Η συμβολή των μισιοναρικών σχολικών εγχειριδίων στα πρώτα βήματα της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα κατά το 19 ο αιώνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η συμβολή των μισιοναρικών σχολικών εγχειριδίων στα πρώτα βήματα της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα κατά το 19 ο αιώνα"

Transcript

1 Πόλλη ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ Η συμβολή των μισιοναρικών σχολικών εγχειριδίων στα πρώτα βήματα της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα κατά το 19 ο αιώνα Σ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 19 ου ΑΙΩΝΑ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΕΣ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΟΙ ΕΦΘΑσαν στην Ελλάδα με σκοπό να προωθήσουν τα εκπαιδευτικά τους σχέδια στην ελληνική νεολαία και ειδικά στις γυναίκες. Η εργασία αυτή μελετά τα σχολικά εγχειρίδια των αμερικανών ιεραποστόλων τα οποία οι μισιονάριοι μετέφρασαν από την αγγλική στη νεοελληνική γλώσσα και τύπωσαν στα δικά τους τυπογραφεία σε διάφορα μέρη της Μεσογείου. Επίσης έχει ως στόχο να εξετάσει τη συνεισφορά αυτών των εντύπων στην καθιέρωση της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα και να μελετήσει τον αντίκτυπο που είχαν στην κοινωνία. Οι αμερικανοί προτεστάντες ιεραπόστολοι έγιναν οι πρωτοπόροι στην ίδρυση σχολείων για κορίτσια στην Ελλάδα, διότι έφθασαν το μερικοί λίγα χρόνια νωρίτερα- όταν το ελληνικό κράτος δεν διέθετε την αναγκαία σχολική υποδομή. Επειδή οι ιεραπόστολοι πίστευαν ότι η χώρα μας κατείχε σημαντική γεωγραφική θέση στη Μεσόγειο θάλασσα- ήταν το σταυροδρόμι μεταξύ ανατολής και δύσης και η «γέφυρα» του πολιτισμού και του εμπορίου- σκέφτηκαν ότι θα ήταν πολύ χρήσιμο να ιδρύσουν μισιοναρικούς σταθμούς και σχολεία σε αυτή την περιοχή. Όμως τα εκπαιδευτικά σχέδια των προτεσταντών ιεραποστόλων αμφισβητήθηκαν ως προς τη γνησιότητα των προθέσεών τους από ομάδα συντηρητικών ατόμων ενώ προκάλεσαν υποψίες στην Ορθόδοξη Εκκλησία καθώς και οι δύο πλευρές είχαν τη γνώμη ότι τα κορίτσια θα έπρεπε να μένουν στο σπίτι και να μη μαθαίνουν γράμματα. Επιπλέον οι ορθόδοξοι ιερείς είχαν λόγους να πιστεύουν ότι οι ιεραπόστολοι προσπαθούν να προσηλυτίσουν πιστούς στο προτεσταντικό δόγμα μέσω της εκπαίδευσης. Όμως, υπήρχαν και φωτισμένοι Έλληνες-διανοούμενοι με σπουδές ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/

2 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ στην Ευρώπη, οι οποίοι υποστήριζαν με θέρμη ότι τα κορίτσια άξιζαν να μαθαίνουν τα απαραίτητα γράμματα διότι η εκπαίδευση θα βοηθούσε τη βελτίωση του επιπέδου τους και αυτό το στοιχείο με τη σειρά του, θα τις καθιστούσε καλές συζύγους και μητέρες. Η μελέτη αυτή φωτίζει τα πρώτα βήματα που έγιναν για να τεθούν οι βάσεις δημιουργίας γυναικείας εκπαίδευσης το 19 ο αιώνα στην Ελλάδα από τα ιεραποστολικά σχολεία και τα μισιοναρικά εγχειρίδια. Θέτει τη βασική εκπαίδευση σταθερά στα πλαίσια ευρύτερων κοινωνικών παραμέτρων και τονίζει ιδιαίτερα το δικαίωμα των γυναικών να αποκτήσουν πρόσβαση στη γνώση. Υποστηρίζει ότι οι Αμερικανοί ιεραπόστολοι αποτέλεσαν το ερέθισμα για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα να οργανωθεί προκειμένου να αμυνθεί σε μια «ξένη» εκπαίδευση. Η γυναικεία προτεσταντική εκπαίδευση Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής η εκπαίδευση ήταν το εμπόδιο στο οποίο οι γυναίκες «σκόνταφταν» και που τις εμπόδιζε από μια ισότιμη θέση στην κοινωνία με τους άνδρες. Τότε σύντομα συνειδητοποίησαν ότι μόνο μέσω της εκπαίδευσης θα ήταν σε θέση τελικά να απελευθερωθούν από τους κοινωνικούς φραγμούς. Ο αγώνας για την εκπαίδευση των κοριτσιών άρχισε στη χώρα αυτή το 18 ο αιώνα και ιδιαίτερα μετά το Ήταν την εποχή αυτή που οι κοινωνικές δομές και ιδέες άρχισαν να αλλάζουν. Οι πιθανότητες να αποκτήσουν οι γυναίκες γνώση μέσω της εκπαίδευσης αυξήθηκαν, αλλά ακόμα και τότε η κοινωνία δεν τους επέτρεπε να είναι πλήρως ενεργές στον κοινωνικό ρόλο τους ή να έχουν πολλές ευκαιρίες για οικονομική ανεξαρτησία, δεδομένου ότι η επικρατούσα άποψη ήταν ότι η παιδεία τους θα στόχευε κυρίως στο να τις εκπαιδεύσει στο ρόλο τους ως καλές μητέρες και νοικοκυρές. Όμως ο ίδιος αιώνας έθεσε τα θεμέλια για την πρόοδο της γυναικείας παιδείας και έ- κανε μια νέα έναρξη προκαλώντας σαρωτικές αλλαγές στην κοινωνία, επηρεάζοντας συγχρόνως και τη θέση της γυναίκας. Στην Ευρώπη οι γυναίκες που ανήκαν στο προτεσταντικό δόγμα ενδιαφέρθηκαν για τη γνώση. Η «ευαγγελική κίνηση» του 17 ου αιώνα στην ευρωπαϊκή ήπειρο έδωσε ώθηση στη βασική παιδεία. Το πρώτο βήμα για το οποίο οι γυναίκες ενθαρρύνθηκαν να κάνουν, ήταν να μάθουν να διαβάζουν και κατόπιν να γράφουν. Και αυτό διότι οι Ευρωπαίες προτεστάντισσες είχαν το διακαή πόθο να διαβάζουν από μόνες τους το Λόγο του Θεού. Πολλά κορίτσια από αγροτικές οικογένειες της Μεγάλης Βρετανί- 48 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/2011

3 ΤΑ ΜΙΣΙΟΝΑΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ας και της Ολλανδίας οργάνωναν συναντήσεις προκειμένου να διδάξει η μια την άλλη ανάγνωση από κείμενα της Βίβλου η οποία ήταν το μόνο εκπαιδευτικό εγχειρίδιο που διέθεταν. Στις πρώτες δεκαετίες του 18 ου αιώνα παρατηρούμε την ίδρυση σχολείων φιλανθρωπίας για τα φτωχά κορίτσια με σκοπό να θέσουν τα θεμέλια των ηθικών αρχών, τα οποία περιλάμβαναν τη βασική εκπαίδευση. Εντούτοις μέχρι το 19 ο αιώνα δεν υπήρξε κανένας προγραμματισμός για μαζική γυναικεία παιδεία 1. Η προτεσταντική μεταρρύθμιση όμως βοήθησε πολύ τις γυναίκες να κερδίσουν την ανεξαρτησία τους, να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στη φιλανθρωπία, να καταλάβουν διοικητικές θέσεις σε ορφανοτροφεία, νοσοκομεία και σχολεία, και επίσης να λάβουν μέρος σε ιεραποστολές 2. Η γυναικεία εκπαίδευση στα Βαλκάνια και την ανατολική Μεσόγειο Σύμφωνα με την Maria Todorova, τα Βαλκάνια διαδραμάτισαν το ρόλο «γέφυρας» μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Βρίσκονταν μεν σε στρατηγικό γεωγραφικό σημείο, αλλά επειδή δε διέθεταν «το μυστήριο και τον πλούτο» της Ανατολής, δεν εξήψαν τη φαντασία τον δυτικών περιηγητών τόσο πολύ όσο η Ανατολή 3. Τα πρόσωπα που επισκέπτονταν τη Βαλκανική χερσόνησο ήταν κυρίως έμποροι, Αμερικανοί και ευρωπαίοι ταξιδιώτες, φιλέλληνες και ιεραπόστολοι οι οποίοι έστελναν στην πατρίδα τους περιγραφές των ταξιδιών τους από αυτά τα μέρη. Μερικοί από αυτούς ήταν αδιάφοροι για τους κατοίκους, ενώ άλλοι έδιναν ψευδείς πληροφορίες για την κοινωνική θέση των γυναικών. Οι Αμερικανοί μισιονάριοι έκαναν πολύ σοβαρές προσπάθειες να διδάξουν το Λόγο του Θεού με την ίδρυση επιτυχημένων σχολείων όπως το Robert College στην Κωνσταντινούπολη από το οποίο αποφοίτησαν πολλοί Βούλγαροι διανοούμενοι 4. Σε άλλα μέρη της ανατολικής Μεσογείου η κοινωνική θέση της γυναίκας ήταν εξίσου πολύ αδύνατη επειδή οι άνθρωποι ήταν αδαείς και προληπτικοί. Σύμφωνα με τον Edward Said του οποίου η θεωρία για την Ανατολή βασίστηκε στην ιδέα ότι υπήρχε ένα μεγάλο χάσμα μεταξύ Α- 1 Hufton Olwen, The Prospect Before Her: A History of Women in Western Europe , (ελληνική έκδοση), Νεφέλη Αθήνα 2003, σ Στο ίδιο, σ Todorova Maria, Imagining the Balkans, (ελληνική έκδοση), Παρατηρητής Θεσσαλονίκη 2000, σ Στο ίδιο, σ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/

4 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ νατολής και Δύσης, οι άνθρωποι στην Ανατολή ήταν «δεσποτικοί» και η πρώτη εντύπωση που ο επισκέπτης αποκόμιζε από τα μέρη αυτά ήταν αυτή των «διεστραμμένων ηθικών αρχών» 5. Όταν οι προτεστάντες μισιονάριοι έφθασαν σε αυτή την περιοχή του κόσμου στα μέσα της δεκαετίας του 1820, σημείωσαν τον αναλφαβητισμό που υπήρχε κυρίως στις γυναίκες. Παρατήρησαν επίσης ότι ο πρόωρος γάμος για τα νεαρά κορίτσια, οι πολυμελείς οικογένειες, το πρότυπο του άνδρα ως ηγετική και αυταρχική μορφή στο ρόλο του πατέρα-αφέντη και συζύγου, μαζί με την έλλειψη στοιχειώδους εκπαίδευσης στις νεαρές κοπέλες, έδιναν ένα πολύ χαμηλό κοινωνικό προφίλ στις γυναίκες. Σύντομα οι ιερωμένοι αυτοί αποφάσισαν ότι αυτά τα προβλήματα έπρεπε να λυθούν κυρίως με την παροχή γυναικείας εκπαίδευσης. Όμως οι άνδρες στην Ανατολή δεν φάνηκαν να συμφωνούν με τα εκπαιδευτικά σχέδια των ιεραποστόλων, ούτε θεωρούσαν την εκπαίδευση των συζύγων και θυγατέρων τους ως πρώτη προτεραιότητα. Από ιεραποστολικό σταθμό της Μικράς Ασίας, ο Αμερικανός μισιονάριος W. Goodell έγραψε χαρακτηριστικά: «Κατά πρώτα λόγο μας είπαν ότι είναι αδύνατο να διδάξει κανείς μια γυναίκα να διαβάσει, και μας διαβεβαίωσαν σοβαρά ότι όσο [δύσκολα] θα ήταν να διδάξουμε τα άγρια ζώα της ερήμου να διαβάζουν τόσο και μια γυναίκα. Και μετά ρωτηθήκαμε με ένα θριαμβευτικό ύφος, σε τι θα χρησίμευε να μάθει να διαβάζει, εάν βέβαια αυτή ήταν ικανή να το πράξει; Θα μπορούσε να ανάψει την πίπα του συζύγου της καλύτερα; Θα μπορούσε να του φέρει τις παντόφλες με περισσότερη σεμνότητα; Όσο για να μάθει να γράφει, να προσεύχεται κανείς στο τί θα μπορούσε να σκεφτεί να γράφει παρά μόνο ίσως «ερωτικές επιστολές» 6. Η γυναικεία εκπαίδευση αποτελούσε επίσης θέμα κοινωνικής διάκρισης. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παίρνουμε από μια από τις επιστολές του ιεραποστόλου E. Gridley από τη Σμύρνη το 1827, μόνο τα εύπορα κορίτσια μπορούσαν να μαθαίνουν γράμματα και αυτό ήταν σε μορφή ιδιωτικών μαθημάτων στο σπίτι 7. Εντούτοις στο παρασκήνιο, οι γυναίκες στην ανατολική Μεσόγειο διαδραμάτιζαν αποφασιστικό ρόλο στις υποθέσεις που αφορούσαν την οικογένειά τους. Είχαν, για παράδειγμα, την πλήρη υπευθυνότητα της ανα- 5 Said Edward W., Orientalism,(ελληνική έκδοση), Νεφέλη Αθήνα 2006, σ.14 και σ Lindsay Rao H, Nineteenth century American schools in the Levant: A study of purposes, The University of Michigan, School of Education, 1965, σ Layton Evro, «The Greek press at Malta of the A.B.C.F.M.», Ο Ερανιστής (1971). σ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/2011

5 ΤΑ ΜΙΣΙΟΝΑΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ τροφής των παιδιών, ενώ οι απόψεις τους σχετικά με την οικογένεια υιοθετούνταν χωρίς καμία αμφισβήτηση. Αυτό ενίσχυσε την πεποίθηση στους ιεραποστόλους ότι η εκπαίδευση μόνο για τα αγόρια δεν αρκούσε. Ο Αμερικανός ιεραπόστολος James Thomson έγραψε σε μια από τις εκθέσεις του στην ιεραποστολική εταιρεία A.B.C.F.M. 8 της οποίας ήταν μέλος, «ότι δε θα είχαν καμία ελπίδα επιτυχίας σε μόνιμη βάση εάν δε βελτίωναν το επίπεδο της γυναίκας» 9. Σύμφωνα με τον Thomson, η σταθερή πορεία της επιτυχίας της προτεσταντικής ιεραποστολής θα βασιζόταν στην ίδρυση σχολείων για κορίτσια. Το 1829 ο Αμερικανός ιεραπόστολος Josiah Brewer ίδρυσε ένα σχολείο θηλέων στη Σμύρνη. Στη αρχή το σχολείο συνάντησε ισχυρή κοινωνική αντίδραση διότι οι γυναίκες θεωρούνταν κατώτερες από τους άνδρες, και συνεπώς δεν άξιζαν να έχουν εκπαίδευση. Παρόλα αυτά η εκπαιδευτική πρωτοβουλία του Brewer σύντομα κέρδισε την υψηλή εκτίμηση της τοπικής κοινωνίας επειδή οι πλούσιοι έμποροι και άλλα άτομα με επιρροή, έστειλαν τις κόρες τους να φοιτήσουν 10. Στη Μικρά Ασία υ- πήρξαν επίσης και άλλες ιεραποστολικές προσπάθειες που έγιναν με σκοπό την καθιέρωση σχολείων για κορίτσια. Το 1832 ο W. Goodell και η σύζυγός του ίδρυσαν ένα τέτοιο σχολείο στη Σμύρνη το οποίο στεγάστηκε στο σπίτι τους. Τέσσερις μήνες αργότερα ο σκοπός του σχολείου αμφισβητήθηκε από την ελλαδική Ορθόδοξη Εκκλησία. Ένα επιχείρημα που προβλήθηκε από τους ορθόδοξους ιερείς ήταν ότι εάν τα κορίτσια μάθαιναν γράμματα, θα ήταν σε θέση να διαβάζουν και να γράφουν, και επομένως, να ανταλλάσουν ερωτικές επιστολές με αγόρια, στοιχείο που θεωρούνταν ντροπή για τις οικογένειές τους 11. Το 1845 οι Goodell έκαναν μια ακόμη απόπειρα και ίδρυσαν σχολείο στην Κωνσταντινούπολη για τα κορίτσια των Αρμενίων. Το σχολείο αυτό ήταν συγχρόνως και οικοτροφείο. Στη δεκαεπτάχρονη λειτουργία του αποφοίτησαν από αυτό, μεταξύ άλλων, και σύζυγοι προτεσταντών ιερωμένων Βλ. περισσότερα: Θαναηλάκη Πόλλη, Αμερική και Προτεσταντισμός: Η «Ευαγγελική Αυτοκρατορία» και οι οραματισμοί των Αμερικανών μισιονάριων για την Ελλάδα το 19 ο αιώνα», Καστανιώτης Αθήνα 2005, σσ Lindsay Rao H, Nineteenth Century, ό,.π.,σ Νάσιουτζικ Παυλίνα. Αμερικανικά οράματα στη Σμύρνη τον 19 ο αιώνα: Η συνάντηση της αγγλοσαξωνικής σκέψης με την Ελληνική, Εστία Αθήνα 2002, σσ Stone Fr., Academies for Anatolia. A Study of the Rationale Program and Impact of the Educational Institution, Sponsored by the American Board in Turkey: , The University of Connecticut 1984,σ Στο ίδιο. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/

6 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ Η περίπτωση της Ελλάδας Όταν το 1828 ο Rufus Anderson, ένας από τους Γραμματείς της A.B.C.F.M., επισκέφτηκε την ανατολική Μεσόγειο μαζί με το μισιονάριο Eli Smith, είδε ότι η γυναικεία εκπαίδευση ήταν συνολικά παραμελημένη. Στα Επτάνησα ο Smith παρατήρησε ότι δεν ήταν αναμενόμενο για τις γυναίκες να παρακολουθούν μαθήματα ούτε υπήρχε κρατική μέριμνα για το σκοπό 13. Ο Rufus Anderson πίστευε ότι η εκπαίδευση θα έπρεπε να περιλαμβάνει τις βαθμίδες της στοιχειώδους, μέσης και ανώτερης και για τα δύο φύλα. Όσο για το ανώτερο επίπεδο θεώρησε ότι πρέπει να δώσουν προσοχή «στην αναπόφευκτη ανάγκη ίδρυσης ιερατικών σχολών για άνδρες και γυναίκες, προκειμένου να δημιουργηθεί μια γενιά μορφωμένων κληρικών» 14. Στο βιβλίο του με τίτλο Observations upon the Peloponnesus and the Greek Islands (Παρατηρήσεις από την Πελοπόννησο και τα Ελληνικά Νησιά) το οποίο δημοσίευσε στη Βοστόνη ένα έτος αφότου είχε επιστρέψει από την περιοδεία του στην Ελλάδα, ο Anderson εξέφρασε την ανησυχία του για την απουσία εκπαίδευσης στην ελληνική νεολαία. Στις λεπτομερείς παρατηρήσεις του σχετικά με την εκπαίδευση και το κοινωνικό κράτος στη χώρα μας, πρότεινε λόγους πάνω στους οποίους θα στηρίζονταν η θρησκευτική μεταρρύθμιση, οι σπουδαιότεροι από τους οποίους ήταν «η γενική ομολογία της άγνοιας» και «η επιθυμία των ανθρώπων να έχουν σχολικά εγχειρίδια». Πρότεινε την έκδοση τέτοιων εγχειριδίων τα οποία θα έπρεπε να μεταφραστούν στη νεοελληνική γλώσσα από την αγγλική, και να τυπωθούν στο ιεραποστολικό τους τυπογραφείο στη Μάλτα, διότι σύμφωνα με τα σχέδιά του, ο σκοπός των ιεραποστόλων ήταν «να εισάγουν τις αρχές του Ευαγγελίου στη γενική παιδεία» 15. Στην Αθήνα και σε άλλες ελληνικές πόλεις είχαν γίνει στο παρελθόν εκπαιδευτικές προσπάθειες με σκοπό την προσφορά γνώσης στις γυναίκες, αλλά η ασταθής πολιτική κατάσταση μετά την Επανάσταση του 1821 δεν επέτρεψε στα σχολεία να λειτουργήσουν συστηματικά. Το 1822 (27 Απριλίου) η Πελοποννησιακή Γερουσία είχε προτείνει την καθιέρω- 13 Smith Eli, Notes on Greece taken during a journey in that country in 1829, Κεφάλαιο: «Ionian Islands», σ. 7. (Σε χειρόγραφη μορφή κατατεθειμένο στη Βιβλιοθήκη Houghton του Πανεπιστημίου Harvard στις ΗΠΑ). 14 Schneider R. A., The Senior Secretary: Rufus Anderson and the American Board of Commissioners for Foreign Missions, , Ph.D. Thesis, ( Harvard University 1980), σ Anderson R., Observations upon the Peloponnesus and the Greek Islands, Boston 1830, σ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/2011

7 ΤΑ ΜΙΣΙΟΝΑΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ση ενός ελεύθερου συστήματος μικτής εκπαίδευσης στην Τρίπολη 16. Διακεκριμένοι διανοούμενοι, οπαδοί του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, όπως ο Αδαμάντιος Κοραής, είχαν εκφραστεί ευνοϊκά για το δικαίωμα των γυναικών σε πρόσβαση στη γνώση. Κατά τη διάρκεια των πρώτων δέκα ε- τών από τη δημιουργία ανεξάρτητου ελληνικού κράτους οι διανοούμενοι έπαιξαν ενεργό ρόλο στην εξάπλωση της γυναικείας εκπαίδευσης. Αν και η πρωτοβουλία τους προήλθε από διαφορετικό ιδεολογικό υπόβαθρο και στόχευε σε διαφορετικούς σκοπούς, τα σχέδιά τους συγκλίνανε στον κοινό στόχο που ήταν η εξάπλωση της εκπαίδευσης των Ελληνίδων 17. Κατά τη διάρκεια της τουρκικής κατοχής τα κορίτσια της ανώτερης αστικής τάξης έπαιρναν μαθήματα στο σπίτι τους με ιδιωτικούς δασκάλους, αλλά και αυτή η δραστηριότητα δεν ήταν συστηματική. Τότε πολλά επιχειρήματα εκφράστηκαν στην αναζήτηση του σωστού προτύπου γυναικείας εκπαίδευσης. «Η μίμηση του δυτικού γυναικείου μοντέλου» επικρίθηκε από μέρος της κοινής γνώμης ως αρνητική πτυχή η οποία θα απέβαινε σε βάρος «της καθαρά ελληνικής ηθικής». Η απόσταση από αυτή την ηθική, η χαλάρωση της οικογένειας ως κοινωνικού θεσμού, καθώς και η εγκατάλειψη των θρησκευτικών πεποιθήσεων ήταν, τις περισσότερες φορές, τα επιχειρήματα που προβάλλονταν για να τονιστούν οι κακές συνέπειες της παροχής παιδείας στα κορίτσια και ειδικά από τους «ξένους» 18. Αυτές οι υποψίες ενισχύονταν συχνά από μερίδα ατόμων που πίστευαν ότι «στα σχολεία η συνύπαρξη των φτωχών κοριτσιών με τα εύπορα θα έπρεπε να προσεχθεί πολύ: ο κίνδυνος της συμβίωσης νεαρών γυναικών που ανήκαν σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις θα μπορούσε να επηρεάσει άσχημα τα φτωχά κορίτσια δεδομένου ότι τα τελευταία θα υιοθετούσαν έναν τρόπο ζωής τον οποίο δε θα μπορούσαν να ακολουθήσουν όταν θα αποφοιτούσαν» 19, με συνέπεια να είναι δυστυχισμένες. Μια άλλη επιφύλαξη σχετικά με τη γυναικεία εκπαίδευση που εκφράζονταν από συντηρητικά πρόσωπα, ήταν η πεποίθησή τους ότι οι μορφωμένες γυναίκες «συμπεριφέρονταν με άσχημους τρόπους» 20. Ήταν τότε η περίοδος κατά την οποία πρόσωπα με φιλελεύθερες ιδέες αντιτάχθηκαν έντονα σε αυτές τις πεποιθήσεις και προέβαλλαν αντεπι- 16 Δημαράς Α., Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε, τ. Α , Εστία Αθήνα Φουρναράκη Ελένη, Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών. Ελληνικοί προβληματισμοί( ). Ένα ανθολόγιο, ΙΑΕΝ Αθήνα 1987, σ.15, υποσημείωση Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σσ Ζιώγου-Καραστεργίου Σ., Η μέση εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα ( ), ΙΑΕΝ, Αθήνα 1986, σ.46. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/

8 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ χειρήματα για να υποστηρίξουν την άποψη ότι τα νεαρά κορίτσια είχαν ίσα δικαιώματα με τα αγόρια στην εκπαίδευση. Για παράδειγμα, ο καθηγητής Νεόφυτος Βάμβας, οπαδός και αυτός του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, τόνιζε συνεχώς στις πανεπιστημιακές του διαλέξεις τη σημασία της γυναικείας εκπαίδευσης. Υποστήριζε την άποψη ότι η απουσία παιδείας στη γυναίκα ήταν «παραβίαση των θείων και ανθρώπινων δικαιωμάτων» 21. Τα ιεραποστολικά τυπογραφεία Η ιεραποστολική τυπογραφία ήταν ένας άλλος τομέας δραστηριότητας στον οποίο οι μισιονάριοι έδιναν μεγάλη σημασία. Η ίδρυση δικών τους τυπογραφείων σε διάφορα μέρη της ανατολικής Μεσογείου 22 αποτελούσε μια από τις ποιο σπουδαίες δραστηριότητές τους διότι μέσω των θρησκευτικών φυλλαδίων τους και των σχολικών εγχειριδίων πίστευαν ότι θα μπορούσαν εύκολα να διαδώσουν τις προτεσταντικές τους πεποιθήσεις. Λαμβάνοντας υπόψη τις ποικίλες συνθήκες που επικρατούσαν στους κατά τόπους ιεραποστολικούς τους σταθμούς οι προτεστάντες ιερωμένοι αποφάσισαν να δημιουργήσουν το δικό τους πιεστήριο στο νησί της Μάλτας το Ο λόγος της επιλογής τους ήταν ότι το νησί ήταν υπό βρετανική κατοχή και είχε μεγάλη εμπορική δραστηριότητα. Οι μισιονάριοι θεωρούσαν ότι από εκεί θα ήταν ευκολότερο να μεταφέρουν τα βιβλία τους μέσω θαλάσσης. Ένας άλλος λόγος ήταν ότι οι ιεραπόστολοι έβλεπαν την εκπαίδευση και τις εκδόσεις ως τις δύο «περισσότερο δυνατές μηχανές» 23 της θρησκευτικής τους προπαγάνδας. Το τυπογραφείο της αμερικανικής μισιοναρικής εταιρείας AB.C.F.M στη Μάλτα δημοσίευσε ένα μεγάλο αριθμό σχολικών βιβλίων που είχαν μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα από την αγγλική. Τα εγχειρίδια αυτά ανήκαν κυρίως σε τρεις κατηγορίες: ήταν σχολικά βιβλία, ιστορίες για τα παιδιά και θρησκευτικά φυλλάδια. Οι αναγνώστες τους θα ανήκαν, σύμφωνα με τους σχεδιασμούς τους, σε ευρύ ηλικιακό φάσμα και θα διέθεταν ποικίλο κοινωνικό και πολιτιστικό υπόβαθρο. Στόχος τους ήταν τα έντυπα αυτά να κυκλοφορήσουν 21 Στο ίδιο, σ Βλέπε διεξοδικά: Θαναηλάκη Πόλλη, Αμερική και Προτεσταντισμός ό.π., σσ J. Field, America and the Mediterranean World , Princeton University Press, N. Jersey 1969, σ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/2011

9 ΤΑ ΜΙΣΙΟΝΑΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ εύκολα μεταξύ των ανθρώπων στην αγορά, στη εργασία ή στο σπίτι ή στο σχολείο. Στη Ελλάδα κατά τη διάρκεια της περιόδου τα μισιοναρικά έντυπα έγιναν πολύ δημοφιλή. Ο λόγος ήταν ότι δεν υπήρχαν ανάλογα βιβλία στα σχολεία. Άλλη αιτία ήταν το γεγονός ότι οι ιεραπόστολοι τύπωσαν ποικιλία εντύπων. Μεταξύ των πολλών διαφόρων τίτλων ήταν εγχειρίδια τα οποία παρείχαν πρακτικές συμβουλές για χειροτεχνήματα, ευχάριστες παιδικές ιστορίες, και βιβλία στα οποία ο αναγνώστης εύρισκε χρήσιμες οδηγίες για τη σωστή ανατροφή των παιδιών. Για παράδειγμα, σε ένα από τα αλφαβητάρια που τυπώθηκε στο τυπογραφείο της Μάλτας το 1831 με τίτλο Ο αναγνώστης 24, υπήρχε κεφάλαιο στο οποίο η μητέρα του αμερικανού πολιτικού George Washington παρουσιάζονταν ως πρότυπο καλής μητέρας. Ο Washington αναφέρονταν ως τίμιος άνθρωπος, οι αρετές του οποίου αποδίδονταν στο γεγονός ότι η μητέρα του τον είχε αναθρέψει σωστά. Με τα χρόνια το ελληνικό κράτος άρχιζε να οργανώνεται και να εφοδιάζει τα σχολεία με εγχειρίδια που είχαν τυπωθεί στο Εθνικό Τυπογραφείο. Τα βιβλία αυτά ήταν κυρίως μεταφράσεις αντίστοιχων γαλλικών και γερμανικών εντύπων. Σαν συνέπεια της στροφής της ελληνικής εκπαίδευσης στα γαλλικά και γερμανικά πρότυπα, τα αμερικάνικά προτεσταντικά βιβλία άρχισαν να μειώνονται σε κυκλοφορία. Ένας άλλος σπουδαίος λόγος της κάμψης των πωλήσεών τους ήταν η συστηματοποιημένη προσπάθεια της ελλαδικής Ορθόδοξης Εκκλησίας να απαγορεύσει την κυκλοφορία τους επειδή αυτά θεωρήθηκαν βλάσφημα για το ορθόδοξο δόγμα και οι εκκλησιαστικές αρχές απέτρεπαν τους πιστούς να τα διαβάζουν 25. Παρά τις δυσμενείς συνθήκες που οι Αμερικανοί ιεραπόστολοι αντιμετώπισαν στην Ελλάδα- μερικοί από αυτούς υπέστησαν και δικαστικές διώξεις με την κατηγορία του προσηλυτισμού-και παρά τις συστηματικές διώξεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας, τα μισιοναρικά έντυπα τα οποία αναφέρονταν στη γυναικεία εκπαίδευση, παρέμεναν δημοφιλή και έστρωσαν το δρόμο για τις βασικές σχολικές γνώσεις των Ελληνίδων ενώ συνέβα- 24 Ο αναγνώστης, ήγουν Εύκολα μαθήματα, ερανισθέντα εκ των παιδικών βιβλίων της Αγγλίας και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Προς χρήσιν των διδασκομένων την τέχνην του αναγινώσκειν εις τα της Ελλάδος σχολεία. Με παράρτημα εις το οποίον εξηγούνται αι δυσκολώτεραι λέξεις εις τα μαθήματα ταύτα, Αμερικανική Τυπογραφία, Μάλτα 1831, αριθμός σελίδων Βλέπε διεξοδικά για το θέμα: Θαναηλάκη Π., Αμερική και Προτεσταντισμός, ό.π., σ.216 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/

10 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ λαν στη θεμελίωση των βάσεων της γυναικείας παιδείας στην Ελλάδα διότι προσέφεραν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων σε μία συστηματική εκπαίδευση. Τα εγχειρίδια της ραπτικής και η κοινωνική απήχηση Στις ΗΠΑ και στην Αγγλία τα κορίτσια που παρακολουθούσαν μαθήματα στα ιεραποστολικά οικοτροφεία και ορφανοτροφεία, διδάσκονταν οικιακές τέχνες όπως η ραπτική, το κέντημα, η μαγειρική και η υφαντική, ενώ τα εγχειρίδια που αναφέρονταν σε αυτές τις δεξιότητες ήταν πολύ δημοφιλή. Στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της αποικιοκρατίας (16 ος -17 ος αιώνας) τα κορίτσια συνήθιζαν να επιδεικνύουν δείγματα της χειροτεχνίας τους στο κοινό στο τέλος της σχολικής χρονιάς, η θεματική των ο- ποίων-μεταξύ των άλλων- ήταν συνήθως μια προσευχή, οι λέξεις της ο- ποίας ήταν κεντημένες με ζωηρά χρώματα. Κάτω από το έργο τους, οι μαθήτριες είχαν κεντήσει το όνομά τους και την ημερομηνία που αυτό κατασκευάστηκε 26. Στην Ελλάδα οι Άγγλοι και οι Αμερικανοί μισιονάριοι τύπωσαν τέτοια σχολικά εγχειρίδια για κορίτσια. Επειδή αυτά τα έντυπα απευθύνονταν στις μαθήτριες, υπήρχε σε αυτά συχνά ένας πρόλογος ο οποίος αφορούσε τα κορίτσια και τις μητέρες τους. Ένα τέτοιο εγχειρίδιο έφερε τον τίτλο «Εγχειρίδιον της τέχνης του διδάσκειν το ράψιμο εις στοιχειώδη σχολεία» 27. Τα εγχειρίδια αυτά ήταν πολύ δημοφιλή στις μαθήτριες στην Ελλάδα και ιδιαίτερα χρήσιμα στα φτωχά κορίτσια επειδή τα βοηθούσαν να μάθουν μια τέχνη με την οποία αργότερα θα κέρδιζαν το ψωμί τους. Όσο για τις εύπορες νεαρές γυναίκες αυτά τα εγχειρίδια ήταν επίσης σημαντικά επειδή πρόσθεταν στην αρτιότερη εκπαίδευσή τους και στο ρόλο τους ως μελλοντικές μητέρες και σύζυγοι. Το 1829 στη Σύρο ο προτεστάντης ιεραπόστολος L. Korck εισήγαγε για πρώτη φορά το μάθημα της ραπτικής στο πρόγραμμα του σχολείου που διατηρούσε στο νησί. Η διδασκαλία αυτής της δεξιότητας βρήκε θετική ανταπόκριση στην τοπική κοινωνία. Εφημερίδα του 1829, αναγγέλλοντας την ίδρυση σχολείου κοριτσιών στη Σύρο, παρατήρησε ότι ο ρό- 26 L. A. Weigle, American Idealism. The Yale Pageant of America, N.York 1928, σ Εγχειρίδιον της τέχνης του διδάσκειν το ράψιμο εις στοιχειώδη σχολεία. Μεταφρασθέν εκ του Αγγλικού, με τινας προσθήκας και εξηγήσεις λέξεων, προς χρήσιν των Ελληνοπαίδων, Μάλτα 1837, αριθμός σελίδων 48 και 3 πίνακες. 56 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/2011

11 ΤΑ ΜΙΣΙΟΝΑΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ λος της γυναικείας εκπαίδευσης ήταν σημαντικός επειδή οι μαθήτριες δεν θα έπρεπε μόνο να μαθαίνουν να διαβάζουν και να γράφουν, αλλά θα πρέπει επίσης να διδάσκονται την τέχνη της ραπτικής 28. Σε αυτό το σχολείο υπήρχε μία επιτροπή με οκτώ μητέρες οι οποίες βοηθούσαν στη λειτουργία του. Οι δύο δασκάλες ήταν οι αδελφές Αναστασία και Ελένη Ε- λευθερίου. Η μία δίδασκε ανάγνωση και γραφή και η άλλη ραπτική. Τέσσερις φορές την εβδομάδα τα κορίτσια παρακολουθούσαν το μάθημα της ραπτικής το απόγευμα. Κρίνοντας από τη διδακτέα ύλη καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι οι μαθήτριες συμπλήρωναν μια βασική εκπαίδευση στο ράψιμο. Λίγα χρόνια αργότερα, η σημασία του μαθήματος αυτού αξιολογήθηκε από το Ελληνικό κράτος και βελτιώθηκε. Το 1839 η ελληνική κυβέρνηση φρόντισε για την ομοιομορφία της διδασκαλίας του μαθήματος, α- ποφασίζοντας να επαναπροσδιορίσει τη διδακτέα ύλη. Το Υπουργείο Παιδείας πρότεινε οκτώ διαφορετικές τάξεις για τη ραπτική, οκτώ για το πλέξιμο και άλλες οκτώ για το κέντημα 29.Στις 13 Μαρτίου 1886, το Ελληνικό κράτος καθόρισε τα προσόντα των δασκάλων αυτού του μαθήματος 30. Βιβλία περί ανατροφής παιδιών. Η συμβολή τους στη γυναικεία εκπαίδευση Τα εγχειρίδια αυτά ονομάζονταν «Οδηγοί» και αποτέλεσαν ένα άλλο είδος έντυπου υλικού που απευθύνονταν στο γυναικείο φύλο. Τα βιβλία αυτά είχαν γενικό παιδαγωγικό περιεχόμενο 31 και συνήθως έδιναν συμβουλές στις μητέρες πώς να αναθρέψουν τα παιδιά τους. Πολλές φορές οι «Οδηγοί» αυτοί εμπλουτίζονταν με παραδείγματα μητέρων διακεκριμένων ατόμων, όπως της Ελένης, μητέρας του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Μεγάλου, η οποία εγκωμιάζονταν για την ηθική εκπαίδευση που έ- δωσε στο γιο της. Τα έντυπα αυτά συμβούλευαν τις μητέρες να μεγαλώνουν τα παιδιά τους παίρνοντας και αυτές μέρος στη σχολική ζωή των υιών και των θυγατέρων τους, όπως παραδείγματος χάριν, να γίνονται 28 Γενική Εφημερίς, τχ 69, 9 η Οκτωβρίου Μπακαλάκη Αλεξάνδρα-Ελεγμίτου Ελένη, Η εκπαίδευση «εις τα του οίκου» και τα γυναικεία καθήκοντα. Από την ίδρυση του ελληνικού κράτους έως την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1929, ΙΑΕΝ Αθήνα 1987, σ Ζιώγου- Καραστεργίου Σ., ό.π., σ Θαναηλάκη Πόλλη, Αμερική και Προτεσταντισμός, ό.π., σ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/

12 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ μέλη σχολικών επιτροπών. Μεταξύ των καθηκόντων που είχαν τα μέλη τέτοιων επιτροπών, ήταν η εξεύρεση χρημάτων για την οικοδόμηση νέων σχολείων, όπως αυτό συνέβη στο σχολείο θηλαίων της Σύρου 32. Αυτά τα ιεραποστολικά εγχειρίδια εξέφραζαν γενικές χριστιανικές πεποιθήσεις σχετικά με την εκπαίδευση των παιδιών. Παράδειγμα αυτού του είδους αποτελεί το έντυπο που φέρει τον τίτλο: Προς τας μητέρας οικογενειών 33. Σε άλλο μισιοναρικό βιβλίο με την επιγραφή: «Εγχειρίδιον μητρός, ήτοι Επιστολαί προς αδελφήν περί της ανατροφής τέκνων», 34 παρατηρούμε ότι ο παιδαγωγικός τόνος είναι πολύ ισχυρός. Το βιβλίο περιέχει μια σειρά επιστολών οι οποίες γράφονται από μια μητέρα την Ειρήνη, στην αδελφή της Ελένη, και στις οποίες παρέχονται συμβουλές ανατροφής των παιδιών. Οι κύριες ιδέες που εκφράζονται εδώ είναι πάλι γενικές χριστιανικές ιδέες. Οι μισιονάριοι απέφευγαν τις στενές δογματικές πεποιθήσεις, αφενός λόγω των διωγμών τις οποίες υπέστησαν από την Ορθόδοξη Εκκλησία 35 και αφετέρου επειδή νόμιζαν ότι θα μπορούσαν με αυτό τον τρόπο να διεισδύσουν ευκολότερα στην ελληνική κοινωνία. Η κύρια ιδέα σε αυτό το βιβλίο είναι η συμβουλή στις μητέρες, οι ο- ποίες με τη σειρά τους θα πρέπει να διδάξουν τα παιδιά τους πώς να γίνουν ευσεβείς χριστιανοί. Άλλα δείγματα συμβουλών με δευτερεύουσα σημασία, ήταν να μαθαίνουν τα νεαρά άτομα να είναι καθαρά, να σέβονται την Κυριακή ως ημέρα αργίας, και να έχουν τρόπους καλής συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια των γευμάτων. Σε ένα άλλο σημείο στο οποίο δίνεται έμφαση είναι η παροχή συμβουλών στις μητέρες πώς να επιλέξουν το σωστό δάσκαλο για τα παιδιά τους ενώ σε άλλο κεφάλαιο το γυναικείο φύλο αποτρέπεται από το να παίρνει μέρος στην πολιτική ζωή του τόπου 36 διότι, σύμφωνα με το περιεχόμενό του, τα καθήκοντα των συζύγων και μητέρων θα πρέπει να περιορίζονται μόνο στα οικιακά. Ένα έτερο έντυπο με παρόμοιο περιεχόμενο είναι το: Μήτηρ Οικου- 32 The Missionary Herald, vol. 27 [1831], σ Προς τας μητέρας οικογενειών, Αμερικανικό Φιλελληνικό Τυπογραφείο, Ερμούπολη 1837, αριθμός σελίδων 16. Βλέπε περισσότερα: Θαναηλάκη Πόλλη, Αμερική και Προτεσταντισμός, ό.π., σ Εγχειρίδιον μητρός, ήτοι Επιστολαί προς αδελφήν περί της ανατροφής τέκνων, β εκδ., Τυπογραφία Γ. Γριφφίτου, Σμύρνη 1844, αριθμός σελίδων Βλ. εκτενέστερα: Θαναηλάκη Πόλλη, Αμερική και Προτεσταντισμός, ό.π., σ.σ Εγχειρίδιον μητρός, ό.π., σ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/2011

13 ΤΑ ΜΙΣΙΟΝΑΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ρούσα 37. Το βιβλίο αυτό μεταφράστηκε από τον αμερικανό ιεραπόστολο με μεγάλη δράση στην Αθήνα, τον Jonas King 38. Από την ετήσια έκθεση που έστελνε στους προϊσταμένους του στις ΗΠΑ μαθαίνουμε ότι το βιβλίο κέρδισε την «υψηλή εκτίμηση της ελληνική κοινωνίας» διότι το περιεχόμενό του και οι ιδέες του συμφωνούσαν με τις ηθικές αξίες της ελληνικής οικογένειας 39. Στον πρόλογο του εντύπου διαβάζουμε ότι η πρώτη του έκδοση πραγματοποιήθηκε το 1837, αλλά επειδή κρίθηκε πολύ ε- πιτυχημένο, οι μισιονάριοι πραγματοποίησαν και δεύτερη έκδοση. Οι μισιοναρικές διηγήσεις με ήρωες γυναίκες και το ελληνικό αναγνωστικό κοινό Συχνά οι ιεραπόστολοι-εκδότες επέλεγαν διηγήσεις με γυναικείους χαρακτήρες ως κεντρικά πρόσωπα επειδή θεωρούσαν ότι οι γυναίκες διαδραμάτιζαν στο σπίτι σημαντικό ρόλο ως μητέρες και σύζυγοι. Έχοντας αναλάβει αυτά τα καθήκοντα, θεωρήθηκαν ότι ασκούσαν επίδραση στις οικογένειές τους και ότι ήταν τα κατάλληλα πρόσωπα να πείσουν τα παιδιά τους αλλά και τους συζύγους τους να διαβάζουν βιβλία. Παραδείγματα τέτοιων διηγήσεων με ήρωες κορίτσια ήταν : Η ευγενής Ιωάννα Γρέυ 40, Το κειμήλιον της θείας Άρδης ή οι Δύο Βίβλοι 41 και Ελένη, ή η μικρά θεραπαινής 42. Το σημείο που πρέπει να τονιστεί εδώ είναι ότι τα προαναφερθέντα βιβλία εκδόθηκαν από Έλληνες εκδότες στην Αθήνα και όχι στα ιεραποστολικά τυπογραφεία. Αυτό το γεγονός μας ο- δηγεί στο συμπέρασμα ότι οι ιεραποστολικές αυτές ιστορίες ήταν αποδεκτές από την ελληνική κοινωνία και είχαν την προοπτική να κάνουν καλές πωλήσεις, διαφορετικά, οι Έλληνες εκδότες δε θα τις δημοσίευαν. Η διήγηση Η ευγενής Ιωάννα Γρέυ δημοσιεύτηκε το 1842 από τον εκ- 37 Ο πλήρης τίτλος είναι: Μήτηρ οικουρούσα, ήτοι Κατά ποίον τρόπον πρέπει η μήτηρ ν ανατρέφη τα τέκνα της εν τη οικία. Μεταφρασθείσα εκ του αγγλικού, β έκδ., Τυπογραφείο Αντωνιάδου, Αθήνα 1847, αριθμός σελίδων Βλέπε εκτενέστερα για τον King: Θαναηλάκη Πόλλη, Αμερική και Προτεσταντισμός, ό.π., σσ rd Annual Report of the American Board of Commissioners for Foreign Missions, Boston, September Η ευγενής Ιωάννα Γρέυ, Αθήνα, Άγγελος Αγγελίδης (εκδ.), 1842, αριθμός σελίδων Το Κειμήλιον της θείας Άρδης ή οι Δύο Βίβλοι, Αθήνα, Νικόλαος Αγγελίδης (εκδ.), 1849, αριθμός σελίδων Ελένη, ή η μικρά θεραπαινής, Αθήνα, Νικόλαος Αγγελίδης (εκδ.), 1843, αριθμός σελίδων 88. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/

14 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ δότη Άγγελο Αγγελίδη ο οποίος είχε μια πολύ επιτυχημένη επιχείρηση στην Αθήνα. Το ίδιο βιβλίο εκδόθηκε και το 1864 από έναν άλλο γνωστό εκδοτικό οίκο στην Αθήνα, αυτό του Ανδρέα Κορομηλά. Επιπλέον, Η ευγενής Ιωάννα Γρέυ είχε επίσης συμπεριληφθεί στον κατάλογο των σχολικών βιβλίων της A.B.C.F.M. που σκόπευε να διανείμει στα ελληνικά δημόσια σχολεία με υπεύθυνο για τη διανομή τους τον Jonas King 43. Το άλλο έντυπο με τίτλο Οι Δύο Βίβλοι ήταν προϊόν έκδοσης του Νικολάου Αγγελίδη, αδελφού του Άγγελου, ο οποίος ήταν στην αρχή στον ί- διο εκδοτικό οίκο με τον αδελφό του ως συνεταίρος, και αργότερα δημιούργησε τη δική του επιχείρηση. Το βιβλίο Ελένη, ή η μικρά θεραπαινής εκδόθηκε από τον Νικόλαο Αγγελίδη το 1843 και δημοσιεύτηκε σε περιοδικό για παιδιά. Σε γενικές γραμμές αυτές οι σύντομες ιστορίες αναφέρονται σε βασικές χριστιανικές αρχές, όπως για παράδειγμα ο σεβασμός και η πειθαρχία. Ειδικά στην ευγενή Ιωάννα Γρέυ, ιδέες όπως ο θάνατος θεωρείται ως λύτρωση και ως «προετοιμασία» για μια άλλη ζωή, ενώ ο διδακτικός τόνος και οι ηθικές συμβουλές διατρέχουν το περιεχόμενο της διήγησης. Η ισότητα των κοινωνικών τάξεων είναι το μήνυμα που στέλνεται μέσω της Ελένης, της μικράς θεραπαινίδος. Εδώ μπορούμε επίσης να επισημάνουμε μια πιο συγκεκριμένη προτεσταντική πεποίθηση η οποία βασίζεται στη σημασία της εργασίας 44. Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι αυτές οι διηγήσεις έγιναν αποδεκτές από την ελληνική κοινωνία ως ευχάριστα βιβλία για τα παιδιά. Θεωρήθηκαν κατάλληλα για τους μικρούς μαθητές διότι η θεματική τους περιείχε γενικές και ευρέως αποδεκτές χριστιανικές αρχές, ενώ συγχρόνως οι νεαροί αναγνώστες τις απολάμβαναν επειδή οι ήρωες ήταν παιδιά της ηλικίας τους. Η συμβολή των προτεσταντικών ιεραποστολικών εγχειριδίων στην καθιέρωση της γυναικείας εκπαίδευσης Αμέσως μετά την άφιξή τους στην Ελλάδα οι αμερικανοί ιεραπόστολοι κατάλαβαν την επιθυμία και την ανάγκη των ντόπιων να εφοδιάσουν 43 Βασιλούδη Βασιλική, Ο Μ. Δ. Καλοποθάκης και η «Εφημερίς των Παίδων»- Παράμετροι ενός παιδικού περιοδικού του 19 ου αιώνα (διδακτορική διατριβή), Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, 2003, σελ Περισσότερα για το θέμα βλέπε: Weber Max, Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού (μτφ Μ. Κυπραίου- Πρόλογος Β. Φίλια), Αθήνα Gutenberg ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/2011

15 ΤΑ ΜΙΣΙΟΝΑΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ τα παιδιά τους με γνώση. Έτσι τα εγχειρίδιά τους έγιναν σύντομα δημοφιλή. Μία από τις αιτίες ήταν η έλλειψη τέτοιου υλικού στα ελληνικά σχολεία- όπως προαναφέρθηκε- ενώ ένας άλλος λόγος ήταν ότι οι μισιοναρικές εκδόσεις του τυπογραφείου της Μάλτας περιείχαν όμορφες εικόνες, ήταν ευχάριστες στην ανάγνωση- και το σπουδαιότερο- κυκλοφορούσαν σε μεγάλο αριθμό αντιτύπων έτσι ώστε ο κάθε μαθητής να έχει δικό του εγχειρίδιο. Επιπλέον η χρονική συγκυρία της ίδρυσης ιεραποστολικών σχολείων μαζί με τη διανομή των εγχειριδίων της Μάλτας ήταν σημαντική. Το 1829 ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας προσπάθησε να καθιερώσει ένα εκπαιδευτικό σύστημα πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και συνεργάστηκε για το σκοπό με τις αγγλικές και αμερικανικές μισιοναρικές εταιρείες διότι κατάλαβε ότι αυτές θα τον βοηθούσαν στα σχέδιά του. Η ζήτηση των εκδόσεων της Μάλτας ήταν τόσο υψηλή-ειδικά όταν αυτές διανέμονταν δωρεάν-ώστε μόνο το Αλφαβητάριον 45 το 1831 είχε πουλήσει αντίτυπα 46. Ο γερμανικής καταγωγής ιεραπόστολος F.A. Hildner, ο οποίος διηύθυνε ένα σχολείο θηλέων στη Σύρο, έγραψε σε μια από τις εκθέσεις του το 1833, ότι είχε γίνει αποδέκτης πολλών αιτήσεων από σχολεία τα οποία του ζητούσαν βιβλία 47. Η μεγάλη ζήτηση έκανε τα πράγματα δύσκολα για αυτόν να εκτελέσει όλες τις αποστολές επειδή δε διέθετε βοηθούς να τον συνδράμουν στο έργο. Το σημείο που είναι σημαντικό για παρατήρηση εδώ είναι ότι αυτές οι αιτήσεις έφεραν τις υπογραφές φορέων της τοπικής διοίκησης όπως για παράδειγμα προέδρων χωριών και πόλεων, δημογερόντων κλπ. Έτσι αυτή η κίνηση μπορεί να ερμηνευθεί ως μια επίσημη αποδοχή της μισιοναρικής εκδοτικής προσπάθειας από πλευράς ελληνικής πολιτείας. Όταν το 1836 η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ιδρύθηκε στην Αθήνα, είχε ως αρχικό σκοπό της την ίδρυση σχολείου κοριτσιών το οποίο θα βασίζονταν σε ορθόδοξες αρχές. Αυτή η εταιρεία δημιούργησε ένα επιτυχημένο σχολείο το οποίο αρχικά περιελάμβανε τις βαθμίδες της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, και αργότερα ένα Διδασκαλείο από το οποίο θα αποφοιτούσαν δασκάλες. Η επιτυχής λειτουργία του «Αρσακείου»- το σχολείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ονομάστηκε αργότερα «Αρσάκειον» από το όνομα του ευεργέτη του εκπαιδευτηρίου Α. Αρσάκη- συνεχίζεται μέχρι και τις ημέρες μας και θεωρείται ένα από 45 Η παρούσα έρευνα εντόπισε το Αλφαβητάριον σε έκδοση του 1834, με τα στοιχεία: Απλούν αλφαβητάριον δια τα παιδία, δ έκδ., Αμερικανική Τυπογραφία, Σμύρνη 1834, αριθμός σελίδων J. Field, America and the Mediterranean World , ibid, σ Θαναηλάκη Πόλλη, Αμερική και Προτεσταντισμός, ό.π., σ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/

16 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ τα καλύτερα του είδους. Το «Αρσάκειον» συναγωνίζονταν 48 ένα έτερο μισιοναρικό αξιόλογο σχολείο θηλαίων το οποίο ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1831-λειτουργεί και αυτό μέχρι και σήμερα- που δημιουργήθηκε από το ζεύγος των Αμερικανών ιεραποστόλων John και Francis Hill. Το 1840 το Διοικητικό Συμβούλιο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας αποφάσισε να συνεργαστεί με τους μισιονάριους στην έκδοση βιβλίων προκειμένου να βελτιώσουν τη γυναικεία εκπαίδευση. Τότε και οι δύο πλευρές αποφάσισαν την από κοινού έκδοση της ιεραποστολικής διήγησης Αι αδελφαί. Το βιβλίο θεωρήθηκε από το συμβούλιο της εταιρείας ως πολύ καλό για τις νεαρές μαθήτριες διότι έδινε κίνητρα στα κορίτσια να διδάσκονται αρχές όπως η φιλοπονία, η φιλευσπλαχνία, η αγάπη για τη μάθηση και ο σεβασμός 49. Τα μέλη του Συμβουλίου πίστευαν ότι τέτοιες διηγήσεις συνέβαλαν στη διαμόρφωση του γυναικείου προτύπου και πρόσθεταν στην εκπαίδευσή τους. Η δε Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, έχοντας ως σκοπό τη «διαφώτιση» καθώς και την «αναμόρφωση» του γυναικείου φύλου 50 παρελάμβανε και διένειμε βιβλία που οι ιεραπόστολοι της προσέφεραν. Για παράδειγμα, αποδέχθηκαν και διένειμαν στις μαθήτριές τους ή έστελναν και σε σχολεία της επαρχίας, πενήντα αντίτυπα εγχειριδίων ραψίματος και είκοσι πέντε πλεξίματος. 51 Πολλά από αυτά τα σχολικά εγχειρίδια χρησιμοποιούνταν στην τάξη και θεωρήθηκαν χρήσιμα διότι η διδασκαλία «οικιακών τεχνών» ήταν απαραίτητη στο σχολικό πρόγραμμα. Για να συνοψίσουμε, τα ιεραποστολικά βιβλία συνέβαλαν αρκετά στην εξάλειψη του γυναικείου αναλφαβητισμού στην Ελλάδα διότι ήταν τα πρώτα στο είδος τους που εμφανίστηκαν στη χώρα μας. Οι χρήσιμες γνώσεις που περιείχαν και οι πρακτικές τους συμβουλές, γρήγορα κέρδισαν την υψηλή εκτίμηση του αναγνωστικού κοινού, ιδιαίτερα των κοριτσιών και των μητέρων τους, είτε τα διάβαζαν στο σπίτι ή τα μελετούσαν στο σχολείο ή μιλούσαν για αυτά στον κοινωνικό τους κύκλο. 48 Περισσότερο διεξοδικά για το θέμα βλέπε: Πόλλη Θαναηλάκη «Συνύπαρξη και ανταγωνισμός των αμερικανικών μισσιοναρικών σχολείων με τα ελληνικά στην Ελλάδα το 19 ο αιώνα: Η Σχολή Χιλλ και η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία», Τα Ιστορικά, τ.χ. 43, (Δεκέμβριος 2005), Αθήνα, εκδ. Μέλισσα, σελ Αρχεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (ΑΦΕ), Μ (13 η ) Συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, Αθήνα, 22 α Δεκεμβρίου 1840 και ΣΤ (6 η ) Συνεδρίαση, Αθήνα, 28 η Δεκεμβρίου Στο ίδιο, ΣΤ (6 η ) του Διοικητικού Συμβουλίου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, Αθήνα, 28 η Δεκεμβρίου Στο ίδιο, ΚΣΤ (26 η ) Συνεδρίαση, Αθήνα 22 α Αυγούστου ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/2011

17 ΤΑ ΜΙΣΙΟΝΑΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Abstract In early 19th century a group of protestant missionaries arrived in Greece with a view to promoting female literacy in education. This paper explores American protestant textbooks for girls which were translated in modern Greek and printed by American and English protestant missionaries. It also studies their contribution to the implementation of female literacy in education and examines their social impact. The American protestant missionaries became the pioneers in the establishment of schools for girls in Greece, because they arrived in 1828 some of them a few years earlier- when the Greek state lacked in the necessary schooling infrastructure. Because they considered that Greece held a strategic geographical position in the Mediterranean Sea, as it was in the crossroads between East and West and served as a bridge for culture and trade, the missionaries thought it expedient to open missionary stations and establish schools in this part of the world. However, the plans of the English and American missionaries to promote female literacy were frowned upon by conservative Greeks and caused suspicions to the Greek Orthodox Church as both parts believed that girls were supposed to stay at home and receive no schooling. Moreover, the orthodox priests had reasons to believe that the missionaries were attempting conversion through education. Besides, there were some enlightened European-educated Greek intellectuals who strongly believed that girls should receive the basic education because literacy could help them elevate their level and thus, become good wives and mothers. This paper sheds light to the first steps made in the nineteenth century Greece for laying the foundations of female education with the help of the missionary schools and textbooks. It sets literacy firmly in the context of broader social parameters, particularly women s right to gain access in knowledge. It argues that the American missionaries became the stimulus for the Greek educational system to get organized in order to defend itself from a «foreign» schooling. It also claims originality in its field, as little is known about protestant female education in Greece in the 19 th century. Η Πόλλη Θαναηλάκη είναι διδάκτωρ νεότερης ιστορίας τoυ Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, και επισκέπτρια ερευνήτρια (visiting scholar) του Πανεπιστημίου Harvard των ΗΠΑ. Είναι συγγραφέας δύο ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/

18 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ βιβλίων και έχει δημοσιεύσει σημαντικό αριθμό επιστημονικών άρθρων σε έγκριτα ελληνικά και διεθνή επιστημονικά περιοδικά. Επίσης έχει κάνει ανακοινώσεις σε διεθνή επιστημονικά συνέδρια και έχει δώσει διαλέξεις σε πανεπιστήμια των ΗΠΑ και στην Ελλάδα. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα εστιάζονται κυρίως σε θέματα Ιστορίας της Εκπαίδευσης και του Φύλου. 64 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 2/2011

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής & Τεχνολογικής Εκπαίδευσης 2013-14 Α εξάμηνο Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Υπεύθυνος καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικοί και ακτιβίστριες Έρευνα-επιλογή: Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια : Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ

Εκπαιδευτικοί και ακτιβίστριες Έρευνα-επιλογή: Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια : Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Εκπαιδευτικοί και ακτιβίστριες Έρευνα-επιλογή: Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια : Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ http://www.infoplease.com DAVIES, EMILY (Ντέιβις, Έµιλυ) Μ. Βρετανία - Εκπαιδευτικός, εκδότρια, αγωνίστρια

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών στα πλαίσια της εκδήλωσης What s Next Κεφαλαιοποιώντας τον θετικό αντίκτυπο της πρόσφατης επίσκεψης του Πρωθυπουργού στην Washington 23 Μαρτίου 2010 Βασικά

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 6: Διδασκαλείο αρρένων (1834-1864) Χ. Καραθύμιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012 Απολογιστική Έκθεση Α. Γενικά στοιχεία Στο πλαίσιο της Πράξης «Νέες Πολιτικές Ξενόγλωσσης

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ

VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ VII. ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ : ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1.0 Αριθµός µαθητών στα σχολεία Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης 2.0 Τριτοβάθµια Εκπαίδευση 83 Ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Φίλες και φίλοι, Συζητάμε σήμερα για την επιχειρηματικότητα σε μια χώρα και σε ένα περιβάλλον που ακόμη και τώρα παρά τα όσα έχουν συμβεί στην πράξη

Φίλες και φίλοι, Συζητάμε σήμερα για την επιχειρηματικότητα σε μια χώρα και σε ένα περιβάλλον που ακόμη και τώρα παρά τα όσα έχουν συμβεί στην πράξη Φίλες και φίλοι, Συζητάμε σήμερα για την επιχειρηματικότητα σε μια χώρα και σε ένα περιβάλλον που ακόμη και τώρα παρά τα όσα έχουν συμβεί στην πράξη την εχθρεύεται. Η γραφειοκρατία, η πολυνομία, η διαφθορά,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ -----

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α ΣΠΟΥΔΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Η προσχολική εκπαίδευση και η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και στις ελληνικές κοινότητες της διασποράς

Η προσχολική εκπαίδευση και η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και στις ελληνικές κοινότητες της διασποράς Η προσχολική εκπαίδευση και η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και στις ελληνικές κοινότητες της διασποράς Α. Σύντοµη ιστορική διαδροµή Η ελληνική προσχολική εκπαίδευση γεννιέται και αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ Άρθρο. Αντισταθμιστική Εκπαίδευση

ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ Άρθρο. Αντισταθμιστική Εκπαίδευση ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ Άρθρο. Αντισταθμιστική Εκπαίδευση 1. Για την εφαρμογή του παρόντος άρθρου, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: α) «Αντισταθμιστική εκπαίδευση»: στην έννοια της αντισταθμιστικής εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an!

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an! Muster-Fragebogen allgemeinbildende Schule Αγαπητοί γονείς, η γνώμη σας είναι σημαντική για εμάς! Θέλουμε να βελτιώνουμε συνεχώς την ποιότητα της εργασίας μας στο σχολείο. Για να βρούμε ποια είναι τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Εισαγωγή Τα παραδείγµατα γυναικών επιστηµόνων, που ακολουθούν, επιλέχθηκαν µετά από έρευνα στο διαδίκτυο. Ο κατάλογος δεν είναι φυσικά πλήρης,

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήρια Κωστέα-Γείτονα (ΕΚΓ) (HAEd) Πανεπιστήμιο του Dundee

Εκπαιδευτήρια Κωστέα-Γείτονα (ΕΚΓ) (HAEd) Πανεπιστήμιο του Dundee Τα Εκπαιδευτήρια Κωστέα-Γείτονα (ΕΚΓ) ιδρύθηκαν το 1973 και είναι ένα από τα παλαιότερα και μεγαλύτερα ιδιωτικά σχολεία στην Ελλάδα που παρέχει εκπαιδευτικά προγράμματα από την προσχολική έως τη δευτεροβάθμια

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006.

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006. - 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006 O ΠΕPΙ ΤHΣ ΔHΜOΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚHΣ ΥΠHPΕΣΙΑΣ ΝOΜOΣ ΤOΥ 1969 (10 ΤOΥ 1969)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Φιλίππων: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Φιλίππων: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Φιλίππων: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Επιμορφωτές: Άγγελος Κωνσταντινίδης, Χρήστος Πάππος, Δήμητρα

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα

Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα Δρ Έλενα Χριστοφίδου Συντονίστρια Προγραμμάτων Επιμόρφωσης Στελεχών της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Απρίλιος 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

þÿº±¹ ½ ÀÄž ÃÄ Í³ÇÁ ½ À

þÿº±¹ ½ ÀÄž ÃÄ Í³ÇÁ ½ À Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2014 þÿ ½±»ÅĹº ÀÁ ³Á ¼¼±Ä± - ǵ ¹ þÿº±¹ ½ ÀÄž ÃÄ Í³ÇÁ ½ À þÿ Á ÃÄ Å,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σεμιναρίων Mεταπτυχιακών Φοιτητών

Πρόγραμμα Σεμιναρίων Mεταπτυχιακών Φοιτητών Πρόγραμμα Σεμιναρίων Mεταπτυχιακών Φοιτητών Το κάθε μεταπτυχιακό πρόγραμμα έχει 3 επίπεδα που αφορούν σεμινάρια (Ι, ΙΙ, ΙΙΙ). Θα πρέπει με το τέλος των σπουδών σας η αναλυτική σας βαθμολογία να αναγράφει

Διαβάστε περισσότερα

3 Εισδοχή Οι Νηπιαγωγοί μας

3 Εισδοχή Οι Νηπιαγωγοί μας Πίνακας 2 Περιεχομένων Το Σχολείο μας 3 Εισδοχή Οι Νηπιαγωγοί μας 4 Σχολικό Έτος και Αργίες Ωράριο 6 Οι καθημερινές μας Οι Δραστηριότητες 7 εργασίες μας 9 Κατ οίκον Εργασία Οι Αξιολόγηση 10 Εγκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση. Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy

Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση. Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy Δέκα ισχυρές παραδοχές για μια πετυχημένη σχολική ηγεσία Day, Sammons, Hopkins,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Μπασλής ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ Το μακροβιότερο εκπαιδευτικό περιοδικό

Γιάννης Μπασλής ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ Το μακροβιότερο εκπαιδευτικό περιοδικό Γιάννης Μπασλής ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ Το μακροβιότερο εκπαιδευτικό περιοδικό Το 1976 υπήρξε, όπως γνωρίζουμε, μια καταλυτική χρονιά για τη νεοελληνική κοινωνία και εκπαίδευση. Ήταν η χρονιά που σημάδεψε όσο καμιά

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology»

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Πώς ορίζεται η Ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων; Η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στους σκοπούς της εκπαίδευσης και τους σκοπούς της διδασκαλίας του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΝΕς Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015

ΝΕΝΕς Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΝΕΝΕς Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 Τεύχος Πρώτο Χειμώνας 2015 Γιορτάσαμε Τα Χριστούγεννα... Στις 17 & 19 Δεκεμβρίου, γιορτάσαμε Τα Χριστούγεννα στο Ελληνικό Σχολείο. οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

402 ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΕΣ απλή καί ρέουσα καί ευχάριστη στην ανάγνωση ασφαλώς θά έκτιμηθεΐ δεόντως από τούς ερευνητές άλλα καί άπό τούς αναγνώστες. Ό σχολιασμός χορηγεί μιά πρώτη όχι όμως πάντα επαρκή προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: GI_V_NEG_0_17443 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11 / 12 / 2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΡΕΝΤΖΟΥ ΕΛΙΝΑ ΖΗΣΗ ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού www.hcc.edu.gr οργανώνει από το 2000 σε σταθερή βάση, κάθε φθινόπωρο, άνοιξη

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 45 Παράρτημα Ημερολόγιο εκπαιδευτικών και κινηματογραφιστών Σχολική μονάδα:... Ημερομηνία και ώρα συνάντησης:... Συνάντηση εντός ή εκτός

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 10: Η Παιδαγωγική στο Αθηνών (19ος αι.) Ε. Αβτζή,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ονοματεπώνυμα Σπουδαστριών: Μποτονάκη Ειρήνη (5422), Καραλή Μαρία (5601) Μάθημα: Β06Σ03 Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 ΗΕξέλιξηκαιη Ιστορίατης Εκπαίδευσηςανά τουςαιώνες Τομάθημαστην αρχαίαελλάδα. Αντί για βιβλία είχαν πήλινες πλάκες και το μάθημα γινόταν με δύο άτομα, τον μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ EE28 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ EE28 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ 1 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟΥ Η περιφερειακή ανάλυση που ακολουθεί βασίζεται στις έρευνες Ευρωβαρόμετρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 1 Συνάντηση με εκπαιδευτικούς εσπερινών Γυμνασίων - Λυκείων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής «Διδακτική της Ιστορίας» Διδάσκουσα: Μαρία Ρεπούση Ακαδημαϊκό έτος:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πειραιάς 5 Νοεμβρίου 2012 Αρ. Πρωτ. 20126093 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «BRINGING EUROPE TO SCHOOL TEACHERS (B.E.S.T.)» ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ Θέσεις για νέους εργαζομένους δεν υπάρχουν μόνο στις ελληνικές εταιρείες, αλλά και σε πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007 Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία Μάρτιος 2007 Η ταυτότητα της έρευνας [σε γονείς μαθητών Λυκείου] Ανάθεση :Σύνδεσμος φροντιστών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα της διάλεξης. Η δασκαλοκεντρική διδασκαλία. Ας κάνουµε µια άσκηση. Είναι έτσι, αλήθεια; Ποιος παίρνει τις αποφάσεις;

Περιεχόµενα της διάλεξης. Η δασκαλοκεντρική διδασκαλία. Ας κάνουµε µια άσκηση. Είναι έτσι, αλήθεια; Ποιος παίρνει τις αποφάσεις; ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η δασκαλοκεντρική διδασκαλία ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Περιεχόµενα της διάλεξης Κύρια χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» 1 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΒΡΑΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΙ ΣΧΟΛΕΣ «ΓΚΑΤΕΝΙΟ» ΚΑΙ «ΤΑΛΜΟΥΝΤ ΤΟΡΑ ΧΑΓΚΑΔΟΛ» ΩΣ ΧΩΡΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δελτίου Τύπου του Προγράμματος T Story

3 ο Δελτίου Τύπου του Προγράμματος T Story 3 ο Δελτίου Τύπου του Προγράμματος T Story Επίσημο Δελτίο Τύπου του Προγράμματος T Story Storytelling Applied to Training,χρηματοδοτούμενο από ό τη δράση «Κύρια Δραστηριότητα 3 Τεχνολογίες Πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα