Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔOΣΗ ΣΤΗ ΝΕOΤΕΡΗ ΦΙΛOΣOΦΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔOΣΗ ΣΤΗ ΝΕOΤΕΡΗ ΦΙΛOΣOΦΙΑ"

Transcript

1 III Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔOΣΗ ΣΤΗ ΝΕOΤΕΡΗ ΦΙΛOΣOΦΙΑ Την εμπειρική φιλοσοφική παράδοση, της οποίας κύριος εισηγητής στα νεότερα χρόνια υπήρξε ο Francis Bacon, συνεχίζουν και συστηματοποιούν κατά τον 17ο αιώνα δύο από τους πιο σημαντικούς φιλοσόφους της περιόδου, ο Thomas Hobbes και ο John Locke. Ο Hobbes ενδιαφέρεται να συγκροτήσει, στη βάση της βακωνικής προοπτικής, μια συνεκτική εικόνα του κόσμου που θα πληροί τις απαιτήσεις μιας έλλογης κατανόησης του πραγματικού. Ενδιαφέρεται να συγκροτήσει μια συνεκτική θεωρία για τον κόσμο, τον άνθρωπο και την κοινωνία στη βάση της εμπειρικής αρχής και του μοντέλου που προσφέρει η μαθηματική γνώση. Στην κατεύθυνση αυτή θα προτείνει μια συστηματική ερμηνεία του πραγματικού στο πλαίσιο του μηχανιστικού υλισμού και μια εξήγηση του πολιτικού φαινομένου στο πλαίσιο της θεωρίας του φυσικού δικαίου. Ο Locke, από τη μεριά του, στρέφει το ενδιαφέρον του, στο πλαίσιο του ευρύτερου επιστημονικού προγράμματος της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου, προς τη διερεύνηση των δυνατοτήτων της ανθρώπινης νόησης και την επιστημονική και φιλοσοφική κατανόηση του πραγματικού. Ενδιαφέρεται επίσης και για την κατανόηση του πολιτικού φαινομένου στο πλαίσιο όχι μόνο της θεωρίας του φυσικού δικαίου, αλλά και μιας απόπειρας εκλογίκευσης και δικαιολόγησης των εμπειρικών δεδομένων της πολιτικής πραγματικότητας της εποχής του. Καρπός του ενδιαφέροντος αυτού, σε ό,τι αφορά τον Hobbes, είναι

2 96 / ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ το κλασικό του έργο Λεβιάθαν, μια πραγματεία για τον κόσμο, τον άνθρωπο και την πολιτική κοινωνία που εξακολουθεί ακόμα και σήμερα να ασκεί επιρροή. Σε ό,τι αφορά τον Locke, έχουμε ως καρπό των ερευνών του το Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση, μια καινοτόμο πραγματεία που καθόρισε ως έναν βαθμό τους τρόπους του φιλοσοφείν στα νεότερα χρόνια. 1. Thomas Hobbes ( ) Ο Thomas Hobbes, ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους του 17ου αιώνα και γενικότερα του νεότερου φιλοσοφικού στοχασμού, γεννήθηκε στη μικρή πόλη του Mάμσμπερι (Γουίλτσερ) της νότιας Αγγλίας, το 1588, από σχετικά φτωχούς γονείς. Η ζωή του καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του 17ου αιώνα και η σκέψη του διαμορφώνεται σε σχέση με τις σημαντικότερες επιτεύξεις του ανθρώπινου πνεύματος κατά την περίοδο αυτή, αλλά και σε σχέση με τα κρίσιμα κοινωνικά και πολιτικά συμβάντα που διαμόρφωσαν τον νεότερο κόσμο γενικά και το πρόσωπο της Αγγλίας ειδικότερα. Ο αιώνας στον οποίο έζησε ο Hobbes ήταν, όπως είναι γνωστό, ο αιώνας της μετάβασης από τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό, ο αιώνας των θρησκευτικών πολέμων (Τριακονταετής Πόλεμος ), ο αιώνας της Αγγλικής Επανάστασης, αλλά και ο αιώνας του Galileo και του Descartes. 1 Ο Hobbes, του οποίου τα πιο σημαντικά έργα δημοσιεύθηκαν κατά τη διάρκεια της

3 Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔOΣΗ ΣΤΗ ΝΕOΤΕΡΗ ΦΙΛOΣOΦΙΑ / 97 Αγγλικής Επανάστασης, ήδη από τα δεκατέσσερά του χρόνια γνωρίζει με επάρκεια τη λατινική και την ελληνική γλώσσα και πριν ακόμα τελειώσει τις βασικές του σπουδές είναι σε θέση να μεταφράσει από την ελληνική γλώσσα σε λατινικούς ιαμβικούς στίχους τη Μήδεια του Ευριπίδη. Μετά το τέλος των βασικών του σπουδών στο Mάμσμπερι, ο Hobbes θα εγγραφεί στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης για να παρακολουθήσει ένα πρόγραμμα μαθημάτων που ήταν αφιερωμένο γενικά στις ανθρωπιστικές σπουδές. Όταν, το 1608, τελείωσε τις σπουδές του στην Οξφόρδη, πέρασε στην υπηρεσία του λόρδου William Cavendish, που αργότερα (1618) θα γινόταν κόμης του Ντέβονσερ. Η παραμονή στην Οξφόρδη θα παίξει αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της σκέψης του θα του δημιουργήσει ένα αίσθημα αποστροφής προς τον αριστοτελισμό και ένα είδος εχθρότητας προς τα θρησκευτικά δόγματα, ιδιαίτερα προς τον καθολικισμό. (Ο Hobbes θα εξαπολύσει αργότερα βίαιες επιθέσεις κατά των πανεπιστημίων, που τα θεωρούσε θερμοκήπια στάσεων, τα οποία δημιούργησε η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία στον Μεσαίωνα για να διαιωνίσει την αμφισβήτηση της κοσμικής εξουσίας.) Εξάλλου η σχέση του με τον Cavendish, ως γραμματέα, οικοδιδασκάλου, οικονομικού εκπροσώπου και γενικού συμβούλου, θα σταθεί ιδιαίτερα κρίσιμη για τον φιλόσοφο. Πράγματι, η διανοητική εξέλιξη του Hobbes θα συνδεθεί, σε μεγάλο βαθμό, με τη μακρόχρονη υπηρεσία του στον Cavendish. Ο ευγενής αυτός διέθετε μια από τις καλύτερα οργανωμένες και πλούσιες για την εποχή βιβλιοθήκες στην οποία ο Hobbes είχε τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει τις έρευνές του ενώ πρόσφερε τη δυνατότητα στον φιλόσοφο, όντας υπεύθυνος για τη μόρφωση των παιδιών του, να πραγματοποιήσει μια σειρά από ταξίδια στην Ευρώπη ( , και ) και έτσι να έλθει σε επαφή με το ευρωπαϊκό διανοητικό κλίμα της εποχής. Ο Hobbes είχε τη δυνατότητα, κατά τη διάρκεια των σπουδών του, να συναντηθεί με πολιτικούς και διανοούμενους από όλη την Ευρώπη. Ως το 1636 είχε συναντηθεί με τους πλέον επιφανείς επιστήμονες και φιλοσόφους του καιρού του: Galileo, Gassendi, Mersenne. Ο Hobbes θα συναντηθεί και με τον Descartes, το 1648, λίγο πριν την αναχώρηση του τελευταίου για τη Σουηδία. Σημαντική, ως προς τη διαμόρφωση της σκέψης του, θα πρέπει να θεωρηθεί και η γνωριμία του ( ) με τον Francis Bacon.

4 98 / ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Παρόλο που στα γραπτά του αποφεύγει να αναφερθεί στον Bacon και παρόλο που γενικά εκφραζόταν περιφρονητικά για τα πειράματα της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου, που γίνονταν στο πνεύμα της βακωνικής μεθόδου, ο Hobbes φαίνεται να έχει επηρεαστεί σημαντικά από τη σκέψη του Bacon. Η επίδραση του Bacon στον Hobbes αφορά κυρίως την απόρριψη της σχολαστικής αριστοτελικής παράδοσης, την έμφαση στην ανάγκη διαμόρφωσης μιας νέας μεθόδου για τη μελέτη της φύσης και την έμφαση στην πρακτική αξία της γνώσης. Σημαντική επίσης θα πρέπει να θεωρηθεί η επίδραση που άσκησε ο Bacon στις απόψεις του Hobbes για τη γλώσσα και στην αντίληψή του για τη φύση. Η σχέση του Hobbes με τον Cavendish θα στρέψει, όπως ήταν φυσικό, το ενδιαφέρον του φιλοσόφου προς την πολιτική και το ενδιαφέρον του αυτό θα εκφραστεί αρχικά με τη μετάφραση του Θουκυδίδη στα αγγλικά, που δημοσιεύθηκε το Στον πρόλογο της μετάφρασης αυτής ο Hobbes εμφανίζει τον Θουκυδίδη ως υπέρμαχο της μοναρχικής διακυβέρνησης, πιθανόν στην προσπάθειά του να δικαιολογήσει την πολιτική του Καρόλου Α σε σχέση με το Κοινοβούλιο και το ανερχόμενο δημοκρατικό κίνημα. Το 1629 ο Hobbes θα πραγματοποιήσει το δεύτερο ταξίδι του στην Ευρώπη όπου θα διαβάσει τα Στοιχεία της γεωμετρίας του Ευκλείδη, πράγμα που θα παίξει καθοριστικό ρόλο σε ό,τι αφορά τους μεθοδολογικούς του προσανατολισμούς. Όπως θα δούμε, ο Hobbes ξεκινώντας από την αφετηρία που καθόρισε ο Bacon, την εμπειρική επιστημονική μέθοδο, θα αναπτύξει ένα είδος μεταφυσικού αθεϊστικού υλισμού που τελικά θα βασιστεί στη μέθοδο της ανάλυσης και της σύνθεσης που προσέφερε η γεωμετρία. Στο δεύτερο ταξίδι του στην Ευρώπη ο Hobbes θα έρθει σε επαφή με τον Mersenne και τον κύκλο του, που, όπως είναι γνωστό, συμπεριλάμβανε τους φιλοσόφους Descartes και Gassendi. Ενώ στο τρίτο ταξίδι του θα μεταβεί στην Ιταλία για να συναντήσει τον Galileo, το έργο του οποίου Διάλογος για τα δύο κύρια συστήματα του κόσμου (1632) αποτέλεσε το θεμελιακό έργο της νεότερης φυσικής. Από τις μαρτυρίες που υπάρχουν προκύπτει πως ο Hobbes γνώριζε το έργο αυτό ήδη από το Ο Hobbes επιστρέφει στην Αγγλία από τα ταξίδια του στην Ευρώπη το 1637 και την περίοδο που θα ακολουθήσει θα επιχειρήσει να

5 Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔOΣΗ ΣΤΗ ΝΕOΤΕΡΗ ΦΙΛOΣOΦΙΑ / 99 συστηματοποιήσει τη σκέψη του σε ό,τι αφορά τους μεθοδολογικούς και επιστημονικούς του προσανατολισμούς. Οι προσανατολισμοί του αυτοί ωστόσο έχουν εκφραστεί ήδη σε μια μικρή πραγματεία του με τον τίτλο A Short Treatise on First Principles (1630), όπου επιχειρεί να δώσει μια εξήγηση της αίσθησης στη γλώσσα μιας γενικής θεωρίας για την κίνηση. Η πραγματεία αυτή θα πρέπει να ιδωθεί, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, στο πλαίσιο της αντίθεσής του προς τα θεολογικά και σχολαστικά δόγματα και σίγουρα στο πνεύμα του Galileo και του Bacon, αλλά και της αρχαίας ατομικής θεωρίας. Είναι προφανές πως οι αφετηρίες του Hobbes βρίσκονται στο υπό διαμόρφωση νέο επιστημονικό και αντισχολαστικό πνεύμα. 3 Σε ό,τι αφορά την εξέλιξη και τη διαμόρφωση της σκέψης του Hobbes, η περίοδος είναι καθοριστικής σημασίας. Την περίοδο αυτή ο Hobbes, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε, διαμορφώνει τις γενικές κατευθύνσεις της φιλοσοφίας του. Ο Hobbes ενδιαφέρεται να συγκροτήσει ένα γενικό φιλοσοφικό σύστημα που να αγκαλιάζει το σύνολο του πραγματικού. Στην κατεύθυνση αυτή ο Hobbes θα παράγει έως το τέλος του 1640 δύο σημαντικά χειρόγραφα στα οποία αποτυπώνονται οι σχετικοί προβληματισμοί του. Το όλο φιλοσοφικό σύστημα, όπως το συνέλαβε ο Hobbes, περιλάμβανε τρία κύρια μέρη. Το πρώτο μέρος του συστήματος θα αναφερόταν στα σώματα (μεταφυσική και φυσική), θα περιέγραφε τις γενικές αρχές του μεγέθους και της κίνησης και θα πραγματευόταν τη συμπεριφορά των φυσικών σωμάτων. Το δεύτερο μέρος του συστήματος θα αναφερόταν στον άνθρωπο (φιλοσοφική ανθρωπολογία) και θα έδειχνε πώς θα μπορούσαν να εξηγηθούν τα αισθήματα, τα αισθητηριακά δεδομένα, οι σκέψεις και οι επιθυμίες με βάση τις ιδιαίτερες εσωτερικές κινήσεις στο ανθρώπινο σώμα, όταν αυτό έρχεται σε επαφή με τα άλλα σώματα. Το τρίτο μέρος του συστήματος, που θα αναφερόταν στους πολίτες, θα αποκάλυπτε το κράτος ως ένα τεχνητό σώμα το οποίο συγκροτείται από τις κινήσεις μεταξύ των ανθρώπων. 4 Σε ό,τι αφορά τα χειρόγραφα που παρήγαγε ο Hobbes, το πρώτο, γραμμένο στη λατινική γλώσσα, που είχε τον τίτλο Στοιχεία φιλοσοφίας, δεν διασώθηκε ολόκληρο (διασώθηκε ένα μόνο μέρος από το δεύτερο τμήμα του) το δεύτερο όμως χειρόγραφο διασώθηκε ολόκληρο και μάλιστα σε αρκετά αντίτυπα. Πρόκειται για μια αγγλική

6 100 / ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ πραγματεία, η οποία καλύπτει τα δύο τελευταία μέρη του συστήματός του και έχει τον τίτλο The Elements of Law, Natural and Politic. Ο Hobbes έγραψε προφανώς το έργο αυτό ως ένα είδος απόκρισης στο γενικότερο κλίμα της περιόδου. Καθώς είναι γνωστό, το 1640 είναι ακριβώς η χρονιά όπου έχουν κιόλας ξεκινήσει οι διαδικασίες της αστικής Αγγλικής Επανάστασης. Το κείμενο αυτό του Hobbes έτυχε μεγάλης ανταπόκρισης ανάμεσα στους φίλους του και, καθώς παρατηρεί ο Richard Tuck, πολλοί θεωρούν το έργο αυτό ως την καλύτερη διατύπωση της φιλοσοφίας του. 5 Το φθινόπωρο του 1640 ο Hobbes, επειδή ένιωθε ανασφαλής λόγω των απόψεων που είχε διατυπώσει στο παραπάνω έργο του, στο οποίο υποστήριζε το αδιαίρετο της μοναρχίας, αυτοεξορίζεται στο Παρίσι όπου επανασυνδέεται με τον κύκλο του Mersenne και όπου θα γράψει τις «Αντιρρήσεις» του για τους Μεταφυσικούς στοχασμούς του Descartes. Στο κείμενό του αυτό ο Hobbes ασκεί κριτική στον γάλλο φιλόσοφο από μια εμπειρική υλιστική προοπτική. Στο Παρίσι, ο Hobbes θα ετοιμάσει μια έκδοση στα λατινικά του τρίτου μέρους των Στοιχείων της φιλοσοφίας, την οποία θα δημοσιεύσει στα 1642 με τον τίτλο Section Three of the Elements of Philosophy: The Citizen (De Cive). Στο έργο αυτό ο Hobbes επιχειρούσε να αποδείξει τον κύριο σκοπό και την έκταση της πολιτικής εξουσίας. Το έργο αυτό περιέχει επίσης μια ανάλυση της σχέσης Εκκλησίας και πολιτικής εξουσίας και εκφράζει τους φόβους και την αποστροφή του φιλοσόφου προς τα θρησκευτικά δόγματα που τοποθετούσαν τη θρησκευτική αυθεντία πάνω από την πολιτική εξουσία. Το συγκεκριμένο έργο θα δημοσιευθεί και σε αγγλική μετάφραση, το 1651, με τον τίτλο Philosophical Rudiments concerning Government and Society. 6 Το ενδιαφέρον του Hobbes για τη φυσική φιλοσοφία εκφράζεται γραπτά για πρώτη φορά σε μια μικρή πραγματεία με τον τίτλο A Minute or First Draught of the Optiques (1646) και αργότερα έμμεσα αλλά σαφώς στον Leviathan (1651). Τη χρονιά που δημοσιεύθηκε ο Leviathan ο Hobbes επιστρέφει στην Αγγλία, όπου θα περάσει τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του. Το 1655 ο Hobbes θα δημοσιεύσει τη βασική του πραγματεία πάνω στη φυσική φιλοσοφία με τον τίτλο Elementorum Philosophiae Sectio Prima: De Corpore που αργότερα θα μεταφραστεί στα αγγλικά με τον τίτλο Elements of Philosophy: The

7 Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔOΣΗ ΣΤΗ ΝΕOΤΕΡΗ ΦΙΛOΣOΦΙΑ / 101 First Section, Concerning Body (1659). Το 1658 θα δημοσιευθεί στα λατινικά το δεύτερο μέρος του συστήματός του, το De Homine, που αναφέρεται σε θέματα φυσικής φιλοσοφίας και φιλοσοφικής ανθρωπολογίας. 7 Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί εδώ πως, σε ό,τι αφορά τη φυσική φιλοσοφία και τη σχέση του Hobbes με τη σκέψη του Descartes, φαίνεται ότι ο Hobbes κατά τη διαμονή του στο Παρίσι στα χρόνια του εμφυλίου πολέμου μετρίασε κάπως, μέσω της μεγαλύτερης εξοικείωσης με το έργο του γάλλου φιλοσόφου, την κριτική του στάση έναντι του Descartes. Στην πραγματικότητα ο Hobbes δεν θα διστάσει να παρουσιάσει μια υπεράσπιση των απόψεων του Descartes και του Galileo με την ευκαιρία μιας κριτικής του εναντίον του Άγγλου, επίσης εξόριστου στη Γαλλία, Thomas White, ενώ αργότερα θα θεωρήσει τον εαυτό του ως ένα είδος βοηθού (under-labourer) του Descartes. Ο τίτλος της κριτικής του Hobbes προς τον White είναι: Tres Dialogi de Mundo a Thoma Hobbio Malmesburiensis Examinati. 8 Ο Hobbes από την επιστροφή του στην Αγγλία και έως τον θάνατό του θα δημοσιεύσει και μια σειρά από άλλες εργασίες του. Ορισμένες από αυτές τις εργασίες που θα πρέπει να μνημονευτούν είναι οι εξής: A Dialogue between a Philosopher and a Student of the Common Law (1666) An Historical Narration concerning Heresy, and the Punishment thereof (1668) και Behemoth or, the Long Parliament (1670). Ακόμη πρέπει να μνημονευτούν η Αυτοβιογραφία του (1672) και μια έμμετρη μετάφραση της Ιλιάδας και της Οδύσσειας (1674), καθώς και δύο κείμενά του που έχουν ως θέμα τη σχέση ελευθερίας και αναγκαιότητας ή ελευθερίας της βούλησης και ντετερμινισμού: On Liberty and Necessity (1645) και The Questions concerning Liberty, Necessity and Chance (1656). 9 Πριν κλείσουμε την αναφορά μας στη ζωή και το έργο του Hobbes, θα ήταν χρήσιμο να υπογραμμίσουμε και μια άλλη μεγάλη οφειλή του φιλοσόφου στο διανοητικό κλίμα της εποχής του. Είδαμε πως η σκέψη του Hobbes διαμορφώνεται ως προς τους προσανατολισμούς της κάτω από την επιρροή στοχαστών, όπως ο Bacon και ο Descartes, και επιστημόνων, όπως ο Galileo. Ο Hobbes ήταν ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους του 17ου αιώνα, αλλά και ο κατεξοχήν πολιτικός φιλόσοφος της εποχής του. Αν λοιπόν θα ήθελε κανείς να εξε-

8 102 / ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ τάσει τη σχέση της πολιτικής σκέψης του Hobbes με τον προηγούμενο πολιτικό στοχασμό, τότε θα ήταν αναγκασμένος να αναζητήσει ίσως τον κυριότερο εκφραστή της θεωρίας του φυσικού δικαίου της περιόδου. Πρόκειται για τον ολλανδό νομομαθή και φιλόσοφο Hugo Grotius ( ), του οποίου το έργο De Jure Belli ac Pacis (1625) άσκησε μεγάλη επίδραση στους πνευματικούς κύκλους της Ευρώπης. Στο έργο αυτό βρίσκει κανείς πολλά στοιχεία του πολιτικού στοχασμού του Hobbes, κυρίως όμως βρίσκει τη θεωρία για τα φυσικά δικαιώματα και τη φυσική κατάσταση και τη θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου. 10 Επιστήμη και μεταφυσικός υλισμός Ο Hobbes φαίνεται να υιοθετεί μια στάση που, σε ό,τι αφορά το έργο του, οδηγεί τις θεωρητικές κατακτήσεις της εποχής του στις ακραίες τους συνέπειες. Καθώς ήδη σημειώσαμε, ο Hobbes, ξεκινώντας από τις διαπιστώσεις του Bacon, θα οδηγηθεί σε μια μορφή αθεϊστικού μεταφυσικού υλισμού που θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη διαμόρφωση του ρεύματος του νεότερου υλισμού. Από μια ορισμένη άποψη, ο Hobbes θα μπορούσε να θεωρηθεί ένας τυπικός εκπρόσωπος της νεότερης μηχανιστικής φιλοσοφίας, δηλαδή, του νεότερου μηχανιστικού υλισμού, που αποτελεί και τη μεταφυσική βάση της ανάλυσής του για το πολιτικό φαινόμενο. Σε ό,τι αφορά τον μεταφυσικό του υλισμό, ο Hobbes, υιοθετώντας πλήρως την εμπειρική κατεύθυνση και την υλιστική υπόθεση, θα επιχειρήσει να δώσει μια συνολική ερμηνεία του πραγματικού, συγκροτώντας έτσι μια μεταφυσική θεώρηση του κόσμου που ωστόσο ανταποκρινόταν στη νέα αντίληψη για το πραγματικό. Για τον ίδιο ο κόσμος θα μπορούσε να εξηγηθεί με βάση τις αρχές της μηχανιστικής αντίληψης, δηλαδή με βάση την ύλη και την κίνηση και την αρχή της αιτιότητας. Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε εδώ πως ο Marx, αναφερόμενος στην ιστορία της νεότερης φιλοσοφίας και ιδιαίτερα στον υλισμό των Bacon και Hobbes, εύστοχα θα επισημάνει τα γενικά χαρακτηριστικά της φιλοσοφικής θεώρησης του κόσμου του Hobbes. «Ο υλισμός» τονίζει «στην παραπέρα εξέλιξή του γίνεται μονόπλευρος. Ο Hobbes είναι αυτός που συστηματοποιεί τον υλισμό του Bacon».

9 Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔOΣΗ ΣΤΗ ΝΕOΤΕΡΗ ΦΙΛOΣOΦΙΑ / 103 Αλλά, συνεχίζει ο Marx, αντί να ακολουθήσει τις αρχές της επιστημονικής μεθόδου του Bacon, η οποία άφηνε ανοικτό το ζήτημα της συγκρότησης μιας θεωρίας για τη σύσταση του κόσμου και της ανθρώπινης φύσης που θα μπορούσε να στηριχθεί μόνο στην εξέλιξη της επιστήμης, ο Hobbes επιχείρησε να συγκροτήσει ένα σύστημα μεταφυσικών αρχών που θα εξηγούσε ολοκληρωτικά το σύνολο του πραγματικού. Για τον Marx, με τον Hobbes «η γνώση που βασίζεται πάνω στις αισθήσεις χάνει την ποιητική της ανθοφορία, μετατρέπεται σε αφηρημένη εμπειρία του γεωμέτρη. Η φυσική κίνηση θυσιάζεται στη μηχανική ή στη μαθηματική κίνηση η γεωμετρία αναγορεύεται σε βασίλισσα των επιστημών». Με δυο λόγια, ο υλισμός του Hobbes γίνεται, κατά τον Marx, αφηρημένος, θεωρησιακός, μεταφυσικός υλισμός. 11 Το παραπάνω σχόλιο του Marx υπογραμμίζει, κατά τη γνώμη μας, τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της υλιστικής θεώρησης του κόσμου του Hobbes. Είναι, όντως, αληθές πως η σκέψη του Hobbes καθορίζεται από την παράλληλη ανάπτυξη του εμπειρισμού και του ορθολογισμού. Ο Hobbes, καθώς επισημαίνει κι ο Θεόφιλος Βέικος, «κινείται στη γραμμή της σκέψης του Bacon και του Galileo. Στη φιλοσοφία του συναντάμε το ρεύμα του αγγλικού εμπειρισμού αλλά από μια άλλη άποψη και το αντίθετό του ρεύμα του γαλλικού ορθολογισμού». 12 Βεβαίως, και σε ό,τι αφορά τις κριτικές παρατηρήσεις του Marx, αυτές καθόλου δεν μειώνουν, όπως θα μπορούσε να νομίσει κανείς, τη σημασία της υλιστικής θεωρίας του Hobbes. Ο μηχανιστικός υλισμός του Hobbes πρέπει να εκτιμηθεί όχι μόνο σε σχέση με τους περιορισμούς του αλλά και σε σχέση με τη γενικότερη προοπτική που εκφράζει. Την προοπτική δηλαδή της νατουραλιστικής, αντιθρησκευτικής και κατ ουσία επιστημονικής προοπτικής του νεότερου πνεύματος, ιδιαίτερα κατά τον 17ο αιώνα. 13 Στην κατεύθυνση αυτή, εξαιρετικού ενδιαφέροντος είναι τα σχόλια του Richard Tuck σχετικά με την αντίληψη του Hobbes για την επιστήμη. Ο Tuck, εξετάζοντας τη θέση του Hobbes για την αντικειμενική ύπαρξη του κόσμου και για τη σχέση των περιεχομένων της συνείδησης με τον αισθητό κόσμο, καθώς επίσης και τη θέση του για τη φύση του φωτός, θα παρατηρήσει πως την αίσθηση του Hobbes για το τι μπορεί να είναι μια καλή επιστημονική εξήγηση θα τη συμμερίζονταν αργότερα πολλοί επιστήμονες. Η φιλοσοφία του Hobbes, σε αντίθεση

10 104 / ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ προς τις άλλες φιλοσοφικές προτάσεις του καιρού του, βρίσκεται, κατά τον Tuck, «πιο κοντά στις υποθέσεις στις οποίες βασίζεται η σύγχρονη επιστήμη». Ουσιαστικά, ο Hobbes υιοθετεί την καρτεσιανή υπόθεση για αναγωγή του κόσμου της εμπειρίας στο εξηγητικό επίπεδο των υποθέσεων και των οντοτήτων που συλλαμβάνει η νόηση και που εκφράζουν τη φυσική νομοτέλεια. Ωστόσο ο Hobbes επιχειρεί να συλλάβει νοητικά τον εξωτερικό υλικό κόσμο της εμπειρίας «χωρίς να καταφεύγει σε θεολογικού τύπου υποθέσεις, πράγμα που τον φέρνει πολύ κοντά στην εκκοσμικευμένη σκέψη πολλών σύγχρονων επιστημόνων». Η φιλοσοφία του Hobbes, σε αντίθεση με τις θεολογικές εικασίες ορισμένων επιστημόνων, όπως του Νewton, ήταν μια πραγματικά εκκοσμικευμένη φιλοσοφία της επιστήμης. 14 Ο υλισμός του Hobbes, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε, είναι ένας συνεπής υλισμός και ως τέτοιος αθεϊστικός. Τόσο ο εμπειρισμός όσο και η άποψη για την επιστημονική μέθοδο προϋποθέτουν την αντικειμενικότητα, την υλικότητα και την ανεξάρτητη από τη γνωρίζουσα συνείδηση ύπαρξη του κόσμου. Ο κόσμος είναι αυθύπαρκτος, δεν δημιουργήθηκε από κανένα υπερβατικό ον, και η ουσία του συνίσταται στην υλικότητά του. Ο κόσμος δεν είναι, κατά την άποψη του Hobbes, παρά ύλη σε κίνηση και για τον λόγο αυτόν είναι προσιτός στην ανθρώπινη γνώση που βασίζεται στην εμπειρία και στη μέθοδο της ανάλυσης και της σύνθεσης. Για τον Hobbes, πηγή όλων των σκέψεων και των διαλογισμών μας είναι η αίσθηση, «γιατί δεν υπάρχει καμιά αντίληψη στο ανθρώπινο πνεύμα που να μην έχει προέλθει από κάποιο αισθητήριο όργανο». 15 Αιτία της αίσθησης δεν είναι παρά τα εξωτερικά, υλικά σώματα τα οποία επιδρούν στα αισθητήρια όργανά μας παράγοντας τις διάφορες εικόνες, τα αισθήματα. Για τον Hobbes, ό,τι αποκαλούμε αισθητές ιδιότητες των πραγμάτων δεν είναι στην πραγματικότητα παρά διάφορες κινήσεις της ύλης από την οποία αποτελούνται τα εξωτερικά αντικείμενα. Ο εξωτερικός, αισθητός αντικειμενικός κόσμος, αυτό που πραγματικά υπάρχει, δεν είναι, καθώς σημειώσαμε, παρά ύλη σε κίνηση και η δομή του κόσμου κι αυτό ισχύει για τον φυσικό κόσμο, τον άνθρωπο και την πολιτεία ανταποκρίνεται στο μηχανιστικό μοντέλο. Αυτό βεβαίως σημαίνει πως είναι δυνατή η ανάλυσή του στα στοιχεία που τον αποτελούν, όπως βεβαίως είναι δυνατή και η ορθο-

11 Η ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔOΣΗ ΣΤΗ ΝΕOΤΕΡΗ ΦΙΛOΣOΦΙΑ / 105 λογική του ανασυγκρότηση. Ο Hobbes αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο λογικό ως ένα είδος λογισμού. Το ανθρώπινο λογικό «καθορίζεται από την ικανότητά του να αντιλαμβάνεται και να λογαριάζει, δηλαδή να προσθέτει και να αφαιρεί, να πολλαπλασιάζει και να διαιρεί». Έτσι, «όταν το ανθρώπινο λογικό προσθέτει ή πολλαπλασιάζει, δηλαδή προσθέτει διαδοχικά ίσα ποσά, τότε μπορούμε να πούμε ότι συνθέτει. Όταν όμως αφαιρεί ή διαιρεί, δηλαδή αφαιρεί διαδοχικά ίσα ποσά, τότε μπορούμε να πούμε ότι αναλύει». 16 Η μέθοδος της ανάλυσης και της σύνθεσης είναι, για τον Hobbes, η προσήκουσα μέθοδος για τη γνώση του κόσμου. 17 Πιο συγκεκριμένα, η εικόνα του κόσμου στον Hobbes εμφανίζεται ως ακολούθως: Ο κόσμος δεν αποτελείται παρά από σώματα που βρίσκονται σε κίνηση. Με τον όρο σώμα ο Hobbes εννοεί αυτό που γεμίζει ή καταλαμβάνει κάποιο συγκεκριμένο χώρο ή τόπο και δεν εξαρτάται από τη φαντασία, αλλά είναι ένα πραγματικό μέρος αυτού που αποκαλούμε σύμπαν. Γιατί στο σύμπαν, που είναι άθροισμα όλων των σωμάτων, δεν υπάρχει κανένα πραγματικό του μέρος που να μην είναι επίσης σώμα ούτε μπορεί να είναι κάτι πραγματικά ένα σώμα, τη στιγμή που δεν είναι μέρος αυτού του αθροίσματος των σωμάτων του σύμπαντος. 18 Στο υλικό σύμπαν των σωμάτων σημαντική θέση έχει η ιδέα της κίνησης. Για τον Hobbes, η κίνηση, μια ξεχωριστή από την ύλη οντότητα, όπως την ήθελε η μηχανιστική φιλοσοφία, ήταν «η πύλη της φυσικής φιλοσοφίας». Επιστήμη, για τον Hobbes, σήμαινε γνώση των αιτίων και τις αιτίες για τις αλλαγές στα σώματα τις αναζητούσε στις κινήσεις των μερών τους. Στο De Corpore, τη βασική του πραγματεία πάνω στη φυσική φιλοσοφία, γράφει: Η ποικιλία όλων των σχημάτων προκύπτει από την ποικιλία εκείνων των κινήσεων από τις οποίες αυτά έγιναν και η κίνηση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει οποιαδήποτε άλλη αιτία εκτός από την κίνηση ούτε η ποικιλία αυτών των πραγμάτων που αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας, όπως τα χρώματα, οι ήχοι, οι γεύσεις κτλ. έχουν άλλη αιτία εκτός από κίνηση, που εν μέρει βρίσκεται

12 106 / ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ στα αντικείμενα που επιδρούν πάνω στις αισθήσεις μας και εν μέρει σε εμάς τους ίδιους. 19 Για τον Hobbes, όλες οι αισθητές ποιότητες, όπως φως, χρώμα, ήχος, οσμή, θερμότητα, ψύχος, σκληρότητα, απαλότητα κτλ. είναι απλά διάφορες κινήσεις. Γράφει: Όλες αυτές οι ποιότητες που ονομάζονται αισθητές είναι το αντικείμενο που τις προκαλεί και δεν είναι παρά διάφορες κινήσεις της ύλης με τις οποίες το αντικείμενο πιέζει με διάφορους τρόπους τα αισθητήρια όργανά μας. Ούτε σε εμάς που δεχόμαστε την πίεση είναι τίποτε άλλο εκτός από διαφορετικές κινήσεις, γιατί η κίνηση δεν παράγει παρά μόνο κίνηση. 20 Ο Hobbes δεν εξηγούσε μηχανιστικά μόνο τα φυσικά φαινόμενα, αλλά επίσης και την ίδια τη σκέψη. Ο άνθρωπος δεν είναι, για τον Hobbes, παρά ένας μηχανισμός και η ζωή τίποτε άλλο «παρά μια κίνηση των μελών του σώματος». 21 Η σκέψη ή το πνεύμα δεν είναι επίσης παρά μια ιδιαίτερη κίνηση των σωμάτων. Ο Hobbes, διαφορετικά από τον Descartes, δεν πίστευε ότι η σκέψη ανήκει, από οντολογική άποψη, σε μια μη υλική οντότητα ή φορέα όπως η ψυχή ή το πνεύμα. Ο Hobbes σαφώς απέρριπτε την υποστασιοποίηση της σκέψης. «Υπόσταση και σώμα» έγραφε «σημαίνουν το ίδιο πράγμα και κατά συνέπεια η έκφραση ασώματη υπόσταση δεν είναι παρά λέξεις που όταν συνάπτονται η μια με την άλλη αλληλοκαταστρέφονται, όπως όταν ένας άνθρωπος θα έλεγε ένα ασώματο σώμα». 22 Πράγματι, «αυτό που σκέπτεται είναι κάτι το σωματικό δεν μπορούμε να χωρίσουμε τη σκέψη από μια ύλη που σκέπτεται, το σωστό συμπέρασμα [συνεπώς] φαίνεται να είναι αυτό, ότι δηλαδή αυτό που σκέπτεται είναι μάλλον υλικό παρά άυλο». 23 Πολιτική φιλοσοφία Καθώς γίνεται γενικά δεκτό, αυτός που κατ αρχάς φαίνεται να θεμελιώνει θεωρητικά τον νεότερο πολιτικό στοχασμό είναι ο Niccolò Machiavelli. Ωστόσο αυτός που ουσιαστικά συστηματοποιεί τον νεό-

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1 J. Locke, Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση, [An Essay Concerning Human Understanding], μτφρ. Γρ. Λιονή, επιμ. Κ. Μετρινού, Αθήνα: Αναγνωστίδης, χ.χ. 2 1. [Η εμπειρική καταγωγή της γνώσης.] «Ας

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ 33 ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ JOHN LOCKE (1632-1704) Το ιστορικό πλαίσιο. Την εποχή του Locke είχε αναβιώσει ο αρχαίος ελληνικός σκεπτικισμός. Ο σκεπτικισμός για τον Locke οδηγούσε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Διδάσκων: Επίκ. Καθ. Aθανάσιος Σακελλαριάδης Σημειώσεις 4 ης θεματικής ενότητας (Μάθημα 9 Μάθημα 10) ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΝΟΥ Ο κλάδος της φιλοσοφίας που περιλαμβάνει τη φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Σπύρου Ν. Πνευµατικού Καθηγητή Μαθηµατικών Πανεπιστηµίου Πατρών ΕΚ ΟΣΕΙΣ Γ. Α. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ 2005 Σ. Ν. Πνευµατικός Η αναπαραγωγή ολικά ή µερικά ή περιληπτικά, ή η αντιγραφή του

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης»

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Κωνσταντίνος Δ. Σκορδούλης Παιδαγωγικό Τμήμα ΔΕ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Δυισμός: η κυρίαρχη οντολογία των φιλοσόφων 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική, Μαθηματικά και Φιλοσοφία

Φυσική, Μαθηματικά και Φιλοσοφία 1 Φυσική, Μαθηματικά και Φιλοσοφία ΥΛΙΣΤΙΚΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΥΛΙΣΜΟΣ Κύριο όργανο του ανθρώπου στην εξερεύνηση του περιβάλλοντος χώρου, σύμφωνα με τα δόγματα της Δυτικής πολιτισμικής κληρονομιάς, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

"ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου

ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Παρουσίαση βιβλίου από τον Κ. Γ. Νικολουδάκη, Δεκ. 2015 Ιαν. 2016 "ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Υπότιτλος στο εξώφυλλο: -ΤΟ ΚΥΡΟΣ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΛΟΓΟΥ -Ο ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα # 2: Επιστημολογία και Φιλοσοφικά Ρεύματα Μιλτιάδης Χαλικιάς Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, )

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, ) EDMUND HUSSERL 1 EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, 1859-1938) Ο Καρτέσιος (Ντεκάρτ) αναζήτησε να θεμελιώσει τη γνώση και να εξασφαλίσει την ανάπτυξη της Επιστήμης στις πρώτες αναμφισβήτητες παρατηρήσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

102 Φιλοσοφίας Πάτρας

102 Φιλοσοφίας Πάτρας 102 Φιλοσοφίας Πάτρας Το Τμήμα Φιλοσοφίας ιδρύθηκε με το Π.Δ. 206/1999 (Φ.Ε.Κ. 176/6-9-1999) και αποτελεί το πρώτο και μοναδικό αμιγώς φιλοσοφικό τμήμα στην Ελλάδα. Άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ Η Κλασική Μηχανική σηµματοδοτεί την πρώτη µμεγάλη επανάσταση της ανθρώπινης σκέ- ψης στην πορεία της για την ερµμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Ενότητα 1η: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Όνομα Καθηγητή: ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΛΕΡΗ Τμήμα: ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ 1. Σκοποί Ενότητας Παρουσιάζεται η φιλοσοφία του 20 ου αιώνα (και γενικά η σύγχρονη φιλοσοφία ως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 1: Οι φιλοσοφικές καταβολές της ψυχολογίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 1: Οι φιλοσοφικές καταβολές της ψυχολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 1: Οι φιλοσοφικές καταβολές της ψυχολογίας Θεματική Ενότητα 1: Στόχοι: Η απόκτηση ενημερότητας, εκ μέρους των φοιτητών, για

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μέθοδοι Έρευνας Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα Βύρων Κοτζαμάνης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της αιτιότητας στη φιλοσοφία του Kant: η σημασία της Δεύτερης Αναλογίας

Η έννοια της αιτιότητας στη φιλοσοφία του Kant: η σημασία της Δεύτερης Αναλογίας Η έννοια της αιτιότητας στη φιλοσοφία του Kant: η σημασία της Δεύτερης Αναλογίας Διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Ιστορία και Φιλοσοφία της Επιστήμης και της Τεχνολογίας» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 5: Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ Salviati: Εκεί όπου δεν μας βοηθούν οι αισθήσεις πρέπει να παρέμβει η λογική, γιατί μόνο αυτή θα επιτρέψει να εξηγήσουμε τα φαινόμενα ΓΑΛΙΛΑΪΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ «Προτάξτε τρεις βασικές προϋποθέσεις της Επιστημονικής Επανάστασης. Αναλύστε και τεκμηριώστε τις επιλογές σας» Επαναδιατύπωση του θέματος- Στόχοι της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανοκρατία και Καρτέσιος (επανάληψη)

Μηχανοκρατία και Καρτέσιος (επανάληψη) Μηχανοκρατία και Καρτέσιος (επανάληψη) Μηχανοκρατία Νέα αντίληψη για τον κόσμο σύμφωνα με την οποία για κάθε φυσικό φαινόμενο μπορεί να δοθεί μια μηχανική εξήγηση. Πρώτη συστηματική προσπάθεια αναγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου Ρένια Γασπαράτου αισθήσεις λογική γλώσσα συναίσθημα πού εδράζονται οι γνωστικές και νοητικές μας δεξιότητες; τι είδους δεξιότητες είναι; πώς θα τις μελετήσουμε; Το σκληρό πρόβλημα της συνείδησης : τι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ Η

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ Η ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ Η έννοια της «μεθόδου» βρίσκεται στο επίκεντρο τόσο της ρασιοναλιστικής όσο και της εμπειριστικής επιστημολογίας που απετέλεσαν τα στηρίγματα της επιστημονικής επανάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Η μεθοδολογία της επιστήμης

Η μεθοδολογία της επιστήμης Η μεθοδολογία της επιστήμης Στο βιβλίο «the evolution οf scientific thought», που τμήμα του μεταφράζω στο «στοιχεία φιλοσοφίας από την επιστημονική μέθοδο» ο Abraham D Abro μας παρουσιάζει τη μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ CLOUD COMPUTING ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ CLOUD COMPUTING ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ CLOUD COMPUTING ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ - Καθορισμός του πλαισίου μετάβασης στο περιβάλλον του cloud computing - Αναγνώριση ευκαιριών και ανάλυση κερδών/κόστους από την

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστοσελίδα: Γραφείο: ΣΘΕ, 4 ος όροφος, γραφείο 3 Ώρες: καθημερινά Βιβλίο: Ομότιτλο, εκδόσεις

Ιστοσελίδα:  Γραφείο: ΣΘΕ, 4 ος όροφος, γραφείο 3 Ώρες: καθημερινά Βιβλίο: Ομότιτλο, εκδόσεις Ιστοσελίδα: http://www.astro.auth.gr/~varvogli/ Γραφείο: ΣΘΕ, 4 ος όροφος, γραφείο 3 Ώρες: 10.00-12.00 καθημερινά Βιβλίο: Ομότιτλο, εκδόσεις Πλανητάριο, 200 σελίδες Ημερολόγιο μαθήματος Μέθοδος διδασκαλίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΑ ΣΧΟΛΗ

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΤΆ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΑΡΙΣΤΟΞΕΝΕΙΑ ΣΧΟΛΗ Στον τομέα της μουσικής η έρευνα του Αριστόξενου ήταν επαναστατική. Παραμέρισε τις έρευνες των πυθαγορείων

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες Κοινωνικού Συμβολαίου. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη

Θεωρίες Κοινωνικού Συμβολαίου. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Θεωρίες Κοινωνικού Συμβολαίου Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Κύρια Ιδέα Οι άνθρωποι συνέρχονται και αποφασίζουν όλοι μαζί για το βασικό νόμο «σύνταγμα» με τον οποίο θα κυβερνώνται Βασικές προϋποθέσεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» Αριστοτέλης (384-322 π.χ.) Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε το 384 π.χ. Ήταν γιος ενός θεραπευτή.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ J. LOCKE ΚΑΙ ΣΤΟΝ D. HUME

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ J. LOCKE ΚΑΙ ΣΤΟΝ D. HUME ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ J. LOCKE ΚΑΙ ΣΤΟΝ D. HUME ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟΠΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Ν. ΑΥΓΕΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Εξέλιξη των ιδεών στις Φυσικές Επιστήμες

Εξέλιξη των ιδεών στις Φυσικές Επιστήμες Εξέλιξη των ιδεών στις Φυσικές Επιστήμες Ενότητα 2: Γιατί το ερώτημα "τι είναι επιστήμη" δεν έχει νόημα χωρίς κάποιο χρονικό προσδιορισμό. Βασίλης Τσελφές Εθνικὸ και Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Οι φιλοσοφικές καταβολές της ψυχολογίας Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 3 η : Μεταφυσική ή Οντολογία ΙΙ: Ελεύθερη Βούληση Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων της Στήλης Α και δίπλα το γράµµα της θέσης που αποδίδεται στον καθένα από αυτούς από τη Στήλη Β.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 (ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 (ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 (ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ) Να σημειώσετε με Σ (σωστό) ή Λ (λάθος) στο τέλος των προτάσεων: 1. Η ύπαρξη των παραγόντων «υγιεινής» ή «διατήρησης» (κατά τον Herzberg) δημιουργεί ευχαρίστηση

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος.

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Γ. Μπλιώνης Κύκλος συζητήσεων για την Περιβαλλοντική

Διαβάστε περισσότερα

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας Δογματικά θέματα Γνώση εν προσώπω και Ελευθερία // Γνώση εν προσώπω και Αγάπη Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Β. Μπακούρος Η Χριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτο μέρος. Εισαγωγή

Πρώτο μέρος. Εισαγωγή Πρώτο μέρος Εισαγωγή Είναι σημαντικό να παρατηρηθεί ότι ο Χομπς απέχει συνειδητά από την ενσωμάτωση στο έργο του των βαθμών θέσεων της κραταιής τότε αντιαριστοτελικης, καρτεσιανής θεώρησης για τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Φ 619 Προβλήματα Βιοηθικής

Φ 619 Προβλήματα Βιοηθικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Οι κυριότερες μέθοδοι της Βιοηθικής (1): Ωφελιμισμός, Καντιανισμός. Περιπτωσιολογία. Ελένη Καλοκαιρινού Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΡΟΥΧ ΝΤΕ ΣΠΙΝΟΖΑ (1632-1677)

ΜΠΑΡΟΥΧ ΝΤΕ ΣΠΙΝΟΖΑ (1632-1677) ΜΠΑΡΟΥΧ ΝΤΕ ΣΠΙΝΟΖΑ (1632-1677) ΣΧΟΛΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ 1 ΜΠΑΡΟΥΧ ΝΤΕ ΣΠΙΝΟΖΑ (1632-1677) Από το βιβλίο Η Θεολογία της Επιστήμης 2000 Η ύπαρξη του Θεού, με την πιο αφηρημένη έννοιά του, αποδεικνύεται και

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1

Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ένα από τα ζητήματα τα οποία έχει θεωρηθεί από τα πιο δύσκολα για την ανθρώπινη σκέψη (αυτό για την αρχή του κόσμου), έχει μια από τις παρακάτω απλοποιημένες απαντήσεις: 1) Ο κόσμος

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αν δεν υπήρχε διαφορά ανάμεσα στην όψη των πραγμάτων και στην ουσία τους, η επιστήμη θα ήταν περιττή. Karl Marx Τα αξιώματα της επιχειρηματολογίας δεν επαρκούν για

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Λάμπρος Καφίδας 2007 2008

Λάμπρος Καφίδας 2007 2008 Thomas Hobbes Leviathan Η ζωή και το έργο του Ο Thomas Hobbes γεννήθηκε στις 5 Απριλίου 1588, πρόωρα, επειδή η μητέρα του θορυβήθηκε από την είδηση ότι η ισπανική «Αήττητη Αρμάδα» έφτανε στην Αγγλία. Πέθανε

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων Κεφάλαιο 9 Έλεγχοι υποθέσεων 9.1 Εισαγωγή Όταν παίρνουμε ένα ή περισσότερα τυχαία δείγμα από κανονικούς πληθυσμούς έχουμε τη δυνατότητα να υπολογίζουμε στατιστικά, όπως μέσους όρους, δειγματικές διασπορές

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Ουσία και το Δώρο του Ανθρώπινου Σχεδιασμού. Συντάχθηκε απο τον/την Spyraggelos Marketos Vlaikoudis Τρίτη, 11 Οκτωβρίου :27

Η Ουσία και το Δώρο του Ανθρώπινου Σχεδιασμού. Συντάχθηκε απο τον/την Spyraggelos Marketos Vlaikoudis Τρίτη, 11 Οκτωβρίου :27 Μου κάνουν συχνά ερωτήσεις σχετικά με το Ανθρώπινο Σχέδιο. Και μια από τις πιο βασικές ερωτήσεις που κάνει κάποιος που πρωτακούει για το Ανθρώπινο Σχέδιο, είναι το τι κάνει πραγματικά, τι μπορεί να κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Γνωσιολογικός Σχετικισμός και Θεωρία Σχετικότητας. Βασίλης Καρακώστας *

Γνωσιολογικός Σχετικισμός και Θεωρία Σχετικότητας. Βασίλης Καρακώστας * Φιλοσοφία των Επιστημών, επιμ. Δ. Σφενδόνη, Εκδ. Ζήτη, 2008, σσ. 83-99 Γνωσιολογικός Σχετικισμός και Θεωρία Σχετικότητας Βασίλης Καρακώστας * 1. Περί χώρου και χρόνου Στην παρούσα εργασία διερευνώνται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Τίτλος: Ο Σωκράτης και η εποχή του Συγγραφέας: Καλλιόπη Στυλιανή Κοντιζά Γνωστικό Αντικείμενο: Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων Τάξη: Γ Γυμνασίου Κείμενο: Κεφάλαιο 3 ο : Σωκράτης και

Διαβάστε περισσότερα