Ποιότητα του οστού μετά θεραπεία με παραθορμόνη για την οστεοπόρωση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ποιότητα του οστού μετά θεραπεία με παραθορμόνη για την οστεοπόρωση"

Transcript

1 Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(1):66-73 Ποιότητα του οστού μετά θεραπεία με παραθορμόνη για την οστεοπόρωση Χ.Ε. ΠΑΠΑΓΟΡΑΣ 1 Α.Α. ΔΡΟΣΟΣ 2 1 Ρευματολογική Κλινική, Τομέας Παθολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων 2 Καθηγητής Παθολογίας/Ρευματολογίας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Κύρια επιπλοκή της οστεοπόρωσης είναι το κάταγμα και η συνακόλουθη νοσηρότητα και θνητότητα, έτσι ώστε η θεραπεία της νόσου να αποβλέπει κυρίως στην πρόληψη αυτού. Μια σχετική εκτίμηση του κινδύνου κατάγματος και της επιτυχίας της αντιοστεοπορωτικής αγωγής παρέχεται με τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας σε διάφορες θέσεις του σκελετού. Έχει αναγνωριστεί, ωστόσο, ότι ο κίνδυνος κατάγματος εξαρτάται σημαντικά και από χαρακτηριστικά του οστού άσχετα από το βαθμό επιμετάλλωσης του στρώματος, τα λεγόμενα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Η παραθορμόνη προστέθηκε πρόσφατα στη θεραπευτική φαρέτρα κατά της οστεοπόρωσης ως το μοναδικό καθαρά οστεοαναβολικό φάρμακο, καθώς οι μελέτες έχουν δείξει τη θετική επίδραση της στην οστική πυκνότητα και τον κίνδυνο κατάγματος, ιδίως σε ότι αφορά τη σπονδυλική στήλη. Η δράση της στο σκελετό είναι περίπλοκη και επηρεάζει πολλά από τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του οστού, μέσω των οποίων ασκεί μέρος της διαφαινόμενης αντικαταγματικής της δράσης. Φαίνεται ότι προάγει την εναπόθεση νέου οστού σε σπογγώδεις θέσεις και ότι προκαλεί γεωμετρικές μεταβολές σε θέσεις κυρίως συμπαγούς οστού τέτοιες που αυξάνουν την αντοχή του. Στην παρούσα ανασκόπηση παρουσιάζονται τα νεότερα δεδομένα αναφορικά με την ποιότητα του οστού μετά τη χρήση της ανθρώπινης παραθορμόνης για την οστεοπόρωση. Eλληνική Ρευματολογία 2008, 19(1):66-73 Όροι ευρετηρίου: οστεοπόρωση, οστική πυκνότητα, παραθορμόνη, ιστομορφομετρία. 66

2 Χ.Ε. ΠΑΠΑΓΟΡΑΣ, Α.Α. ΔΡΟΣΟΣ Πίνακας 1. Παραγοντες Που Καθοριζουν Την Ποιοτητα Του Οστου 1 Οστική γεωμετρία Γεωμετρικές μεταβλητές Μικροαρχιτεκτονική Σπογγώδες οστό Φλοιώδες οστό Μοριακό επίπεδο Μέγεθος του οστού (σπόνδυλοι, μηριαίο κλπ) Σχήμα οστού Μήκος αυχένος μηριαίου Πάχος φλοιού Φλοιομυελική αναλογία Σπονδυλική παραμόρφωση από κάταγμα Ραιβό/βλαισό ισχίο Συνάψεις μεταξύ των δοκίδων Διατρήσεις-διακοπές Αναλογία δοκίδων σχήματος πλάκας/βελόνας Ανισοτροπία Μικροκατάγματα Οστικό περιεχόμενο εντός των δοκίδων Κολλαγόνο Τύπος Συνδετικά πεπτίδια Ηλικία Ομοιογένεια Κρύσταλλοι Σύνθεση Προσανατολισμός Ομοιογένεια Μέγεθος Ηλικία EΙΣΑΓΩΓΗ Η οστεοπόρωση είναι μια εκφυλιστική νόσος του σκελετού που χαρακτηρίζεται από απώλεια οστικής μάζας και διαταραχή της αρχιτεκτονικής του οστού, φαινόμενα που προδιαθέτουν σε κάταγμα. Σύμφωνα με τον ορισμό, ο κίνδυνος να συμβεί κάταγμα σε κάποιο σημείο του σκελετού μετά επίδραση σχετικά μικρής βίας εξαρτάται όχι μόνο από την οστική μάζα ή οστική πυκνότητα (BMD), αλλά και από τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του οστού. Η σημασία της ποιότητας για τον κίνδυνο του κατάγματος προκύπτει και από τα αποτελέσματα των θεραπευτικών παρεμβάσεων. Από μαθηματικά μοντέλα φάνηκε ότι η αύξηση της οστικής πυκνότητας ως αποτέλεσμα της χρήσης ραλοξιφαίνης ερμηνεύει μόνο το 4% της καταγματικής προστασίας, της αλενδρονάτης το 16% και της ριζεδρονάτης το 7-28% 1. Ακόμη, στη μελέτη Fracture Prevention Trial όπου δοκιμάστηκε η τεριπαρατίδη στη μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση, η αύξηση της BMD στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης (ΟΜΣΣ) στις γυναίκες που είχαν λάβει τεριπαρατίδη ερμήνευε μόνο το 30-41% της παρατηρηθείσας μείωσης των σπονδυλικών καταγμάτων. Το υπόλοιπο ποσοστό αποδόθηκε σε μεταβολές στα «ποιοτικά» χαρακτηριστικά του οστού 2. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ 67

3 Ποιότητα του οστού μετά θεραπεία με παραθορμόνη για την οστεοπόρωση ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΟΣΤΟΥ Μια σύνοψη των λεγόμενων ποιοτικών χαρακτηριστικών των οστών φαίνεται στον Πίνακα 1. Τα μακρά οστά είναι κατά προσέγγιση σωληνοειδείς σχηματισμοί η αντοχή των οποίων στις αξονικές φορτίσεις εξαρτάται από το εμβαδό εγκάρσιας διατομής, δηλαδή μεταξύ δυο σωλήνων με την ίδια εξωτερική διάμετρο ανθεκτικότερος στις αξονικές πιέσεις είναι αυτός με το παχύτερο τοίχωμα. Η αντοχή στις καμπτικές φορτίσεις εξαρτάται από το συντελεστή διατομής (section modulus, Z) ο οποίος είναι ανάλογος με το τετράγωνο της ακτίνας, δηλαδή μεταξύ δυο σωλήνων με το ίδιο πάχος τοιχώματος ανθεκτικότερος στην κάμψη είναι αυτός με τη μεγαλύτερη ακτίνα. Ωστόσο, η επέκταση των διαστάσεων ενός σωλήνα εις βάρος του πάχους του τοιχώματος επ άπειρο, μολονότι δεν αλλοιώνει το εμβαδό εγκάρσιας διατομής και αυξάνει το Ζ, υπονομεύει την αντοχή του, διότι υπεισέρχεται και μια τρίτη παράμετρος, ο συντελεστής θραύσης που ισούται με το πηλίκο εξωτερικής ακτίνας προς το πάχος τοιχώματος, η αύξηση του οποίου πέρα από ορισμένο όριο ελαττώνει την αντοχή της κατασκευής στις φορτίσεις (Σχήμα 3 ). Βέβαια, αυτά κατά προσέγγιση ισχύουν για τα ανθρώπινα μακρά οστά τα οποία ούτε κύλινδροι είναι ούτε το ίδιο πάχος φλοιού έχουν σε όλη την περίμετρό τους (π.χ. ο αυχένας του μηριαίου είναι αποπλατυσμένος από εμπρός προς τα πίσω και ο φλοιός είναι παχύτερος στην κάτω επιφάνειά του παρά στην άνω). Η αρχιτεκτονική των δοκίδων του σπογγώδους οστού συμβάλλει σημαντικά στην αντοχή του. Πέρα από τον κατάλληλο προσανατολισμό που κατανέμει ομαλά τα φορτία, σημασία έχει το πλήθος και το πάχος των δοκίδων, το σχήμα τους με τις δοκίδες σχήματος πλάκας να είναι ανθεκτικότερες από τις βελονοειδείς, καθώς και η πυκνότητα των μεταξύ τους συνάψεων. Στη μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση, όχι μόνο λεπτύνονται οι δοκίδες, αλλά μειώνονται σε αριθμό και ελαττώνονται οι μεταξύ τους συνάψεις, σε αντίθεση με την ανδρική οστεοπόρωση όπου παρά τη λέπτυνση των δοκίδων ο αριθμός και οι συνάψεις τους διατηρούνται σε μεγαλύτερο βαθμό 4. Σε μικροσκοπικό επίπεδο βασικό στοιχείο που καθορίζει την αντοχή των οστών του ενήλικα είναι η λεπτή δομή του που αποτελείται από οστεώνες. Αυτοί αποτελούνται από επάλληλα ομόκεντρα πέταλα καθένα από τα οποία έχει διαφορετικό βαθμό επιμετάλλωσης και διάταξη των κολλαγόνων ινών. Έτσι, αυξάνεται η αντοχή των οστεώνων σε μικρορωγμές, η προώθηση των οποίων γίνεται κυρίως μέσα από το άμορφο διάμεσο οστό 4. Σε μοριακό επίπεδο οι εγκάρσιες συνδέσεις μεταξύ των κολλαγόνων ινών καθορίζουν επίσης την ανθεκτικότητα του οστού. Οι συνδέσεις αυτές γίνονται με τον αυθόρμητο (μη ενζυμικό) σχηματισμό ομοιοπολικών δεσμών μεταξύ γειτονικών ινών. Επομένως το προσφάτως εναποτεθειμένο κολλαγόνο που περιέχει λιγότερες τέτοιες συνδέσεις έχει μικρότερη ανθεκτικότητα από το παλαιότερο κολλαγόνο 5. Δυναμικά χαρακτηριστικά παίζουν επίσης ρόλο στην ανθεκτικότητα του οστού με σημαντικότερη την οστική ανακατασκευή. Αυτή μεσολαβείται από την οστική πολυκυτταρική μονάδα με τη δράση της οποίας αρχικά οστεοκλάστες απορροφούν οστό και ακολούθως οστεοβλάστες εναποθέτουν νέο οστό. Το καθαρό αποτέλεσμα μετά τον κύκλο αυτόν εξαρτάται από την ηλικία, με τα άτομα που βρίσκονται στην ανάπτυξη να έχουν καθαρή εναπόθεση οστού (θετικό ισοζύγιο), ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες, ιδίως στις γυναίκες, ή επί ένδειας ασβεστίου το ισοζύγιο αρνητικοποιείται. Αν σημαντική είναι η εμφάνιση αρνητικού ισοζυγίου στην οστική πολυκυτταρική μονάδα, ίσως σημαντικότερη είναι η ταυτόχρονη ενεργοποίηση πολλών οστικών πολυκυτταρικών μονάδων, δηλαδή η επιτάχυνση του ρυθμού ανακατασκευής. Τα δύο αυτά φαινόμενα εμφανίζονται στην εμμηνόπαυση και είναι υπεύθυνα για την ταχεία οστική απώλεια σε ορισμένες γυναίκες. Η επιτάχυνση της ανακατασκευής από μόνη της μειώνει την αντοχή του οστού, διότι συνυπάρχουν πολλές θέσεις οστικής απορρόφησης που είναι επιρρεπείς σε ρωγμές και περισσότερες θέσεις με νέο και ελαφρώς επιμεταλλωμένο οστό που επιπλέον περιέχει ανώριμο κολλαγόνο 4. Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ Η ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΘΟΡΜΟΝΗΣ ΣΤΟ ΣΚΕΛΕΤΟ Τα τελευταία χρόνια είναι διαθέσιμα για τη 68

4 Χ.Ε. ΠΑΠΑΓΟΡΑΣ, Α.Α. ΔΡΟΣΟΣ Σχήμα 1. Εγκάρσιες διατομές τριών κυλίνδρων οι οποίοι έχουν το ίδιο εμβαδό εγκάρσιας διατομής και συνεπώς παρόμοια αντοχή στις αξονικές πιέσεις. Ο Β έχει μεγαλύτερη ακτίνα από τον Α, συνεπώς έχει καλύτερο συντελεστή διατομής και επομένως είναι πιο ανθεκτικός σε δυνάμεις κάμψης. Ο Γ που έχει ακόμη μεγαλύτερη ακτίνα έχει πλέον επισφαλή λόγο θραύσης (r/d) με συνέπεια κίνδυνο αστοχίας και θραύσης παρότι έχει το ίδιο εμβαδό διατομής και καλύτερο συντελεστή διατομής από τους Α και Β. Η επέκταση στο χώρο είναι μια διαδικασία που πιστεύεται ότι συμβαίνει στα ανθρώπινα μακρά οστά με την ηλικία και επηρεάζει διαχρονικά τις μηχανικές τους ιδιότητες, αλλά και τη μετρούμενη με τη DXA στις δυο διαστάσεις BMD 3. θεραπεία της εγκατεστημένης οστεοπόρωσης σκευάσματα που περιέχουν είτε τμήμα του μορίου (1-34 αμινοξέα) είτε το πλήρες μόριο (1-84 αμινοξέα) της ανθρώπινης παραθορμόνης (PTH). Ο μηχανισμός δράσης της είναι σύνθετος και δεν έχει πλήρως εξακριβωθεί. Φαίνεται ότι η ΡΤΗ συνδέεται στον υποδοχέα της και πυροδοτεί μια ποικιλία ενδοκυττάριων σημάτων μέσω G-πρωτεϊνών, της εξαρτώμενης από το κυκλικό AMP πρωτεϊνοκινάσης Α, της εξαρτώμενης από το ασβέστιο πρωτεϊνοκινάσης C, της MAP κινάσης, των φωσφολιπασών Α και D, ενώ και ο ίδιος ο υποδοχέας ενδοκυτταρώνεται και μεταφέρεται στον πυρήνα για ρύθμιση της μεταγραφής γονιδίων. Αυτή η πολυπλοκότητα της ενδοκυττάριας μεταβίβασης πιθανόν ευθύνεται για τις διαφορετικές συνέπειες της PTH στο σκελετό, δηλαδή είτε η επίδρασή της είναι συνεχής (καταβολική επίδραση, π.χ. υπερπαραθυρεοειδισμός) ή φασική (αναβολική επίδραση σε παρεντερική κατά ώσεις χορήγηση) 6. Πάντως, όσον αφορά τις οστεοαναβολικές της ιδιότητες η ΡΤΗ φαίνεται πως ενισχύει τον πολλαπλασιασμό και την επιβίωση των οστεοβλαστών, όπως και τη δραστηριότητά τους έμμεσα μέσω αύξησης του ινσουλινόμορφου αυξητικού παράγοντα 1 και μείωσης της σκληροστίνης. Χορηγούμενη θεραπευτικώς κατά ώσεις, η ΡΤΗ προκαλεί αύξηση των οστεοαναβολικών δεικτών η οποία χρονικά προηγείται και ποσοτικά υπερέχει της αύξησης των δεικτών οστικής απορρόφησης. Αυτή η υπεροχή οστικής κατασκευής, έναντι της απορρόφησης διαρκεί μήνες και αποτελεί το λεγόμενο «αναβολικό παράθυρο» το οποίο εκμεταλλεύεται η θεραπεία της οστεοπόρωσης με ΡΤΗ 6. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ PTH ΣΤΗΝ BMD ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΚΑΤΑΓΜΑΤΟΣ Σε μια μετα-ανάλυση των κλινικών δοκιμών και των δυο φαρμακευτικών μορφών της ΡΤΗ στη θεραπεία της οστεοπόρωσης διαπιστώθηκε ότι η PTH (1-34 ή 1-84) μόνη ή σε συνδυασμό με αντιοστεοκλαστικό φάρμακο πέτυχε αύξηση της BMD στη σπονδυλική στήλη (ΣΣ) κατά 6,6% (95% διάστημα εμπιστοσύνης: 5,2 8,1%, σημαντική) και το ισχίο κατά 1% (95% διάστημα εμπιστοσύνης: -0,1 ως 2,1%, μη σημαντική). Η αύξηση της BMD σε ΣΣ και ισχίο σχετιζόταν με τη διάρκεια της θεραπείας ( 18 μήνες ή >18 μήνες). Ο κίνδυνος κατάγματος ΣΣ μειώθηκε στατιστικώς σημαντικά κατά 64% και του εξωσπονδυλικού κατάγματος επίσης κατά 38%. Η μείωση του κινδύνου κατάγματος δε σχετίστηκε με τη διάρκεια της θεραπείας ενώ δεν υπήρχαν επαρκή δεδομένα για τα κατάγματα ισχίου 7. Η κατοπινή δημοσίευση των αποτελεσμάτων της μελέτης ΤΟΡ (Treatment of Osteoporosis with Parathyroid hormone) όπου δοκιμάστηκε η ΡΤΗ 69

5 Ποιότητα του οστού μετά θεραπεία με παραθορμόνη για την οστεοπόρωση (1-84) έδειξε μείωση του κινδύνου σπονδυλικού κατάγματος κατά 38-58% χωρίς επίδραση στον κίνδυνο εξωσπονδυλικού κατάγματος. Ωστόσο σημειώνεται στατιστικώς σημαντική αύξηση της BMD στους 18 μήνες θεραπείας σε σχέση με το εικονικό φάρμακο τόσο στη ΣΣ (6,9%) όσο και στο ισχίο (2,1% στο συνολικό, 2,5% αυχένας, 1,6% τροχαντήρας). 8 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ PTH ΣΤΑ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΟΣΤΟΥ Το ενδιαφέρον για της επίδραση της ΡΤΗ στην ποιότητα του οστού τροφοδοτείται από τις διαφορετικές επιδράσεις της στην BMD στα διάφορα σημεία του σκελετού, ιδίως σε σχέση με τα διφωσφονικά. Έτσι η σύγκριση τριών θεραπευτικών σχημάτων (ΡΤΗ, αλενδρονάτη και ο συνδυασμός τους) για 12 μήνες στη μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση έδειξε ότι και τα τρία σχήματα αύξησαν την BMD στην ΟΜΣΣ, ενώ στο ισχίο η BMD αυξήθηκε στις γυναίκες που πήραν αλενδρονάτη, αλλά παρέμεινε σταθερή σε αυτές που έλαβαν μόνο ΡΤΗ. Στο άπω άκρο της κερκίδας (μια θέση κατεξοχήν συμπαγούς οστού) η BMD μειώθηκε και με τα τρία σχήματα, περισσότερο όμως με τη μονοθεραπεία με ΡΤΗ. Όταν προχώρησαν σε ανάλυση με ποσοτική αξονική τομογραφία στην ΟΜΣΣ και το ισχίο, διαπιστώθηκε ότι η ογκομετρική BMD του σπογγώδους οστού αυξήθηκε στην ΟΜΣΣ τόσο με την αλενδρονάτη, όσο (και κυρίως) με την ΡΤΗ, ενώ μικρότερες, αλλά ανάλογες ήταν και οι μεταβολές του σπογγώδους οστού στο ισχίο. Όσον αφορά το συμπαγές οστό στο ισχίο, η ΡΤΗ συνοδεύθηκε από αύξηση του όγκου αυτού με διατήρηση σταθερού του μεταλλικού περιεχομένου και επομένως με πτώση της ογκομετρικής BMD του συμπαγούς οστού. 9 Ανάλογα αποτελέσματα στην ποσοτική αξονική τομογραφία του ισχίου αναφέρονται και στη μελέτη ΤΟΡ 8. Παρόμοια σύγκριση αλενδρονάτης, ΡΤΗ και του συνδυασμού τους με διάρκεια θεραπείας 24 μήνες έγινε σε άνδρες με οστεοπόρωση. Σε αυτή τη μελέτη φάνηκε ότι η ΡΤΗ, όπως και η αλενδρονάτη αύξησε την BMD της ΟΜΣΣ, όμως σε αντίθεση με της αλενδρονάτη που προκάλεσε σταθερή αύξηση της BMD στο ισχίο (συνολικό και αυχένας μηριαίου), η ΡΤΗ σχετίσθηκε αρχικά με μια σταθεροποίηση της BMD στο ισχίο η οποία μετέπεσε σε αύξηση στους 12 περίπου μήνες, ώστε να φτάσει σε επίπεδα υψηλότερα της αλενδρονάτης στους 24 μήνες. Αντίθετα, στη διάφυση της κερκίδας η BMD αυξήθηκε ελαφρώς με την αλενδρονάτη και μειώθηκε με την ΡΤΗ, ενώ η BMD του σπογγώδους οστού στην ΟΜΣΣ αυξήθηκε σημαντικά σε σχέση με την αλενδρονάτη 10. Από την άλλη η αυξανόμενη κλινική υποψία για τον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό (ΠΥΠ) έχει αποκαλύψει περιπτώσεις ήπιου ΠΥΠ, χωρίς τις καταστροφικές συνέπειες στο σκελετό. Στους ασθενείς αυτούς υπάρχει απώλεια οστού στις φλοιώδεις θέσεις, αλλά διατήρηση στις σπογγώδεις θέσεις. Μάλιστα σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με ΠΥΠ υπάρχει διατήρηση του αριθμού και της συνδετικότητας των δοκίδων του σπογγώδους οστού, σε αντίθεση με μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες χωρίς ΠΥΠ, αλλά με οστεοπόρωση στις οποίες υπάρχει συνολική αραίωση των δοκίδων 11. Αυτές οι παρατηρήσεις έθεσαν την αμφιβολία μήπως η θεραπεία με ΡΤΗ ενισχύει το σπογγώδες οστό εις βάρος του συμπαγούς οστού, αυξάνοντας τον κίνδυνο καταγμάτων με μεγαλύτερη νοσηρότητα και θνητότητα, όπως αυτά του ισχίου 12. Εφόσον η BMD δεν είναι ο μοναδικός καθοριστής του καταγματικού κινδύνου, ένας αριθμός μελετών έχουν διεξαχθεί σχετικά με τα ιστομορφομετρικά χαρακτηριστικά του οστού σε σχέση με τη χρήση ΡΤΗ. Οι παλαιότερες από αυτές που έγιναν με βιοψία από τις λαγόνιες ακρολοφίες σε μικρό αριθμό ασθενών και χωρίς ομάδα ελέγχου έδειξαν αναβολική επίδραση της ΡΤΗ στο σπογγώδες οστό, αλλά εκφράστηκε επιφύλαξη όσον αφορά την επίδραση στο συμπαγές οστό Μια λεπτομερής μελέτη των επιδράσεων της ΡΤΗ στους στατικούς και δυναμικούς ιστομορφομετρικούς δείκτες σε βιοψίες λαγόνιων ακρολοφιών σε ασθενείς με οστεοπόρωση που είχαν λάβει ΡΤΗ και σε μάρτυρες με παρόμοια χαρακτηριστικά 70

6 Χ.Ε. ΠΑΠΑΓΟΡΑΣ, Α.Α. ΔΡΟΣΟΣ έδειξε ότι η ΡΤΗ δεν αύξησε σημαντικά τον όγκο του σπογγώδους οστού, παρά την αύξηση της οστικής πυκνότητας σε κατεξοχήν σπογγώδεις θέσεις. Αυξήθηκε ωστόσο ο ρυθμός οστικής ανακατασκευής που σε συνδυασμό με την αύξηση του πάχους του τοιχώματος των μεμονωμένων οστεώνων συνηγορούσε υπέρ καθαρής εναπόθεσης νέου σπογγώδους οστού. Ακόμα, ο φλοιός των ιστοτεμαχίων είχε σημαντικά μεγαλύτερο πάχος χωρίς αύξηση της πορότητάς του 16. Συμβατά με αυτά ήταν και τα αποτελέσματα παρόμοιας μελέτης στην οποία εκτός από ιστομορφομετρική ανάλυση των ιστοτεμαχίων λαγόνιων ακρολοφιών, επιπλέον μελετήθηκε η μικροαχιτεκτονική του σπογγώδους οστού με μικροαξονική τομογραφία και το μεταλλικό περιεχόμενο με μέτρηση της BMD σημείο προς σημείο στα ιστοτεμάχια πριν και μετά θεραπεία με ΡΤΗ. Στα αποτελέσματά τους συγκαταλέγονται η αύξηση της συνδετικότητας των δοκίδων καθώς και αύξηση της ετερογένειας της επιμετάλλωσης του οστού μέσα στο ίδιο το ιστοτεμάχιο. Η σήμανση των ιστοτεμαχίων με τετρακυκλίνη έδειξε ότι οι περιοχές με χαμηλή περιεκτικότητα σε ασβέστιο αντιστοιχούσαν σε θέσεις εναπόθεσης νέου οστού, επιβεβαιώνοντας την αναβολική δράση της ΡΤΗ 17,18. Στοιχεία για την ποιότητα του οστού προέκυψαν και από τη μελέτη υποομάδων των γυναικών που συμμετείχαν στην πολυκεντρική μελέτη FPT (Fracture Prevention Trial), όπου δοκιμάστηκε η ΡΤΗ (1-34) στη θεραπεία της μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης 19. Μελέτη βιοψιών λαγόνιων ακρολοφιών πριν και μετά ΡΤΗ με ιστομορφομετρική ανάλυση και μικροαξονική τομογραφία έδειξε αύξηση του όγκου του σπογγώδους ο- στού, πάχυνση του συμπαγούς φλοιώδους οστού, αύξηση της συνδετικότητας των δοκίδων και βελτίωση του σχήματός τους (από βελονοειδείς έγιναν περισσότερο αποπλατυσμένες) 20. Ανάλυση των ιστοτεμαχίων με τη μέθοδο FTIRI (Fourrier Transform Infrared Imaging) έδειξε ότι στους ασθενείς που έλαβαν ΡΤΗ τα μοριακά/κρυσταλλικά χαρακτηριστικά του οστού (χαρακτηριστικά των κρυστάλλων του υδροξυαπατίτη, αναλογία δισθενών εγκάρσιων συνδέσεων του κολλαγόνου και μεταλλικό περιεχόμενο του στρώματος) ήταν πλησιέστερα σε αυτά νέου και ανώριμου, αλλά φυσιολογικού οστίτη ιστού 5. Αν και η FPT έδειξε ότι η ΡΤΗ (1-34) αύξησε τη BMD στην ΟΜΣΣ και σε όλες τις θέσεις του ισχίου, υπήρχε τουλάχιστον μια τάση για μείωση της BMD στο άπω άκρο και τη διάφυση της κερκίδας 19. Η μελέτη των επιδράσεων στην κερκίδα με περιφερική ποσοτική αξονική τομογραφία στο άπω άκρο της μη επικρατούσας κερκίδας σε ορισμένες από τις γυναίκες που συμμετείχαν στη μελέτη έδειξε ότι η ΡΤΗ αύξησε το συνολικό οστικό όγκο, τον όγκο του συμπαγούς οστού καθεαυτού, αλλά και το συνολικό μεταλλικό περιεχόμενο, χωρίς σημαντική μεταβολή στη BMD. Στη γεωμετρική ανάλυση, η περιοστική περίμετρος αυξήθηκε περισσότερο από την ενδοοστική και βελτιώθηκαν παράμετροι μηχανικής αντίστασης του οστού, όπως η αξονική και κυρίως η πολική ροπή αδρανείας 21. Μεγαλύτερη, όμως, σημασία ενδεχομένως έχει η ποιότητα του συμπαγούς οστού στο ισχίο, όπου και τα σοβαρότερα κατάγματα, η οποία μπορεί να ελεγχθεί με την επεξεργασία των δεδομένων της απορροφησιομετρίας φωτονίων διπλής ενέργειας (DXA) με τη μέθοδο ανάλυση της δομής του ισχίου (Hip Structure Analysis). Εφαρμόζοντας τη μέθοδο αυτή στον αυχένα, στη διατροχαντήρια περιοχή και στη διάφυση του μηριαίου σε ασθενείς της FPT, διαπιστώθηκε ότι στον αυχένα και στη διατροχαντήρια περιοχή οι ασθενείς που έλαβαν ΡΤΗ, εκτός από αύξηση της BMD, είχαν σημαντικά μικρότερη περιοστική και κυρίως ενδοοστική περίμετρο από τις ασθενείς που έλαβαν εικονικό φάρμακα και συνεπώς είχαν μεγαλύτερο εμβαδό διατομής του οστού. Συνθέτοντας τα διάφορα γεωμετρικά δεδομένα διαπιστώθηκε ότι οι ασθενείς υπό ΡΤΗ είχαν βελτίωση και στο συντελεστή διατομής, αλλά και το λόγο θραύσης, συνεπώς οι μηχανικές παράμετροι αντίστασης του οστού είχαν βελτιωθεί 3. Ωστόσο, στη μηριαία διάφυση οι επιδράσεις της ΡΤΗ δεν ήταν σημαντικές, σε αντίθεση με τα ευρήματα των Zanchetta 71

7 Ποιότητα του οστού μετά θεραπεία με παραθορμόνη για την οστεοπόρωση και συν. που περιγράφηκαν παραπάνω 21. Από την άλλη στη μελέτη ΤΟΡ στους ασθενείς που πήραν ΡΤΗ σε σχέση με το εικονικό φάρμακο η BMD στην άπω κερκίδα μειώθηκε κατά 3,44%, ενώ στο ισχίο υπήρξε στατιστικώς σημαντική αύξηση της ογκομετρικής οστικής πυκνότητας του σπογγώδους οστού (4,7% σύνολο, 4,5% αυχένας, 4,3% διατροχαντήρια περιοχή). Ακόμη υπήρξε 9% αύξηση του όγκου του συμπαγούς οστού στο ισχίο, 4,8% αύξηση του συνολικού μεταλλικού περιεχομένου του και 4,7% μείωση της ογκομετρικής οστικής πυκνότητας 8. Συμπερασματικά, η ΡΤΗ είναι ένα νέο φάρμακο στην αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης, ιδίως της εγκατεστημένης που επιπλέκεται από κατάγματα. Από την άλλη, αντενδείξεις (π.χ. νεφρική ανεπάρκεια), ανεπιθύμητες ενέργειες (ναυτία, κεφαλαλγία, υπερασβεστιαιμία κ.ά.), όπως και το κόστος περιορίζουν τη χρήση του φαρμάκου. Η εμπειρία από τη χρήση του είναι ακόμη σχετικά περιορισμένη, αν και μελετάται εδώ και αρκετές δεκαετίες. Από τις μέχρι τώρα ενδείξεις φαίνεται ότι η ΡΤΗ αυξάνει τη BMD, ιδίως σε σπογγώδεις θέσεις, και προστατεύει από σπονδυλικά κατάγματα, ενώ δεν υπάρχουν σαφή δεδομένα για προστασία από κατάγματα ισχίου. Φαίνεται ότι δρα αναβολικά διεγείροντας τη σύνθεση νέου φυσιολογικού σπογγώδους οστού και τουλάχιστον επιφέροντας γεωμετρικές μεταβολές στα συμπαγή οστά τέτοιες που αυξάνουν την αντοχή τους στις πιέσεις. ABSTRACT Bone quality after treatment of osteoporosis with parathyroid hormone C.E. Papagoras, A.A. Drosos Rheumatology Clinic, Department of Internal Medicine, Medical School, University of Ioannina Osteoporosis is a chronic skeletal disorder that often leads to fracture and its associated morbidity and mortality. The management of osteoporosis aims primarily at the prevention of fractures. A relative estimate of the fracture risk and of the success of the antiosteoporotic therapies is provided through the measurement of the bone mineral density at various sites of the skeleton. It has been recognized that the risk of fracture is determined to some extent by bone features other than the degree of the matrix mineralization, the so-called qualitative characteristics of the bone. Parathyroid hormone (PTH) has recently been added to the armamentarium against osteoporosis as a purely anabolic agent. Studies have shown a positive effect on bone mineral density and the fracture risk, especially of the spine. The mode of action of PTH in the skeleton is complicated, affecting several qualitative characteristics of the bone. It seems that PTH promotes new bone formation especially at trabecular sites and modifies bone geometry in a way that enhances bone strength, especially at cortical sites. Recent data regarding bone quality after PTH use for osteoporosis are discussed. Ηellenic Rheumatology 2008, 19(1):66-73 Key words: osteoporosis, bone mineral density, parathyroid hormone, histomorphometry. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Benhamou CL: Effects of osteoporosis medications on bone quality. Joint Bone Spine 2007; 74: Chen P, Miller PD, Delmas PD, Misurski DA, Krege JH: Change in lumbar spine BMD and vertebral fracture risk reduction in teriparatide-treated postmenopausal women with osteoporosis. J Bone Miner Res 2006; 21: Uusi-Rasi K, Semanick LM, Zanchetta JR, Bogado CE, Eriksen EF, Sato M, et al: Effects of teriparatide [rhpth (1-34)] treatment on structural geometry of the proximal femur in elderly osteoporotic women. Bone 2005; 36: Seeman E, Delmas PD: Bone quality: the material and structural basis of bone strength and fragility. N Engl J Med 2006; 354: Paschalis EP, Glass EV, Donley DW, Eriksen EF: Bone mineral and collagen quality in iliac crest biopsies of patients given teriparatide: new results from the fracture prevention trial. J Clin Endocrinol 72

8 Χ.Ε. ΠΑΠΑΓΟΡΑΣ, Α.Α. ΔΡΟΣΟΣ Metab 2005; 90: Canalis E, Giustina A, Bilezikian JP: Mechanisms of anabolic therapies for osteoporosis. N Engl J Med 2007; 357: Vestergaard P Jorgensen NR, Mosekilde L, Schwarz P: Effects of parathyroid hormone alone or in combination with antiresorptive therapy on bone mineral density and fracture risk: a meta-analysis. Osteoporos Int 2007; 18: Greenspan SL, Bone HG, Ettinger MP, Hanley DA, Lindsay R, Zanchetta JR, et al: Effect of recombinant human parathyroid hormone (1-84) on vertebral fracture and bone mineral density in postmenopausal women with osteoporosis: a randomized trial. Ann Intern Med 2007; 146: Black DM, Greenspan SL, Ensrud KE, Palermo L, McGowan JA, Lang TF, et al: The effects of parathyroid hormone and alendronate alone or in combination in postmenopausal osteoporosis. N Engl J Med 2003; 349: Finkelstein JS, Hayes A, Hunzelman JL, Wyland J, Lee H, Neer RM: The effects of parathyroid hormone, alendronate, or both in men with osteoporosis. N Engl J Med 2003; 349: Dempster DW, Cosman F, Parisien M, Shen V, Lindsay R: Anabolic actions of parathyroid hormone on bone. Endocr Rev 1993; 14: Horwitz M, Stewart A, Greenspan SL: Sequential parathyroid hormone/alendronate therapy for osteoporosis: robbing Peter to pay Paul? J Clin Endocrinol Metab 2000; 85: Reeve J, Meunier PJ, Parsons JA, Bernat M, Bijvoet OL, Courpron P, et al: Anabolic effect of human parathyroid hormone fragment on trabecular bone in involutional osteoporosis: a multicentre trial. Br Med J 1980; 280: Vogel M, Hesch RD, Delling G: [Morphologic study of iliac crest spongiosa in patients with osteoporosis treated with combination therapy of pulsatile administration of parathyroid hormone (1-38 hpth) and sequential addition of calcitonin nasal spray]. Med Klin (Munich) 1990; 85: Bradbeer JN, Arlot ME, Meunier PJ, Reeve J: Treatment of osteoporosis with parathyroid peptide (hpth 1-34) and oestrogen: increase in volumetric density of iliac cancellous bone may depend on reduced trabecular spacing as well as increased thickness of packets of newly formed bone. Clin Endocrinol (Oxf) 1992; 37: Hodsman AB, Kisiel M, Adachi JD Fraher LJ, Watson PH: Histomorphometric evidence for increased bone turnover withοut change in cortical thickness or porosity after 2 years of cyclical hpth (1-34) therapy in women with severe osteoporosis. Bone 2000; 27: Dempster DW, Cosman F, Kurland ES, Zhou H, Nieves J, Woelfert L, et al: Effects of daily treatment with parathyroid hormone on bone microarchitecture and turnover in patients with osteoporosis: a paired biopsy study. J Bone Miner Res 2001; 16: Misof BM, Roschger P, Cosman F, Kurland ES, Tesch W, Messmer P, et al: Effects of intermittent parathyroid hormone administration on bone mineralization density in iliac crest biopsies from patients with osteoporosis: a paired study before and after treatment. J Clin Endocrinol Metab 2003; 88: Neer RM, Arnaud CD, Zanchetta JR, Prince R, Gaich GA, Reginster JY, et al: Effect of parathyroid hormone (1-34) on fractures and bone mineral density in postmenopausal women with osteoporosis. N Engl J Med 2001; 344: Jiang Y, Zhao JJ, Mitlak BH, Wang O, Genant HK, Eriksen EF: Recombinant human parathyroid hormone (1-34) [teriparatide] improves both cortical and cancellous bone structure. J Bone Miner Res 2003; 18: Zanchetta JR, Bogado CE, Ferretti JL, Wang O, Wilson MG, Sato M, et al: Effects of teriparatide [recombinant human parathyroid hormone (1-34)] on cortical bone in postmenopausal women with osteoporosis. J Bone Miner Res 2003; 18:

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ Παναγιώτης Τρόντζας ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, ΑΘΗΝΑ DEBATE στην οστεοπόρωση Η οστική ανακατασκευή (bone turnover) H ί π

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Μηχανισμός δράσης της PTH. Αντιμετωπίζοντας τους ασθενείς υψηλού κινδύνου για κάταγμα με PTH 1-84 (παραθορμόνη)

Εισαγωγή. Μηχανισμός δράσης της PTH. Αντιμετωπίζοντας τους ασθενείς υψηλού κινδύνου για κάταγμα με PTH 1-84 (παραθορμόνη) Εισαγωγή Αντιμετωπίζοντας τους ασθενείς υψηλού κινδύνου για κάταγμα με PTH 1-84 (παραθορμόνη) Δρ. Ιωάννης Ελ. Διονυσιώτης Φυσίατρος- Ιατρός Αποκατάστασης Επικ. Επιμελητής Γενικού Νοσοκομείου Ρόδου Η ιδανική

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Οστεοπόρωση Ορισµός Οστεοπόρωση ονοµάζεται η κατάσταση στην οποία µειώνεται η οστική µάζα και διαταράσσεται η µικροαρχιτεκτονική του οστού. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Οστεοπόρωση Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Φυσιολογικό οστό Οστεπορωτικό Οστεοπόρωση - Ορισμός Αύξηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία της οστεοπόρωσης: γιατί, πότε, πως και για πόσο? Φωτεινή Γ. Παπαδοπούλου Γκάσταρη Ενδοκρινολόγος

Θεραπεία της οστεοπόρωσης: γιατί, πότε, πως και για πόσο? Φωτεινή Γ. Παπαδοπούλου Γκάσταρη Ενδοκρινολόγος Θεραπεία της οστεοπόρωσης: γιατί, πότε, πως και για πόσο? Φωτεινή Γ. Παπαδοπούλου Γκάσταρη Ενδοκρινολόγος Φυσιολογικό Οστούν Μέτρια Οστεοπόρωση Σοβαρή Οστεοπόρωση Courtesy Dr. A. Boyde 1 στις 3 γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Χ.ΖΗΔΡΟΥ, Α.ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ανδρική οστεοπόρωση είναι μια πάθηση υποδιαγνωσμένη και υποθεραπευόμενη.

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Φυσική του Σκελετού Τα οστά πραγματοποιούν τουλάχιστον έξι λειτουργίες στο ανθρώπινο σώμα: 1. Υποστήριξη 2. Κίνηση 3. Προστασία διαφόρων οργάνων 4. Αποθήκευση χημικών ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης. Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης

Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης. Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης 90% Μέγιστη οστική μάζα 0.5 1 % 1 2 % Τύποι Οστού Φλοιϊκό οστό συνιστά το 80% του σκελετού, αλλά μόνον το 20%

Διαβάστε περισσότερα

«Denosumab: Η νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση»

«Denosumab: Η νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση» «Denosumab: Η νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση» Δήµος K.Πατρίκος Ρευµατολόγος 401 ΓΣΝΑ Costa Navarino 2011 «Γιατί είναι αναγκαία µια νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση?» Η µέχρι σήµερα θεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Σελίδα 1 από 5 Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Γερμανός Ιερονυμάκης 1, Γιώργος Μίλεσης MSc 2 1 Τεχνολόγος ακτινολόγος, 2 Κλινικός Διαιτολόγος, MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Ένα από τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ. Ν. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Οι παθήσεις του θυρεοειδούς που προκαλούν οστεοπόρωση είναι ο ενεργός και ο υ-

Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ. Ν. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Οι παθήσεις του θυρεοειδούς που προκαλούν οστεοπόρωση είναι ο ενεργός και ο υ- ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΚΑΙ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Χ. ΖΗΔΡΟΥ, Α. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ. Ν. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι παθήσεις του θυρεοειδούς που προκαλούν οστεοπόρωση είναι ο ενεργός και ο

Διαβάστε περισσότερα

Η θεραπεία της οστεοπόρωσης

Η θεραπεία της οστεοπόρωσης Η θεραπεία της οστεοπόρωσης Πέτρος Δ. Παπαπέτρου Διευθυντής Β' Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού, Π.Γ.Ν.Α «Αλεξάνδρα» ία θεραπεία για την οστεοπόρωση θεωρείται αποτελεσματική όταν ελαττώνει τον

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής. Ενδοκρινολόγος

ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής. Ενδοκρινολόγος ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικού Ιατρείου ΕΛ.ΑΣ. Επιστημονικός Συνεργάτης Β.Π.Π. ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Ορισμός-ταξινόμηση Επιδημιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων

Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων Η εμφάνιση καταγμάτων αποτελεί την κυριότερη επιπλοκή της οστεοπόρωσης. Τα περισσότερα κατάγματα επουλώνονται χωρίς να υπάρχει ανάγκη χειρουργικής επέμβασης,

Διαβάστε περισσότερα

Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν διφωσφονικά άλατα (βλ. Παράρτημα I)

Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν διφωσφονικά άλατα (βλ. Παράρτημα I) Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των περιλήψεων των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης που παρουσιάστηκαν από τον ΕΜΑ 217 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 1) Τι είναι Οστεοπόρωση α) Ορισµός - Η Οστεοπόρωση είναι η πιο συχνή πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται από µείωση της οστικής µάζας και διαταραχή της µικροαρχιτεκτονικής του οστίτου ιστού

Διαβάστε περισσότερα

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος Η οστεοπόρωση αποτελεί κλινική συνδρομή και χαρακτηρίζεται από μείωση της οστικής πυκνότητας των οστών και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΙΚΑΖΗΣ Λέκτορας Παν/μίου Αθηνών

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΙΚΑΖΗΣ Λέκτορας Παν/μίου Αθηνών στεοπόρωση: Θεραπεία με Διφωσφονικά ρόλος της αλενδρονάτης ΔΗΜΗΤΡΙΣ Ι. ΓΥΛΕΣ Ρευματολόγος Επιστ. Συνεργάτης Παν/μίου Αθηνών ΔΗΜΗΤΡΙΣ ΠΙΚΑΖΗΣ Λέκτορας Παν/μίου Αθηνών ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΝEΣ Παθολόγος, Aιδηψός Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΠΥΕΛΟΣ 1. Πρόσθια κάτω λαγόνια άκανθα, 2. Ιερό οστό, 3. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, 4. Ηβική σύμφυση, 5. Λαγόνιο οστό, 6. Κόκκυγας, 7. 5ος οσφυϊκός σπόνδυλος, 8. Ιερολαγόνια άρθρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Δρακουλίδου Στέλλα Τεχνολόγος Ακτινολόγος Ακτινοδιαγνωστικού Εργαστηρίου Γ.Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών MSc

Δρακουλίδου Στέλλα Τεχνολόγος Ακτινολόγος Ακτινοδιαγνωστικού Εργαστηρίου Γ.Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών MSc Δρακουλίδου Στέλλα Τεχνολόγος Ακτινολόγος Ακτινοδιαγνωστικού Εργαστηρίου Γ.Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών MSc Μ.Ν.Ο. Το τρέχον πρότυπο για την πρόβλεψη του καταγματικού

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη αντιμετώπιση οστεοπόρωσης

Σύγχρονη αντιμετώπιση οστεοπόρωσης Σύγχρονη αντιμετώπιση οστεοπόρωσης Δημήτριος Α. Βασιλόπουλος B Παθολογική Κλινική και Ομώνυμο Εργαστήριο Ιατρική Σχολή Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Ιπποκράτειο ΓΝΑ Courtoisie Dr. A.

Διαβάστε περισσότερα

OΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ. Βασικές Αρχές Διάγνωσης και θεραπείας

OΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ. Βασικές Αρχές Διάγνωσης και θεραπείας OΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ Βασικές Αρχές Διάγνωσης και θεραπείας Δρ Αντώνιος Αγγουλές Χειρουργός Ορθοπαιδικός ΕΔΟΕΑΠ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση αποτελεί την πιο συχνή μεταβολική νόσο των οστών και

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες γραμμές για τη διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία της μετεμμηνοπαυσιακής βλάβης των οστών

Κατευθυντήριες γραμμές για τη διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία της μετεμμηνοπαυσιακής βλάβης των οστών EλλHNIKH MAIEYTIKH & γynaikoλoγia 19(3):264-277, 2007 Ανασκόπηση Κατευθυντήριες γραμμές για τη διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία της μετεμμηνοπαυσιακής βλάβης των οστών Αν. Παπαδόπουλος 1 Τρ. Τσαλίκης 2 Αθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ. Τσαγκαράκη Γεωργία ΤΙΤΛΟΣ

ΟΝΟΜΑ. Τσαγκαράκη Γεωργία ΤΙΤΛΟΣ Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης Τ.Ε.Ι. Πειραιά Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΟΝΟΜΑ Τσαγκαράκη Γεωργία ΤΙΤΛΟΣ Οστεοπόρωση, κλινική οντότητα, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστίτης Ιστός Η στερεότερη μορφή συνδετικού ιστού ΣΥΣΤΑΣΗ : -

Διαβάστε περισσότερα

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Το αυξημένο σωματικό βάρος και η οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ελληνικά επιδημιολογικά δεδομένα Γ. Π. Λυρίτης Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ γ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Οι ποιο συχνές παθήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

Βηηακίλε D θαη Αλάινγα

Βηηακίλε D θαη Αλάινγα Βηηακίλε D θαη Αλάινγα Οκάδα ελψζεσλ, πνπ ζπκπεξηιακβάλεη: Φπζηθή βηηακίλε D Καιζηηξηφιε/Οξκφλε D (δξαζηηθφο κεηαβνιίηεο) Αιθαθαιζηδφιε (αλάινγν ηεο βηηακίλεο D) Φπζηθή Βηηακίλε D πκπεξηιακβάλεη ηελ εξγνθαιζηθεξφιε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τι είναι οστεοπόρωση; 11/6/2015. Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τι είναι οστεοπόρωση; 11/6/2015. Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών Παροχή μηχανικής στήριξης Προστασία των ευαίσθητων ανατομικών δομών Μεταβολική αποθήκη για τα μεταλλικά άλατα Συμμετοχή στη ρύθμιση της ομοιόστασης Ca και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προκλινική έρευνα στο οστικό µεταβολισµό

Προκλινική έρευνα στο οστικό µεταβολισµό Προκλινική έρευνα στο οστικό µεταβολισµό Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Επιµελήτρια ΕΣΥ Τµήµα Κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας Ά Παθολογική κλινική ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ 2012 Νέα µόρια ως θεραπευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Aνασκόπηση Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση: θεραπευτική αντιμετώπιση

Aνασκόπηση Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση: θεραπευτική αντιμετώπιση 19(2):180-190, 2007 Aνασκόπηση Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση: θεραπευτική αντιμετώπιση Χ.Π. Τσαμέτης Π.Κ. Ηλιάδου Δ.Γ. Γουλής Ι. Παπαδήμας Ι. Μπόντης ΠερΙληψη Η αντιμετώπιση της μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Mετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση: αιτιοπαθογένεια, κλινική εικόνα και διάγνωση

Mετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση: αιτιοπαθογένεια, κλινική εικόνα και διάγνωση 19(2):171-179, 2007 Aνασκόπηση Mετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση: αιτιοπαθογένεια, κλινική εικόνα και διάγνωση Π.Κ. Ηλιάδου Χ.Π. Τσαμέτης Δ.Γ. Γουλής Ι. Παπαδήμας Ι. Μπόντης ΠερIληψη Οστεοπόρωση είναι η σκελετική

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες των οστών

Μηχανικές ιδιότητες των οστών Τα οστά δρουν σαν κατασκευές υποστήριξης και μεταφέρουν φορτία: h Απλή συμπίεση h Λυγισμός (φόρτιση του ενός φλοιού ελκυσμός του άλλου) h Στρέψη Μηχανικές ιδιότητες των οστών h Ισχυρότερα στη συμπίεση

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Aρχές Αντιμετώπισης Οστεοπόρωσης στην Καθημερινή Κλινική Πρακτική

Βασικές Aρχές Αντιμετώπισης Οστεοπόρωσης στην Καθημερινή Κλινική Πρακτική Βασικές Aρχές Αντιμετώπισης Οστεοπόρωσης στην Καθημερινή Κλινική Πρακτική Μαρία Π. Γιαβροπούλου Επιμελήτρια A ΕΣΥ Τμήμα Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης http://www.med.auth.gr/depts/endocrinology/

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία.

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Ερειστικό Σύστημα Μια εργασία στο μάθημα της Βιολογίας από της μαθήτριες Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαρφτζιάν Μαριλένα Περιεχόμενα: Εισαγωγή Οστά Σύσταση του οστίτη

Διαβάστε περισσότερα

Καθημερινά προβλήματα στην αξιολόγηση της Οστικής Πυκνομετρίας Ευάγγελος Γεωργίου

Καθημερινά προβλήματα στην αξιολόγηση της Οστικής Πυκνομετρίας Ευάγγελος Γεωργίου Καθημερινά προβλήματα στην αξιολόγηση της Οστικής Πυκνομετρίας Ευάγγελος Γεωργίου Αν. Καθ. Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Θέματα Εισαγωγή Γιατί οστική πυκνομετρία? Τι είναι η οστική πυκνομετρία?

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογική κύφωση Στενός σπονδυλικός σωλήνας Προσανατολισμός των οπισθίων αρθρώσεων Πλευρές σταθερότητα Μυελικός κώνος Θ12-Ο1

Φυσιολογική κύφωση Στενός σπονδυλικός σωλήνας Προσανατολισμός των οπισθίων αρθρώσεων Πλευρές σταθερότητα Μυελικός κώνος Θ12-Ο1 Φυσιολογική κύφωση Στενός σπονδυλικός σωλήνας Προσανατολισμός των οπισθίων αρθρώσεων Πλευρές σταθερότητα Μυελικός κώνος Θ12-Ο1 Φυσιολογική λόρδωση Μεγαλύτερα σπονδυλικά σώματα Προσανατολισμός οπισθίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Preotact 100 µικρογραµµάρια κόνις και διαλύτης για ενέσιµο διάλυµα. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Το Preotact περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης.

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Κωτούλα Αγορίτσα, Ιατρος ακτινολόγος, Επιμελήτρια Β Ακτινολογικό Εργαστήριο Νοσοκομείου Α.Ν.Θ. ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ, Θεσ/νίκης Τα οστά σχηματίζονται με δύο τρόπους:

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ + ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ = Α & Ω ΣΤΗΝ! ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική απεικονιστική μέθοδος) ΠΡΟΣΘΙΟΠΙΣΘΙΑ ΠΛΑΓΙΑ ΛΟΞΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Θέματα με Κλινικό Ενδιαφέρον στην Ορθοπαιδική Ειδικότητα Κυλλήνη, 25 Ιουνίου 2011 Αρχές αντιοστεοπορωτικής αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0903 «Κινησιολογία» 1η Διάλεξη: «Οστά

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Ακτινολογική εκτίμηση της πώρωσης των καταγμάτων Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Πτυχιούχος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ. Πτυχιούχος Ιατρικής Α.Π.Θ Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διπλωματούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΣΙΑΛΙΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ A.M. 1844

ΤΣΙΑΛΙΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ A.M. 1844 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ιατρική Φυσική Τίτλος Εργασίας: «Μέτρηση Τ 2 * στα οστά μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών, για την

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Κωνσταντινος Ν. ΜΑΛΙΖΟΣ Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Ορθοπαιδικη ή Ορθοπεδικη «παιδο-ορθωτικη» (Γ. Μπαμπινιωτης) Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη

Διαβάστε περισσότερα

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis imperfecta Μενδελικό Νόσημα Συχνότητα στον πληθυσμό: 1:20.000 80-95% αυτοσωμικό επικρατές 10-15% αυτοσωμικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ 2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΜΤΣ Μεταβολικά Νοσήματα των Οστών Εισαγωγή Είναι επί χρόνια γνωστό πως το κάπνισµα αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης διαφόρων µορφών καρκίνου καθώς και πάσης

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Οστίτης Ιστός Dr. med. Λουκάς Κωνσταντίνου Ορθοπεδικός Χειρουργός Στήριξη Κίνηση Οστά εξειδικευµένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρήσύστασηκαι ακαµψία, λόγω παρουσίαςαλάτων ασβεστίουστην

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o ΡΑΧΙΤΙΔΑ- ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Συγγραφέας: Μαλακάση Αποστολία* * Επικουρικός Ορθοπαιδικός, Κ.Θ.-Κ.Υ. Λέρου. Μεταβολική πάθηση που χαρακτηρίζεται από ανεπαρκή εναπόθεση ασβεστίου

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το franchising ( δικαιόχρηση ) ως µέθοδος ανάπτυξης των επιχειρήσεων λιανικού εµπορίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ACTONEL OAW/«μία φορά την εβδομάδα» 35 mg επικαλυμμένα με λεπτό υμένιο δισκία 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε επικαλυμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Το σήμα στην Μαγνητική Τομογραφία Τ1 ακολουθία: το λίπος έχει το νερό έχει Τ2 ακολουθία: το νερό έχει Τ1 Τ2

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Βιοψία λαγονίου οστού: ενδείξεις, αντενδείξεις και τεχνική. Χ. Γιαννακόπουλος, Δ. Οικονοµόπουλος, Γ.Π. Λυρίτης

Βιοψία λαγονίου οστού: ενδείξεις, αντενδείξεις και τεχνική. Χ. Γιαννακόπουλος, Δ. Οικονοµόπουλος, Γ.Π. Λυρίτης 1 Βιοψία λαγονίου οστού: ενδείξεις, αντενδείξεις και τεχνική. Χ. Γιαννακόπουλος, Δ. Οικονοµόπουλος, Γ.Π. Λυρίτης Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού, Πανεπιστήµιο Αθηνών Περίληψη H πραγµατοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure.

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure. Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 50, October - November - December 2012, pages 18-22 ORIGINAL REVIEW ARITCLE Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation

Διαβάστε περισσότερα

1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την

1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την 1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την αυξημένη ευθραυστότητα των οστών και την πρόκληση αναίτιων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩN ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩN ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩN ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Bondapen «µια φορά την εβδοµάδα» 35mg επικαλυµµένα µε λεπτό υµένιο δισκία. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε επικαλυµµένο

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλγόριθμος FRAX: ένα νέο εργαλείο στην οστεοπόρωση

Ο αλγόριθμος FRAX: ένα νέο εργαλείο στην οστεοπόρωση Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,22(1):23-33 Ο αλγόριθμος FRAX: ένα νέο εργαλείο στην οστεοπόρωση Χαράλαμπος Γεροδήμος 1 Λάζαρος Ι. Σακκάς 2 Περίληψη Τα οστεοπορωτικά κατάγματα αποτελούν παγκοσμίως

Διαβάστε περισσότερα

Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή

Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή ΟΜΙΛΗΤΗΣ: Ιφιγένεια Κώστογλου Αθανασίου, MSc, MD, PhD Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και Λονδίνου MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας Διευθύντρια Ενδοκρινολόγος ΓΝ Αθηνών «Κοργιαλένειο

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και αιτιοπαθογένεια της οστεοπόρωσης

Διάγνωση και αιτιοπαθογένεια της οστεοπόρωσης Διάγνωση και αιτιοπαθογένεια της οστεοπόρωσης Γεώργιος Λυρίτης Αναπλ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Δ/ντής Εργαστηρίου Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος (Θ. Γαροφαλύδης) ΣΕΚΕΡΗΣ: Ευχαριστούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Στρέψης. ΕργαστηριακήΆσκηση 3 η

ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Στρέψης. ΕργαστηριακήΆσκηση 3 η ΑΝΤΟΧΗ ΥΛΙΚΩΝ Πείραμα Στρέψης ΕργαστηριακήΆσκηση 3 η Σκοπός Σκοπός του πειράµατος είναι ηκατανόησητωνδιαδικασιώνκατάτηκαταπόνησηστρέψης, η κατανόηση του διαγράµµατος διατµητικής τάσης παραµόρφωσης η ικανότητα

Διαβάστε περισσότερα

οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Δρ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΛ. ΔΙΟΝΥΣΙΩΤΗΣ Φυσίατρος - Ιατρός Αποκατάστασης Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών οστεο πόρωση ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Για εμάς τις γυναίκες, το γάλα ΔΕΛΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ.

ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ. ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ (CT)( N.Λασανιάνος, Ν.Κανακάρης, Α.Παπαθανασόπουλος, Π.Γιαννούδης 65o Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Ενότητα 5: Υπογονιμότητα Νεοκλής Γεωργόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Φυσιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση

Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση Ο Καθηγητής Ορθοπαιδικής και πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛΙΟΣ) Δρ. Γεώργιος Λυρίτης για την Οστεοπόρωση 2011-11-19 10:15:41 Δεν αρκεί η λήψη φαρμάκων για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ.

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ. Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ. ΣΠΟΥ ΑΣΤΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση Υλικών Οστεοσύνθεσης. Ενδείξεις και Κίνδυνοι.

Αφαίρεση Υλικών Οστεοσύνθεσης. Ενδείξεις και Κίνδυνοι. Αφαίρεση Υλικών Οστεοσύνθεσης. Ενδείξεις και Κίνδυνοι. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος, Πανεπιστήμιο Αθηνών Η αφαίρεση των μεταλλικών

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροδιαγνωστικά διλήμματα των εκφυλιστικών αλλοιώσεων των τελικών πλακών των σπονδυλικών σωμάτων τύπου Modic σε MRI απεικόνιση

Διαφοροδιαγνωστικά διλήμματα των εκφυλιστικών αλλοιώσεων των τελικών πλακών των σπονδυλικών σωμάτων τύπου Modic σε MRI απεικόνιση 22 ο Διαπανεπιστημιακό Συνέδριο Ακτινολογίας Αθήνα, 12-15 Νοεμβρίου 2015 Διαφοροδιαγνωστικά διλήμματα των εκφυλιστικών αλλοιώσεων των τελικών πλακών των σπονδυλικών σωμάτων τύπου Modic σε MRI απεικόνιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες 13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδος 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες Σε ασθενείς µε οροαρνητική σπονδυλαρθροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Σωµατική άσκηση και υγεία Βραχυπρόθεσµα και µακροπρόθεσµα οφέλη ρ Παναγιώτης Β. Τσακλής ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής & Εργονοµίας ΜΟΡΦΕΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Οι ασκήσεις κατηγοριοποιούνται γενικά σε τρεις τύπους

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Σελίδα 1/5 Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον

Διαβάστε περισσότερα