Ε ρ ε υ ν η τ ι κ ή Ε ρ γ α σ ί α

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ε ρ ε υ ν η τ ι κ ή Ε ρ γ α σ ί α"

Transcript

1 Ε ρ ε υ ν η τ ι κ ή Ε ρ γ α σ ί α ( Ι σ τ ο ρ ί α τ η ς Μ ι κ ρ ο β ι ο λ ο γ ί α ς ) Η συνδρομή της Έδρας της Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής Αθηνών στην Ελληνική Σχολική Υγιεινή ( ) Κ. Τσιάμης, Γ. Βρυώνη, Β. Καψιμάλη, Γ. Αρσένης, Α. Τσακρής Εργαστήριο Μικροβιολογίας Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Περίληψη 57 Αντικείμενο της εργασίας είναι η συμβολή της Έδρας Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην οργάνωση και εξέλιξη των σχολικών ιατρικών υπηρεσιών την περίοδο Στις αρχές του 20ού αιώνα η παιδική νοσηρότητα και θνησιμότητα στην Ελλάδα ήταν σε υψηλά ποσοστά. Οι τραγικές υγειονομικές συνθήκες των ελληνικών σχολείων, ώθησαν τον καθηγητή Μικροβιολογίας Κωνσταντίνο Σάββα και τον συνεργάτη του Εμμανουήλ Λαμπαδάριο, να εισάγουν τις αρχές της Σχολικής Υγιεινής στην Ελλάδα. Η υπηρεσία Σχολικής Υγιεινής του Υπουργείου Δημοσίας Εκπαιδεύσεως καθόρισε τους κανόνες κατασκευής των σχολείων και καταπολέμησε τα λοιμώδη νοσήματα, όπως ευλογιά, ιλαρά, οστρακιά, διφθερίτιδα, μηνιγγίτιδα κ.ά. Η συνεισφορά της Ελληνικής Μικροβιολογίας στην Σχολική Υγιεινή κρίνεται σημαντική και επιτυχημένη, βάσει της σταδιακής μείωσης της παιδικής θνησιμότητας μέχρι το Λέξεις κλειδιά Σχολική Υγιεινή, Δημόσια Υγεία, Ελλάδα, Ιστορία Μικροβιολογίας Υπεύθυνος αλληλογραφίας Αθανάσιος Τσακρής Καθηγητής Μικροβιολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Μικροβιολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Μ. Ασίας 75, Αθήνα Τηλ.: , Fax: ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 4, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2014

2 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΑΡΣΕΝΗΣ, Α. ΤΣΑΚΡΗΣ 58 «Ου μικρός αριθμός παιδίων θνήσκει και δη κατά την από 5-10 ετών ηλικία και κυρίως εκ λοιμωδών νόσων. Εκατό θνησκόντων παιδίων τα ήμιση και τι πλέον αποθνήσκουν από μολυσματικά νοσήματα, οστρακιάν, διφθερίτιδα, ιλαράν, μηνιγγίτιδα, φυματίωσιν, ήτοι νοσήματα περί ων παρεδέχθη η επιστήμη ότι δύναται ασφαλώς να προληφθούν» Εμμανουήλ Λαμπαδάριος, 1932 Εισαγωγή Οι αρχές του 20ού αιώνα βρήκαν την Ελλάδα σε μια πολυτάραχη πολιτική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση: κατέστρεψε την οικονομία της, αμέλησε τις ανάγκες των πολιτών της αλλά διπλασίασε την έκτασή της. Η περίοδος από το δεύτερο ήμισυ του 19ου έως τις αρχές του 20ού αιώνα χαρακτηρίζεται από την σταδιακή απελευθέρωση και προσάρτηση εδαφών. Θα μεσολαβήσουν βέβαια σημαντικά γεγονότα, όπως η πτώχευση του 1893, η οδυνηρή ήττα στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και η επιβολή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου. 1,2 Η Ελλάδα προσπαθεί να αποπληρώσει τα δάνειά της με την λήψη επιπλέον δανείων, με το δημοσιονομικό έλλειμμά της να εκτοξεύεται. Το Κράτος είχε δώσει πλέον ιδιαίτερο βάρος στην εκπλήρωση των στόχων της Μεγάλης Ιδέας αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα βασικές ανάγκες του πληθυσμού, όπως η δημόσια υγεία. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι η εισήγηση των νομοσχεδίων «Περί δημοτικής εκπαιδεύσεως» και «Περί μέσης εκπαιδεύσεως», που κατατέθηκαν από την κυβέρνηση Θεοτόκη το 1899, ήταν φανερά επηρεασμένη από την ήττα του 1897, αλλά ταυτόχρονα εναρμονισμένη στο πνεύμα εθνικής αναγέννησης, ανασυγκρότησης και διάπλασης της φυλής μέσα από την εκπαίδευση. Όπως χαρακτηριστικά αναφερόταν, μόνο μέσω της μόρφωσης και της θέσπισης των αρχών της μαθητικής εκπαίδευσης θα αποβαλλόταν το στίγμα της ήττας του Ως εκ τούτου, δεν πρέπει να προκαλεί απορία το γεγονός ότι στην εισαγωγή της έκδοσης του Υπουργείου Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως με τίτλο «Παιδολογία και Σχολική Υγιεινή» του 1916, αναφέρεται ότι «το φυτώριον του καλού στρατού είναι το σχολείον». 4 Έστω και υπό αυτές τις συνθήκες ή κίνητρα, οι Αρχές θα ασχοληθούν τελικά πιο ενεργά και σοβαρά με το θέμα της παιδικής και σχολικής υγείας ορίζοντας το νομοθετικό πλαίσιο πρόληψης και προστασίας των ευπαθών αυτών ηλικιών. Το 1912, το Υπουργείο Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, εν μέσω του Α Βαλκανικού Πολέμου, θα εκδώσει δύο σημαντικές εγκυκλίους που αφορούσαν την υγεία των μαθητών. Πιο συγκεκριμένα, το Υπουργείο εξέδωσε την εγκύκλιο 2101 με τίτλο «Περί προφυλάξεως των εν τα σχολεία φοιτώντων από των οξέων λοιμωδών νοσημάτων» καθώς και την εγκύκλιο με τίτλο «Περί των κατά την μίσθωσιν ιδιωτικών κτιρίων δια την χρήσιν διδακτηρίων απαιτουμένων υγιεινών όρων». Η ψήφιση του νόμου «Περί επιβλέψεως της Δημόσιας Υγείας», επί των ημερών της πρωθυπουργίας του Ελευθέριου Βενιζέλου το 1914, κατέστησε πλέον το Κράτος υπεύθυνο για την φροντίδα της υγείας των Ελλήνων πολιτών. Στην αντίπερα όχθη της πολιτικής, η ιατρική κοινότητα δραστηριοποιήθηκε στην επιστημονική της αποστολή διαδραματίζοντας το σημαντικότερο ρόλο κατά τη θέσπιση, προώθηση και εκτέλεση των υγειονομικών διατάξεων. Η φροντίδα της παιδικής και σχολικής υγείας, λόγω της λοιμώδους φύσης των ασθενειών που ταλαιπωρούσαν τα παιδιά, πέρασε ουσιαστικά στις αρμοδιότητες της Υγιεινής- Μικροβιολογίας με πρωτεργάτες δύο εμβληματικές μορφές: τον Κωνσταντίνο Σάββα και τον Εμμανουήλ Λαμπαδάριο. Αρχειακό Υλικό Η παρούσα μελέτη βασίστηκε σε πρωτογενές υλικό που αφορά διατάξεις του Γραφείου Σχολικής Υγιεινής, του Υπουργείου των Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Οι εν λόγω αρχειακές πηγές ανευρέθηκαν στο Ιστορικό Αρχείο του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών. Πιο συγκεκριμένα, το αρχειακό πρωτογενές υλικό αφορά τρεις βασικές διατάξεις: α) Οδηγίαι περί εμβολιασμού των μαθητών (1916), β) Παιδολογία και Σχολική Υγιεινή (1916), γ) Οδηγίαι προς προφύλαξιν των εις τα σχολεία φοιτώντων από των λοιμωδών νοσημάτων (1918) και δευτερευόντως, λοιπές διατάξεις και εγκυκλίους που ανευρέθηκαν στο Αρχείο του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας, οι οποίες καλύπτουν την χρονική περίοδο Επιδημιολογία και Δημογραφία της παιδικής ηλικίας (19ος-20ός αιώνας) Μια αδρή εικόνα της παιδικής θνησιμότητας μας παρέχουν τα στατιστικά δεδομένα του Βρεφοκομείου Αθηνών και οι αποσπασματικές μελέτες για τον γενικό πληθυσμό κατά τον 19ο αιώνα, εικόνα που δεν είχε βελτιωθεί ούτε κατά τον 20ό αιώνα. Το 1860, οι από τους συνολικά θανάτους σε όλη την επικράτεια αφορούσαν παιδιά ηλικίας μέχρι 10 ετών. Η πλέον θανατηφόρα μάστιγα της παιδικής ηλικίας ήταν η διάρροια. Οι αναφορές έως το 1880 ήταν εξίσου θλιβερές. Από ένα συνολικό αριθμό θανάτων οι VOL. 59 ISSUE 4, October-December 2014

3 ΕΔΡΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ αφορούσαν παιδιά εκ των οποίων τα είχαν πεθάνει από διάρροια (1.154 αγόρια και κορίτσια). 7 Κατά την περίοδο , είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι μόνο 5 μελέτες, αμιγώς Παιδιατρικών θεμάτων, ανακοινώθηκαν στις επιστημονικές συναντήσεις των μελών της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών, αποδεικνύοντας εμμέσως το γεγονός ότι ακόμα η παιδική υγεία ήταν συνυφασμένη με αυτή των ενηλίκων. 8 Ένα από τα βασικά προβλήματα της μελέτης της υγειονομικής κατάστασης της χώρας εκείνη την εποχή ήταν η ένδεια της στατιστικής καταγραφής. Μόλις το 1899, το Υπουργείο Εσωτερικών εξέδωσε μηνιαίο και ετήσιο δελτίο των θανάτων, βάσει του οποίου ο καθηγητής Μικροβιολογίας και Υγιεινής, Κωνσταντίνος Σάββας, συνέταξε την στατιστική της θνησιμότητας των Αθηνών κατά την περίοδο Οι μεγάλες μάστιγες της εποχής ήταν τα λοιμώδη νοσήματα, όπως η χολέρα, η ευλογιά, ο εξανθηματικός τύφος, η φυματίωση και η ελονοσία. 9 Σύμφωνα με τον καθηγητή Σάββα η θνησιμότητα της βρεφικής και παιδικής ηλικίας επηρεάστηκε ιδιαίτερα από την ευλογιά. Η άθλια υγειονομική κατάσταση της πρωτεύουσας αλλά και των άλλων μεγάλων πόλεων, οι πολλαπλές επιδημίες και η ενδημικότητα αρκετών ημιαστικών και αγροτικών περιοχών δημιούργησε σταδιακά πρόβλημα επιβίωσης για την υπόσταση της χώρας. Την κατάσταση βελτίωσαν δημογραφικά οι προσαρτήσεις των Βαλκανικών Πολέμων και η ενσωμάτωση περίπου δύο εκατομμυρίων Ελλήνων στο γενικό πληθυσμό της χώρας. Παρά τις πολεμικές και οικονομικές περιπέτειες, η επιστημονική και πολιτισμική πρόοδος ακολουθεί ανοδική πορεία με σταδιακή βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Η υγειονομική οργάνωση το 1900 ξεκίνησε κυριολεκτικά από το μηδέν και μόνο η ύπαρξη επιφανών υγειονολόγων και μικροβιολόγων άλλαξε την έννοια της Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα. Το 1917, θα ιδρυθεί το Υπουργείο Υγείας το οποίο πλέον θα συντόνιζε τις υγειονομικές μεταρρυθμίσεις. Από τότε έως και την έλευση των προσφύγων της Μικράς Ασίας, η βρεφική, η παιδική και η γενική θνησιμότητα θα εμφανίσουν σταδιακή μείωση. 8 Τα στατιστικά της περιόδου χαρακτηρίζονται από ασυνέχεια ή/και διακοπή της έκδοσης τευχών περί φυσικής κίνησης και των αιτιών θανάτων του πληθυσμού. Παρά το γεγονός ότι είχε συσταθεί η Διεύθυνση Στατιστικής, μόνο δύο ουσιαστικά ήταν οι εκδόσεις που τελικά εμφανίσθηκαν: α) το Δελτίον Θανάτων , που αφορούσε 12 πόλεις με πληθυσμό άνω των κατοίκων (σύμφωνα με την απογραφή του 1896) και β) η Στατιστική της Θεσσαλονίκης εκ των ληξιαρχικών πράξεων της περιόδου Βέβαια, η αξιοπιστία των δεδομένων ελέγχεται για το πλήθος των τεχνικών λαθών, τις ανακρίβειες και το μεγάλο ποσοστό θανάτων που καταχωρήθηκαν ως «νόσος άγνωστος ή κακώς οριζόμενη». Ο συνολικός πληθυσμός της χώρας στην πρώτη απογραφή του 20ού αιώνα, το 1907, καταγράφηκε στα άτομα. Ελπιδοφόρα ήταν η διαπίστωση ότι αυξήθηκε η αναλογία του οικονομικά ενεργού πληθυσμού από 57,6% (1896) σε 64,4% (1907). Το αποκαρδιωτικό όμως εύρημα σε σχέση με την προηγούμενη απογραφή ήταν η μείωση της αναλογίας του παιδικού πληθυσμού. 11 Εκτός από την υγεία του παιδικού πληθυσμού, η εγκύκλια μόρφωση ήταν επίσης μείζονος σημασίας για το κράτος, αφού και στο τομέα αυτό τα στοιχεία ήταν εξίσου αποκαρδιωτικά. Σύμφωνα με τις απογραφές, το ποσοστό των αγραμμάτων ενηλίκων το 1900 άγγιζε το 65,7 του πληθυσμού (46,7 % για τους άνδρες και 84,7% για τις γυναίκες), ενώ το 1907 μειώθηκε στο 59,7% (39,7% για τους άνδρες και 79,7% για τις γυναίκες). 11 Στα ποσοστά αυτά πρέπει να υπολογιστούν και οι έφηβοι που μόλις είχαν ενηλικιωθεί και συμπεριλαμβάνονταν στην δημογραφική ηλικιακή ομάδα χρονών. Η Εκπαίδευση στην Ελλάδα, παρά τις προσπάθειες μεταρρυθμίσεων του 1895, 1913, 1917 και 1919, θα διατηρήσει τελικά έως το 1929 την αρχική δομή που απέκτησε το 1836 κατά την Οθώνεια εποχή: τριτάξιο Ελληνικό σχολείο (Σχολαρχείο) και τετρατάξιο Γυμνάσιο. 3,12 (Εικόνα 1) Το 1860, ο αριθμός των μαθητών που φοιτούν στα δημοτικά ανέρχεται σε (ποσοστό 30% των παιδιών σχολικής ηλικίας) και το 1901 σε (ποσοστό 63%). 13 Στην αυγή του 20ού αιώνα και 70 χρόνια μετά την απελευθέρωση, το 37% των παιδιών σχολικής ηλικίας δεν πήγαιναν στο σχολείο. Η έννοια της Σχολικής Υγιεινής και η εισαγωγή της στην Ελλάδα Η Σχολική Υγιεινή αποτέλεσε αυτοτελή επιστήμη η οποία είχε σκοπό την αρμονική και υγιή ανάπτυξη των σωματικών και διανοητικών δυνάμεων των μαθητών. Το θέμα της παιδικής υγιεινής, και κατ επέκταση και της σχολικής υγιεινής, είχε ήδη ανοίξει στον δυτικό κόσμο από τα τέλη της δεκαετίας του 1890, αν και καθ όλη την διάρκεια του 19ου αιώνα ακούγονταν κατά καιρούς κάποιες εισηγήσεις. Αφορμή στάθηκε η ενεργή συμμετοχή των μαθητών στο εργατικό δυναμικό των βιομηχανιών με τα εξοντωτικά ωράρια, τον συγχρωτισμό με ενήλικες εργάτες και την διασπορά σε αυτά σοβαρών λοιμωδών νοσημάτων όπως η φυματίωση. 14 Επιπλέον, ήταν η εποχή όπου οι πρώτοι Βρετανοί και Αμερικανοί ψυχολόγοι έθεσαν το θέμα της ψυχολογικής κατάστασης των παιδιών και την ανάγκη διαφύλαξης της σωστής ανάπτυξης του παι- 59 ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 4, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2014

4 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΑΡΣΕΝΗΣ, Α. ΤΣΑΚΡΗΣ 60 Εικόνα 1 Μαθητές των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα Α. Μαθητές Δημοτικού στο Λαγώποδο Ζακύνθου (δεκαετία του 1920), Β.. Δημοτικό Σχολείο Σπάτων, (Πηγές:http://lagopodo-zakynthos.blogspot.gr/2010/04/ html, δικού εγκεφάλου. Στην Βρετανία, το 1894, μια επιτροπή της Βουλής των Αντιπροσώπων θα συντάξει την πρώτη έκθεση με τους κανόνες και τις συνθήκες «Σχολικής παρακολούθησης και Παιδικής Εργασίας». 14 Στα επόμενα χρόνια, η Σχολική Υγιεινή θα αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία και θα καταστεί αναπόσπαστο μέρος των υγειονομικών πολιτικών των δυτικών κοινωνιών. Σταδιακά, στις ανεπτυγμένες χώρες θα εισαχθεί ο θεσμός των σχολιάτρων. Αρχικά βέβαια υπήρχε η επιφύλαξη ότι η δράση των σχολιάτρων και η εμμονή τους στα θέματα υγείας θα «αναστάτωνε» την λειτουργία των σχολείων και τη ροή των μαθημάτων. Σύντομα όμως φάνηκε ότι ο σχολίατρος ήταν απαραίτητος συνεργάτης ενός δασκάλου και η συνεργασία τους εξασφάλιζε την σωματική και διανοητική υγεία των μαθητών. Στην Ελλάδα, κατά τα τέλη του 19ου αιώνα το Κράτος θα ενδιαφερθεί για την υγεία των μαθητών κινούμενο σε δύο κατευθύνσεις, με την καθιέρωση της μαθήματος της γυμναστικής (Νόμος ΒΚΧΑ 1899) και την έκδοση του Βασιλικού Διατάγματος του 1894 «περί του τρόπου κατασκευής των σχολείων». 15 Το σύνολο των εκθέσεων των επιθεωρητών και ιατρών της εποχής καταγγέλλουν την ακαταλληλότητα των σχο- VOL. 59 ISSUE 4, October-December 2014

5 ΕΔΡΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ λείων για την υγεία των μαθητών τα οποία στεγάζονταν στην πλειοψηφία τους σε ενοικιασμένα σπίτια, με μικρά δωμάτια χωρίς επαρκή φωτισμό και αερισμό και με ανθυγιεινά αποχωρητήρια. Η παύση λειτουργίας των σχολείων για μεγάλα χρονικά διαστήματα ήταν η μόνη μέθοδος αντιμετώπισης των επιδημιών που έπλητταν τους παιδικούς πληθυσμούς. Παρά το νομικό πλαίσιο του 1894, το ζήτημα των σχολικών κτιρίων απείχε πολύ από το να λυθεί. Στις αρχές του 20ού αιώνα τα νέα κτίρια αντιπροσώπευαν μόλις το 11,5% των σχολείων που λειτουργούσαν, ενώ οι μαθητές εξακολουθούσαν να «στενάζουσιν εις σαθρά, άθλια και πνιγηρά διδακτήρια προς τρώγλας μάλλον και ειρκτάς ή προς σχολεία ομοιάζοντα». 15 Χαρακτηριστική είναι η κατάσταση των σχολείων της Αθήνας το 1912, με 28 από τα 33 σχολεία να έχουν χαρακτηρισθεί από τους ιατρούς ως ανθυγιεινά. 15 Τα υγειονομικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι μικροί μαθητές αφορούσαν τόσο λοιμώδεις, όσο αλλά και μη λοιμώδεις νοσολογικές οντότητες: «...ουδεμία απολύτως σχολική εκπαίδευσις, ακόμα και αι στηριζόμεναι επί των νέων παιδαγωγικών μεθόδων, είναι εντελώς απηλλαγμένη βλαβεράς επιδράσεως επί της αναπτύξεως του παιδίου. Άπαντα τα εν τη χρήσει εκπαιδευτικά συστήματα δεν απέβαλον εντελώς τον αντιφυσιολογικών και ανθυγιεινών εν γένει χαρακτήρα των. Δεσμεύουν τον μαθητή εντός στεναχώρων αιθουσών, άνευ επαρκούς φωτός και καθαρού αέρος, αναγκάζουν αυτόν να κυρτώνει την ράχιν εις τα θρανία, ακινητούν και προκαλούν συμφόρησιν ή υπεραιμία πότε εις τους πνεύμονας πότε εις τον εγκέφαλον, κουράζουν το σώμα και την διανοία...». 16 Στις αρχές του 20ού αιώνα, η κατάσταση στα ελληνικά σχολεία ήταν τραγική, ενώ τα λοιμώδη νοσήματα θερίζουν τις παιδικές ηλικίες: «...ανατρέχοντες εις την στατιστικήν παρατηρούμεν ότι παρ ημίν αποθνήσκουν παίδες 5-15 ετών υπερδιπλάσιοι ή αλλαχού. Τα δε αίτια των θανάτων τούτων οφείλονται εις την έλλειψιν πάσης επιβλέψεως της υγείας και αποδεικνύεται εκ του γεγονότος ότι πλείστοι θάνατοι εκ τούτων (52%) οφείλονται εις λοιμώδη νοσήματα...». 16 Το 1901, στο «Πανελλήνιον Ιατρικόν Συνέδριον», μια από τις θεματικές ενότητες αποτελούσε και η υγιεινή των σχολείων. Ο παιδίατρος Κ. Παπαγιάννης, που εξέθεσε το μεγάλο πρόβλημα των ελληνικών σχολείων, και οι λοιποί σύνεδροι υπέγραψαν κείμενο προς την Κυβέρνηση με το οποίο ζητούσαν να συσταθεί ανώτατο κεντρικό εποπτικό συμβούλιο με δικαιοδοσία επί της σχολικής υγιεινής. 16,17 Η προσπάθεια αυτή όμως θα πέσει στο κενό. Το 1904, θα λάβει χώρα το «Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον» και η ομιλία ενός ανθρώπου θα ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα του εκπαιδευτικού συστήματος. Ήταν η ομιλία του Καθηγητή της Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής Αθηνών, Κωνσταντίνου Σάββα. 18 Κωνσταντίνος Σάββας και Εμμανουήλ Λαμπαδάριος: οι φύλακες-άγγελοι της μαθητικής νεολαίας Όπως αναφέρθηκε, το 1899 το Υπουργείο Εσωτερικών εξέδωσε μηνιαίο και ετήσιο δελτίο των θανάτων, βάσει του οποίου ο καθηγητής Κωνσταντίνος Σάββας συνέταξε την στατιστική της θνησιμότητας των Αθηνών κατά την περίοδο ( ). Δημογραφικά η Ελλάδα παρουσίαζε αυξημένη γεννητικότητα, αλλά ο καθηγητής Σάββας δεν ξεγελάστηκε από το «baby boom» που συνέβαινε στην χώρα. Είχε αντιληφθεί ότι ήταν απλά ένας θετικός δείκτης, αλλά το πρόβλημα εντοπιζόταν στα περιβάλλοντα με αυξημένο κίνδυνο μετάδοσης λοιμογόνων παραγόντων που θα διαβιούσαν τα παιδιά και δυστυχώς το σχολείο ήταν ένα από αυτά. Το 1904, στο «Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον», ο Κωνσταντίνος Σάββας ως Καθηγητής της Μικροβιολογίας, αλλά και ως μέλος του Βασιλικού Ιατροσυνεδρίου, απευθυνόμενος στους εκπαιδευτικούς και τους ιθύνοντες του Υπουργείου Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, υπερθεμάτισε την ανάγκη εισαγωγής στην Ελλάδα της Σχολικής Υγιεινής. 18 Ο Σάββας πρότεινε επίσης την εισαγωγή του σχολικού ιατρού και την διδασκαλία αρχών υγιεινής στο σχολικό πρόγραμμα. 18 Ο σκοπός της δεύτερης πρότασης αφορούσε όχι μόνο την ανάγκη βελτίωσης των συνθηκών μαθητείας, αλλά και την διάδοση βασικών γνώσεων αντιμετώπισης των λοιμωδών νοσημάτων από το σχολείο προς την οικογένεια. Λίγο διάστημα μετά το τέλος του Εκπαιδευτικού Συνεδρίου, ο Κωνσταντίνος Σάββας διορίστηκε ως Πρώτος Σχολίατρος της Αττικής. Ο καθηγητής Σάββας δέχθηκε τη θέση, που κατ απαίτησή του ήταν άμισθη. Το ίδιο έτος θα εκδοθεί και το πρώτο βιβλίο Σχολικής Υγιεινής του Γεώργιου Βλάμου. 15 Το βιβλίο αυτό ήταν μια μεταφρασμένη διασκευή του αντίστοιχου γερμανικού βιβλίου Σχολικής Υγιεινής των Burgerstein και Netoliski. Το 1908, με ενέργειες του Σάββα, θα ιδρυθεί στο Υπουργείο Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως το Γραφείον Σχολικής Υγιεινής. Το 1910, με το νόμο ΓΨΚΑ «Περί οργανώσεως της κεντρικής υπηρεσίας του Υπουργείου της Παιδείας» λαμβανόταν η μέριμνα για την οργάνωση του Γραφείου της Σχολικής Υγιεινής, ενώ με το νόμο ΓΩΚΖ της 18ης Ιουλίου 1911 «Περί διδακτηρίων εν γένει και της οργανώσεως της σχετικής υπηρεσίας» και το Βασιλικό Διάταγμα της 5ης Οκτωβρίου 1911 ρυθμίζονταν οι λεπτομέρειες σχετικά με την έναρξη λειτουργίας του. 16 Όμως θα χρειαστούν τρία χρόνια μέχρι να καλυφθεί η θέση του προϊσταμένου. Μετά από γραπτό και προφορικό διαγωνισμό στη θέση διορίστηκε ένας νεαρός ταλαντούχος παιδολόγος-υγιεινολόγος και βοηθός του Κ.Σάββα ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 4, Οκτώβριος-Δεκέμβριος

6 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΑΡΣΕΝΗΣ, Α. ΤΣΑΚΡΗΣ 62 στην Έδρα της Μικροβιολογίας, ο Εμμανουήλ Λαμπαδάριος ( ). Από τη θέση αυτή, ο Εμμανουήλ Λαμπαδάριος, θα αποδειχθεί ο πραγματικός ιδρυτής και οργανωτής της Σχολικής Υγιεινής στην Ελλάδα έως το Ο Εμμανουήλ Λαμπαδάριος σπούδασε στην Ιατρική Σχολή Αθηνών και μετεκπαιδεύτηκε στην Παιδολογία στην Ελβετία. Ο Λαμπαδάριος παρέμεινε στο Υπουργείο Παιδείας ως προϊστάμενος και κατόπιν ως διευθυντής της Σχολικής Υγιεινής μέχρι το 1936, όταν και εξελέγη καθηγητής Σχολικής Υγιεινής και Παιδολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Δραστηριοποιήθηκε σε διάφορα επίπεδα και συνετέλεσε στην ενίσχυση της υγείας των απόρων και ασθενικών μαθητών, τη δημιουργία παιδικών πολυκλινικών, τη θέσπιση των μαθητικών συσσιτίων, την ίδρυση σχολικών λουτρών και παιδικών εξοχών, αλλά και κάτι εξίσου σημαντικό, την κινητοποίηση και ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης προς όφελος των αναγκών του παιδικού πληθυσμού. Επίσης, συμμετείχε στην επιτροπή που προετοίμασε το νόμο περί δημιουργίας αυτοτελούς Υπουργείου Υγιεινής και Κοινωνικής Πρόνοιας το Ενδεικτικό του νεωτερισμού του αποτελεί το γεγονός ότι μόλις τέσσερα χρόνια μετά την πρώτη εφαρμογή από τον Calmette του εμβολίου B.C.G., και ενώ ακόμα η παγκόσμια ιατρική κοινότητα είναι διχασμένη, ο Λαμπαδάριος σε συνεργασία με τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό εισήγαγε πρώτος το 1925 το εμβόλιο στην Ελλάδα. Το έργο, οι γνώσεις, η προσωπικότητα και το κύρος του Λαμπάδαριου τον κατέστησαν σεβαστό και αναντικατάστατο. Σε μια εποχή με έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις όπου οι κυβερνήσεις και ο κρατικός μηχανισμός κατέρρεαν εν μια νυκτί, το Γραφείον Σχολικής Υγιεινής δεν κινδύνευσε ποτέ ενώ η αποδοχή του Λαμπαδάριου ήταν καθολική από όλο το πολιτικό φάσμα. Οι νόμοι και οι διατάξεις της Βενιζελικής υγειονομικής μεταρύθμισης είχαν την σφραγίδα της τεχνογνωσίας του Λαμπαδάριου ενώ ακόμα και το Μεταξικό καθεστώς δεν έθεσε ποτέ θέμα αντικατάστασής του. Ο Λαμπαδάριος διετέλεσε επίσης Υπουργός Υγείας την περίοδο Παράλληλα με την έναρξη λειτουργίας του Γραφείου Σχολικής Υγιεινής αποφασίσθηκε από τους Σάββα-Λαμπαδάριο, η σύσταση Παιδολογικού Εργαστηρίου «εφοδιασμένου δια των καταλλήλων οργάνων προς ενέργειαν παρατηρήσεων και ερευνών επί των μαθητών των σχολείων παντός βαθμού», με σκοπό την παροχή θεραπευτικών συμβουλών στους διδάσκοντες, τον έλεγχο του δαμαλισμού των μαθητών και την υγειονομική επιθεώρηση των παιδικών εξοχών, μια καινοτομία που εισήχθη για πρώτη φορά στην Ελλάδα. 16 Τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του Γραφείου Σχολικής Υγιεινής, ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε σε τρεις τομείς: α) την επίβλεψη και βελτίωση των όρων κατασκευής των σχολείων, β) την καταπολέμηση των λοιμωδών νοσημάτων και γ) την συλλογή επιδημιολογικών στοιχείων. (Εικόνα 2) Τα λοιμώδη νοσήματα άρχισαν να αντιμετωπίζονται από το 1914, σε προφυλακτικό επίπεδο, μετά την ψήφιση του νόμου 240 «Περί διοικήσεως της Δημοτικής και Μέσης εκπαιδεύσεως», νόμος που οργάνωσε την υγειονομική υπηρεσία των σχολείων. Πλέον, το έργο της Σχολικής Υγιεινής ανατέθηκε στους σχολικούς ιατρούς και αφορούσε την επίβλεψη της υγείας των μαθητών, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την επίβλεψη του εμβολιασμού (δαμαλισμού) κατά της ευλογιάς. Οι σχολικοί ιατροί ανίχνευαν τα ύποπτα κρούσματα στις τάξεις των μαθητών εν καιρώ επιδημιών, φρόντιζαν για την απομάκρυνσή τους από το χώρο του σχολείου και αν το έκριναν αναγκαίο, τα μαθήματα διακόπτονταν και το σχολείο τελούσε υπό απολύμανση. 15 Οι σχολικοί ιατροί συστηματοποίησαν τον εμβολιασμό και τις απολυμάνσεις επεκτείνοντας τέτοιες πρακτικές και στο οικογενειακό περιβάλλον των μαθητών. Ο διορισμός ενός σχολικού ιατρού σήμαινε αυτο- Εικόνα 2 Υπόδειγμα Στατιστικού Δελτίου καταγραφής λοιμωδών νοσημάτων σε μαθητές (1918). (Από το Ιστορικό Αρχείο του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών) VOL. 59 ISSUE 4, October-December 2014

7 ΕΔΡΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ Πίνακας 1 Οι εγκύκλιοι της Σχολικής Υγιεινής που άλλαξαν το πρόσωπο της παιδικής-μαθητικής νοσηρότητας και θνησιμότητας Έτος Αριθμός Θέμα Εγκυκλίου περί προφυλάξεως των εν τα σχολεία φοιτώντων από των οξέων λοιμωδών νοσημάτων περί των κατά την μίσθωσιν ιδιωτικών κτιρίων δια την χρήσιν διδακτηρίων απαιτουμένων υγιεινών όρων περί απολυμάνσεως των διδακτηρίων περί επισκευής και καθαριότητος διδακτηρίων περί εμβολιασμού μαθητών περί καταρτισμού στατιστικής της μαθητικής νοσηρότητας περί καταπολεμήσεως του τραχώματος Κατά τις πηγές της εποχής τα παιδατρικά νοσήματα κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα λοιμωδών ασθενειών, όπως ιλαρά, οστρακιά, διφθερίτιδα, ανεμοβλογιά, παρωτίτιδα, κοκίτη, μηνιγγίτιδα, γρίπη, τραχωματώδης επιπεφυκίτιδα και ελονοσία. Όμως, στις παιδικές ηλικίες δεν ήταν σπάνια και νοσήματα όπως η ευλογιά, ο κοιλιακός τύφος και η φυματίωση. Οι υγιεινολόγοι-μικροβιολόγοι του Γραφείου Σχολικής Υγιεινής συμμετείχαν ενεργά στη λήψη αποφάσεων και προτάσεων προς το Υπουργείο Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, ενέργειες που οδήγησαν τελικά στην έκδοση πολλών εγκυκλίων που σταδιακά άλλαξαν την εικόνα του ελληνικού σχολείου (Πίνακας 1). Στη συνέχεια θα παρουσιαστούν οι δύο σημαντικότερες εγκύκλιοι του Γραφείου Σχολικής Υγιεινής, με ιδιαίτερο μικροβιολογικό ενδιαφέρον. Το 1916, θα εκδοθεί από το Γραφείο Σχολικής Υγιεινής του Υπουργείου των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως η εγκύκλιος «Οδηγίαι περί του εμβολιασμού των μαθητών», η οποία όριζε τις διαδικασίες εμβολιασμού (δαμαλισμού) κατά της ευλογιάς στους μαθητές. 5 (Εικόνα 3) Παγκοσμίως, τα βασικά προφυλακτικά μέτρα ενάντια στην ευλογιά ήταν ο ευλογιασμός, κατά τον 18ο αιώνα, και ο δαμαλισμός από τον 19ο έως τα μέσα του 20ού αιώνα. Ο δαμαλισμός αντικατέστησε τον επικίνδυνο, λόγω επιπλοκών, ευλογιασμό και αποτέλεσε σταδιακά το πλέον ενδεδειγμένο, για τα επιστημονικά δεδομένα της εποχής, προφυλακτικό μέσο. Η εντυπωσιακή μείωση των θανάτων στις χώρες που εφαρμό- μάτως μια μακρά διαδικασία συνεχιζόμενης εκπαίδευσης. Με το Β.Δ. της 2ας Νοεμβρίου 1921 «Περί μετεκπαιδεύσεως του προσωπικού της υγειονομικής υπηρεσίας των σχολείων», οι υγειονομικοί επιθεωρητές των σχολείων και οι σχολίατροι ήταν υποχρεωμένοι να παρακολουθούν μια σειρά μαθημάτων στην Ιατρική Σχολή Αθηνών (Σχολική Υγιεινή, Μικροβιολογία, Οφθαλμολογία, Παιδιατρική). Η σοβαρότητα των σεμιναρίων και η σημασία που τους έδιναν οι Αρχές αναδύεται και από το γεγονός ότι τρεις απουσίες των σχολιάτρων από τα μαθήματα ήταν αρκετές να οδηγήσουν στην απόλυσή τους από την υπηρεσία του Γραφείου Σχολικής Υγιεινής. Τα μαθήματα της Μικροβιολογίας πραγματοποιούνταν στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο της Ιατρικής Σχολής Αθηνών υπό την επίβλεψη του Κωνσταντίνου Σάββα και ήταν διάρκειας 30 ημερών. Η διδασκαλία δεν συμπεριελάμβανε μόνο θεωρητική παράδοση αλλά ήταν εμπλουτισμένη με πρακτικές ασκήσεις και επιδείξεις. 63 Βασικές εγκύκλιοι περί Σχολικής Υγιεινής Εικόνα 3 Εγκύκλιος του Υπουργείου των Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως. «Οδηγίαι περί εμβολιασμού των μαθητών» (1916). (Από το Ιστορικό Αρχείο του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών) ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 4, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2014

8 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΑΡΣΕΝΗΣ, Α. ΤΣΑΚΡΗΣ 64 σθηκε του προσδίδει μια ξεχωριστή θέση στην ιστορία της προφυλακτικής ιατρικής και της ανάπτυξης της Δημόσιας Υγείας. Στο νέο Ελληνικό κράτος, ο Ιωάννης Καποδίστριας κατανοώντας από πολύ νωρίς τη σημασία του δαμαλισμού, διορίζει το 1830 το Γεώργιο Αλβέρτη ως «γενικόν εμβολιαστήν». Το 1835, η Αντιβασιλεία καθιερώνει με διάταγμα τον υποχρεωτικό δαμαλισμό των κατοίκων και διορίζει δημόσιους εμβολιαστές κατά νομούς. 20 Η εγκύκλιος «Οδηγίαι περί του εμβολιασμού των μαθητών» κοινοποιήθηκε προς όλους τους γενικούς επιθεωρητές υγείας και τους σχολικούς ιατρούς. Σύμφωνα με την εγκύκλιο αυτή, προβλέφθηκε ο καταρτισμός βιβλίου δαμαλισμού και αναδαμαλισμού, το οποίο έπρεπε να συμπληρώνει και να ενημερώνει ο σχολικός ιατρός. Σε αυτό έπρεπε να καταγράφονται το όνομα και η ηλικία του εμβολιαζόμενου μαθητή, η ημερομηνία του δαμαλισμού ή αναδαμαλισμού και το αποτέλεσμα. Τα βιβλία τηρούνταν στο σχολείο με ευθύνη του διευθυντή και η ουσιαστική τους χρήση ήταν ο εντοπισμός των ανεμβολίαστων μαθητών. Το άρθρο 1 των οδηγιών όριζε ότι η όλη διαδικασία του εμβολιασμού «πρέπει να θεωρήται ως αληθής εγχειρητική επέμβασις και να ενεργήται εφαρμοζομένων όλων εκείνων των μέτρων καθαριότητος και ασηψίας». Ο διευθυντής του σχολείου έπρεπε να έχει ενημερώσει τους μαθητές από την προηγούμενη ημέρα ότι την επομένη θα διενεργηθεί εμβολιασμός. Οι μαθητές έπρεπε να προσέλθουν καθαροί, να πλύνουν με χλιαρό νερό τον βραχίονα και να περιμένουν με τάξη έξω από το γραφείο του σχολικού ιατρού. Από τη διαδικασία εξαιρούνταν οι μαθητές με οξύ νόσημα ή δερματικά εξανθήματα. Αναφορικά με τον σχολικό ιατρό, αυτός έπρεπε να είναι καθαρός και αφού «αποκόψη βαθέως τους όνυχας, πλύνει τας χείρας του δια χλιαρού ύδατος και σάπωνος, είτα δ απολυμαίνει δια διαλύματος άχνης υδραργύρου 1:1000». 5 Πριν την εκτέλεση του εμβολιασμού ο ιατρός έπρεπε να απολυμάνει δια βρασμού ή με φλόγα οινοπνεύματος ή φωταερίου το μαχαιρίδιον. Ο σκαριφισμός γινόταν στο αριστερό χέρι «κατά την κατάφυσιν του δελτοειδούς μυός» κάνοντας «τέσσαρας καθέτους τομάς, μήκους το πολύ ενός εκατοστομέτρου, απέχουσας απ αλλήλων τρία εκατοστόμετρα και σταυροειδώς διατεταγμένας». Σε κάθε τομή επιχριόταν η αντίστοιχη ποσότητα δαμαλείου λύμφης και ποτέ περισσότερη λόγω πιθανής πρόκλησης τοπικού φλεγμονώδους ερεθισμού. 5 Η δαμάλειος λύμφη δεν έπρεπε να είναι δύσοσμη ή λεπτόρευστη, χαρακτηριστικά δηλαδή μιας παλιάς και ακατάλληλης λύμφης. Μετά τον εμβολιασμό το σημείο καλυπτόταν με γάζα ή βαμβάκι ή άζυμο άρτο επί 24 ώρες. Τα καθήκοντα του ιατρού δεν τελείωναν με την διενέργεια του εμβολιασμού. Οι μαθητές προσέρχονταν μετά από μια εβδομάδα προκειμένου να διαπιστωθεί η επιτυχία του δαμαλισμού. Σύμφωνα με τις οδηγίες της εποχής, επιτυχής θεωρείται ο δαμαλισμός όπου παρατηρείται τουλάχιστον μια κανονική φλύκταινα, ο δε αναδαμαλισμός, εάν κατά το μέρος του εμβολιασμού αναπτυχθούν δύο, έστω και ατελείς, φλύκταινες ή σχηματιστούν καταφανείς εσχάρες. Σε περίπτωση αποτυχίας η διαδικασία έπρεπε να επαναληφθεί το ταχύτερο. Ο κατάλογος των εμβολιασθέντων μαθητών κοινοποιούνταν στο Γραφείο Σχολικής Υγιεινής. 5 (Εικόνα 4) Το 1920, οι εμβολιασμοί έγιναν υποχρεωτικοί με το νόμο 2457 και για τους γονείς που δεν τηρούσαν πιστοποιητικά δαμαλισμού προβλέφτηκαν πρόστιμα δραχμών. Τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας μέσα από τα σχολεία δεν άργησαν να φανούν και τα ποσοστά της παιδικής θνησιμότητας μειώθηκαν από το 34,2% το 1915 στο 23% το Η δεύτερη σημαντική εγκύκλιος του Γραφείου Σχολικής Υγιεινής ήταν οι «Οδηγίαι προς προφύλαξιν των εις τα σχολεία φοιτώντων από των λοιμωδών νοσημά- Εικόνα 4 Υπόδειγμα αποδεικτικού εμβολιασμού (1915). (Από το Ιστορικό Αρχείο του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών) VOL. 59 ISSUE 4, October-December 2014

9 ΕΔΡΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ των» του Σύμφωνα με αυτήν, ορίζονταν τα προφυλακτικά μέτρα σε περιπτώσεις εμφάνισης λοιμώδους νοσήματος σε ένα σχολείο. Οι οδηγίες της εγκυκλίου αφορούσαν ένα ευρύ φάσμα νοσημάτων όπως ευλογιά, οστρακιά, διφθερίτιδα, επιδημική μηνιγγίτιδα, ιλαρά, ανεμοβλογιά, παρωτίτιδα, κοκίτη, κοιλιακό τύφο και φυματίωση. Η λογική των μέτρων βασιζόταν επί της ουσίας στην απομάκρυνση του κρούσματος από το χώρο του σχολείου και ανάλογα τη νόσο προβλεπόταν παύση λειτουργίας του σχολείου και απολύμανση. (Πίνακας 2) Η απομάκρυνση του μαθητή από το σχολείο διαρκούσε από 15 (ανεμοβλογιά) έως 40 ημέρες (ευλογιά, οστρακιά, διφθερίτιδα, επιδημική μηνιγγίτιδα). Στις περιπτώσεις ευλογιάς, οστρακιάς, διφθερίτιδας και επιδημικής μηνιγγίτιδας, οι οδηγίες όριζαν την καύση των προσωπικών σχολικών αντικειμένων του μαθητή. 6 Η απομάκρυνση του κρούσματος από το σχολείο σήμαινε αυτομάτως και την κινητοποίηση του Γραφείου Σχολικής Υγιεινής σε επίπεδο οικογενειακού περιβάλλοντος του μαθητή. Αναφορικά με την απολύμανση των τάξεων, οι οδηγίες της εγκυκλίου όριζαν ότι αυτή γινόταν με ατμούς φορμόλης επί 7 ώρες. Εν συνεχεία προέβλεπαν ψεκασμό με αμμωνία για την εξουδετέρωση της οσμής της φορμόλης. Η πλύση των τοίχων γινόταν με γάλα ασβεστίου (20:100). Όσο για τα αντικείμενα, χρησιμοποιούνταν αντισηπτικά υγρά όπως φαινικό οξύ (3:100) και διάλυμα άχνης υδραργύρου (1:1000). 6 Η επιστροφή ενός μαθητή στο σχολικό χώρο προϋπόθετε την αυστηρή τήρηση των οδηγιών και γινόταν δεκτός μόνο κατόπιν προσκόμισης αποδεικτικού απολύμανσης της οικείας του (ευλογιά, οστρακιά, επιδημική μηνιγγίτιδα). Για κάποια εκ των λοιμωδών νοσημάτων προβλέπονταν ειδικά μέτρα όπως η προληπτική χορήγηση αντιδιφθεριτικού ορού ή ο προληπτικός εμβολιασμός με αντιτυφικό εμβόλιο. Για μια ιδιαίτερη νοσολογική οντότητα, όπως ήταν η φυματίωση, η εγκύκλιος όριζε την τύχη του μαθητή τον οποίο «ο διδάσκαλος οφείλει να αποπέμπη του σχολείου μέχρι ιάσεως». 6 Τέλος, ένα ιδιαίτερα μεγάλο πρόβλημα Δημόσιας Υγείας της ελληνικής κοινωνίας ήταν το τράχωμα, το Πίνακας 2 Συνοπτικός πίνακας οδηγιών των υγιεινολόγων-μικροβιολόγων προς τους σχολικούς ιατρούς. Νόσος Μαθητής Προσωπικά αντικείμενα Σχολείο Ευλογιά Απομάκρυνση Καύση βιβλίων, τετραδίων Επιστροφή μαθητή για 40 ημέρες και λοιπών σχολικών ειδών με πιστοποιητικό απολύμανσης της οικίας του Οστρακιά Απομάκρυνση Καύση βιβλίων, τετραδίων Επιστροφή μαθητή για 40 ημέρες και λοιπών σχολικών ειδών με πιστοποιητικό απολύμανσης της οικίας του Διφθερίτιδα Απομάκρυνση Καύση βιβλίων, τετραδίων Απολύμανση σχολείου. για 40 ημέρες και λοιπών σχολικών ειδών Επιστροφή μαθητή με πιστοποιητικό απολύμανσης της οικίας του Επιδημική Απομάκρυνση Καύση βιβλίων, τετραδίων Απολύμανση σχολείου. μηνιγγίτιδα για 40 ημέρες και λοιπών σχολικών ειδών Επιστροφή μαθητή με πιστοποιητικό απολύμανσης της οικίας του Ιλαρά Απομάκρυνση για 21 ημέρες Ανεμοβλογιά Απομάκρυνση για 15 ημέρες Παρωτίτιδα Απομάκρυνση Απολύμανση σχολείου. για 21 ημέρες Κοκίτης Απομάκρυνση για 30 ημέρες Κοιλιακός Απομάκρυνση Απολύμανση σχολείου. Καθαριότητα δεξαμενών τύφος για 30 ημέρες πόσιμου ύδατος Φυματίωση Διακοπή μέχρι «ιάσεως» 65 ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 4, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2014

10 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΑΡΣΕΝΗΣ, Α. ΤΣΑΚΡΗΣ 66 οποίο αποτελούσε την σημαντικότερη αιτία τύφλωσης για παιδιά και ενήλικες. 21 Ο Λαμπαδάριος στηλιτεύει την στάση των γονεών απέναντι στα τραχωματικά παιδιά: «Τα αποκλειόμενα παιδιά εις ουδεμίαν υπεβάλλοντο θεραπείαν, αλλ ή περιεφέροντο αλητεύοντα εις τας οδούς ή ανελάμβανον εργασίαν εις εργοστάσια, βιοτεχνικά εργαστήρια, γραφεία, κ.λ.π. όπου εμόλυνον όλους τους μετ αυτών συγχρωτιζομένους, του γονέως επιχαίροντος διότι κατόρθωσε να αποφύγη την υποχρεωτική φοίτησιν του τέκνου του και να εξασφαλίση και πόρον εκ της εργασίας τούτου». Η αδυναμία του Κράτους να αναλάβει την θεραπεία των τραχωματικών μαθητών οδήγησε τον Λαμπαδάριο να ζητήσει την βοήθεια από το Τμήμα Υγιεινής του Πατριωτικού Συνδέσμου των Ελληνίδων, το οποίο θα αναλάβει το Νοέμβριο του 1915 την λειτουργία Μαθητικής Πολυκλινικής στην Αθήνα. 15 Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί ότι ο Λαμπαδάριος το 1915, πρωτοστάτησε στην θέσπιση συσσιτίου, με την βοήθεια του Πατριωτικού Συνδέσμου των Ελληνίδων και το Πατριωτικό ίδρυμα Περιθάλψεως του Παιδιού, και την παροχή γάλακτος και κρέατος στους άπορους, χαρακτηρισμένους ως «προφυματικούς», μαθητές. 15 Τέλος, το Γραφείο Σχολικής Υγιεινής επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την ποιότητα των τροφών των μαθητών. Ένα από τα σοβαρά προβλήματα των ελληνικών σχολείων ήταν η παρουσία πλανώδιων πωλητών, οι οποίοι χωρίς άδεια της Αστυνομίας, πουλούσαν αμφιβόλου ποιότητας τροφές και γλυκίσματα στους μικρούς μαθητές. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερει η εγκύκλιος 1881 της 27ης Ιανουαρίου 1915: «...πωλούμενα έξω από τα σχολεία γλυκίσματα, τραγήματα και λοιπά σακχαρόπηκτα είδη, των οποίων η χημική και μικροβιολογική εξέτασις αποδεικνύει ότι ήταν γεμάτα από ακάθαρτες ύλες και μικρόβια, φορέων πλείστων και επικινδύνων νοσημάτων...». Επίλογος Η ιστορία της Σχολικής Υγιεινής αποτελεί ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο στην πορεία της Ελληνικής Μικροβιολογίας. Ο Κωνσταντίνος Σάββας, εκτός των λοιπών πτυχών της Δημόσιας Υγείας στις οποίες άφησε το στίγμα του με την συμμετοχή του σε όλες τις μεγάλες εθνικές υγειονομικές εκστρατείες, έδειξε ιδιαίτερη ευαισθησία για την παιδική ηλικία και τους μαθητές. Κατάφερε να συσπειρώσει γύρω του σημαντικές προσωπικότητες που πίστεψαν στην ιδέα της Σχολικής Υγιεινής. Ο συνεχιστής του, Εμμανουήλ Λαμπαδάριος, αποδείχθηκε ως ο ιδανικότερος για τη θέση του οργανωτή της Σχολικής Υγιεινής στην Ελλάδα. Και οι δύο κατάφεραν να κινητοποιήσουν την κοινωνία και το Κράτος. Άκρως σημαντικό ήταν επίσης το γεγονός ότι όλοι οι μεγάλοι διανοούμενοι που ασχολήθηκαν με τις πρώτες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, αντιλήφθηκαν έγκαιρα την αξία της Σχολικής Υγιεινής και πλαισίωσαν τον Κωνσταντίνο Σάββα και τον Εμμανουήλ Λαμπαδάριο. Οι αρχές που πρέσβευε ο Εμμανουήλ Λαμπαδάριος έχουν διαχρονική αξία στην εκπαίδευση. Όπως ο ίδιος υποστήριζε, ο εκπαιδευτικός που δεν έχει γνώση των αρχών της Σχολικής Υγιεινής και της Παιδολογίας (γνώση βιολογικής, διανοητικής και ηθικής κατάστασης του μαθητή), είναι σαν στρατηγός που δεν γνωρίζει σε ποιο πεδίο θα στείλει το στρατό του να πολεμήσει ή σαν γεωπόνος που δε γνωρίζει να ξεχωρίζει τα φυτά και πώς να τα φροντίζει. Όσο για τους μικρούς μαθητές, ο Εμμανουήλ Λαμπαδάριος ίσως ήταν ο πιο αγαπημένος τους φίλος, όταν σημείωνε πως το κυριότερο ελάττωμα του εκπαιδευτικού συστήματος είναι ότι «...δεν αφήνει ελεύθερο το παιδίον να παίζη και να τρέχη εις το ύπαιθρον, ως η ηλικία αυτού και η φύσις απαιτούν!». Summary The contribution of the Chair of Microbiology of Athens Medical School in Greek School Hygiene ( ) C. Tsiamis, G. Vrioni, V. Kapsimali, G. Arsenis, A. Tsakris Department of Microbiology, Medical School, National and Kapodistrian University of Athens,, Greece The aim of the study is the contribution of the Chair of Microbiology of Athens University Medical School, in the organization and development of school health services during the period VOL. 59 ISSUE 4, October-December 2014

11 ΕΔΡΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ In the early 20th century child morbidity and mortality in Greece were extremely high. The tragic hygienic conditions of the Greek primary and secondary schools, led Professor of Microbiology Constantinos Savvas and his colleague, Emmanuel Lambadarios, to introduce the principles of the School Hygiene in Greece. The School Health Service of the Ministry of Public Education established the rules of schools construction and fought against infectious diseases such as smallpox, measles, scarlet fever, diphtheritis, meningitis, etc. The contribution of Greek Microbiology in School Hygiene is considered important and successful, based on the gradual reduction of child mortality until the early Key words Greece, History of Microbiology, Public Health, School Hygiene Βιβλιογραφία 1. Χουρμουζή Ε. Η Ελλάδα μετά τον πόλεμο του Εις: Χριστόπουλου Γ., Μπαστιά Ι., Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΔ. Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1977: Βουρνάς Τ. Ιστορία της Νεώτερης και Σύγχρονης Ελλάδας. Τόμος Β, Από την έλευση του Βενιζέλου στην Ελλάδα (1909) ως την έκρηξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου (1940). Εκδ. Πατάκη, Αθήνα 1997: Δημαράς Α. Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε. Τόμος Β, Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 1986: 3-6, Λαμπαδάριος Ε. Παιδολογία και Σχολική Υγιεινή. Υπουργείον των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, Γραφείον της Σχολικής Υγιεινής. Εν Αθήναις εκ του Εθνικού Τυπογραφείου 1916: Οδηγίαι περί εμβολιασμού των μαθητών. Υπουργείον των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, Γραφείον της Σχολικής Υγιεινής. Εν Αθήναις εκ του Εθνικού Τυπογραφείου Λαμπαδάριος Ε. Οδηγίαι προς προφύλαξιν των εις τα σχολεία φοιτώντων από των λοιμωδών νοσημάτων. Υπουργείον των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, Γραφείον της Σχολικής Υγιεινής. Εν Αθήναις εκ του Εθνικού Τυπογραφείου 1918: Κορασίδου Μ. Όταν η αρρώστια απειλεί. Επιτήρηση και έλεγχος της υγείας του πληθυσμού στην Ελλάδα του 19ου αιώνα. Εκδ. Τυπωθήτω Γ. Δάρδανος, Αθήνα 2002:186, Αι ανακοινώσεις της εκατονταετίας ( ). Η εν Αθήναις Ιατρική Εταιρεία, Τυπογραφείον Σ.Κ. Βλαστού, Εν Αθήναις 1935: Μάνδυλα-Κουσουνή Μ. Η ιστορία του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Διδακτορική Διατριβή. Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθήνα 2010:8,32, Παπαβασιλείου Ι. Κωνσταντίνος Σάββας. Δελτίο Ελληνικής Μικροβιολογικής Εταιρείας 1984;29: Κώτση Α. Νοσολογία των παιδικών ηλικιών και της νεολαίας (20ός αιώνας). Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας/Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς (46). Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών/Εθνικό ίδρυμα Ερευνών Αθήνα 2008:20-23,25-26, Μπουζάκης Σ. Νεολληνική Εκπαίδευση ( ). Εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2006: Τσουκαλάς Κ. Εξάρτηση και αναπαραγωγή: ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα. Εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1977: 393, ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 4, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2014

12 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ, Β. ΚΑΨΙΜΑΛΗ, Γ. ΑΡΣΕΝΗΣ, Α. ΤΣΑΚΡΗΣ 14. Hendrick H. Child Labour, Medical Capital and the School Medical Service In: Cooter R. In the name of the Child. Health and welfare, Ed. Rootledge, London 1992: Θεοδώρου Β, Καρακατσάνη Δ. Υγιεινής παραγγέλματα: το ενδιαφέρον για την υγεία των μαθητών και η υπηρεσία σχολικής υγιεινής τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Πρακτικά 2ου Διεθνούς Συνεδρίου «Η παιδεία στην αυγή του 21ου αιώνα, ιστορικοσυγκριτική προσέγγιση», Πάτρα ia/synedrio2/praktika/theodorou.htm 16. Λαμπαδάριος Εμ. Μαθήματα Σχολικής Υγιεινής. Τύποις «Σφενδόνης», Αθήναι 1928: Βλαδίμηρος Λ., Φραγκίδης Χ. Το «Πανελλήνιον Ιατρικόν Συνέδριον» του Ιατρικά δρώμενα, υγειονομικά προβλήματα και κορυφαίοι ιατροί πριν από ένα αιώνα. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής 2002;19(6): Σάββας K. Νύξεις τινές προς βελτίωσιν της σχολικής υγιεινής εν Ελλάδι.Αθήναι 1904: Λεβεντάκης Χ. Πολιτικές για την Σχολική Υγεινή στην Ελληνική Εκπαίδευση ( ): Μια ιστορικο-συγκριτική προσέγγιση. Διδακτορική Διατριβή, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Πατρών, Πάτρα 2009: 15, , Βασιλικό Διάταγμα Αρ. 15, «Περί εισαγωγής του εμβολιασμού της δαμαλίδος μετά παραγγελμάτων προς τους εμβολιαστάς». Εν Αθήναις, 11 Μαϊου 1835: Κοφινάς Η., Παλημέρης Γ. Το Τράχωμα και η αντιμετώπισή του. Εις: Φρονιμόπουλος Ι. Σελίδες από την Ιστορία της Ελληνικής Οφθαλμολογίας ( ). Ελληνική Οθφαλμολογική Εταιρεία, Αθήνα 1981: VOL. 59 ISSUE 4, October-December 2014

Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913. Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1

Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913. Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1 Η Υγεία στην ΚΡΗΤΗ 1898-1913 Τζένη Κόσοβα Ειδικότητα Βοηθών Νοσηλευτών Τμήμα ΓΝ1 ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Η Κρητική Πολιτεία κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για την βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΝΑ ΙΑΒΑΣΕΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ!

ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΝΑ ΙΑΒΑΣΕΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ! Σφραγίδα της εγκατάστασης-υπηρεσίας ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΝΑ ΙΑΒΑΣΕΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ! Υπόµνηση για γονείς και λοιπούς κηδεµόνες της διάταξης του άρθρου 34 παρ.5 εδάφιο 2 του Νόµου περί προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφυµατικός εµβολιασµός.

Αντιφυµατικός εµβολιασµός. Αντιφυµατικός εµβολιασµός. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Γ.Ε.:Γ32/1878/2-11-07 Σας κοινοποιούµε την υπ αριθ. πρωτ. Υ1/Γ.Π./126769/19.10.07 εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας & Κοιν/κής Αλληλεγγύης, σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Μιχαήλ Κοραλία, Τσίφτης Γεώργιος, Τσουμάκας Κων/νος, Ανδρουλάκης Ιωάννης, Παυλοπούλου Ιωάννα Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ, ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Φ. ΚΑΛΥΒΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Παιδίατρος- Ιατρός Δημόσιας Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ι Σ Η Γ Η Σ Η. Θ Ε Μ Α: «Έγκριση πίστωσης για παροχή υπηρεσίας µε Ιατρό Εργασίας».

Ε Ι Σ Η Γ Η Σ Η. Θ Ε Μ Α: «Έγκριση πίστωσης για παροχή υπηρεσίας µε Ιατρό Εργασίας». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ Αγιος Στέφανος 30/4/2013 Δ/ΝΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Α.Π. 13372 & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΛΗΡ.: ΛΕΚΑΡΑΚΟΥ Γ. Ε Ι Σ Η Γ Η Σ Η ΠΡΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Εγγραφές μαθητών στα Νηπιαγωγεία και στα Δημοτικά σχολεία για τη σχολική χρονιά 2011-2012

Θέμα: Εγγραφές μαθητών στα Νηπιαγωγεία και στα Δημοτικά σχολεία για τη σχολική χρονιά 2011-2012 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αρ. Φακ.: 7.11.11.2.10, 7.10.06 Aρ. Τηλ.: 22800723 Αρ. Φαξ: 22428277 E-mail: dde@moec.gov.cy 17 Δεκεμβρίου 2010 ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΡΙΠΗΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΡΙΠΗΣ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΡΙΠΗΣ ΠΑΤΟΥΛΗΣ E. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΔΙΑΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Ο.Τ.Α. & ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΝΟΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή των ρόλων και καθηκόντων

Περιγραφή των ρόλων και καθηκόντων ΧV Περιγραφή των ρόλων και καθηκόντων O ρόλος και οι αρμοδιότητες του Διευθυντή Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης Τηρουμένων των σχεδίων υπηρεσίας, ο Διευθυντής του σχολείου έχει τη γενική ευθύνη για την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ. Καθήκοντα και αρμοδιότητες των εκπαιδευτικών - διδασκόντων

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ. Καθήκοντα και αρμοδιότητες των εκπαιδευτικών - διδασκόντων ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ Καθήκοντα και αρμοδιότητες των εκπαιδευτικών - διδασκόντων Οι εκπαιδευτικοί επιτελούν έργο υψηλής κοινωνικής ευθύνης. Στο έργο τους περιλαμβάνεται η διδασκαλία,

Διαβάστε περισσότερα

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ - EDITORIAL Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο Ο όρος υγεία και ασφάλεια στην εργασία αφορά τις συνθήκες και τους παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΣΙΛΙΓΓΙΡΗ ΜΑΡΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι.-Θ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΤΣΙΛΙΓΓΙΡΗ ΜΑΡΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι.-Θ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΣΙΛΙΓΓΙΡΗ ΜΑΡΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι.-Θ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014 1. ΕΚΙΙΑΙΔΕΥΣΗ Τίτλοι Σπουδών: Πτυχίο Ιατρικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου του Μιλάνου(1987).

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ ΔΗΜΟΣ ΛΑΜΙΕΩΝ Λαμία, 19/09/2014 Αρ. Πρωτ. : 71825 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΛΑΜΙΕΩΝ Έχοντας υπόψη: 1. Τις διατάξεις του άρθρου 58 του Ν. 3852/2010,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκδήλωση ενδιαφέροντος-κατάθεση οικονομικής προσφοράς.

ΘΕΜΑ: Εκδήλωση ενδιαφέροντος-κατάθεση οικονομικής προσφοράς. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ 4 η Δ.Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ» Αλ. Συμεωνίδη αρ. 2 Τ.Θ. 181 83 - Τ.Κ. 540 07 -------------- ΤΜΗΜΑ : ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ Προς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ - Τι είναι τα Πολύκεντρα Νεολαίας;

ΕΙΣΑΓΩΓΗ - Τι είναι τα Πολύκεντρα Νεολαίας; ΕΙΣΑΓΩΓΗ - Τι είναι τα Πολύκεντρα Νεολαίας; Τα Πολύκεντρα Νεολαίας είναι πρόγραμμα του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου, που λειτουργεί εδώ και 10 χρόνια. Τα Πολύκεντρα Νεολαίας είναι χώροι ελεύθερης έκφρασης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες περιορισμού της διασποράς του ιού του Η1Ν1

Οδηγίες περιορισμού της διασποράς του ιού του Η1Ν1 E Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Ηρώων Πολυτεχνείου 9, Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου 157-80, τηλ.: 7721568, 7721566 Fax: 7721567 Οδηγίες περιορισμού της διασποράς

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΜΠΟΥΣΜΠΟΥΚΗ ΜΑΡΙΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ - ΙΑΤΡΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΡΩΝΥΜΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΜΑΙΑ Σ.Π.Μ.Π.& Ε ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Π.Ε.Δ.Υ. 3 Η ΥΠΕ ΙΣΤΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΟΠΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ASSOCIATION OF ΡUBLIC HEALTH INSPECTORS Γλάδστωνος 10 Αθήνα 10677 Τ.Θ. 4074 ΑΘΗΝΑ 10210 ΤΗΛ. 210-3302069- 3300567 2611780 -FAX 210-2611780 2106040353 E-MAIL edye@in.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: 4 ΗΜ/ΝΙΑ: 11/10/2013 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΘΟΓΟΝΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Ένας μικροοργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ

ΚΑΙ Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΑΞΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» 21 22 22 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2005 1η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΚΑΙ Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΛΑΡΙΣΑΣ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΛΑΡΙΣΑΣ Αγαπητοί γονείς Είχαμε επισημάνει στην αρχή της σχολικής χρονιάς ότι η νέα χρονιά, βρίσκει τα σχολεία σε χειρότερη κατάσταση από την περσινή, τους γονείς

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΓΕΝΙΚΑ: ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ - ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ -ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Α. ΓΕΝΙΚΑ: ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ - ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ -ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΓΕΝΙΚΑ: ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ - ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ -ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1.Ποιες επιχειρήσεις υποχρεούνται να έχουν τεχνικό ασφάλειας; Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία όλες οι επιχειρήσεις εφόσον απασχολούν έστω και έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Νομοθεσία. Υγιεινή & Ασφάλεια Τροφίμων

Ευρωπαϊκή Νομοθεσία. Υγιεινή & Ασφάλεια Τροφίμων Ευρωπαϊκή Νομοθεσία Υγιεινή & Ασφάλεια Τροφίμων Κανονισμός 178/2002 Περιεχόμενο Γενικές Αρχές Ασφάλειας Τροφίμων και Ζωοτροφών Ίδρυση Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων Τι Αφορά Όλαταστάδιατηςπαραγωγής,

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια AIDS 25 εκατ. Θάνατοι από το 1981 έως σήμερα Το AIDS

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΜΗΜΑ Νοσηλευτικής ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευρύτερο κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον Τομέας Υγείας Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Τριτοβάθμια Περίθαλψη

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική 6ία στην κοινωνία και την υγεία

Η παιδική 6ία στην κοινωνία και την υγεία Η παιδική 6ία στην κοινωνία και την υγεία Γιάννης Υφαντόπουλος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Πρόεδρος Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ πάρχουν πολλές περιπτώσεις Βίας σε Βάρος των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΑΣΗ. Στις Αχαρνές, σήμερα 2 του μήνα Σεπτεμβρίου, του έτους 2015, ημέρα Τετάρτη, και ώρα 13:00

ΣΥΜΒΑΣΗ. Στις Αχαρνές, σήμερα 2 του μήνα Σεπτεμβρίου, του έτους 2015, ημέρα Τετάρτη, και ώρα 13:00 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΑΧΑΡΝΩΝ Αχαρνές, 02/09/2015 Αριθμ. πρωτ.: 59257 ΣΥΜΒΑΣΗ Στις Αχαρνές, σήμερα 2 του μήνα Σεπτεμβρίου, του έτους 2015, ημέρα Τετάρτη, και ώρα 13:00 π.μ., στο Δημοτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΤΗΣΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΤΗΣΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΤΗΣΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 55 ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΠ ΓΕΛ ΠΑΜΑΚ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΕΠΤ ΟΚΤ ΝΟΕΜΒΡ ΔΕΚ ΙΑΝ ΦΕΒΡ ΜΑΡΤ ΑΠΡ ΜΑΙΟΣ ΙΟΥΝ ΙΟΥΛ ΑΥΓ κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 28 Ιουνίου 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ Αριθ. Πρωτ.: 21802 ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΛΟΓΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 28 Ιουνίου 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ Αριθ. Πρωτ.: 21802 ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΛΟΓΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 28 Ιουνίου 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ Αριθ. Πρωτ.: 21802 ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΛΟΓΩΝ Ταχ. Δ/νση: Ευαγγελιστρίας 2 ΠΡΟΣ: Ταχ. Κώδικας: 101

Διαβάστε περισσότερα

«Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία»

«Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία» ΗΜΕΡΙΔΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο Περιβάλλον και την Υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην Τοπική αυτοδιοίκηση» «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία» ΠΕΜΠΤΗ 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής & Τεχνολογικής Εκπαίδευσης 2013-14 Α εξάμηνο Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Υπεύθυνος καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΙΛΑΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, 2010

ΕΚΘΕΣΗ: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΙΛΑΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, 2010 ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Γραφείο Νοσημάτων που Προλαμβάνονται με τον Εμβολιασμό Σελίδα 1 ΕΚΘΕΣΗ: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΙΛΑΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, 2010 Από τα τέλη Ιανουαρίου 2010 έως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ

ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ 1. Χαραλάμπους Αθανάσιος Β. Δ.Α Αναπληρωτής Διευθύντριας (Γραφείο αρ.8 Εχτ. 17) Υπεύθυνος: Ειδικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ - Τι είναι τα Πολύκεντρα Νεολαίας;

ΕΙΣΑΓΩΓΗ - Τι είναι τα Πολύκεντρα Νεολαίας; ΕΙΣΑΓΩΓΗ - Τι είναι τα Πολύκεντρα Νεολαίας; Τα Πολύκεντρα Νεολαίας είναι πρόγραμμα του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου, που λειτουργεί εδώ και 10 χρόνια. Τα Πολύκεντρα Νεολαίας είναι χώροι ελεύθερης έκφρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ. Ε. ΑΡΧΟΝΤΙΔΟΥ Προϊσταμένη Ν.Λ. Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞ/ΠΟΛΙΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ. Ε. ΑΡΧΟΝΤΙΔΟΥ Προϊσταμένη Ν.Λ. Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞ/ΠΟΛΙΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ Ε. ΑΡΧΟΝΤΙΔΟΥ Προϊσταμένη Ν.Λ. Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞ/ΠΟΛΙΣ Α.. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΛΟΙΜΩΔΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Απομάκρυνση

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή και μεταφορά ιατρικών αποβλήτων Ενεργειακές μελέτες Ενεργειακά πιστοποιητικά Περιβαλλοντικές μελέτες Μελέτες διαχείρισης αποβλήτων

Συλλογή και μεταφορά ιατρικών αποβλήτων Ενεργειακές μελέτες Ενεργειακά πιστοποιητικά Περιβαλλοντικές μελέτες Μελέτες διαχείρισης αποβλήτων WASTEMED ΕΠΕ Συλλογή και μεταφορά ιατρικών αποβλήτων Ενεργειακές μελέτες Ενεργειακά πιστοποιητικά Περιβαλλοντικές μελέτες Μελέτες διαχείρισης αποβλήτων Εταιρική Παρουσίαση H WASTEMED Ε.Π.Ε. δραστηριοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Στην ημερίδα συμμετείχαν εταιρίες του κατασκευαστικού χώρου, της βιομηχανίας, αλλά και του τραπεζικού κλάδου.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Στην ημερίδα συμμετείχαν εταιρίες του κατασκευαστικού χώρου, της βιομηχανίας, αλλά και του τραπεζικού κλάδου. Αθήνα, 23 Μαΐου 2012 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Απόλυτη επιτυχία σημείωσε η Εκπαιδευτική Ημερίδα της Εξ.Υ.Π.Π. Biosafety AE με θέμα "Ασφαλείς Εργαζόμενοι σε Υγιείς Επιχειρήσεις" που έλαβε χώρα στο Ίδρυμα Παναγιώτη και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΙΚΑ ΣΤΟΝ ΕΟΠΥΥ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΣΤΟ Π.Ε.Δ.Υ. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ

ΑΠΟ ΤΟ ΙΚΑ ΣΤΟΝ ΕΟΠΥΥ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΣΤΟ Π.Ε.Δ.Υ. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΙΚΑ ΣΤΟΝ ΕΟΠΥΥ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΣΤΟ Π.Ε.Δ.Υ. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΟΝ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΣΤΟ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ o ΙΔΡΥΤΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ 6298/1934 o Τροποποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 10: Η Παιδαγωγική στο Αθηνών (19ος αι.) Ε. Αβτζή,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: Β4334691ΩΓ-Ξ69. Βαθμός Ασφαλείας. Αθήνα, 29 Οκτωβρίου 2012

ΑΔΑ: Β4334691ΩΓ-Ξ69. Βαθμός Ασφαλείας. Αθήνα, 29 Οκτωβρίου 2012 Βαθμός Ασφαλείας ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΙΟΙΚHTIΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΑΠΛ/ΣΗΣ ΔΙΑΔ/ΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Ταχ. Δ/νση : Μενάνδρου 41-43 Ταχ. Κώδικας: 104 37 ΑΘΗΝΑ Πληροφορίες : Α. Στεργίου

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Πολιτικής Άμυνας, Ασφάλειας και Υγείας Καθήκοντα και Αρμοδιότητες Ιστοσελίδα Επικοινωνία

Γραφείο Πολιτικής Άμυνας, Ασφάλειας και Υγείας Καθήκοντα και Αρμοδιότητες Ιστοσελίδα Επικοινωνία Δρ Γιάννης Κασουλίδης Λειτουργός Πολιτικής Άμυνας, Ασφάλειας και Υγείας Περιεχόμενα Γραφείο Πολιτικής Άμυνας, Ασφάλειας και Υγείας Καθήκοντα και Αρμοδιότητες Ιστοσελίδα Επικοινωνία Σχέδιο Δράσης σε περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπου

1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπου Ε.Ε.Παρ. 1(1) 322 Ν. 68(Ι)/96 Αρ. 3057, 3.5.96 Ο περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης και Παροχής Σχετικών Πληροφοριών Νόμος του 1996 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Η κοινωνική αναγνώριση της παιδικής ηλικίας Ελένη Χοντολίδου Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Κοµοτηνή 11/09/2015 Αρ.Πρωτ.: 28808. ΕΡΓΑΣΙΑ: Παροχή Υπηρεσιών Ιατρού Εργασίας στο ΝΠ «ήµος Κοµοτηνής»

Κοµοτηνή 11/09/2015 Αρ.Πρωτ.: 28808. ΕΡΓΑΣΙΑ: Παροχή Υπηρεσιών Ιατρού Εργασίας στο ΝΠ «ήµος Κοµοτηνής» Ταχ. /νση: Πλ. Γ. Βιζυηνού 1 Κοµοτηνή 11/09/2015 Αρ.Πρωτ.: 28808 ΕΡΓΑΣΙΑ: Παροχή Υπηρεσιών Ιατρού Εργασίας στο ΝΠ «ήµος Κοµοτηνής» «Παροχή Υπηρεσιών Ιατρού Εργασίας στο ΝΠ «ήµος Κοµοτηνής» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Το Ινστιτούτο Δια Βίου Εκπαίδευσης και το Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας της Σχολής Διοίκησης και Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΑΝΝΑΣ ΑΡ. ΜΕΛ. 18 /2015 ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΑΓΙΑΣ ΑΝΝΑΣ ΑΡ. ΜΕΛ. 18 /2015 ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΡ. ΜΕΛ. 18 /2015 ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Η Μελέτη αυτή αφορά την ανάθεση υπηρεσιών Ιατρού εργασίας για 365 ημέρες για το Δήμο Μαντουδίου Λίμνης Αγίας Άννας. Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 1568/1985

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Προληπτικός Ιατρικός Έλεγχος

ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Προληπτικός Ιατρικός Έλεγχος ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Προληπτικός Ιατρικός Έλεγχος ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Προληπτικός Ιατρικός Έλεγχος στην Α/θµια και Β/θµια Εκπ/ση Επιτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Εγγραφές μαθητών για τη σχολική χρονιά 2008 2009

Θέμα: Εγγραφές μαθητών για τη σχολική χρονιά 2008 2009 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρ. Φακ.: 7.11.11.2.8 Aρ. Τηλ.: 22800661 Αρ. Φαξ: 22428277 E-mail: 10 Δεκεμβρίου 2007 Διευθυντές/Διευθύντριες Δημοτικών Σχολείων Θέμα: Εγγραφές μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 16 Δεκεμβρίου 2009

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 16 Δεκεμβρίου 2009 Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 16 Δεκεμβρίου 29 Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών δεδομένων της χώρας μας για τη γρίπη. Κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Οδηγίες και κατευθύνσεις για την ίδρυση και λειτουργία Τάξεων Υποδοχής (ΤΥ) ΖΕΠ για το σχολικό έτος 2015-2016 σε δημοτικά σχολεία της χώρας»

ΘΕΜΑ: «Οδηγίες και κατευθύνσεις για την ίδρυση και λειτουργία Τάξεων Υποδοχής (ΤΥ) ΖΕΠ για το σχολικό έτος 2015-2016 σε δημοτικά σχολεία της χώρας» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙO ΠΑΙΔΕΙΑΣ, EΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π.Ε. & Δ.Ε. ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α - ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ..

Διαβάστε περισσότερα

Προτεραιότητα στην ασφάλεια Γενικές Αρχές Εθνικού Δικαίου

Προτεραιότητα στην ασφάλεια Γενικές Αρχές Εθνικού Δικαίου Προτεραιότητα στην ασφάλεια Γενικές Αρχές Εθνικού Δικαίου Ιωάννης Ανυφαντής Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Σώμα Επιθεωρητών Εργασίας Κέντρο Πρόληψης Εργατικών Κινδύνων Κεντρικής Ελλάδος Να διαμορφώσουμε ένα ασφαλές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικών Μαθησιακών Δυσκολιών σε παιδιά & εφήβους

Ειδικών Μαθησιακών Δυσκολιών σε παιδιά & εφήβους Επιμορφωτικό Σεμινάριο: Προσέγγιση των Ειδικών Μαθησιακών Δυσκολιών σε παιδιά & εφήβους Εισηγήτρια: Δρ Φουστάνα Αγγελική Ειδική Παιδαγωγός, Επιστημονική συνεργάτης ΕΚΠΑ, Ερευνήτρια Katholieke Universiteit

Διαβάστε περισσότερα

µέχρι την ηλικία που αυτά θα πάνε στο Δηµοτικό άδεια ίδρυσης

µέχρι την ηλικία που αυτά θα πάνε στο Δηµοτικό άδεια ίδρυσης Μετά τα όσα έχουν γραφεί και ειπωθεί σχετικά µε το θέµα των Νηπιαγωγείων εντός Παιδικών Σταθµών -και για να µπουν τα πράγµατα στη θέση τους και να αποκατασταθεί η αλήθεια, ώστε όλοι οι εµπλεκόµενοι να

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Παναγιώτης Βίγλας, Οδοντίατρος, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Δ.Ι.Ε.Κ. ΠΑΤΡΑΣ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ ΕΤΟΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΣ ΔΑΣΚΑΛΑΣ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΗΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥ

ΤΗΣ ΔΑΣΚΑΛΑΣ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΗΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΗΣ ΔΑΣΚΑΛΑΣ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΗΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥ ΡΟΔΟΥΛΑ ΜΑΥΡΙΚΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΡΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ & ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΦΤΩΧΕΙΑΣ: ΟΙ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ PROLEPSIS

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ & ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΦΤΩΧΕΙΑΣ: ΟΙ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ PROLEPSIS Φραγκοκλησιάς 7, 151 25, Μαρούσι, Αθήνα, Τηλ. 210-6255700, Fax: 210-6106810, E-mail: info@prolepsis.gr, www.prolepsis.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/2015 (30 Νοεμβρίου 06 Δεκεμβρίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/2015 (30 Νοεμβρίου 06 Δεκεμβρίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/215 (3 Νοεμβρίου 6 ) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 215-216 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα 4/215

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ. ΕΠΑ.Λ. Ελευθερίου Βενιζέλου Τομέας Υγείας Πρόνοιας Δασκαλάκη Χριστίνα ΒΥ1

ΤΟ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ. ΕΠΑ.Λ. Ελευθερίου Βενιζέλου Τομέας Υγείας Πρόνοιας Δασκαλάκη Χριστίνα ΒΥ1 ΤΟ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΕΠΑ.Λ. Ελευθερίου Βενιζέλου Τομέας Υγείας Πρόνοιας Δασκαλάκη Χριστίνα ΒΥ1 Οι συνθήκες στις παλαιότερες φυλακές ήταν τραγικές, επειδή στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

6. ΦΟΙΤΗΤΙΚΕΣ ΕΙΣΦΟΡΕΣ, ΠΑΡΟΧΗ ΕΡΓΟΥ, ΩΡΟΜΙΣΘΙΟΙ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ. 6.1 Συνεισφορά στο Τμήμα των Μεταπτυχιακών Φοιτητών

6. ΦΟΙΤΗΤΙΚΕΣ ΕΙΣΦΟΡΕΣ, ΠΑΡΟΧΗ ΕΡΓΟΥ, ΩΡΟΜΙΣΘΙΟΙ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ. 6.1 Συνεισφορά στο Τμήμα των Μεταπτυχιακών Φοιτητών 6. ΦΟΙΤΗΤΙΚΕΣ ΕΙΣΦΟΡΕΣ, ΠΑΡΟΧΗ ΕΡΓΟΥ, ΩΡΟΜΙΣΘΙΟΙ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΙ Η συμμετοχή των μεταπτυχιακών φοιτητών στην ανάπτυξη του Τμήματος μέσω των φοιτητικών εισφορών παρουσιάζει σημαντικά οφέλη όσον αφορά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ Άρθρο. Αντισταθμιστική Εκπαίδευση

ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ Άρθρο. Αντισταθμιστική Εκπαίδευση ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ Άρθρο. Αντισταθμιστική Εκπαίδευση 1. Για την εφαρμογή του παρόντος άρθρου, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: α) «Αντισταθμιστική εκπαίδευση»: στην έννοια της αντισταθμιστικής εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, PROLEPSIS Η ΑΝΑΓΚΗ Η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

1.Επικαιροποιημένα στοιχεία του ΕΚΦΕ. Ονοματεπώνυμο Ειδικότητα Είδος απόσπασης (μερική /ώρες την εβδομάδα, εξ ολοκλήρου) ekfe-androu@dide.kyk.sch.

1.Επικαιροποιημένα στοιχεία του ΕΚΦΕ. Ονοματεπώνυμο Ειδικότητα Είδος απόσπασης (μερική /ώρες την εβδομάδα, εξ ολοκλήρου) ekfe-androu@dide.kyk.sch. ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΑΝΔΡΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : ΠΙΑΓΚΟΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΠΕ05 ΓΕΩΛΟΓΟΣ (αποσπασμένος στο ΕΚΦΕ 2 ημέρες την εβδομάδα) Επικαιροποιημένα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΟΥΗΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ»

«Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΟΥΗΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» «Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΟΥΗΔΙΑ - ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» Εισηγητής: Εμμανουήλ Μορφιαδάκης Αντιδήμαρχος στο Δήμο Μάλμοε Α. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στη Σουηδία Ιστορικό Η Ελλάδα και η Σουηδία έχουν περίπου

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3679, 31/1/2003 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΦΟΡΕΙΩΝ ΝΟΜΟ

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3679, 31/1/2003 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΦΟΡΕΙΩΝ ΝΟΜΟ ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΦΟΡΕΙΩΝ ΝΟΜΟ Συνοπτικός τίτλος. 108(Ι) του 1997 103(Ι) του 1999 114(Ι) του 2001 145(Ι) του 2001. 1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Σχολικών Εφορειών (Τροποποιητικός)

Διαβάστε περισσότερα

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Παρουσίαση έκδοσης Yearbook 2014-2015 The Power of Collaboration Τρίτη 7 Ιουλίου Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Αθηνά Λινού, MD, MPH, PhD Καθηγήτρια, Διευθύντρια Εργαστηρίου Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλεξία & Δυσαριθμησία:

Δυσλεξία & Δυσαριθμησία: 22-23 Νοεμβρίου 2014 Αθήνα Δυσλεξία & Δυσαριθμησία: θεωρητική προσέγγιση, προγράμματα αξιολόγησης και αντιμετώπισης Εισηγήτρια: Δρ Φουστάνα Αγγελική Ειδική Παιδαγωγός, Επιστημονική συνεργάτης ΕΚΠΑ, Ερευνήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Επέκταση του θεσμού της δωρεάς μεταφοράς μαθητών Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, στα αστικά κέντρα Παγκύπρια

Επέκταση του θεσμού της δωρεάς μεταφοράς μαθητών Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, στα αστικά κέντρα Παγκύπρια ΕΓΓΡΑΦΟ 1 Επέκταση του θεσμού της δωρεάς μεταφοράς μαθητών Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, στα αστικά κέντρα Παγκύπρια 1. Την Τετάρτη 10/9/08, με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, άρχισε η πρώτη φάση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. 1) της παρ.2 του άρθρου 54 του Σχεδίου Νόμου που κυρώθηκε με τον Ν. 2447/1996.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. 1) της παρ.2 του άρθρου 54 του Σχεδίου Νόμου που κυρώθηκε με τον Ν. 2447/1996. ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΥΠ`ΑΡΙΘ.250/1999 (ΦΕΚ Α`/206/7.10.1999) Τρόπος άσκησης από τους ειδικούς επιστήμονες του άρθρου 54 Ν. 2447/1996, των αρμοδιοτήτων κοινωνικής υπηρεσίας που τους ανατίθενται στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς που παρουσιάζουν οι μαθητές σημειώνουν αυξητικές τάσεις, στις οποίες ο Διευθυντής του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Εισαγωγή στην Ασφάλεια & Υγεία στην Εργασία Εισαγωγή στην Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία Η

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η γρίπη; οξεία αναπνευστική νόσος που προκαλείται από τους ιούς της γρίπης (κυρίωςαήβ)

Τι είναι η γρίπη; οξεία αναπνευστική νόσος που προκαλείται από τους ιούς της γρίπης (κυρίωςαήβ) Τι είναι η γρίπη; οξεία αναπνευστική νόσος που προκαλείται από τους ιούς της γρίπης (κυρίωςαήβ) εµφανίζεται υπό µορφή εποχιακών εξάρσεων και επιδηµιών σε παγκόσµια κλίµακα Συµπτώµατα γρίπης Τα συµπτώµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Λειτουργία σχολείων με την έναρξη του νέου σχολικού έτους 2007 2008. 1. Παρεμβάσεις για την ομαλή έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς

ΘΕΜΑ : Λειτουργία σχολείων με την έναρξη του νέου σχολικού έτους 2007 2008. 1. Παρεμβάσεις για την ομαλή έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς Να διατηρηθεί μέχρι Βαθμός ασφαλείας Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Δ Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚ/ΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α Α.

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ ΕΠΕΙΓΟΝ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΕΞ ΕΠΕΙΓΟΝ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΞ ΕΠΕΙΓΟΝ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ Α Πληροφορίες: Ε. Γκαρέτσου Ταχ. Διεύθυνση: Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

Εναρξη Μαθημάτων - Προγραμματισμός Σχολείων για τη Νέα Σχολική Χρονιά (29-6-15)

Εναρξη Μαθημάτων - Προγραμματισμός Σχολείων για τη Νέα Σχολική Χρονιά (29-6-15) Εναρξη Μαθημάτων - Προγραμματισμός Σχολείων για τη Νέα Σχολική Χρονιά (29-6-15) Σύμφωνα με εγκύκλιο του υπουργείου Παιδείας, τα μαθήματα στα Λύκεια και τα Γυμνάσια αρχίζουν την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα