΣ, Δ., Δεσποτάτο του Μωρέως: Μονεμβασία - Μάνη Μυστράς (Ίδρυση - Ακμή Τέχνη Παρακμή) 14 ος μ.χ. Αιώνας, Βυζαντιναί Μελέται, 6 (Atenas, 1995), pp ΤΩΜΑΔΑΚΗΣ, Ν., Συλλάβος Βυζαντινών μελετών και κειμένων. Atenas, 1961, pp

Τα αυτοκρατορικά εγκώμια στην παλαιολόγεια περίοδο

Τα αυτοκρατορικά εγκώμια στην παλαιολόγεια περίοδο Τα αυτοκρατορικά εγκώμια στην παλαιολόγεια περίοδο Οι προϋποθέσεις για την άνθηση του είδους Οι εκπρόσωποι Οι περιστάσεις συγγραφής και εκφώνησης Η παράδοση των κειμένων Α. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Το είδος του αυτοκρατορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΟΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ. ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ, ΜΑΝΟΥΗΛ Β' ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ.

ΒΑΣΙΛΙΚΟΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ. ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ, ΜΑΝΟΥΗΛ Β' ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ. I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΡΙΑ ΕΛΕΥΘ. ΜΕΔΕΝΤΖΙΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΟΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ. ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ, ΜΑΝΟΥΗΛ Β' ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ. Μεταπτυχιακή Εργασία που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Ο κόσμος του Βυζαντίου G. Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο διάλογος µεταξύ Μανουήλ Β και ενός Mudarris. Carlos Martínez Carrasco

Ο διάλογος µεταξύ Μανουήλ Β και ενός Mudarris. Carlos Martínez Carrasco Με το βλέµµα στο Ισλάµ. Ο διάλογος µεταξύ Μανουήλ Β και ενός Mudarris Carlos Martínez Carrasco Όταν γίνεται αναφορά στις σχέσεις του Οθωµανικού Εµιράτου και της Ρωµανίας κατά τον 14 ο και 15 ο αιώνα, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Κηπουρός ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ Θράκη 2006, Ιστορικό Ανακτορικό Συγκρότημα Διδυμοτείχου

Χρήστος Κηπουρός ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ Θράκη 2006, Ιστορικό Ανακτορικό Συγκρότημα Διδυμοτείχου Ιστορικό Ανακτορικό Συγκρότημα Διδυμοτείχου 1 ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ Copyright 2006, Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Ιστορικό Ανακτορικό Συγκρότημα Διδυμοτείχου

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της βυζαντινής ρητορικής στη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας: η περίπτωση των Κατόπτρων Ηγεμόνων.

Η συμβολή της βυζαντινής ρητορικής στη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας: η περίπτωση των Κατόπτρων Ηγεμόνων. Η συμβολή της βυζαντινής ρητορικής στη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας: η περίπτωση των Κατόπτρων Ηγεμόνων. ΔΡ. ROBERTO ANDRÉS SOTO Καθηγητής Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστήμιο της Χιλής Universidad de Chile

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΟΣ Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ( οδηγίες για τους μαθητές) Φεβρουάριος 2012 1. Τι είναι η «Σύνοδος των Εφήβων»

Διαβάστε περισσότερα

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο CATERINA MALANDUGNO Φοιτήτρια Το 741 ο Κωνσταντίνος Κοπρώνυμος ακολουθώντας τα βήματα του Λεόντος Γ ξεκίνησε μία σκληρή καταδίωξη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8 Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ Εργασία 8 ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΑΓΝΗΣ ΒΟΥΡΤΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΤΑΞΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή -Ν.Βλεμμύδης -Έργο -Θεολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα Δημήτρης Σπυρόπουλος Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα http://www.lefkiselida.gr Αυτό το κείμενο που δημοσιεύεται από τις εκδόσεις «Λευκή σελίδα», προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Κωνσταντίνος Λιάκος Β2 49 ο Γυμνάσιο Αθηνών 2011-2012 Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Όπως και στον σύγχρονο κόσμο, έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή

Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής 1 Κεφάλαιο 8 Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής Ανάµεσα στους δασκάλους του Γένους ξεχωρίζουν για τη δράση τους ο λόγιος επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής, ένας Έλληνας φιλόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ρώμη. Ιφιγένεια Λιούπα

Αρχαία Ρώμη. Ιφιγένεια Λιούπα Αρχαία Ρώμη Ιφιγένεια Λιούπα Η αρχαία Ρώμη ξεκίνησε από την ιταλική χερσόνησο κατά τον 8ο αιώνα π.χ. Με επίκεντρο την πόλη της Ρώμης εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες αυτοκρατορίες του αρχαίου κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου Αυτοκρατορία Κωνσταντινούπολης Βαλδουίνος της Φλάνδρας Βασίλειο Θεσσαλονίκης Θρακικά, μακεδονικά εδάφη Βονιφάτιος Μομφερατικός Δουκάτο Αθηνών Καταλανοί (πρωτεύουσα Θήβα) Μαγιόλοι Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2015-2016 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία Εποχής

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α9: Θεολόγοι του τέλους της αυτοκρατορίας Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Λέσχη ανάγνωσης «Η ιστορία του γάτου που έμαθε σε ένα γλάρο να πετάει», Λουίς Σεπούλβεδα

Λέσχη ανάγνωσης «Η ιστορία του γάτου που έμαθε σε ένα γλάρο να πετάει», Λουίς Σεπούλβεδα Λέσχη ανάγνωσης «Η ιστορία του γάτου που έμαθε σε ένα γλάρο να πετάει», Λουίς Σεπούλβεδα Μικροί λογοτέχνες: Ολυμπιάδα Σωκράτους, Μαρία Κωστέα, Β5 Γυμνάσιο Αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου Σχολική χρονιά: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Πολιτιστικής Ακαδημίας «Άγιος Επιφάνιος» πραγματοποιήθηκε, από τις 13-15 Φεβρουαρίου 2014, στο Μέγα Συνοδικό της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας στο Παραλίμνι το Β Διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανικές Πρακτικές

Χριστιανικές Πρακτικές Χριστιανικές Πρακτικές του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Χριστιανικές Πρακτικές Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός;

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Ιωάννης 1[α ]:1 --- Θεός ή «κάποιος θεός»; 1 Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Εδώ θα εξετάσουμε το εδάφιο Ιωάννης 1[α ]:1 το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο λέει, «Εν αῤχη

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Α. Η βυζαντινή διπλωματία Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Μέθοδοι της βυζαντινής διπλωματίας: Ευκαιριακές αποστολές πρέσβεων Χορηγίες ( χρήματα ή δώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Kalogirou, Dimitra. Neapolis University

Kalogirou, Dimitra. Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Health Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿÿ¹ º ¹½É½¹º Â Ä ¾µ¹Â Äɽ þÿãä ÃŽ ÀĹº º±¹ ÃÄ ½ ɱ½ Kalogirou, Dimitra þÿ Á̳Á±¼¼±

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Ο ΒΟΥΛΓΑΡΟΚΤΟΝΟΣ (976-1025) 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ήταν η Ελένη,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Παύλος και Φιλήμονας

Παύλος και Φιλήμονας Παύλος και Φιλήμονας Έχετε ποτέ διαβάσει την επιστολή του Παύλου προς τον Φιλήμονα; Είναι η πιο μικρή επιστολή του Παύλου. Μόλις και μετά βίας γεμίζει μια σελίδα Α4! Δεν το πιστεύετε; Ας τι διαβάσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός 124 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο Ἀρεοπαγιτικός λόγος του Ισοκράτη είναι το τελευταίο από τα ρητορικά κείµενα που διδάσκεται σύµφωνα µε το Πρόγραµµα Σπουδών στη Θεωρητική Κατεύθυνση της

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Υπατία Τετάρτη20 Νοεµβρίου 2013 Σχολικό έτος 2013-2014 Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Τµήµα Β1 Βιογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα