ΒΙΟΗΘΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΒΙΟΗΘΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ"

Transcript

1 ΒΙΟΗΘΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

2 ΣΕΙΡΑ: ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΜΕΛΕΤΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΕΙΡΑΣ: Δημήτρης Ν. Λαμπρέλλης Απαγορεύεται η μερική ή ολική αναδημοσίευση του έργου αυτού, καθώς και η αναπαραγωγή του με οποιοδήποτε μέσο χωρίς σχετική άδεια του Εκδότη ISBN Copyright 2014: Eκδόσεις ΠAΠAZHΣH AEBE Nικηταρά 2 & Eμμ. Mπενάκη, Aθήνα Tηλ.: , Fax: sitε: Προεκτύπωση: Εκτύπωση: Γραφικές Τέχνες «ΓPAMMA» Πληκτρολόγηση, Σελιδοποίηση, Ψηφιοποίηση βιβλίων, Ηλεκτρονικές υπηρεσίες Zωοδόχου Πηγής 31, Aθήνα Tηλ.: ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΑΡΥΔΑΚΗΣ Λεωφ. Δημοκρατίας 256, Μενίδι Tηλ.:

3 ΜΑΡΙΑ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΜΠΟΤΗ ΦΕΡΕΝΙΚΗ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ-ΚΟΥΤΝΑΤΖΗ (Επιμέλεια) ΒΙΟΗΘΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ ΑΘΗΝΑ 2014

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Εισαγωγή ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 1. π. Μακάριος Γρινιεζάκης: Προβληματισμοί της Ορθοδόξου Θεολογίας για τα σύγχρονα βιοτεχνολογικά επιτεύγματα Ελένη Βουλιγέα Μαρία Σιταρά: Ιατρική στον αρχαίο ελληνικό κόσμο Γιώργος Στείρης: Θέματα ιατρικής ηθικής και δεοντολογίας στην Αναγέννηση Γεράσιμος Α. Ρηγάτος: Καθοδηγούμενη αυτοκτονία ευθανασία στους «Βρικόλακες» του Ίψεν

5 8 ΜΑΡΙΑ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ ΦΕΡΕΝΙΚΗ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 5. Ελένη Καλοκαιρινού: Αναπαραγωγική αυτονομία και ηθική ευθύνη: Σκέψεις για τις τεχνικές της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής Στέφανος Π. Μανταγός: Ηθικά διλήμματα στην νεογνολογία Χριστίνα Μ. Ακριβοπούλου Μαρία Ν. Ασπρούδη: Νομικά και ηθικά διλήμματα στο ζήτημα των στειρώσεων Φερενίκη Παναγοπούλου Κουτνατζή: Δικαίωμα γνώσεως δότη γεννητικού υλικού Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης: Οι θεραπείες placebo και το ιατρικό καθήκον Αλεξάνδρα Βάρκα Αδάμη: Καινοτομίες του Ν. 3984/2011 για τη δωρεά οργάνων και μεταγενέστερες παλινδρομήσεις Ανδρέας Καραμπίνης Γιώργος Κρανιδιώτης: Τέλος ζωής στην μονάδα εντατικής θεραπείας: Βιοηθικοί και νομικοί προβληματισμοί Δοξάκης Ανεστάκης: Η σύσταση και λειτουργία της Πανελλήνιας Βιοτράπεζας Νευρολογικών Νοσημάτων (ΠΑ.ΒΙ.Ν.Ν.) Δημήτριος Γούλας: Δωρεά βιολογικού υλικού ανθρώπινης προέλευσης για ερευνητικούς σκοπούς Ελένη Γιαμαρέλλου: Το τέλος των αντιβιοτικών; Μια προσωπική ευθύνη, αλλά και ευθύνη κάθε Έλληνα πολίτη

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 9 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ ΑΣΤΙΚΟΔΙΚΑΙΪΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 15. Δήμητρα Παπαδοπούλου Κλαμαρή: Συνεργασία ιατρών και συνεργαζόμενη ιατρική ομάδα (Σ.Ι.Ο.) Πηνελόπη Αγαλλοπούλου: Ο ρόλος των οικείων κατά τη λήψη αποφάσεων για το τέλος της ζωής ενός νοσηλευόμενου ασθενούς Κωνσταντίνος Χριστοδούλου: Τα όρια της ζωής στη Μεθοδολογία του Δικαίου Μάρω Καψιώτη-Φεργάδη: «No fault» medical liability ιατρική ευθύνη χωρίς πταίσμα Πόπη Καλαμπούκα-Γιαννοπούλου: Τα δικαιώματα των ασθενών στην παροχή διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης Εμμανουήλ Ι. Λασκαρίδης: Τηλεϊατρική και αστική ευθύνη

7 10 ΜΑΡΙΑ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ ΦΕΡΕΝΙΚΗ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΟΙΝΙΚΟΔΙΚΑΙΪΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 21. Ελισάβετ Συμεωνίδου Καστανίδου: Η ποινική ευθύνη των γιατρών για ανθρωποκτονία ή σωματική βλάβη από αμέλεια Μαρία Καϊάφα Γκμπάντι: Ποινική ιατρική ευθύνη από αμέλεια σε πεδία κατανομής αρμοδιοτήτων Ευτύχης Φυτράκης: Ψυχιατρική περίθαλψη, ιατρικό σφάλμα και παράνομη κατακράτηση Θάνος Πλεύρης: Κλινικές δοκιμές με εικονικά σκευάσματα (placebo) Αναστάσιος Κ. Καντιάνης: Ποινικές όψεις της μετάβασης από τον θεραπευτικό στον παρηγορητικό στόχο σε ασθενείς ανίατων χρόνιων θανατηφόρων νόσων ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ ΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΦΥΛΟΥ - ΔΙΕΜΦΥΛΙΚΟΤΗΤΑ 26. Σπύρος Βλαχόπουλος: Η προβληματική των νομικών ενώσεων προσώπων του ιδίου φύλου Λίνα Παπαδοπούλου: Γάμος ομοφύλων; Μια απόπειρα νομικής και δικαιοπολιτικής αξιολόγησης Τάνια Κυριάκου: Το σύμφωνο συμβίωσης, ο γάμος των ομοφύλων και μια παράλογη θεσμική προκατάληψη Κωνσταντίνα Σ. Ροϊδη: Εναλλακτικές μορφές οικογενειακής αποκατάστασης παιδιών (υιοθεσία αναδοχή ) από ομόφυλα ζευγάρια ή ομοφυλόφιλα άτομα Θεοφανώ Παπαζήση: Η ταυτότητα κοινωνικού φύλου στη νομοθεσία

8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 11 ΜΕΡΟΣ ΕΚΤΟ ΝΕΥΡΟΗΘΙΚΗ 31. Μ. Βασιλειάδου: Νευροηθική, αξιολογικός έλεγχος και ψυχική υγεία

9 ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ PLACEBO ΚΑΙ ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΑΘΗΚΟΝ Ευάγγελος. Πρωτοπαπαδάκης Επίκουρος Καθηγητής Εφαρμοσμένης θικής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας, ο οποίος κυρώθηκε ως νόμος του κράτους το 2005 και ισχύει έως σήμερα, στην 1η παράγραφο του 11ου άρθρου του προβλέπει ρητώς πως «ο ιατρός έχει καθήκον αληθείας προς τον ασθενή. Οφείλει να ενημερώνει πλήρως και κατανοητά τον ασθενή για την πραγματική κατάσταση της υγείας του, το περιεχόμενο και τα αποτελέσματα της προτεινόμενης ιατρικής πράξης, τις συνέπειες και τους ενδεχόμενους κινδύνους ή επιπλοκές από την εκτέλεσή της, τις εναλλακτικές προτάσεις, καθώς και για τον πιθανό χρόνο αποκατάστασης, έτσι ώστε ο ασθενής να μπορεί να σχηματίζει πλήρη εικόνα των ιατρικών, κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων και συνεπειών της κατάστασής του και να προχωρεί, ανάλογα, στη λήψη αποφάσεων» 1. Η ηθική αρχή επί της οποίας είναι θεμελιωμένη η πρόβλεψη αυτή δι- 1. ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, τεύχος Α, αριθμός φύλλου 287, 28 Νοεμβρίου 2005, άρθρο 11, παράγραφος 1, σ

10 250 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ αφαίνεται στην κατακλείδα της παραγράφου: «έτσι ώστε ο ασθενής να μπορεί να προχωρεί, ανάλογα, στη λήψη αποφάσεων». Το ηθικό επιχείρημα έχει ως εξής: Α. Ο ασθενής έχει δικαίωμα να αποφασίζει για όσα αφορούν την πορεία της υγείας του. Β. Η δυνατότητα αυτή περιορίζεται εάν ο ασθενής αγνοεί τα δεδομένα που αφορούν την πορεία της υγείας του. Γ. Συνεπώς, ο ασθενής έχει δικαίωμα να γνωρίζει τα δεδομένα που αφορούν την πορεία της υγείας του. Στο σημείο αυτό είναι απαραίτητο να κάνουμε δύο διευκρινιστικά σχόλια σχετικά με το ποια θα μπορούσαν να είναι αυτά τα δεδομένα. Είναι προφανές πως το επιχείρημα δεν μπορεί να αναφέρεται σε όλα τα δεδομένα, και τούτο για δύο λόγους: Κατά πρώτον, πολλά από αυτά είτε δεν θα ήταν κατανοητά στον ασθενή, είτε, ακόμη και εάν ήταν, δεν θα διέθεταν βαρύνουσα σημασία στην διαμόρφωση της απόφασής του. Κατά δεύτερον, πολλά από τα δεδομένα που αφορούν την τρέχουσα και την επικείμενη κατάσταση του ασθενούς αντιστέκονται στην επιστημονική γνώση της κάθε εποχής, επομένως ούτως ή άλλως ο ασθενής είναι καταδικασμένος να τα αγνοεί. Συνεπώς, το επιχείρημα πρέπει να συμπληρωθεί κάπως έτσι: Α1. Ο ασθενής έχει δικαίωμα να αποφασίζει για όσα αφορούν την πορεία της υγείας του. Β1. Η δυνατότητα αυτή περιορίζεται εάν ο ασθενής αγνοεί σημαντικά δεδομένα, τα οποία είναι δυνατόν να γνωρίζει, και η γνώση των οποίων θα επηρέαζε αποφασιστικά τις αποφάσεις που ο ίδιος θα ελάμβανε για την πορεία της υγείας του. Γ1. Συνεπώς, ο ασθενής έχει δικαίωμα να γνωρίζει τα παραπάνω δεδομένα.

11 ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ PLACEBO ΚΑΙ ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΑΘΗΚΟΝ 251 Η πρώτη προκείμενη, αυτή που αναγνωρίζει στον ασθενή το δικαίωμα να αποφασίζει για την υγεία του, δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε αυταπόδεικτη. Προϋποθέτει την υιοθέτηση της αρχής πως κάθε άνθρωπος διαθέτει την εύλογη αξίωση να αποφασίζει ο ίδιος ελεύθερα για τα ζητήματα που επηρεάζουν κατά τρόπο καθοριστικό την ζωή του. Με λίγα λόγια, πρόκειται για το θεμελιώδες δικαίωμα του ηθικού προσώπου στην αυτονομία, το οποίο περιγράφει για τα υπόλοιπα ηθικά πρόσωπα ένα αντίστοιχο αρνητικό καθήκον: να μην ενεργούν κατά τρόπους τέτοιους ώστε να περιορίζουν την αυτονομία οποιουδήποτε συνανθρώπου τους. Εάν προσαρμόσουμε τα παραπάνω στην περίπτωσή μας, προκύπτει ο εξής συλλογισμός: Α2. Ο ασθενής έχει δικαίωμα στην αυτονομία. Β2. Η απόκρυψη εκ μέρους του γιατρού σημαντικών δεδομένων για την κατάσταση του ασθενούς φαλκιδεύει το δικαίωμα του δεύτερου στην αυτονομία. Γ2. Συνεπώς, ο γιατρός έχει καθήκον αληθείας προς τον ασθενή του. Το επιχείρημα αυτό φωτίζει πλήρως, πιστεύω, τους λόγους για τους οποίους έχει συμπεριληφθεί η 1η παράγραφος του 11ου άρθρου στον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας: σκοπός της είναι να προστατευθεί με κάθε τρόπο η αυτονομία του ασθενούς ως θεμελιώδες δικαίωμά του. Παράλληλα, το επιχείρημα αυτό καταδεικνύει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο το ηθικό δίλημμα το οποίο αναπόδραστα παρακολουθεί τις θεραπείες placebo 2. Οι θεραπείες αυτές 2. Ο όρος placebo προέρχεται από την απόδοση στην Λατινική του Ψαλμού 114: Placebo Domino in regione vivorum (εὐαρεστήσω ἐνώπιον Κυρίου, ἐν χώρᾳ ζώντων), THE HOLY BIBLE (English and Latin Edition), επιμέλεια Richard Challoner & Michele Tweedale, Baronius Press, London 2008, Psalm 114:9. δη από τους Μέσους Χρό-

12 252 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ συνίστανται στη χορήγηση στον ασθενή σκευασμάτων, τα οποία ο γιατρός πιστεύει πως δεν έχουν ιδιαίτερη φαρμακευτική δράση για την συγκεκριμένη πάθηση, γεγονός που ο ασθενής αγνοεί 3. Η όποια επενέργειά τους, συνεπώς, είναι μόνον ψυχολογική: επειδή ο ασθενής απλώς πιστεύει πως η πάθησή του αντιμετωπίζεται φαρμακευτικά, η κατάσταση της υγείας του πράγματι βελτιώνεται 4. Η επιτυχία αυτών των θεραπειών προϋποθέτει την παραπλάνηση του ασθενούς με την απόκρυψη σημαντικών στοιχείων που αφορούν τη θεραπευτική αγωγή που θα ακολουθεί 5. Συνεπώς του στερούν τη δυνατότητα της ενήμερης συναίνεσης στη θεραπεία, άρα φαλνους ο όρος αναφερόταν σε όσους παρευρίσκονταν σε κηδείες προσποιούμενοι πως είναι μακρινοί συγγενείς του νεκρού, ώστε να συμμετάσχουν στο νεκρώσιμο τραπέζι. Από τον 18ο αιώνα και μετά χρησιμοποιείται στην ιατρική ορολογία περίπου με την έννοια που και σήμερα διαθέτει. Βλέπε DANIEL MOERMAN, Meaning, Medicine, and the Placebo Effect, Cambridge University Press, Cambridge 2002, σ : a medical dictionary published in 1811 de ned placebo as an epithet given to any medicine adapted more to please than bene t the patient. 3. A placebo is a substance provided to a patient that the physician believes has no speci c pharmacological effect upon the condition being treated AMERICAN MEDICAL ASSOCIATION, American Medical Association Code of Medical Ethics, Opinion 8.083: Placebo Use in Clinical Practice, 2007, available at ama/pub/physician-resources/medical-ethics/code-medical-ethics/ opinion8083.shtml, τελευταία πρόσβαση 30/8/ FRANKLIN MILLER & DONALD ROSENSTEIN, The Nature and Power of the Placebo Effect, Journal of Clinical Epidemiology 2006 (59.4), σ DAMIEN FINNISS, TED KAPTCHUK, FRANKLIN MILLER & FABRIZIO BENEDETTI, Biological, Clinical, and Ethical Advances of Placebo Effects, Lancet 2010 (375), σ (692).

13 ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ PLACEBO ΚΑΙ ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΑΘΗΚΟΝ 253 κιδεύουν την αυτονομία του 6. Εάν δεν συνέβαινε αυτό, και ο ασθενής δεχόταν όλη τη διαθέσιμη ενημέρωση από τον γιατρό ώστε να συναινέσει σε μια θεραπεία placebo, η αυτονομία του θα είχε μεν διαφυλαχθεί, ωστόσο η θεραπεία δεν θα ήταν αποτελεσματική 7. Το επιχείρημα που συνηθέστερα προβάλλεται κατά των θεραπειών placebo έχει ως εξής: Α3. Ο ασθενής έχει δικαίωμα στην αυτονομία, γεγονός που επιβάλλει στον γιατρό το καθήκον να μην τον παραπλανά, αλλά σε κάθε περίπτωση να επιδιώκει την ενήμερη συναίνεσή του. Β3. Οι θεραπείες placebo στηρίζονται στην παραπλάνηση του ασθενούς από τον γιατρό. Γ3. Συνεπώς, οι θεραπείες placebo φαλκιδεύουν το δικαίωμα του ασθενούς στην αυτονομία στερώντας του τη δυνατότητα της ενήμερης συναίνεσης, άρα αντίκεινται στο ιατρικό καθήκον. Το ηθικό δίλημμα που προκύπτει από το ανωτέρω επιχείρημα είναι, κατά τη γνώμη μου, το μοναδικό που απορρέει από την ίδια την φύση των εν λόγω θεραπειών και αφορά κατ αποκλειστικότητα αυτές. Όλα τα υπόλοιπα ηθικά διλήμματα, τα οποία αποτελούν παρακολουθήματα των θεραπειών placebo, είναι κοινά και σε άλλου είδους θεραπείες. Συνεπώς, εάν κάποιος επιθυμεί να υπερασπισθεί τις θεραπείες placebo, δεν μπορεί να προσπεράσει το ερώτημα πε- 6. ROSAMOND RHODES, Genetic Links, Family Ties, and Social Bonds: Rights and Responsibilities in the Face of Genetic Knowledge, Journal of Medicine and Philosophy 1998 (23.1), σ (18). 7. Βλέπε FRANKLIN MILLER & LUANA COLLOCA, The Legitimacy of Placebo Treatments in Clinical Practice: Evidence and Ethics, American Journal of Bioethics 2009 (9.12), σ Επίσης ANTONEL- LA POLLO, MARTINA AMANZION et al., Response Expectancies in Placebo Analgesia and Their Clinical Relevance, Pain 2001 (93.1), σ

14 254 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ ρί του εάν και σε ποιόν βαθμό οι θεραπείες αυτές φαλκιδεύουν την αυτονομία του ασθενούς. Οι δυνατότητες που διαθέτουν οι υπέρμαχοι των θεραπειών placebo είναι δύο: α να υποστηρίξουν πως αυτές δεν επηρεάζουν την ικανότητα του ασθενούς να παρέχει την ενήμερη συγκατάθεσή του, συνεπώς δεν πλήττουν την αυτονομία του 8 και β να αποδεχθούν μεν πως οι θεραπείες placebo όντως αποκλείουν την δυνατότητα της ενήμερης συγκατάθεσης του ασθενούς, αλλά να θεωρήσουν πως αυτή δεν συνιστά ηθικώς σημαίνουσα παράμετρο του ζητήματος 9. Στο σύντομο αυτό δοκίμιο αρχικά θα επιχειρήσω να εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους αποδέχομαι την πρώτη θέση, ότι, δηλαδή, οι θεραπείες placebo δεν πλήττουν τουλάχιστον αναγκαστικά την αυτονομία του ασθενούς. Στη συνέχεια θα εστιάσω στην ηθική αξία της διασφάλισης της ενήμερης συγκατάθεσης του ασθενούς με σκοπό να διαφυλαχθεί η αυτονομία του. Θα ισχυρισθώ αφ ενός πως η επίκληση της αυτονομίας του ασθενούς στο πλαίσιο της ιατρικής πράξης σε ορισμένες περιπτώσεις δείχνει να γίνεται καταχρηστικά, και αφ ετέρου πως η διασφάλιση αυτής της αυτονομίας ενίοτε συγκρούεται με άλλα εξ ίσου καίρια καθήκοντα του γιατρού, τουλάχιστον στην περίπτωση των θεραπειών placebo. Θα καταλήξω στο συμπέρασμα πως, μολονότι η ηθική σημασία της αυτονομίας γενικώς είναι αυτόδηλη, στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης του γιατρού με τον ασθενή ενδέχεται να φαίνεται υπερτιμημένη. 8. Βλέπε DAVID SHAW, Prescribing Placebos Ethically: The Appeal of Negatively Informed Consent, Journal of Medical Ethics 2009 (35.2), σ Βλέπε MARY RAWLINSON, Truth-telling and Paternalism in the Clinic: Philosophical Re ections on the Use of Placebos in Medical Practice, στο Leonard White, Bernard Tursky & Gary Schwartz (επιμέλεια), Placebo: Theory, Research, and Mechanisms, Guilford Press, New York 1985, σ

15 ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ PLACEBO ΚΑΙ ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΑΘΗΚΟΝ 255 Σε ό,τι αφορά την φαλκίδευση της αυτονομίας του ασθενούς από τον γιατρό, επειδή ο τελευταίος του αποκρύπτει καίρια δεδομένα στερώντας του έτσι τη δυνατότητα να παρέχει την ενήμερη συγκατάθεσή του στη θεραπεία που θα ακολουθηθεί, θεωρώ πως μόνον συγκυριακά μπορεί αυτό να συμβαίνει, αλλά σε καμία περίπτωση κατ ανάγκην λόγω της φύσης των θεραπειών placebo. Κατ αρχάς, λόγω της πληθώρας των σχετικών πληροφοριών και της φύσης του ιατρικού λειτουργήματος, είναι αναπόφευκτο ο γιατρός πάντοτε να αποκρύπτει ορισμένα δεδομένα από τον ασθενή του, επιλέγοντας να του γνωστοποιήσει αυτά που θεωρεί πως θα του είναι χρήσιμα, και πως εκείνος θα μπορεί να κατανοήσει 10. Δεν μπορούμε να απαιτήσουμε από τον γιατρό να προβαίνει σε τεκμηριωμένες και απόλυτα ακριβείς εκτιμήσεις σχετικά με τη βαρύτητα όλων των πληροφοριών που αφορούν την κατάσταση του ασθενούς του. Αυτό θα παρακώλυε την άσκηση του λειτουργήματός του και θα το μετέτρεπε από προσφορά υπηρεσιών υγείας σε προσφορά ενημέρωσης. Ούτε, άλλωστε, θεωρώ πως η πρόβλεψη του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας για πλήρη και κατανοητή ενημέρωση του ασθενούς επιτάσσει κάτι τέτοιο. Αυτό που μπορούμε να απαιτήσουμε από τον γιατρό είναι, νομίζω, είτε αυτός να μη δίδει σκόπιμα ψευδείς πληροφορίες στον ασθενή του, είτε να μην του αποκρύπτει εσκεμμένα πληροφορίες τόσο καίριες, ώστε η απόκρυψή τους να συνιστά παραπλάνηση του ασθενούς. Τίποτα από τα δυο, ωστόσο, δεν είναι απαραίτητο να συμβαίνει στο πλαίσιο μιας θεραπείας placebo. Ας εξετάσουμε μια υπόθεση εργασίας κατά την οποία ο ασθενής ας τον αποκαλέσουμε Χ πάσχει από κατάθλιψη ήπιας μορφής, 10. ANNE BARNHILL, What It Takes to Defend Deceptive Placebo Use, Kennedy Institute of Ethics Journal 2011 (21.3), σ (236 κ.ε.).

16 256 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ και ζητεί από τον γιατρό του ας τον ονομάσουμε Ψ την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, ώστε να ανακουφισθεί από την πάθησή του. Ο γιατρός, θεωρώντας πως στην περίπτωση του ασθενούς του η επιλογή μιας θεραπείας placebo είναι εξ ίσου ή και περισσότερο αποτελεσματική από μια συμβατική 11, του προτείνει ένα σκεύασμα placebo λέγοντάς του: «Θα λαμβάνετε αυτό το φάρμακο τρεις φορές την ημέρα για τρεις μήνες. Δεν έχει απολύτως καμία παρενέργεια, και είμαι σχεδόν βέβαιος πως θα αισθανθείτε άμεση ανακούφιση». Φυσικά, ο γιατρός εν προκειμένω έχει αποκρύψει πως το σκεύασμα δεν έχει την παραμικρή φαρμακευτική επίδραση στην πάθηση του ασθενούς του. Ωστόσο δεν ψεύδεται, ούτε τον παραπλανά. Πραγματικά πιστεύει και έχει καλούς λόγους να πιστεύει πως η αγωγή που προτείνει όντως θα ανακουφίσει τον ασθενή του. Με βάση τον ορισμό του Primoratz, ψευδής είναι μια δήλωσή μας εάν πιστεύουμε πως είναι εσφαλμένη και επιθυμούμε αυτός στον οποίον την απευθύνουμε να την εκλάβει ως ορθή 12. Θα έλεγα ψέματα, φέρ ειπείν, εάν δήλωνα πως είμαι 20 ετών, παρότι είμαι 30, 11. Οι θεραπείες placebo θεωρούνται εξ ίσου ή και περισσότερο αποτελεσματικές με τις συμβατικές στη θεραπεία της ήπιας και της μέσης βαρύτητας κατάθλιψης, ενώ δεν είναι αποτελεσματικές σε περιπτώσεις μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής. Βλέπε, μεταξύ άλλων, JAY FOURNIER, ROBERT DeRUBEIS, STEVEN HOLLON et al., Antidepressant Drug Effects and Depression Severity: A Patient Level Meta-analysis, Journal of American Medical Association 2010 (303.1), σ IGOR PRIMORATZ, Lying and the Methods of Ethics, International Studies in Philosophy 1984 (16), σ (54 σημ. 2): lying is making a statement believed to be false, with the intention of getting another to accept it as true. Αντίστοιχος είναι ο ορισμός του Williams: I take a lie to be an assertion, the content of which the speaker believes to be false, which is made with the intention to deceive the hearer with respect to that content. BERNARD WILLIAMS, Truth and Truthfulness: An Essay in Genealogy, Princeton University Press, Princeton 2002, σ. 96.

17 ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ PLACEBO ΚΑΙ ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΑΘΗΚΟΝ 257 θέλοντας να πείσω κάποιον πως πράγματι είμαι 20 ετών και όχι 30. Εάν, όμως, απαντούσα σε κάποιον που θα με ρωτούσε σχετικά με την ηλικία μου πως είμαι αρκετά μεγάλος ώστε να ψηφίζω, ασφαλώς θα είχα αποκρύψει την ακριβή ηλικία μου, αλλά δεν θα είχα πει ψέματα, ούτε θα τον είχα παραπλανήσει. Η δήλωση του γιατρού προς τον ασθενή του, εν προκειμένω, δεν είναι ούτε ψευδής, ούτε παραπλανητική. Αν μη τι άλλο, δεν είναι περισσότερο αληθής ή ψευδής (ή παραπλανητική) από την αντίστοιχη δήλωση οποιουδήποτε άλλου γιατρού στη θέση του, ο οποίος θα πρότεινε στον ασθενή του ένα συμβατικό φάρμακο, όπως θα επιχειρήσω να δείξω στην συνέχεια. Ο ασθενής, από την πλευρά του, κατά την γνώμη μου, έχει δώσει την ενήμερη συγκατάθεσή του στην θεραπεία που του προτείνεται, παρότι αγνοεί την μηδενική φαρμακευτική της επίδραση. Και τούτο διότι γνωρίζει τα καίρια δεδομένα αυτά που είναι απαραίτητο να γνωρίζει ώστε να αποφασίσει αυτόνομα εάν θα συναινέσει ή όχι στην αγωγή που του προτείνεται. Συγκεκριμένα γνωρίζει πως α η προτεινόμενη αγωγή έχει πολύ καλές πιθανότητες να τον ανακουφίσει ή να τον θεραπεύσει, ενώ, παράλληλα, β δεν συνοδεύεται από καμία παρενέργεια. Συνεπώς, η αυτονομία του έχει στην περίπτωση αυτή διαφυλαχθεί. Στην σκέψη του ασθενούς έχουν σχηματισθεί τρεις πεποιθήσεις, εκ των οποίων οι δύο (Α και Β) είναι ορθές και η μία (Γ) εσφαλμένη: Α. Η αγωγή έχει πολύ καλές πιθανότητες επιτυχίας. Β. Δεν έχει καμία παρενέργεια. Γ. Το σκεύασμα που θα λάβει έχει φαρμακευτική δράση. Για τον σχηματισμό της τρίτης πεποίθησης, η οποία είναι εσφαλμένη, υπεύθυνος είναι πράγματι ο γιατρός, και τούτο διότι καθοδηγώντας τον ασθενή του ως προς τη λήψη της θεραπείας εσκεμμένα υπενόησε πως το σκεύασμα είναι φαρμακευτικό υποδει-

18 258 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ κνύοντάς του να το λαμβάνει τρεις φορές την ημέρα επί τρεις μήνες, παρότι γνώριζε πως είτε μια φορά λάβει το φάρμακο ο ασθενής είτε καμία, η φαρμακευτική του επίδραση θα ήταν η ίδια, δηλαδή ανύπαρκτη. Ωστόσο, και πάλι ο γιατρός δεν έχει πει ψέματα στον ασθενή, διότι πραγματικά πιστεύει πως, εάν μιμηθεί τον τρόπο λήψης ενός συμβατικού φαρμάκου, το σκεύασμα placebo θα βελτιώσει την κατάσταση του ασθενούς του. Με άλλα λόγια, αυτό που έχει πει ο γιατρός στον ασθενή είναι πως, εάν λαμβάνει το φάρμακο τρις ημερησίως επί τρεις μήνες θα βελτιωθεί η κατάστασή του, και αυτό αποτελεί πραγματική πεποίθηση του γιατρού. Ο γιατρός έχει, όντως, αποφύγει να εξηγήσει στον ασθενή τον τρόπο με τον οποίον η συγκεκριμένη αγωγή θα βελτιώσει την κατάστασή του, αλλά αυτό δεν συνιστά εξαπάτηση, ούτε φαλκίδευση της αυτονομίας του ασθενούς, για τον ίδιο λόγο που δεν θα ήταν ούτε το ένα ούτε το άλλο, στην περίπτωση που ο γιατρός πρότεινε στον ασθενή ένα σκεύασμα που πράγματι θα είχε φαρμακευτική επίδραση στην πάθησή του, πάλι χωρίς να του εξηγήσει τον τρόπο επενέργειας του φαρμάκου. Για να γίνει αυτό περισσότερο ξεκάθαρο, ας δούμε μια δεύτερη υποθετική περίπτωση ευθέως ανάλογη με την προηγούμενη: ο ασθενής τώρα Χ1 πάσχει από ήπια κατάθλιψη, όπως προηγουμένως και ο Χ, και ο γιατρός πλέον Ψ1 ανταποκρίνεται στην κατάσταση του ασθενούς του με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που το έκανε και ο Ψ: του λέει να λαμβάνει ένα συγκεκριμένο φάρμακο τρεις φορές την ημέρα επί τρεις μήνες, τον πληροφορεί πως το φάρμακο δεν έχει καμία παρενέργεια, και του δηλώνει ότι κατά την γνώμη του θα νιώσει άμεση ανακούφιση. Η μόνη διαφορά στην περίπτωση αυτή είναι πως τώρα ο γιατρός συνταγογραφεί στον ασθενή ένα συμβατικό φάρμακο, και πάλι, όμως, χωρίς να του εξηγήσει τον τρόπο επενέργειάς του ειρήσθω εν παρόδω, αυτό πάνω-κάτω συμβαίνει στην συντριπτική πλειονότητα των πραγματικών περιστατικών. Έχει στην δεύτερη αυτή περίπτωση ο γιατρός Ψ1 εξαπατή-

19 ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ PLACEBO ΚΑΙ ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΑΘΗΚΟΝ 259 σει τον ασθενή Χ1; Νομίζω πως όχι, και τούτο διότι αφ ενός ο γιατρός δεν δεσμεύεται κατά κανέναν τρόπο ηθικώς να ενημερώνει τον ασθενή του για τους τρόπους κατά τους οποίους επιδρά η δραστική ουσία ενός φαρμάκου (θα μπορούσε κάλλιστα και ο ίδιος να τους αγνοεί, χωρίς ένεκα τούτου να θεωρείται ηθικώς υπόλογος), αφ ετέρου η άγνοια των δεδομένων αυτών δεν περιορίζει την δυνατότητα του ασθενούς να λαμβάνει αυτόνομες αποφάσεις 13. Πόσοι, άλλωστε, από εμάς ρωτούμε γιατρό μας περί του τρόπου με τον οποίο επιδρά, φέρ ειπείν, η ασπιρίνη στον οργανισμό μας, ώστε να μας ανακουφίσει από τον πονοκέφαλο; Περαιτέρω, χρειάζεται να γνωρίζουμε κάτι τέτοιο ώστε η απόφασή μας να πάρουμε ασπιρίνη να είναι αυτόνομη; Οι καίριες πληροφορίες που πρέπει να διαθέτουμε ως ασθενείς και που μπορούμε να κατανοήσουμε ώστε να αποφασίζουμε αυτόνομα αφορούν αφ ενός την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου που πρόκειται να λάβουμε, και αφ ετέρου την ασφάλειά του. Το επιχείρημά μου θα μπορούσε να σχηματοποιηθεί ως εξής: Α. Ο γιατρός Ψ μεταχειρίστηκε τον ασθενή Χ κατά τρόπο Α, και ο γιατρός Ψ1 τον ασθενή Χ1 κατά τρόπο πάλι Α. Β. Ο τρόπος Α κατά τον οποίον ο Ψ1 μεταχειρίστηκε τον Χ1 δεν συνιστά εξαπάτηση του Χ1 από τον Ψ1. Γ. Συνεπώς, το ίδιο πρέπει να ισχύει στην περίπτωση του Ψ σε σχέση με τον Χ. Εάν το ανωτέρω επιχείρημα διαθέτει την όποια ισχύ, τη διατηρεί μόνο στον βαθμό που ο ασθενής αποφεύγει να ρωτήσει τον γιατρό για το είδος του φαρμάκου που λαμβάνει. Στην ιδιαιτέρως 13. Βλέπε σχετικά και ONORA O NEILL, Paternalism and Partial Autonomy, Journal of Medical Ethics 1984 (10.4), σ (ιδίως ).

20 260 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ σπάνια περίπτωση, ωστόσο, που ο ασθενής επιδιώξει να μάθει εάν η φαρμακευτική αγωγή που του προτείνεται είναι placebo ή όχι, και ο γιατρός ισχυρισθεί πως δεν είναι ενώ είναι, τότε φαίνεται πως ο ασθενής παραπλανάται και πως, κατά συνέπεια, η αυτονομία του φαλκιδεύεται. Ας εξετάσουμε για ποιους λόγους και σε ποιόν βαθμό αυτό θα ήταν ηθικώς επιλήψιμο. Η έννοια του καθήκοντος είναι δεοντοκρατικής προέλευσης, και συνολικά, η συζήτηση για το καθήκον αληθείας του γιατρού προς τον ασθενή λόγω της φύσης του θέματος δεν μπορεί παρά να διεξάγεται με όρους που άπτονται αποκλειστικά και μόνον του δέοντος και ουδόλως του λυσιτελούς. Για τον λόγο αυτό, θα επιλέξω να μην αναφερθώ καθόλου στις όποιες θετικές ή αρνητικές συνέπειες ενδέχεται να συνεπάγεται η παραπλάνηση ή μη του ασθενούς από τον γιατρό, παρότι η προσέγγιση αυτή είναι ιδιαιτέρως προκλητική. Αντ αυτού, θα εστιάσω στην ουσία του καθήκοντος αληθείας όπως αυτό ισχύει στο πλαίσιο του ιατρικού καθήκοντος, καθώς και στους τρόπους κατά τους οποίους το καθήκον αυτό ενδέχεται να αλληλεπιδρά με άλλα καθήκοντα του γιατρού προς τον ασθενή του, είτε συγκρουόμενο με αυτά, είτε εναρμονιζόμενο. Θα ισχυρισθώ πως στην περίπτωση των θεραπειών placebo η έννοια του καθήκοντος αληθείας αφ ενός εφαρμόζεται καθ υπερβολήν ή καταχρηστικά, και αφ ετέρου πως ακόμη και εάν δεχθούμε πως και στο πλαίσιο των θεραπειών αυτών το συγκεκριμένο καθήκον διατηρεί την ισχύ του, όταν αυτό συγκρούεται με άλλα καθήκοντα του γιατρού προς τον ασθενή του, αποδεικνύεται λιγότερο δεσμευτικό. Σε ό, τι αφορά την ουσία του καθήκοντος αληθείας, έχει ήδη καταστεί φανερό από τα παραπάνω πως αυτό υφίσταται με σκοπό να διασφαλίζεται η αυτονομία του ασθενούς, τουτέστιν ο τελευταίος αυτός να είναι σε θέση να λαμβάνει ο ίδιος τις αποφάσεις που αφορούν την πορεία της υγείας του διαθέτοντας πάντοτε όλη την ενημέρωση που είναι απαραίτητη ώστε να το πράττει. Αυτό προϋ-

21 ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ PLACEBO ΚΑΙ ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΑΘΗΚΟΝ 261 ποθέτει, βέβαια, πως η βούληση του ασθενούς είναι αυτή, και όχι η ενάντια. Διότι εάν ο ασθενής δεν επιθυμεί να διαθέτει κάποιες ή όλες τις πληροφορίες που αφορούν την κατάσταση ή την πορεία της υγείας του, τότε παραβίαση της αυτονομίας του θα συνιστούσε η εκ μέρους του γιατρού παροχή των ανεπιθύμητων αυτών πληροφοριών 14. Με άλλα λόγια, ο ασθενής διαθέτει ένα εξ ίσου ισχυρό δικαίωμα στην άγνοια 15, το οποίο περιγράφει για τον γιατρό ένα αντίστοιχο αρνητικό καθήκον, αυτό της μη ενημέρωσης του ασθενούς ενάντια στις επιθυμίες του τελευταίου 16. Το αναφέρω αυτό για να καταστήσω σαφές πως το καθήκον αληθείας του γιατρού προς τον ασθενή του δεν είναι απόλυτο και χωρίς προϋποθέσεις, αλλά καθορίζεται από τη βούληση του ασθενούς να πληροφορηθεί την αλήθεια και, όταν η βούληση του ασθενούς εναντιώνεται ρητά στην κάθε είδους πληροφόρηση σχετικά με την κατάστασή του, τότε το καθήκον αληθείας του γιατρού αίρεται. Σε ό, τι αφορά τις θεραπείες placebo όπως και κάθε άλλου είδους θεραπεία θεωρώ πως η βούληση του ασθενούς όταν προσφεύ- 14. JAMES HUSTED, Autonomy and a Right not to Know, στο Ruth Chadwick, Mairi Levitt & Darren Shickle (επιμέλεια), The Right to Know and the Right not to Know, Ashgate, Aldershot 1997, σ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΟΒΙΕΔΟ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙ- ΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ, άρθρο 10, παράγραφος 2: «Όλοι δικαιούνται να λαμβάνουν γνώση κάθε πληροφορίας σχετικής με την κατάσταση της υγείας τους. Θα είναι σεβαστές, ωστόσο, οι επιθυμίες των ατόμων που επιλέγουν να μην ενημερώνονται σχετικά». 16. Βλέπε, μεταξύ άλλων, ROBERTO ANDORNO, The Right Not to Know: An Autonomy Based Approach, Journal of Medical Ethics 2004 (30), σ Για τον αντίλογο, DAVID OST, The Right Not to Know, The Journal of Medicine and Philosophy 1984 (9.3), σ και MARIA BOTTIS, Comment on a View Favoring Ignorance of Genetic Information: Con dentiality, Autonomy and the Right not to know, EJHL, vol. 17, σ (2000).

22 262 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ γει στον γιατρό είναι πρωτίστως να θεραπευθεί, και δευτερευόντως να πληροφορηθεί την αλήθεια. Με άλλα λόγια, εάν ο ασθενής έπρεπε να επιλέξει αποκλειστικά και μόνον μεταξύ των εξής δύο ενδεχομένων: Α. να μην πληροφορηθεί την αλήθεια, αλλά να θεραπευθεί, Β. να πληροφορηθεί την αλήθεια, αλλά να μη θεραπευθεί, πιστεύω πως σε κάθε περίπτωση θα επέλεγε το πρώτο ενδεχόμενο (το δίλημμα, σημειωτέον, τίθεται ακριβώς κατά τον ανωτέρω τρόπο, αφού, όπως επισημάνθηκε προηγουμένως, στην περίπτωση των θεραπειών placebo η ενημέρωση του ασθενούς περί του είδους της θεραπείας που ακολουθείται συνήθως την καθιστά αναποτελεσματική). Θα μπορούσε, βέβαια, κανείς να αντιτείνει πως οι θερα πείες placebo δεν αποτελούν τη μόνη επιλογή που προσφέρεται στον γιατρό και στον ασθενή, αφού υπάρχουν πάντοτε οι αντίστοιχες συμβατικές. Με δεδομένο, ωστόσο, πως αυτές οι τελευταίες συνοδεύονται από πιθανές ή βέβαιες παρενέργειες και ενίοτε αντενδείκνυνται κατά περίπτωση, νομίζω πως εάν μέναμε στο παραπάνω δίλημμα δεν θα παρερμηνεύαμε το ζήτημα ούτε θα εκβιάζαμε το όποιο συμπέρασμα. Γνώμη μου είναι πως, συνεπεία των ανωτέρω, ένας σχετικός μετριασμός της δεσμευτικότητας του καθήκοντος αληθείας δεν θα φαλκίδευε την αυτονομία του ασθενούς, αφού δεν θα αφίστατο της πραγματικής βούλησής του. Στο εύλογο ερώτημα περί του ορίου κατά το οποίο θα μπορούσε να επέλθει ο μετριασμός αυτός, θα πρότεινα το καθήκον αληθείας να αφορά μόνον αποφάσεις οι οποίες είναι καίριες για την πορεία της υγείας του ασθενούς, και, συγκεκριμένα, αυτές που αφορούν τη ζωή και τον θάνατο, καθώς και εκείνες που πρόκειται να επηρεάσουν δραματικά την κατάσταση του ασθενούς. 17 Αυτό θα επέτρεπε στους γιατρούς να συνταγογρα- 17. Παράβαλε και ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΜΠΟΤΗ ΜΑΡΙΑ, Ιατρι-

23 ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ PLACEBO ΚΑΙ ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΑΘΗΚΟΝ 263 φούν χωρίς ηθικές, νομικές ή άλλες επιφυλάξεις θεραπείες με σκευάσματα placebo προς όφελος του ασθενούς, αφού η χορήγηση των θεραπειών αυτών είτε α δεν θα επιφέρει καμία αλλαγή στην κατάσταση του ασθενούς, οπότε η απόφαση περί αυτών δεν θα είναι καίρια, είτε β θα θεραπεύει τον ασθενή, οπότε θα είναι εναρμονισμένη με την πραγματική βούληση του ασθενούς. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις η αυτονομία του ασθενούς δεν πλήττεται. Όλα τα παραπάνω, ασφαλώς, προϋποθέτουν πως πράγματι ο ασθενής, εάν ερωτάτο, μεταξύ της πλήρους ενημέρωσης και της πλήρους ίασης θα επέλεγε την δεύτερη. Αυτό δεν είναι, βεβαίως, αυτονόητο. Μπορούμε να συλλάβουμε με τη σκέψη μας την περίπτωση κάποιου, ο οποίος θα επιθυμούσε να γνωρίζει την πλήρη αλήθεια, ακόμη και εάν αυτό συνεπαγόταν σοβαρό κόστος για την κατάσταση της υγείας του. Θεωρώ, ωστόσο, πως η θέση που παραπάνω υποστήριξα είναι περισσότερο εύλογη από την αντίθετή της 18, αφού ο λόγος για τον οποίον ο ασθενής προστρέχει στον γιατρό είναι να διατηρήσει πρωτίστως την υγεία του και μόνον δευτερευόντως την αυτονομία του ως ηθικό πρόσωπο και τούτο παρότι ο ίδιος άνθρωπος ενδέχεται σε όλες τις άλλες περιστάσεις της ζωής του να αντιλαμβάνεται την αυτονομία ως «θεμέλιο της αξιοπρέπειάς του» και ως «μοναδικό αξίωμα της ηθικότητας», κατά την σχετική θέση του Kant 19. Με άλλα λόγια, θα ήταν αντιφατικό κή Ευθύνη για πλημμελή ενημέρωση του ασθενούς στο ελληνικό και το αγγλοσαξωνικό δίκαιο, Βλέπε και ADAM KOLBER, A Limited Defense of Clinical Placebo Deception, Yale Law and Policy Review 2007 (26.1), σ (116). 19. Βλέπε IMMANUEL KANT, Τα Θεμέλια της Μεταφυσικής των Ηθών, εισαγωγή μετάφραση σχόλια Γ. Τζαβάρας, Δωδώνη, Αθήνα 1984, 79: «Η αυτονομία είναι λοιπόν το θεμέλιο της αξιοπρέπειας τόσο της ανθρώπινης όσο και κάθε άλλης έλλογης φύσης». Επίσης, ό.π., 88: «Αλλά ότι το αξίωμα της αυτονομίας που αναφέραμε, είναι το μοναδικό

Βιοηθικοί Προβληματισμοί. Επιμέλεια: Μαρία Κανελλοπούλου-Μπότη και Φερενίκη Παναγοπούλου Κουτνατζή. Εκδόσεις Παπαζήση (σειρά δια-λογοσ) Αθήνα, 2014

Βιοηθικοί Προβληματισμοί. Επιμέλεια: Μαρία Κανελλοπούλου-Μπότη και Φερενίκη Παναγοπούλου Κουτνατζή. Εκδόσεις Παπαζήση (σειρά δια-λογοσ) Αθήνα, 2014 Βιοηθικοί Προβληματισμοί Επιμέλεια: Μαρία Κανελλοπούλου-Μπότη και Φερενίκη Παναγοπούλου Κουτνατζή Εκδόσεις Παπαζήση (σειρά δια-λογοσ) Αθήνα, 2014 Πολυχρόνης Βούλτσος Λέκτορας Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά)

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά) ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗ (Ενδεικτικά) ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Η κατανόηση των βασικών θεωριών της βιοηθικής. 2. Η στοχευμένη αντιμετώπιση ηθικών προβλημάτων που ανακύπτουν σε αστικό

Διαβάστε περισσότερα

Τέταρτο Συνέδριο Ιατρικής Ευθύνης και Βιοηθικής Παιδί και Βιοηθική

Τέταρτο Συνέδριο Ιατρικής Ευθύνης και Βιοηθικής Παιδί και Βιοηθική Τέταρτο Συνέδριο Ιατρικής Ευθύνης και Βιοηθικής Παιδί και Βιοηθική Νομική Βιβλιοθήκη Παρασκευή 9 και Σάββατο 10 Δεκεμβρίου 2016 Παρασκευή, 9.12.2016 13:30-14.30 Εγγραφές Χαιρετισμοί Ισμήνη Κριάρη, Πρύτανις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΙΑΤΡΩΝ

ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΙΑΤΡΩΝ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΙΑΤΡΩΝ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ι. ΣΑΚΕΛΛΙΑΔΗΣ, MD, MSc, MFSSoc ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ, ΕΚΠΑ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ & ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ, ΣΧΟΛΗΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ, ΕΛ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Αναστάσιος K. Καντιάνης Dr. jur. - Δικηγόρος Αλλαγή ιατρικού στόχου επί: Ασθενών προχωρημένου

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά οργάνων σώματος για ερευνητικούς σκοπούς - Η σύσταση και λειτουργία της ΠΑ.ΒΙ.Ν.Ν.

Δωρεά οργάνων σώματος για ερευνητικούς σκοπούς - Η σύσταση και λειτουργία της ΠΑ.ΒΙ.Ν.Ν. Δωρεά οργάνων σώματος για ερευνητικούς σκοπούς - Η σύσταση και λειτουργία της ΠΑ.ΒΙ.Ν.Ν. Εισηγητές: Ανεστάκης Δοξάκης Ιατρός-Παθολογοανατόμος, Επιστημονικός Συνεργάτης Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ, Πρόεδρος ΠΑ.ΒΙ.Ν.Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοπή σε ογκολογικό τµήµα Ηθικά & Νοµικά ζητήµατα

Ανακοπή σε ογκολογικό τµήµα Ηθικά & Νοµικά ζητήµατα Ανακοπή σε ογκολογικό τµήµα Ηθικά & Νοµικά ζητήµατα Αικατερίνη Π. Ρουµπή MD, MSc, PhD(c) Υπεύθυνη Καρδιολογικού Ιατρείου Ογκολογικής Μονάδας Γ Πανεπιστηµιακής Καρδιολογικής κλινικής ΕΚΠΑ ΓΝΝΘ «Η ΣΩΤΗΡΙΑ»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο 30/09/2014 Η έννοια της Βιο-ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2016-2017 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο Τρίτη, 27/09/2016 Η έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Ε. Συμεωνίδου Καστανίδου Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Συχνή η ενασχόληση των δικαστηρίων με την ποινική ευθύνη των γιατρών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 4: Ιατρική ηθική Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Υποβοηθούμενη αυτοκτονία 2. Ευθανασία 3.Αρχή της αυτονομίας 4. Αρχή του αληθούς συμφέροντος 5.Αρχή της ιερότητας

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Θεσσαλονίκη, 18 Φεβρουαρίου 2017 ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Πέτρος Κ. Τσαντίλας Διδάκτωρ Νομικής Δικηγόρος

Διαβάστε περισσότερα

Φ 619 Προβλήματα Βιοηθικής

Φ 619 Προβλήματα Βιοηθικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Οι κυριότερες μέθοδοι της Βιοηθικής (1): Ωφελιμισμός, Καντιανισμός. Περιπτωσιολογία. Ελένη Καλοκαιρινού Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

22/11/2008. Εκδήλωση- ενημέρωση- συζήτηση. με θέματα. «Ηθική και δεοντολογία στο επάγγελμα του οδοντιάτρου & Νομική προσέγγιση ιατρικής ευθύνης»

22/11/2008. Εκδήλωση- ενημέρωση- συζήτηση. με θέματα. «Ηθική και δεοντολογία στο επάγγελμα του οδοντιάτρου & Νομική προσέγγιση ιατρικής ευθύνης» 22/11/2008 Εκδήλωση- ενημέρωση- συζήτηση με θέματα «Ηθική και δεοντολογία στο επάγγελμα του οδοντιάτρου & Νομική προσέγγιση ιατρικής ευθύνης» Συνδιοργάνωση του Ομίλου Νομικού Προβληματισμού ΈΔΡΑ και της

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Ε. Συμεωνίδου Καστανίδου Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Συχνή η ενασχόληση των δικαστηρίων με την ποινική ευθύνη των γιατρών από αμέλεια, τόσο περισσότερο όσο η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 Ευθύνη Ιατρού: Πειθαρχική ευθύνη: κυρώσεις για παραβιάσεις των καθηκόντων και των υποχρεώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

Η ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Η ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Μιχάλης Β. Ανθρακόπουλος Εισαγωγή Τα ερωτήματα που τίθενται για ηθικά ζητήματα κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής συνδέονται συνήθως με εντελώς διαφορετικούς συμβολισμούς και

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1. Πεδίο Εφαρμογής AΡΘΡΟ 2. Ευθύνη του Δ.Π.

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1. Πεδίο Εφαρμογής AΡΘΡΟ 2. Ευθύνη του Δ.Π. ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1 Πεδίο Εφαρμογής Ο κώδικας αυτός ισχύει για όλες τις ερευνητικές δραστηριότητες οι οποίες διεξάγονται στο Δ.Π.

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή 1 Μαρτίου 2013

Παρασκευή 1 Μαρτίου 2013 Τμήμα Αρχειονομίας και Βιβλιοθηκονομίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο με τη συνεργασία της E-THEMIS Διεπιστημονικό Συνέδριο: Ιατρική Ευθύνη και Βιοηθική Σύγχρονες προσεγγίσεις και προοπτικές του μέλλοντος Παρασκευή/Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ : Πίνακα Αποδεκτών ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

ΠΡΟΣ : Πίνακα Αποδεκτών ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΠΡΟΣ : Πίνακα Αποδεκτών ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΘΕΜΑ: Λεπτομερείς οδηγίες για τα περιεχόμενα του Εντύπου Ενημέρωσης και Συγκατάθεσης των συμμετεχόντων σε παρεμβατική κλινική μελέτη και για τις Βεβαιώσεις Ασφαλιστικής

Διαβάστε περισσότερα

Τι χρειάζεται να γνωρίζει ο ασθενής πριν αποφασίσει τη συμμετοχή του;

Τι χρειάζεται να γνωρίζει ο ασθενής πριν αποφασίσει τη συμμετοχή του; Τι χρειάζεται να γνωρίζει ο ασθενής πριν αποφασίσει τη συμμετοχή του; Χ. Χριστοδούλου Παθολόγος- Ογκολόγος Δ/ντής Β' Ογκολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Metropolitan Ηθική αναγκαιότητα κλινικών μελετών Οι

Διαβάστε περισσότερα

Τι είν Τι εί αι η δεοντολ ογία έρευνας

Τι είν Τι εί αι η δεοντολ ογία έρευνας Δεοντολογία Έρευνας Πέτρος Ρούσσος Τι είναι η δεοντολογία έρευνας; Μια σειρά αρχών που βοηθούν την ερευνητική κοινότητα να αποφασίσει ποιοι στόχοι είναι πιο σημαντικοί κατά τη διαπραγμάτευση αντικρουόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ/ΚΑΝΟΝΕΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΠΑΙΔΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ

ΑΡΧΕΣ/ΚΑΝΟΝΕΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΠΑΙΔΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΡΧΕΣ/ΚΑΝΟΝΕΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΠΑΙΔΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ Η εκπαιδευτική έρευνα οφείλει να εφαρμόζει τη δεοντολογία που προβλέπει τον σεβασμό της προσωπικότητας, της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ ΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ Προοίµιο Στρασβούργο 24.01.2002 Τα Κράτη Μέλη του Συµβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου

Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου Βασίλειος Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτ μακε ική Φροντίδα : όταν ο ασθενή ασθε ς βρίσκετ ίσκε αι στ αι ο κέντ κέ ρο της επ ε ιχειρ ιχε ηματικότητας

Φαρμακευτ μακε ική Φροντίδα : όταν ο ασθενή ασθε ς βρίσκετ ίσκε αι στ αι ο κέντ κέ ρο της επ ε ιχειρ ιχε ηματικότητας Φαρμακευτική Φροντίδα : όταν ο ασθενής βρίσκεται στο κέντρο της επιχειρηματικότητας 22/1/2012 Dr. Ίνα Πιπεράκη 1 Επιχειρηματικότητα εν μέσω κρίσης Τον κυρίαρχο ρόλο του Φαρμακοποιού Διευκολύνει στη μείωση

Διαβάστε περισσότερα

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Το φαρμακείο στην εποχή του internet Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Χαρακτηριστικά της εποχής μας Χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι: η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας η ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. Συντάκτης γνωμοδότησης: Cristian-Silviu Buşoi

Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. Συντάκτης γνωμοδότησης: Cristian-Silviu Buşoi Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2014-2019 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 14.7.2016 2015/2103(INL) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορεί κανείς να έχει έναν διερμηνέα κατά την επίσκεψή του στον Οικογενειακό του Γιατρό στο Ίσλινγκτον Getting an interpreter when you visit your

Πώς μπορεί κανείς να έχει έναν διερμηνέα κατά την επίσκεψή του στον Οικογενειακό του Γιατρό στο Ίσλινγκτον Getting an interpreter when you visit your Πώς μπορεί κανείς να έχει έναν διερμηνέα κατά την επίσκεψή του στον Οικογενειακό του Γιατρό στο Ίσλινγκτον Getting an interpreter when you visit your GP practice in Islington Σε όλα τα Ιατρεία Οικογενειακού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΠΟΥ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΠΟΥ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΠΟΥ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΥΓΕΙΑΣ Ο παρών κώδικας δεοντολογίας αναφέρεται και αφορά τόσο τον υπεύθυνο της επεξεργασίας (κατά

Διαβάστε περισσότερα

1.ΟΡΙΣΜΟΣ, ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

1.ΟΡΙΣΜΟΣ, ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΦΑΜ Στις καταστατικές αρχές και τους στόχους της ΕΕΦΑΜ η οριοθέτηση των ηθικών κανόνων και πρακτικών στην άσκηση του Φαρµακευτικού Marketing, αποτελεί πρώτιστο δεδοµένο και ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Γ Ν Ω Μ Η ΜΕΤΑ ΟΤΙΚΑ ΛΟΙΜΩ Η ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ

Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Γ Ν Ω Μ Η ΜΕΤΑ ΟΤΙΚΑ ΛΟΙΜΩ Η ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Γ Ν Ω Μ Η ΜΕΤΑ ΟΤΙΚΑ ΛΟΙΜΩ Η ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ Η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής, σε επανειληµµένες συνεδριάσεις, εξέτασε το ζήτηµα των αποδεκτών

Διαβάστε περισσότερα

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΌΤΗΤΑ Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ Ένα από τα δύσκολα καθήκοντα του γιατρού είναι και η αναγγελία δυσάρεστων ειδήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ, Α.Π.Θ. 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ, Α.Π.Θ. 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ, Α.Π.Θ. 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας;

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας; Σχιζοφρένεια Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Η σχιζοφρένεια, μια πνευματική ασθένεια που προκαλεί διαταραχή στον τρόπο που σκέφτεται το άτομο, επηρεάζει περίπου το 1% του πληθυσμού. Συνήθως ξεκινά από τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΗΘΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Αυτές οι μεταβολές στη ΠΧΠ και το φύλλο οδηγιών χρήσης θα είναι εν ισχύ κατά την έκδοση της Κοινοτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΓΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΧΙΟΥ

ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΓΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΧΙΟΥ Σελίδα 1 ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΓΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΧΙΟΥ Για τον ασθενή: Επώνυμο: Όνομα: Ημερομηνία γέννησης: Νοσοκομείο: Άνδρας / Γυναίκα: Υπεύθυνος επαγγελματίας υγείας / Τίτλος εργασίας......

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ, ΕΚΤΡΩΣΕΙΣ, ΤΟΚΕΤΟΣ Ποιοι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΑΓΩΓΗΣ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση Ανεξάρτητου Ελεγκτή αναφορικά με τον έλεγχο των σχετικών ποσοτικών υποδειγμάτων της Έκθεσης Φερεγγυότητας και Χρηματοοικονομικής Κατάστασης

Έκθεση Ανεξάρτητου Ελεγκτή αναφορικά με τον έλεγχο των σχετικών ποσοτικών υποδειγμάτων της Έκθεσης Φερεγγυότητας και Χρηματοοικονομικής Κατάστασης ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 2/2017 (ΤΕ 2_2017) Προς: Από: Όλα τα Μέλη του Συνδέσμου Επιτροπή Ελεγκτικών Προτύπων Ημερομηνία: 9 Μαΐου 2017 Θέμα: Έκθεση Ανεξάρτητου Ελεγκτή αναφορικά με τον έλεγχο των σχετικών ποσοτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ Μαΐου 2013

ΕΡΕΥΝΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ Μαΐου 2013 1 από 12 ΕΡΕΥΝΑ 102125 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ 1.334 ενήλικοι με δικαίωμα ψήφου 14-16 Μαΐου 2013 1 η έκδοση: προ - ενημέρωση για έλεγχο και μελέτη με κάθε επιφύλαξη As an ESOMAR Member, I comply with the ICC/ESOMAR

Διαβάστε περισσότερα

Φροντίδα ασθενούς με άνοια Θέλω ή Πρέπει ;

Φροντίδα ασθενούς με άνοια Θέλω ή Πρέπει ; Φροντίδα ασθενούς με άνοια Θέλω ή Πρέπει ; Μαρίνα Ελευθερίου Ψυχολόγος ΑΠΘ MSc Γνωστικής Ψυχολογίας Ψυχοθεραπεύτρια Γνωστική Συμπεριφορική Ευδοκία Νικολαΐδου Ψυχολόγος ΑΠΘ MSc Διοίκηση Μονάδων Υγείας Ειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

IP Chapter II. Σχετικοί κανόνες δεοντολογίας. Συγγραφείς: Holger Furtmayr, Thomas Wenzel, Andreas Frewer

IP Chapter II. Σχετικοί κανόνες δεοντολογίας. Συγγραφείς: Holger Furtmayr, Thomas Wenzel, Andreas Frewer Δράση: «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων» Εκπαιδευτής: Dr. Thomas Wenzel Medical University

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Ηρακλής Κατσούλης, MD, PhD, FEBS Χειρουργός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Eπιμελητής Α ΕΣΥ, Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας»

Δρ Ηρακλής Κατσούλης, MD, PhD, FEBS Χειρουργός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Eπιμελητής Α ΕΣΥ, Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας» Δρ Ηρακλής Κατσούλης, MD, PhD, FEBS Χειρουργός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Eπιμελητής Α ΕΣΥ, Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας» Υγεία είναι «η κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα του μεταπτυχιακού φοιτητή Μαρκάτου Κωνσταντίνου Α.Μ.: 011/08 Επιβλέπων: Αν. Καθηγητής Άρης Κουτούγκος Διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Σ Υ Σ Τ Α Σ Η

Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Σ Υ Σ Τ Α Σ Η Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Σ Υ Σ Τ Α Σ Η ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΙ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ Νεοφύτου Βάμβα 6, Τ.Κ. 10674, Αθήνα, τηλ. 210-88.47.700, φαξ 210-88.47.701 E-mail: secretariat@bioethics.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. «Επείγουσα Ιατρική» ( Emergency Medicine )

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. «Επείγουσα Ιατρική» ( Emergency Medicine ) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. «Επείγουσα Ιατρική» ( Emergency Medicine ).. 1 1. Εννοιολογική προσέγγιση... 1 2. Η ανάπτυξη της επείγουσας ιατρικής σε διεθνές επίπεδο... 4 3. Η επείγουσα ιατρική στο αγγλοσαξωνικό δίκαιο...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας εναλλακτικών και συμπληρωματικών τεχνικών στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε άτομα με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics. ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική. Κλινικές Μελέτες, Βιοστατιστική και Βιοηθική

University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics. ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική. Κλινικές Μελέτες, Βιοστατιστική και Βιοηθική University of Cyprus Biomedical Imaging and Applied Optics ΗΜΥ 370 Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Μηχανική Κλινικές Μελέτες, Βιοστατιστική και Βιοηθική Σχεδιασμός στη Βιοϊατρική Μηχανική Γιατί η Βιοϊατρική Μηχανική

Διαβάστε περισσότερα

ικαιώματα των ασθενών όσον αφορά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη: ερωτήσεις και απαντήσεις

ικαιώματα των ασθενών όσον αφορά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη: ερωτήσεις και απαντήσεις ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ (ΜΕΜΟ) Βρυξέλλες, 22 Οκτωβρίου 2013 ικαιώματα των ασθενών όσον αφορά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη: ερωτήσεις και απαντήσεις Ένας ηλικιωμένος Γερμανός που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Ο καρκίνος αποτελεί μια ασθένεια που το άκουσμά του και μόνο προκύπτει τρόμος και πανικός. Όπως όλες οι μορφές καρκίνου του πνεύμονα τρομάζει τους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1 ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1.Πολύ συχνά άγονται ενώπιον των δικαστηρίων υποθέσεις, κυρίως οικογενειακής υφής, στις οποίες ένα εκ των εµπλεκοµένων µερών, παρουσιάζει σοβαρά προβλήµατα υγείας,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/65-2/

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/65-2/ Αθήνα, 17-04-2012 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/65-2/17-04-2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Ταχ. /νση: ΚΗΦΙΣΙΑΣ 1-3 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210-6475601 FAX: 210-6475628 Α Π Ο Φ Α Σ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 121/2008. Άρθρο 1 - ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΚΟΠΟΣ

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 121/2008. Άρθρο 1 - ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΚΟΠΟΣ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 121/2008 Άρθρο 1 - ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΚΟΠΟΣ Καθορίζονται ενιαία για τον Οργανισμό Περίθαλψης Ασφαλισμένων του Δημοσίου (ΟΠΑΔ) και όλους τους φορείς και κλάδους ασθένειας αρμοδιότητας Γενικής

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ 0 ΛΙΣΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Περιεχόμενα Σελ. 1 Δήλωση Διοίκησης Σελ. 2 Βασικές Αρχές Λειτουργίας 1. Ανθρώπινα Δικαιώματα 2. Δίκαιες Συνθήκες Εργασίας 3. Σύγκρουση

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι. Κανονιστικές Διοικητικές Πράξεις

ΜΕΡΟΣ Ι. Κανονιστικές Διοικητικές Πράξεις ΚΔ.Π. 20/2004 ΠΑΡ ΑΡΤΗΜΑ ΤΡΙΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡ ΑΤΙΑΣ Αρ. 3799 της 23ης ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2004 ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Ι Κανονιστικές Διοικητικές Πράξεις Αριθμός 20. Οι περί Δεοντολογίας των

Διαβάστε περισσότερα

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε.

Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Tsibanoulis & Partners: Τι σημαίνει αστική ευθύνη οικονομικών διευθυντών για τις Α.Ε. Οι διατάξεις περί ευθύνης των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου εφαρμόζονται και σε πρόσωπα που δεν είναι μέλη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... Συντομογραφίες..

Περιεχόμενα. Πρόλογος... Συντομογραφίες.. Πρόλογος...... Συντομογραφίες.. ΙΧ ΧΙΧ 1. Εισαγωγή Ι. Συναίνεση του ασθενούς και ατομικό δικαίωμα προστασίας της υγείας... 1 ΙΙ. Νομοθετικό πλαίσιο της συναίνεσης του ασθενούς. 6 ΙΙΙ. Η σημασία του Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Αθήνα, 6 Μαρτίου 2015 Πέτρος Μηγιάκης Δ/νση Οικονομικής Ανάλυσης και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ UHY ΑΞΩΝ ΟΡΚΩΤΟI ΕΛΕΓΚΤΕΣ AE ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ. The Innovating Partner you need. Ανεξάρτητο μέλος της UHY International

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ UHY ΑΞΩΝ ΟΡΚΩΤΟI ΕΛΕΓΚΤΕΣ AE ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ. The Innovating Partner you need. Ανεξάρτητο μέλος της UHY International ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ UHY ΑΞΩΝ ΟΡΚΩΤΟI ΕΛΕΓΚΤΕΣ AE ΠΑΤΗΣΙΩΝ 75 104 34 ΑΘΗΝΑ The Innovating Partner you need Ανεξάρτητο μέλος της UHY International 2 ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΓΕΝΙΚΑ... 3 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Γεώργιος Ι. Αυλωνίτης, Καθηγητής Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Νικόλαος Γ. Παναγόπουλος, Λέκτορας Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Το δυναμικό πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα ηθικής και δεοντολογίας στις κοινωνικές επιστήμες

Ζητήματα ηθικής και δεοντολογίας στις κοινωνικές επιστήμες Ζητήματα ηθικής και δεοντολογίας στις κοινωνικές επιστήμες Βάσω Πετούση Σκοπός: Σκοπός της υποενότητας είναι η κατάρτιση στην έννοια και το περιεχόμενο των βασικών αρχών της ηθικής και της δεοντολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ 2011 ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ 1 Κώδικας Δεοντολογίας Γραφείου Διασύνδεσης ΤΕΙ Λάρισας Περιεχόμενα Εισαγωγή... 2 Κώδικας δεοντολογίας με φοιτητές και αποφοίτους προπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΕ ΕΡΕΥΝΑ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΛΤΙΟ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΕ ΕΡΕΥΝΑ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΕΛΤΙΟ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΕ ΕΡΕΥΝΑ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΥΞΩΝ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ (ο χώρος µένει κενός αν πρόκειται για νέα αίτηση) i. Τίτλος Προγράµµατος ii. Σχολή/ Τµήµα iii. Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΟΝΤΟΓΟΥΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΟΝΤΟΓΟΥΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ Η ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΟΝΤΟΓΟΥΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΑΝΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ ΤΟ 56% ΤΩΝ ΘΕΡΑΠΟΝΤΩΝ ΔΕΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΕΙ ΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΤΙΣ ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000»

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» Συμμετοχή στη στρογγυλή τράπεζα με θέμα «Πολιτιστικά τοπία σε περιοχές Natura 2000 Προκλήσεις και προοπτικές» 1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ινστιτούτο Επιστημονικών Ερευνών του ΠΙΣ: Ενεκρίθη ο Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ινστιτούτο Επιστημονικών Ερευνών του ΠΙΣ: Ενεκρίθη ο Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας Αθήνα, 8 Ιουνίου 2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ινστιτούτο Επιστημονικών Ερευνών του ΠΙΣ: Ενεκρίθη ο Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας Ενεκρίθη ο Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας του Ινστιτούτου Επιστημονικών Ερευνών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗ (NALTREXONE) ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΛΚΟΟΛ Η Ναλτρεξόνη

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗ (NALTREXONE) ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΛΚΟΟΛ Η Ναλτρεξόνη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗ (NALTREXONE) ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΛΚΟΟΛ Η Ναλτρεξόνη Στη θεραπεία της εξάρτησης από το αλκοόλ Οδηγίες για τους ασθενείς και τις οικογένειες τους. Η Ναλτρεξόνη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

«Όταν δεν υπάρχει ελπίδα, υπάρχει ο Χριστός».

«Όταν δεν υπάρχει ελπίδα, υπάρχει ο Χριστός». Κεφ. 16. Άρνηση και υποτίμηση της ανθρώπινης ζωής (αυτοκτονία-αυτοθυσία, ευθανασία, άμβλωση). Βασική θέση του Χριστιανισμού είναι ότι η ζωή μας ανήκει στο Θεό. Η Εκκλησία καταδικάζει την αυτοκτονία επειδή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΑΘΗΝΑ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Εισαγωγικό Σημείωμα Η Ελληνική Εταιρία Διοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ) είναι μη κερδοσκοπικό Σωματείο, που ως σκοπό έχει τη «διάδοση των αρχών και της σωστής

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της Ποιότητας και Περιστολή της Δαπάνης Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας Χειρόγραφος Ιατρικός

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΚΥΠΡΟΥ κ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΕΤΡΙΔΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Τετάρτη 23 Μαΐου, 2012 «Τίποτα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΟΠΗ ΚΑΛΑΜΠΟΥΚΑ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΕΙ Α.Μ.Θ ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ - Δ.Ν. Ιατρική Ευθύνη και Βιοηθική II Σύγχρονες προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχέση μεταξύ εμβολίων και αυτισμού Θέση ύπνου των βρεφών και συχνότητα εμφάνισης του

Διαβάστε περισσότερα

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές

Νομικό Πλαίσιο. Γενικές Αρχές Νομικό Πλαίσιο Η ειδική ελληνική νομοθεσία Νόμοι 3089 / 2002 : «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» και νόμος 3305 / 2005 «Εφαρμογή της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής» Γενικές Αρχές Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

MASCC TEACHING TOOL FOR PATIENTS RECEIVING ORAL AGENTS FOR CANCER

MASCC TEACHING TOOL FOR PATIENTS RECEIVING ORAL AGENTS FOR CANCER MASCC TEACHING TOOL FOR PATIENTS RECEIVING ORAL AGENTS FOR CANCER ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ MASCC ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΟΥ ΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΑΝΤΙΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΟΜΑ, / ( / ) :

Διαβάστε περισσότερα