ΑΠΟ ΤΗΝ ΩΡΑ ΠΟΪ ΑΠΟΔΕΙΧΘΗΚΕ δτι οι δύο καί μοναδικές θεωρούμενες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΠΟ ΤΗΝ ΩΡΑ ΠΟΪ ΑΠΟΔΕΙΧΘΗΚΕ δτι οι δύο καί μοναδικές θεωρούμενες"

Transcript

1 ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ TOT ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΩΡΑ ΠΟΪ ΑΠΟΔΕΙΧΘΗΚΕ δτι οι δύο καί μοναδικές θεωρούμενες μεταφράσεις του Νικόδημου 'Αγιορείτη, ό 'Αόρατος Πόλεμος του L. Scupoli και τα Γυμνάσματα Πνευματικά του G. Ρ. Pinamonti, δεν αποτελούσαν παρά επεξεργασμένες μορφές προγενέστεοων ανέκδοτων μεταφράσεων φιλοτεχνημένων άπο τον κρητοπάτμιο καγκελάριο της κοινότητας της Πάτμου Εμμανουήλ Ρωμανίτη και άποκείμενων μετά το θάνατο του (e. 1760) στη Βιβλιοθήκη της Μονής τοΰ άγιου 'Ιωάννου τοΰ Θεολόγου, ήταν φυσικό το ζήτημα της γλωσσομάθειας τοΰ άθωνίτη μοναχού να έ'λθει στην επιφάνεια καί να τεθεί υπό συζήτηση. 1 Μέχρι τότε, ή χωρίς αμφισβήτηση παραδοχή της πατρότητας των δύο μεταφράσεων άπο το σύνολο τών μελετητών της ζωής καί τοΰ έργου του είχε συνεπιφέρει καί τήν a priori παραδοχή ενός βασικού προαπαιτούμενου της μεταφραστικής διαδικασίας, της γνώσης της ξένης γλώσσας. 'Ανάλογα μέ τίς υποθέσεις για τή γλώσσα τών εκδόσεων άπο τις όποιες μετέφρασε τα έργα ό Νικόδημος, τοΰ προσγράφηκε ή εξοικείωση πότε μέ τα ιταλικά, πότε μέ τα γαλλικά ή και μέ τίς δύο γλώσσες. 2 καί ανεξάρτητα άπο τίς συγκεκριμένες 'Αργότερα, μεταφράσεις, άλλα κάτω άπο τή σκιά τους, μέ αφορμή ορισμένες παραπομπές του σέ υποτιθέμενη ιταλική βιβλιογραφία ή κάποιες επιστημονικές πληροφορίες πού άπ^ντοΰν στα βιβλία του, επισημάνθηκε ή πρόσβαση του σέ ξενόγλωσσες πηγές, ιταλικές καί γαλλικές. 3 'Ακόμη, τώρα τελευταία, υποστηρίχθηκε δτι γνώριζε 1. Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, «'Αόρατος Πόλεμος (1796), Γυμνάσματα Πνευματικά (1800). Ή πατρότητα τών 'μεταφράσεων' του Νικόδημου Αγιορείτη», Ό 'Ερανιστής 19 (1993), θεόκλητος Διονυσιάτος, "Αγιος Νικόδημος ό 'Αγιορείτης. Ό βίος και τα έργα του, , 'Αθήνα 1959, σ Βλ. τα δημοσιεύματα τοΰ Virgil Cândea, «Interférences culturelles au Levant: les écrits de Paolo Segneri en arabe, grec, roumain et turc», RESEE 27 (1989), καί «William Harvey, Anthime Gazis et les debuts de la science roumaine moderne», Balkan Studies 5 (1964), 84 (σημ.).

2 174 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ Η Σ, 23 (2001) καί σλαβονικά. 4 Γενικά, ή άποψη ότι ήταν κάτοχος των δύο ευρωπαϊκών γλωσσών, μαζί και των λατινικών, θεωρήθηκε δεδομένο αδιαμφισβήτητο άλλα και πρώτιστης σημασίας για την πνευματική υποδομ-η και διαμόρφωση του Νικόδημου, καί το μόνο πού έμενε να δειχθεί ήταν το πού και πώς έμαθε τις ξένες γλώσσες. 'Ελλείψει αποδεικτικών στοιχείων επιστρατεύθηκε ή μζβοδος τών λογικοφανών υποθέσεων: απέκτησε, λοιπόν, τίς σχετικές γνώσεις εϊτε στή Νάξο κοντά στους 'ιησουίτες Ιεραποστόλους ή στο περιβάλλον του Χρύσανθου Αιτωλού, είτε στή Σμύρνη όπου έ'κανε τίς ανώτερες σχολικές του σπουδές. Κατά μία άλλη εκδοχή, έλαβε τα πρώτα στοιχεία τών γλωσσών αυτών στή Νάξο καί τίς τελειοποίησε στη Σμύρνη. 0 Μετά την αποκάλυψη της πραγματικότητας σχετικά με τίς μεταφράσεις τοΰ 'Αόρατου Πολέμου καί τών Γυμνασμάτων Πνευματικών, άπο μια πρώτη έρευνα είχα διατυπώσει επιφυλάξεις για τη γλωσσομάθεια του βασισμένος στην αποσιώπηση του γεγονότος άπο τον πρώτο βιογράφο του, σέ εσωτερικά τεκμήρια τών έργων του (όπως π.χ. στην απουσία παραπομπών σέ ξενόγλο^σσα συγγράμματα) οσο καί σέ ιστορικά δεδομένα πού καταδείκνυαν τή δυσκολία εκμάθησης ξένων γλωσσών, ιταλικών ή γαλλικών, στις περιοχές στις όποιες έζησε καί σπούδασε κατά τή νεότητα του, τή Νάξο δηλαδή καί τή Σμύρνη, δπου ή ένταση της αμοιβαίας προκατάληψης καί εχθρότητας ανάμεσα στις ορθόδοξες καί καθολικές κοινότητες εκείνη ακριβώς τήν περίοδο καί ή αποστροφή προς τους δυτικούς ιεραποστόλους δέν βοηθούσαν να ευοδωθεί οποιοδήποτε εγχείρημα συνάντησης μαζί τους μέ σκοπό μάλιστα τή γλωσσική διδασκαλία. 6 Στην παρούσα εργασία θα εμπλουτίσω τήν προηγούμενη επιχειρηματολογία, άλλα καί θα συζητήσω ορισμένα νέα στοιχεία πού αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο κάποιας ίταλομάθειας. Ή γλωσσομάθεια τών Ελλήνων λογίων τών περασμένων αιώνων, 4. Ή άποψη αύτη ακούστηκε σέ παρέμβαση συνέδρου στο Συνέδριο "Αγιος Νικόδημος ό 'Αγιορείτης ο Νάξιος. 250 χρόνια άπο την γεννησίν τον (Νάξος, 'Ιουλίου 2000), άλλα έμεινε κενή περιεχομένου ύστερα άπο τήν ανακοίνωση τοΰ καθ. Δημ. Γόνη στο ΐδιο συνέδριο ((Βουλγαρικά μαρτυρολόγια στο Νέον Μαρτυρολόγιον τοΰ Άγιου Νικόδημου», δπου επιβεβαιώθηκε ότι ό τελευταίος στην προκειμένη περίπτωση χρησιμοποίησε, όπως το δηλώνει ό ϊδιος, σλαβονικές πηγές σέ ελληνική μετάφραση πού τοΰ ετοίμασαν χιλανδαρινοί μοναχοί. 5. Πιθανόν ό πρώτος πού διατύπωσε τον σχετικό προβληματισμό ήταν ό Έμμ. Καρπάθιος, βλ. ((Νικόδημος ό Αγιορείτης», 'Εκκλησία 13 (1935), Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, δ.π., σ

3 Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, Η ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑ TOT ΝΙΚΟΔΗΜΟΤ 175 όχι όμως πάντα ό βαθμός της, μπορεί να διακριβωθεΐ άπο διάφορους δρόμους: (α) τη μνημόνευση της άπο τους ίδιους ή από άλλους σύγχρονους μάρτυρες, (β) τη διαμονή τους σε περιοχές της Ελλάδας υπό βενετική κυριαρχία, όπως τα Επτάνησα, ή υπό τήν επίδραση της πολιτισμικής παράδοσης των πρώην Βενετών κυριάρχων, Οπως ή Κρήτη, ή στο κοσμοπολίτικο περιβάλλον αστικών οθωμανικών κέντρων, όπως ή Κωνσταντινούπολη και ή Σμύρνη, ή, τέλος, στο χώρο των παραδουνάβιων ηγεμονιών και μάλιστα στον κύκλο επιρροής τών Ελλήνων φαναριωτών ηγεμόνων, (γ) το πέρασμα τους άπο εκπαιδευτήρια της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας οπού διδάσκονταν ξένες γλώσσες, δηλαδή άπο σχολεία του τέλους του 18ου και τών άρχων του 19ου αίο^να με εκσυγχρονισμένα προγράμματα σπουδών ('Ιωάννινα, Σμύρνη, Κυδωνιές, Χίος, Μηλιές κ.ά.), (δ) τήν παραμονή ή τή φοίτηση τους στην Ευρώπη ή ακόμη τή συχνή επικοινωνία τους μ' αυτήν για λόγους επαγγελματικών υποχρεώσεων, όπως π.χ. στην περίπτωση εμπόρων μέ λόγια ενδιαφέροντα, (ε) τή μεταφραστική δραστηριότητα τους, (ς) τή συγγραφή κειμένων απευθείας σε ξένη γλώσσα, (ζ) τήν απασχόληση τους μέ τή σύνταξη λεξικογραφικών ή γραμματικών εγχειριδίων δίγλωσσου ή πολύγλωσσου περιεχομένου, (η) τή χρησιμοποίηση ξενόγλωσσων πηγών στα έργα τους, (θ) την παρουσία ξενόγλωσσων εντύπων στίς ατομικές τους βιβλιοθήκες, (ι) τή διαπιστούμενη στα κείμενα τους απήχηση ξένων συγγραφέων, τα έργα τών όποιων δεν είχαν ακόμη μεταφραστεί ελληνικά τήν εποχή της συγγραφικής τους δράσης. Ποιους άραγε άπο τους παραπάνω ορούς πληρούσε ό Νικόδημος Α γιορείτης ώστε να θεωρηθεί δυνάμει γλωσσομαθής ; Θα σταθούμε σε δύο άπο αυτούς, άφου μέ τους υπόλοιπους οκτώ (συμπεριλαμβανομένου πλέον και του γεγονότος δτι δέν υπήρξε μεταφραστής) πρέπει να αποκλειστεί οποιαδήποτε συσχέτιση του. Ό πρώτος έχει να κάνει μέ τήν τετραετή ή πενταετή παραμονή του στή Σμύρνη ( ), όσο δηλαδή διήρκεσαν οι σπουδές στή γνωστή αργότερα μέ το Ονομα «Ευαγγελική Σχολή». Ό δεύτερος, μέ τις αναφορές στα κείμ,ενά του, άνωνύμως ή επωνύμως, σε πρόσωπα της ευρωπαϊκής λογιοσύνης καί επιστήμης, τις ιδέες και τα επιτεύγματα τους, κάποτε όμο^ς καί μέ παραπομπές σέ συγκεκριμένα έργα τους. Στή Σμύρνη, πολυεθνικό κέντρο, μέ προξενεία πού είχαν εγκαθιδρύσει εκεί τα ευρωπαϊκά κράτη, υπήκοοι τών οποίων εμπορεύονταν στο χώρο της 'Ανατολής, καί μέ δραστήρια κλιμάκια δυτικών ιεραποστολών,

4 176 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ Η Σ, 23 (2001) κυρίως του τάγματος των Ίησουιτών, 7 οι προϋποθέσεις για όσους ενδιαφέρονταν να μάθουν μία άπο τις ξένες γλώσσες πού μιλιοΰνταν εκεί, ιταλικά, γαλλικά, αγγλικά, ολλανδικά, εβραϊκά κτλ., φαίνονταν ευνοϊκές. Προξενικοί υπάλληλοι, δυτικοί ιερωμένοι, περιηγητές κ.ά. άνηκαν σ' αυτούς πού συνήθως αναλάμβαναν έναντι αμοιβής το έ'ργο του οίκοδιδχσκάλου. Ωστόσο οι υπάρχουσες μαρτυρίες, για την περίοδο τουλάχιστον πού έζησε στην πόλη ό Νικόδημος, εικονογραφούν μιά πραγματικότητα διαφορετική. Και πρώτα πρώτα το σγολζζο του μοναχού 'Ιερόθεου Δενδρινού, στο όποιο φοιτούσε, θιασώτη της σχολαστικής γραμματικής διδασκαλίας, είναι βέβαιο Οτι δεν πρόσφερε ερεθίσματα για συμπληρωματικές γνώσεις πού θα μπορούσε να αποκτήσει κανείς μέσα άπο βοηθητικά ξενόγλωσσα αναγνώσματα. 'Αντίθετα, ό δάσκαλος του διαπνεόταν άπο τη θρησκευτική προκατάληψη και άρνηση κάθε επαφής με την Ευρώπη και γι' αυτό απέτρεπε τους μαθητές του να σπουδάσουν στή Δύση επισείοντας τον κίνδυνο τής αθεΐας και τής μετάδοσης τοΰ ιού της στους συμπατριώτες τους, Οπως μαρτυρεί ο Ίώσηπος Μοισιόδαξ, μαθητής για μικρό διάστημα στή Σμύρνη τή δεκαετία τοΰ Το επιχείρημα για το μέτρο απαγόρευσης πού είχε επιβάλει ένας μεταγενέστερος, συντηρητικός και αυτός, ίεροδιδάσκαλος τών 'Ιωαννίνων σε 'όσους μαθητές του επιθυμούσαν να παρακολουθήσουν μαθήματα ξένων γλωσσών διεπόταν άπο το ϊδιο σκεπτικό: «Έκτος τούτου εμποδίζει μεγάλως ό ρηθείς να μανθάνωσιν οι μαθηταί εύρωπαϊκάς διαλέκτους, λέγων δτι αύται, γέμουσαι άπο άθεα βιβλία, κάμνουν να άθεΐσουν δσοι τάς μανθάνουσι». 9 Καθώς ό Νι- 7. Δύο πρόσφατες διδακτορικές διατριβές για τή Σμύρνη καλύπτουν και τον 18ο αιώνα δσον άφορα τα κοινωνικοοικονομικά δεδομένα της πόλης ή μία και τή δράση τών δυτικών 'ιεραποστολών, κυρίως τών προτεσταντικών, ή άλλη. Βλ. Marie- Carmen Smyrneìis, Une société hors de soi. Identités et relations sociales à Smyme aux XVHIème et XIXème siècles, Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, Παρίσι 2000 (αδημοσίευτη), καί Παυλίνχ Νάσιουζικ, Προτεσταντισμός και Διαφωτισμός στη Σμύρνη τον 19ο aidwa. Ή περίπτωση τής α Αποθήκης τών 'Ωφελίμων Γνώσεων» ( ), Φιλοσοφική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1999 (υπό δημοσίευση). 8. Ή μαρτυρία τοΰ Μοισιόδακα προέρχεται άπο την 'Απολογία του, βλ. επανέκδοση του κειμένου στή σειρά τής «Νέας 'Ελληνικής Βιβλιοθήκης», επιμέλεια "Αλκής 'Αγγέλου, 'Αθήνα 1976, σ Πβ. Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Ίώσηπος Μοισιόδαξ. ΟΙ συντεταγμένες τής βαλκανικής σκέψης τον 18ο αιώνα, 'Αθήνα 1985, σ Πρόκειται για τον Κωνσταντίνο Μπαλάνο, σχολάρχη τής Μπαλαναίας σχολής, Έρμης ό Αόγιος, Βιέννη 1817, σ. 85.

5 Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, II ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ 177 κόδημος διέμενε στο κοινόβιο τής σχολής, βρισκόταν υπό την αυστηρή επιτήρηση του 'Ιερόθεου και ή μόνη έξοδος του φαίνεται ότι περιοριζόταν στην επίσκεψη κάποιων αρχοντικών ο'ίκων της πόλης, γόνοι των οποίων τύχαινε να είναι συμμαθητές του, κατά τή μαρτυρία του βιογράφου του. 10 "Ας αφήσουμε ότι οποιαδήποτε εξωσχολική διδασκαλία θα έπρεπε να επιβαρύνει περισσότερο το πατρικό βαλάντιο. 'Ακόμη και ό 'Αδαμάντιος Κοραής, συσχολαστής του Νικόδημου την 'ίδια περίπου περίοδο, παιδί εύκατάστασης και λόγιας οικογένειας της Σμύρνης, δεν επιδίωξε να μάθει ξένες γλώσσες παρά μόνο μετά τήν αποφοίτηση του και μέ πολύ κόπο βρήκε δασκάλους της ιταλικής και τής γαλλικής, οχι μάλιστα υψηλής γλωσσικής κατάρτισης. 11 Ή ιταλική, όπως γράφει στον Βίο του, «ήτο ή μόνη τότε διδασκόμενη εις ολίγους τινάς νέους, το πλέον δι' έμπορικάς χρείας παρά μέ σκοπον να αύξήσωσι τήν γνώσιν των)). 12 Για τα λατινικά πού δεν ήταν ενταγμένα στο διδακτικό πρόγραμμα του σχολείου, αποφεύγοντας τον σκόπελο τής μαθητείας κοντά στους ιησουίτες Ιεραποστόλους, βρήκε πρόθυμο δάσκαλο στο πρόσωπο του λόγιου πάστορα του ολλανδικού προξενείου Βερνάρδου Kenn, άπο τον όποιο έμαθε και τα πρώτα στοιχεία τής αγγλικής. Τις γλώσσες αυτές, μαζί μέ άλλες (γερμανικά, ολλανδικά, εβραϊκά), θα τις τελειοποιήσει αργότερα κατά τήν παραμονή του στην Ευρώπη ε'ίτε ώς έμπορος, εί'τε ως σπουδαστής τής ιατρικής, εΐ'τε ως φιλόλογος καί έκδοτης αρχαίων κειμένων. 'Αξίζει να αναφερθούμε σε δύο ακόμη παραδείγματα γλωσσομαθών τροφίμων τοΰ σγο7^ζίου τής Σμύρνης, οι όποιοι μάλιστα ίερώθηκαν. όπως ό Νικόδημος, στή συνέχεια: στον Ίώσηπο Μοισιόδακα καί τον 'Αθανάσιο Πάριο. Είναι άγνωστο πού είχε μάθει τα ιταλικά ό πρώτος, ώστε ευρισκόμενος ακόμη έκεΐ (1753) να επιθυμήσει να μεταβεί για σπουδές στο Πανεπιστήμιο τής Πάδοβας. "Ισως ή ηλικία του ήταν γύρω στα τριάντα καί ή ανήσυχη φύση του να του έδινε μεγαλύτερα περιθώρια ανεξαρτησίας ώς προς τίς κινήσεις καί τίς επιλογές του στην πρωτεύουσα τής 'Ιωνίας, 'ίσως να τα είχε διδαχθεί στή Θεσσαλονίκη, κοσμοπολίτικο επίσης εμπορικό κέντρο, οπού σπούδασε για λίγο πριν έλθει στή Σμύρνη, 10. Νικόδημος Μπιλάλης (έπιμ.), Ό πρωτότυπος βίος τον Άγιου Νικοοήμον τον Άγιορείτου ( ) γραμμένος το άπο τον παράδελφό του 'Ιερομόναχο Ευθύμιο, 'Αθήνα , σ Βίος 'Αδαμαντίου Κοραή [= Συλλογή των... Προλεγομένων, Παρίσι 1833], σ. ιγ', φωτομηχανική ανατύπωση στον τόμο Προλεγόμενα στους αρχαίους "Ελληνες συγγραφείς, τ. Α', πρόλογος Κ. 0. Δημαρά, έ'κδ. Μ.1.1].T., 'Αθήνα "Ο.π., σ. ιγ'.

6 178 Ο Β Ρ Α Ν Ι Σ Τ Η Σ, 23 (2001) 'ίσως να προγραμμάτιζε να μάθει ή να τελειοποιήσει τα ιταλικά στον τόπο του μελλοντικού προορισμού του, στη διάρκεια π.χ. ενός προκαταρκτικού σταδίου πριν άπο την παρακολούθηση τών πανεπιστημιακών παραδόσεων. Πραγματικά γνωρίζουμε δτι βρισκόταν στη Βενετία, στην υπηρεσία της ελληνικής κοινότητας, κάμποσους μήνες πριν άπο την έναρξη τών σπουδών του (1759). "Οπως καί να είναι, ό βαθμός τελειότητας τών γνώσεων του του επέτρεψε να μεταφράσει στο αμέσως επόμενο διάστημα την "Ηθική Φιλοσοφία του Ludovico Antonio Muratori, όπου διαπιστώνεται καί σοβαρή λατινομάθεια του μεταφραστή. 'Αργότερα, μέσα άπο άλλες μεταφράσεις καί σε γ^ώρους δράσης ευνοϊκούς σε δ,τι αφορούσε τίς δυνατότητες απόκτησης τών σχετικών γνώσεων (Ίάσι, Βιέννη, Βουκουρέστι) φανερώθηκε κάτοχος δύο ακόμη γλωσσών, γαλλικών καί γερμανικών, ενώ δεν έπαυε στα γραπτά του να έλεεινολογεΐ τήν έλλειψη γλωσσομάθειας στους "Ελληνες λογίους καί να υπογραμμίζει τη σημασία της για τήν αλλαγή του πνευματικού τοπίου της υπόδουλης Ελλάδας. 13 Το δεύτερο παράδειγμα εΐναι περισσότερο σύνθετο, άφοΰ πρόκειται για τον φανατικό, σε μεγαλύτερο βαθμό καί άπο τον δάσκαλο του, πολέμιο της Ευρώπης καί της επικοινωνίας τών νέων μ' αυτήν, τον 'Αθανάσιο Πάριο, σπουδαστή στή Σμύρνη επί εξαετία (e ), συμμαθητή αργότερα τού Ίώσηπου Μοισιόδακα στην Άθωνιάδα σχολή ( ). Τον γνωρίζουμε ως μεταφραστή άπο τα ιταλικά (αν καί ό 'ίδιος τήρησε καί εδώ ανωνυμία) τών Στοιχείων Μεταφυσικής τού άβά Antonio Genovesi (1802), πού τα είχε ακροαστεί στην Άθωνιάδα άπο τον Ευγένιο Βούλγαρη, πρώτο μεταφραστή του έργου μέ βάση το λατινικό πρωτότυπο. 14 Στή μεταφραστική του βέβαια εργασία ό Πάριος, κατά τήν περίοδο της σχολαρχίας του στή Χίο καί προς το τέλος της ζωής του, χρησιμοποίησε ιταλομαθή συνεργάτη, 15 άλλ' αυτό δείχνει απλώς τον βαθμό της γλωσσικής του επάρκειας. Πού θα μπορούσε άραγε να εΐχε αποκτήσει τίς όποιες γνώσεις του στή γλώσσα αυτή; Προφανώς σε κάποιον άπο τους τόπους δπου περιπλανήθηκε ως ακροατής καί δάσκαλος μετά τήν αποφοίτηση του άπο τή σχολή τής Σμύρνης: Θεσσαλονίκη, Κέρκυρα, Χίος, 13. 'Απολογία, δ.π., σ , 142, 153, 154. Πβ. ΓΙ. Κιτρομηλίδης, δ.π., σ Ή μετάφραση του Βούλγαρη τυπώθηκε πολύ αργότερα στή Βιέννη, τή χρονιά τοΰ θανάτου του (1806). 15. Φίλιππος Ήλιου, 'Ελληνική Βιβλιογραφία τον 19ου αιώνα, τ. Α', άρ , σ. 48.

7 Έμμ. Χ Φραγκίσκος, Η ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑ TOT ΝΙΚΟΔΗΜΟΤ 179 τόπους με κοινωνίες ε'ίτε μικτές εθνολογικά, χωρίς συγκρούσεις θρησκευτικού χαρακτήρα τουλάχιστον τήν περίοδο αυτή, στίς όποιες είχε διασυνδέσεις ακόμη καί με μέλη των ευρωπαϊκών προξενείων, ε'ίτε επηρεασμένες από τη δυτική κουλτούρα καί παράδοση. "Ας μην ξεχνάμε ακόμη οτι οί σοφοί δάσκαλοι του, πολύγλωσσοι οι 'ίδιοι, ό Ευγένιος Βούλγαρης στον "Αθω και ό Νικηφόρος Θεοτόκης στην Κέρκυρα, θα είχαν ασφαλώς εμφυσήσει στους ακροατές τους τήν ανάγκη εκμάθησης τών ξένων γλωσσών για τήν καλύτερη ενημέρωση γύρω άπο τις εξελίξεις στή φιλοσοφία και τίς άλλες νεοοτερικές μαθήσεις. 16 "Αν βέβαια ό 'Αθανάσιος Πάριος είχε αποδεχθεί τήν πρόταση πού, κατά μία πληροφορία, του απηύθυνε ό Μοισιόδαξ να σπουδάσει με δικά του έξοδα στίς ακαδημίες της Ευρώπης, 17 θα είχε τελειοποιήσει καί τήν επιστημονική του κατάρτιση καί τή γλωσσομ,άθειά του. Άλλα ή αποδοχή της πρόσκλησης του πρώην συμφοιτητή του χωρίς άλλο θα παραβίαζε τίς ιδεολογικές του αρχές. Δεν διαμορφώθηκε πνευματικά κάτω άπο ανάλογες συνθήκες καί εμπειρίες ό Νικόδημος 'Αγιορείτης. Ούτε σε δασκάλους μέ προοδευτικές ιδέες μαθήτευσε, οΰτε βρέθηκε στην τροχιά τών μετακινήσεων τών συγχρόνων του σέ διάφορα εκπαιδευτικά κέντρα του Ελληνισμού καί της Ευρώπης. 'Από τή Σμύρνη πίσω στή Νάξο, καί άπο εκεί, μέ εξαίρεση ενα ενδιάμεσο ταξίδι στην "Τδρα, στην άσκηση του 'Αγίου "Ορους καί της Σκυροπούλας (το ταξίδι του, ως γνωστόν, στή Μολδαβία ματαιώθηκε άπο απρόβλεπτους παράγοντες, ενα παρ' ολίγον ναυάγιο). 'Ακόμη καί ό 'Αθανάσιος Πάριος, ενοχλημένος άπο τήν ενσωμάτωση στο Έγχειρίοιον Συμβουλεντικον θεμάτων ανθρώπινης φυσιολογίας καί ανατομίας, τον επέκρινε μέ γράμμα του στα 1803 υπενθυμίζοντας του σέ τόνο ειρωνικό, μεταξύ άλλων, καί τήν έλλειψη ανώτερων ακαδημαϊκών σπουδών: «Άλλα πότε καί που έσπούδαξας τήν θαυμασίαν ταύτην άνατομικήν; Τάχα εις το κολλέγιον της Σκυροπούλας... ή εις τήν Ούνιβερσιτάν του Άθωνος;». 18 Στον Άθω, οπού οί καθηγητές του εκεί σχολείου, δπως ανέλυε τήν κατάσταση πού επικρατούσε τή δεκαετία του 1780 ένας συντηρητικός Έλλη- 16. Ό Βούλγαρης στή Λογική του (1766), πού τή δίδασκε στα μαθήματα του, συστήνει στον «φιλοσοφίας άπτόμενον» να μάθει ιταλικά, γαλλικά καί ιδίως λατινικά, βλ. "Αλκής 'Αγγέλου, «Πώς ή νεοελληνική σκέψη έγνώρισε το 'Δοκίμιο' του John Locke» [= Τών Φώτων. "Οψεις τον νεοελληνικού Διαφωτισμού, 'Αθήνα 1988, σ. 10]. 17. Κων. Ν. Σάθας, Νεοελληνική Φιλολογία, 'Αθήνα 1868, σ. 631 (στή βιογραφία του Πάριου γραμμένη άπο τον μαθητή του 'Ανδρέα Ζ. Μάμουκα). 18. Αικατερίνη Κουμαριανοϋ, «Ό 'Νέος Ραψάκης'», Ό 'Ερανιστής 6 (1968), 3.

8 180 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ II Σ, 23 (2001) νας λόγιος του 19ου aìcóva, αντί να μαθαίνουν ξένες γλώσσες για να μπορούν να διδάσκουν τα αρχαία κείμενα με την υποστήριξη της απαραίτητης ιστορικής βιβλιογραφίας, ασχολούνταν με τή διένεξη για τα κόλλυβα των μνημοσυνών. 19 Τή μόνη άτυπη μετεκπαίδευση πέρα από τή θεολογική της όμ,άδας των εξόριστων στή Νάξο και τήν "Υδρα κολλυβάδων ή οποία πρέπει να καλλιέργησε στον Νικόδημο το ενδιαφέρον για τίς σύγχρονες μαθήσεις και επιστήμες, όπως το διαπιστώνουμε στα έργα του, τή χρωστούσε προφανώς στον Χρύσανθο Αιτωλό κατά τα δύο περίπου χρόνια ( ) πού συνέπεσε ή παρουσία τους στο νησί, σύμφωνα με τίς ενδιαφέρουσες επισημάνσεις πρόσφατης μελέτης. 20 Ό λόγιος αυτός ιερομόναχος, μαθητής του Νικηφόρου Θεοτόκη, είχε έλθει στή Νάξο άπο τήν Κωνσταντινούπολη, δπου χρημάτισε διευθυντής της Μεγάλης του Γένους Σχολής, φέρνοντας μαζί του τή βιβλιοθήκη του συγκροτημένη ισόρροπα άπο έργα ελληνικά και ξενόγλωσσα: έντυπα και χειρόγραφα της αρχαιοελληνικής σοφίας και τών ερμηνευτικών και γλωσσικών της βοηθημάτων, άλλα και Ινα περιορισμένο αριθμό σύγχρονων νεοελληνικών έ'ργων, πρωτότυπων ή μεταφράσεων, πού αφορούσαν τίς νεωτερικές μαθήσεις, ακόμη και ε'ίδη της αφηγηματικής γραμματείας, μαθηματικά, φυσική, γεωγραφία, ιστορία, φιλοσοφία, πεζογραφία. 21 "Οσο για τα ξενόγλωσσα βιβλία της συλλογής δεν γνωρίζουμε δυστυχώς τίποτε περισσότερο έκτος άπο τή γλωσσά γραφής τους (λατινική και ιταλική), τον αριθμό και το μέγεθος τους, τα μοναδικά δηλαδή στοιχεία πού διασώζει ό κατάλογος της. "Οπως και να είναι, σ' ένα τέτοιο βιβλιόφιλο περιβάλλον ό νεαρός Νικόδημος θα είχε χωρίς άλλο την ευκαιρία, χάρις στή φιλομάθεια πού τον διέκρινε και με 19. Πρόκειται για τον 'Αθανάσιο Σταγειρίτη και ή κρίση του για τους δασκάλους της Άθωνιάδας και συγκεκριμένα τον διευθυντή της Νεόφυτο Καυσοκαλυβίτη, πρόμαχο του κολλυβαδικοΰ κινήματος, δημοσιεύτηκε στο μυθολογικό εγχειρίδιο του Ώγνγία (1815), βλ. Κ. Θ. Δημαράς, Νεοελληνικός Διαφωτισμός, 'Αθήνα 1977, σ Πβ. "Αλκής 'Αγγέλου, «Μια διερευνητική περιπλάνηση στους δύσβατους χώρους της νεοελληνικής γλωσσικής παιδείας», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 5 (1996) Μνήμη Λέανδρου Βρανούση, [= τών Φώτων Β'. "Οψεις τον Νεοελληνικού Διαφωτισμού, 'Αθήνα 1999, σ ]. 20. 'Ιωάννης Κ. Τουμπακάρης, «Ό "Αγιος Νικόδημος ό 'Αγιορείτης και ό Χρύσανθος ό Αιτωλός», Έπετηρίς 'Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών 16 ( ), , Πρακτικά Συμποσίου «Νικόδημου Άγιορείτου του Ναξίου πνευματική μαρτυρία», Νάξος 8-11 'Ιουλίου Βασ. Βλ. Σφυρόερας, «Χρύσανθος ό Αιτωλός», Έπετηρις Μεσαιωνικού 'Αρχείου 6 (1956),

9 Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, II ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑ TOT ΝΙΚΟΔΗΜΟΤ 181 τήν ενθάρρυνση του 'ίδιου του Χρύσανθου, να ανοίξει, τους μορφωτικούς του ορίζοντες προσεγγίζοντας νέα πεδία γνώσης άγνωστα ή περίπου ά γνωστα μέχρι τότε σ' αυτόν. "Αραγε ή παρουσία των ξενόγλωσσων βιβλίων να αποτέλεσε κίνητρο να ασχοληθεί και με την ξένη γλοίσσα; "Ενα βιβλίο του καταλόγου της βιβλιοθήκης, το "Ανθος Χαρίτων, προσαρμογή στα ελληνικά του Fior di Virtù του 'Ιταλού μοναχού Tommaso Gozzadini, λαϊκό θρησκευτικό ανάγνωσμα των Ελλήνων ήδη άπο τον 16ο αιώνα. 22 διαφημιζόταν άπο τα μέσα τού 18ου στον 'ίδιο του τον τίτλο, μετονομασμένον σε iv&w 'Άνθος Χαρίτων, Nuovo Fior di Virtù, σε δίγλωσση πια έκδοση, και ως εγχειρίδιο εκμάθησης της ιταλικής, και το αντίστροφο. Ή μέθοδος αύτοδιδασκαλίας πού εισήγαγε, χωρίς γραμματικοσυντακτική ή λεξιλογική βοήθεια, δεν γνωρίζουμε πόσο αποτελεσματική μπορεί να ήταν αν δεν συνδυαζόταν με εξωτερική διδασκαλία, άλλα ότι το βιβλίο το διάβασε ο Νικόδημος τεκμηριοάνεται άπο το γεγονός οτι παραπέμπει σ' αυτό στις σημειώσεις των Γυμνασμάτων Πνευματικών. 23 ''Αν δοκίμασε τότε ή αργότερα να εξασκηθεί στην εκμάθηση των ιταλικών είναι επίσης άγνωστο δσο και πιθανό. 'Αντίθετα, ή αναφορά του σε λατινικές πηγές, εφόσον βέβαια πρόκειται για απευθείας επαφή μ' αυτές και οχι για έμμεση γνωριμία, φανερώνει μια λατινομάθεια τήν όποια το πιθανότερο είναι οτι απέκτησε στον μορφωτικό κύκλο τού Χρύσανθου Αιτωλού. Το ζητούμενο πού προσπαθεί να διελευκάνει γενικά οποίος μελετάει απο σκοπιά φιλολογική και ιστορική το έργο του, είναι ακριβώς αυτό: κατά πόσο δηλαδή τα τεκμήρια της ευρυμάθειας του, ή εντυπωσιακή παραδειγματολογία με τήν οποία διανθίζει τα ήθικοασκητικά κείμενα του άπο πρόσωπα και γεγονότα της ρωμαϊκής και ευρωπαϊκής ιστορίας καί, απο το άλλο μέρος, ή επίδειξη γνώσεων γύρω άπο αντικείμενα, θεωρίες, και επιτεύξεις της νεώτερης επιστήμης καί διανόησης άλλα καί ορισμένων εκπροσο^πων τους, κατά πόσο ολα αυτά οφείλονται σε προσωπική δυνατότητα πρόσβασης σε ξενόγλωσσα δημοσιεύματα ή αντλούνται άπο ελληνικές πήγες, παλαιότερες καί σύγχρονες, λίγο ως πολύ άλλωστε διαθέσιμες στις βιβλιοθήκες των μονών τού 'Αγίου "Ορους, ή τέλος, κατά πόσο αποτελούν κοινό κτήμα τής εποχής του. Καί οπού μεν ό 'ίδιος, συνεπής στην επιστημονική δεοντολογία, άγνωστη εν πολλοίς στους έλληνοσπουδασμέ- 22. Ελένη Δ. Κακουλίδη, «Fior di Virtù - "Ανθος Χαρίτων», Ελληνικά 24 (1971), Γυμνάσματα Πνευματικά, Βενετία 1800, σ. 226, 345.

10 182 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ Η Σ, 23 (2001) νους λογίους, δηλώνει, τις πηγές του, επιτρέπει, στον μελετητή να προβαίνει στις οποίες επεξεργασίες και αναλύσεις του χωρίς τον κίνδυνο σοβαρού λάθους. "Οπου δμως δεν τις κατονομάζει ή απλώς παραπέμπει σ' αυτές με αόριστες και υπαινικτικές διατυπουσεις, τότε δημιουργούνται κενά πού μπορεί να οδηγήσουν σέ συγχύσεις και παρερμηνείες τών πραγματικών ιστορικών δεδομένων. Ή περίπτωση του 'Αόρατου Πολέμου και τών Γυμνασμάτων Πνευματικών είναι ή πιο χαρακτηριστική ως προς αυτό. Για να επανέλθουμε στο προκείμενο, έχουν άραγε εντοπιστεί στο έ'ργο του αναφορές σέ μή ελληνόγλωσσες πηγές ή έ'στω ανιχνεύεται κάπου ή ΰπαρξή τους; "Ας κάνουμε μια μικρή παρένθεση για να αναφερθούμε στις λατινικές πηγές πού χρησιμοποίησε, τεκμήριο της οίκείωσής του μέ το λατινικό ιδίωμα. Πρόκειται για θεολογικά πρωτίστως κείμενα: εξηγήσεις της άγιας Γραφής (Cornelius Cornelii a Lapide, ó «'Ιταλός Κορνήλιος» κατά τή δική του έκφραση 24 ), προλεγόμενα και σημειώσεις πατερικών εκδόσεων, π.χ. του άγιου Διονυσίου του 'Αρεοπαγίτου (Baltasar Corderius, 25 Petrus Lanselius 26 ) και του Μ. Βασιλείου (Julianus Garnier 27 ), ύπομνηματιστικά καί ιστορικά σέ εκκλησιαστικούς συγγραφείς (Casim. Oudin, 28 Guil. Cave 29 ), εκδόσεις ιεράς γεωγραφίας (άβας Charles Vial art de sancto Paolo 30 ), κ. ά. Σ' αυτά θα προσθέσουμε καί τα ερμηνευτικά καί ετυμολογικά σχόλια του για ορισμένους λατινικούς εκκλησιαστικούς ορούς. L οεραια, στο έργο οπού απαντούν οι περισσότερες άπο τις παραπάνω παραπομπές, το Πηδάλιο, συνεργάστηκαν έκτος άπο τον Νικόδημο καί οι 'Αγάπιος Λεονάρδος καί Θεοδώρητος Ααυριώτης 6 εξ 'Ιωαννίνων, ό επιμελητής της έκδοσης, τών όποιων δέν γνωρίζουμε το είδος καί το μέγεθος της προσωπικής συμβολής στην τεκμηρίωση του καί άρα στή χρήση τών λατινικών πηγών ή στις γλωσσικές αναλύσεις. 24. 'Αόρατος Πόλεμος, Βενετία 1796, σ. 204, Γυμνάσματα Πνευματικά, δ.π., σ Πηδάλιον, Λιψία 1800, σ. 221, ' Εγχει οίοι ον Συμβουλευτικοί', [Βιέννη] 1801, σ Πηδάλιον, O.K., σ "Ο.π., σ "Ο.π., σ. 404, "Ο.π., σ. 371, 478, "Ο.π., σ Για κάποιον εκκλησιαστικό ιστορικό «Γουλιέλμο» εκ Βενεθαλίας καί το έργο του, ο.π., σ. 304, δέν μπόρεσα να βρω περισσότερα στοιχεία. 31. "Ο.π., σ. 213, 237, 294. Ενδεικτική είναι επίσης ή χρήση του έλληνολατινικοΰ (καί αντιστρόφως) Λεξικού του Schrevelius, ο.π., σ. 301.

11 Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, ΤΙ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΤ L83 Πρέπει πάντως να τονιστεί ότι ή λατινομάθεια του Νικόδημου δεν θα μπορούσε να προεξοφληθεί άπο μόνες τις αναφορές του σε κείμενα συγγραφέων της ρωμαϊκής αρχαιότητας, όπως του Τάκιτου ή του Πλαύτου, επειδή αυτές αποδεδειγμένα βασίζονται σε έμμεση πληροφόρηση. 32 Κάτι ανάλογο συμβαίνει καί με τη χρησιμοποίηση ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας. 'Αναγραφές άπο τις οποίες να προκύπτει άμεση γνωριμία του Νικόδημου μέ τα πρωτότυπα τών δημοσιευμάτων πού επικαλείται, οσο μπόρεσα να διαπιστώσω, σπανίζουν. Θα σταθούμε έδώ σέ μία άπο αυτές, τη μοναδική στα ήθικοασκητικά συγγράμματα του. Στή Χρι\ατοήθεια τών Χριστιανών (1803), σχολιάζοντας τήν παραβολή τού κακού Boi)7~.ou καί θέλοντας να φωτίσει τον αναγνώστη του γύρω άπο το υψος τού ποσού πού αντιπροσώπευαν στή σύγχρονη εποχή τα δέκα χιλιάδες τάλαντα καί τα εκατό δηνάρια, οι όφειλες δηλ. τού κακού 8ούλοΌ στον αφέντη του καί αντίστοιχα τού σύνδουλου στον άσπλαχνο δανειστή του, τα μετατρέπει σέ φλωριά Βενετίας σημειώνοντας τήν πηγή της πληροφορίας του: «ό Καλμέτος εις το Λεξικον της Γραφής». 33 'Αλλα στο Dictionnaire historique, critique, chronologique, géographique et littéral de la Bible τού Auguste Calmet, έργο μέ αρκετές επανεκδόσεις μέσα στον 18ο αιώνα, καθώς καί στή λατινική του μετάφραση, επίσης τού 18ου αιώνα, οι νομισματικές αντιστοιχίσεις γίνονται σέ σχέση με το γαλλικό νόμισμα. 34 Ά ν δημοσιεύτηκε καί ιταλική μετάφραση τού Λεξικού στα χρό- 32. Εκφράσεις όπως «αρμόζει έδώ ή ιστορία όπου διηγείται ό ΙΙλαΰτος», ή «άναγινώσκομεν γαρ εις τον ιστορικόν Κορνήλιον Τάκιτον», Χρηστοήθεια τών Χριστιανών, Βενετία 1803, σ. 68 καί 101, δείχνουν να παραπέμπουν στό πρωτότυπο, όμως πηγή τών παρατιθέμενων ιστοριών είναι το χφ. 296 της Ηθικής Φιλοσοφία; της Μονής τοϋ αγίου 'Ιωάννου τοϋ Θεολόγου Πάτμου, άπ' δπου, δπως θα αναφερθεί παρακάτω, άντλησε ό Νικόδημος πλούσιο υλικό για τη σύνταξη τών ήθικοασκητικών του συγγραμ,μάτων. 'Αντίθετα, αγνοώ αν προέρχεται άπο άμεση ή έμμεση πηγή ή παραπομπή στον Τάκιτο πού άπαντα στό Πηδάλιον, ό.π., σ Σέ άλλη περίπτωση πάντως, Οπως τοϋ ρήτορα Λακτάντιου, ό Νικόδημος στέλνει τον άναγνώστ'/j του κατευθείαν στό βιβλίο άπ' οπού δανείστηκε το σχετικό παράθεμα: «παρά τη Θύρα Μετανοίας», δηλ. στην έκδοση της Βενετίας του 1795, : Έγγειοίδιον Σνμβονλευτικόν, δ.π., σ Χρηστοήθεια τών Χριστιανών, δ.π., σ Βλ. στην τετράτομη έκδοση τοϋ Παρισιού, 1730, τα λήμματα Denier, Denarius καί Talent, Talentum, καί στή δίτομη λατινική μετάφραση της Βενετίας, α' εκδ. 1726, β' εκδ. 1734, τα αντίστοιχα λατινικά, καθώς καί τους δημοσιευόμενους συναφείς πίνακες.

12 184 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ Η Σ, 23 (2001) νια αυτά (κάτι ωστόσο πού δεν επιβεβαιώθηκε άπο αναζητήσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό 35 ), θα ήταν ενδιαφέρον να επαληθεύσει κανείς εκεί την πληροφορία του Νικόδημου, οπότε θα είχαμε μια σοβαρή ένδειξη ίταλομάθειας εκ μέρους του. Άπο εκεί και πέρα οι οποίες άλλες αναφορές του σε ονόματα ευρωπαίοι; συγγραφέων και στις ιδέες τους ή σε τίτλους έργων τους παραπέμπουν ε'ίτε σε έντυπες είτε σε χειρόγραφες ελληνικές πηγές, κατά το πλείστον μεταφράσεις, παράλληλα δμως είναι πολύ πιθανό κάποιες άπο αυτές να απηχούν και γνώσεις πού κυκλοφορούσαν μέσα άπο διάφορους διαύλους στον ελληνικό χώρο. Να θυμίσουμε τίς σπουδαιότερες άπο τις αναφορές του: Ό Μετανοών διδασκόμενος (Il Penitente istruito) και r O Πνενματικος διδασκόμενος (Il Confessore istruito) τοΰ Paolo Segneri, 36 Θέατρον ΠοΑιτικον (Theatrum Politicum) τοΰ Ambrosius Marianus, 37 Γαλατεΐον (Galateo) τοΰ Giovanni della Casa, 38 Νέον 'Άνθος Xaoirwv (Nuovo Fior di Virtù) τοΰ Tommaso Gozzadini, 39 'Ηθική Φιλοσοφία (Filosofia Morale) τοΰ L. A. Muratori, 40 Περί άνεξιθρ?]- 35. Ευχαριστώ καί άπο τή θέση αύτη τον π. Elia Citterio και τον ιστορικό κ. Δημ. Άρβανιτάκη για την προθυμία τους να εντοπίσουν σέ βιβλιοθήκες της 'Ιταλίας τή ζητούμενη έκδοση. 36. Βιβλίον ψυχωφελέστατον [= Έξομολογητάριον], Βενετία 1794, σ. 4, 48-49, 177, Πηδάλιον, δ.π., σ Οι αναφορές παραπέμπουν στις μεταφράσεις του Έμμ. Ρωμανίτη, Βενετία 1742, καί οχι στο πρωτότυπο όπως είχαν δεχθεί αρχικά ορισμένοι μελετητές, βλ. σημ Γυμνάσματα Πνευματικά, δ.π., σ. 608, 609, Έγχειρίδιον Συμβουλευτικοί', δ.π., σ. 91, Χρηστοήθεια των Χριστιανών, δ.π., σ. 79. Ό Νικόδημος γνώριζε προφανώς τή μετάφραση τοΰ Νικόλαου Μαυροκορδάτου (κατ' άλλους του Ίω. Άβράμιου) σέ μία άπο τίς τρεις εκδόσεις της Λιψίας τοΰ 18ου αιώνα (1758, 1766, 1776). Εΐναι γνωστό ότι εΐχε εύρετηριάσει το βιβλίο, βλ. στον κατάλογο τών ανέκδοτων έργων του την αναγραφή «πίνας κατ' άλφάβητον δια θέατρον πολιτικόν», μοναχός Βασ. Γ. Μπιλάλης, "Οσιος Νικόδημος ό 'Αγιορείτης ( ), 'Αθήνα 1969, σ 'Εγχειρίδιον Συμβουλευτικοί, δ.π., σ. 73. "Ολες τίς πληροφορίες πού δίνει ό Νικόδημος για το βιβλίο καί τον συγγραφέα του τίς άντλησε άπο το χφ. 296 της Ηθικής Φιλοσοφίας της Μονής Πάτμου, βλ. Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, «Ή 'Χρηστοήθεια' τοΰ Άντ. Βυζάντιου καί ό 'Galateo' τοΰ Gio\ r anni della Casa. ΟΊ πρώτες συσχετίσεις», στον παρόντα τόμο τοΰ 'Ερανιστή, σ Βλ. σημ. 22 καί Δεν αναφέρεται ονομαστικά στα κείμενα τοΰ Νικόδημου το έργο τοΰ Muratori παρά μόνο ό συγγραφέας του, '' Εγχειρίδιον Συμβουλευτικοί', δ.π., σ. 284, άλλα δεν υπάρχει αμφιβολία δτι ό Νικόδημος το εΐχε διαβάσει στή μετάφραση τοΰ Ίώσηπου Μοισιόδακα (1761), βλ. καί παρακάτω.

13 Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, II ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ 185 σκείας (Traité sur la tolérance) τοΰ Βολταίρου 41 (με άλλες ακόμη καταδικαστικές κρίσεις για τον γάλλο φιλόσοφο και τον Spinosa 42 ), «τα όψίγονα συγγράμματα» του John Locke. 43 Αυνανισμού επίτομη (UOna- 41. 'Αναφερόμενος στην πληροφορία πού παραθέτει στή Χρι/στοήΘεια τών Χριστιανών, δ.π., σ. 9, σχετικά μέ την τριακονταμερή διαίρεση της ανθρωπότητας άπα θρησκειολογική άποψη (19 εθνικοί, 5 χριστιανοί και 6 μωαμεθανοί), παραπέμπει στο <(περί άνεξιθρησκείας βιβλίον». Φυσικά δέν πρόκειται για το πρωτότυπο έργο του Βολταίρου, άλλα για το Σχεδίασμα περί της άνεξιθρησκείας του Ευγένιου Βούλγαρη, στο όποιο ό συγγραφέας αναπτύσσει διάλογο μέ την πραγματεία του γάλλου φιλόσοφου. Στην πραγματικότητα, ή στατιστική πληροφορία δεν βρίσκεται στο Σχεδίασμα άλλα σε μια σημείωση τοΰ Βούλγαρη στο κείμενο της μετάφρασης του τοΰ Δοκιμίου Περί τών διχονοιών τα>ι εν ταΐς εκκλησίαις της Πολονίας, Αιψία 1768, σ. 99, δηλαδή του Essai historique et critique sur les dissensions des églises de Pologne επίσης τοΰ Βολταίρου, μετάφρασης πού στην έκδοση του 1768 συγκροτεί το πρώτο και κύριο μέρος της και το Σχεδίασμα το δεύτερο, όπως άλλωστε δηλώνεται και στον τίτλο της έκδοσης. "Αρα ό Νικόδημος υπήρξε αναγνώστης και τών δύο κειμένων. 42. Γυμνάσματα Πνευματικά, δ.π., σ. 541, Πηδάλιον, δ.π., σ. 49. Για το πόσο ήταν εύκολο τον 18ο αιώνα να πληροφορηθούν οί "Ελληνες για τις 'ιδέες τοΰ Βολταίρου, καταδεικνύεται άπο τα έργα πού κυκλοφόρησαν τότε, αναιρετικά και μή, ή εικόνα καί το περιεχόμενο τών οποίων έχουν καταγραφεί και αποτιμηθεί κατά καιρούς άπο τους μελετητές, βλ. στο Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Βιβλιογραφία , Γενική επιμέλεια Δ. Γ. Άποστολόπουλος - Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, 'Αθήνα 1998, τους αριθμούς 11, 188, 213, 546, 558, 966. "Οσο για τον Spinosa, το ονομά του και οί ιδέες του περνοΰν επίσης στα κείμενα της εποχής, βλ. π.χ. 'Αθανάσιος Ψαλίδας, "Αληθής ευδαιμονία, Βιέννη 1791, 173 [= Νίκος Κ. Ψημμένος, έπιμ., Ή ελληνική φιλοσοφία άπα το 1453 ώς το 1821, τ. Β', 1989, σ. 206, 208. Πβ. σ. 459, 476, 477!. 43. Μιλώντας για την ένθερμη υποστήριξη τοΰ «διαλεκτικωτάτου» καί «μεταφυσικωτάτου» Αοκκίου στο ζήτημα της μελέτης της 'Αγίας Γραφής, δπως τήν εξέφραζε σε επιστολή σε κάποιο φίλο του, ό Νικόδημος παραπέμπει στή «σελ. 244 τών όψιγόν[ων] συγγραμμάτ[ων]» του, '' Εγχειρίδι,ον Σνμβονλεντικόν, ο.π., σ Στή συνέχεια πάνω στο 'ίδιο θέμα φέρνει το παράδειγμα δύο ακόμη προσωπικοτήτων τοΰ αγγλικού 17ου αιώνα, τοΰ John Seidin και τοΰ Sir Christofer Hatton, υποδεικνύοντας τήν πηγή του: «παρά τω συντάγματι της θεολογικ. παιδείας, σελ. 280)), ο.ττ., η Καί ενώ ή πρώτη βιβλιογραφική αναφορά θα μποροΰσε να παραπλανήσει ως προς τήν πραγματική πηγή τοΰ παραθέματος να επρόκειτο άραγε για κάποιον τόμο με τις επιστολικές πραγματείες ή τήν αλληλογραφία τοΰ Locke σέ μεταθανάτια έκδοση τοΰ 18ου αι., πού εΐχε, υποτίθεται, συμβουλευτεί ό Νικόδημος; ή δεύτερη, αν καί δχι ξεκάθαρη επίσης βιβλιογραφικά, αποτέλεσε το κλειδί για να λυθοΰν οί απορίες. ΙΙραγματικά, το ((σύνταγμα θεολογικής παιδείας» αντιστοιχεί απλώς στον ψευδότιτλο ένας ελληνικού βιβλίου πού τυπώθηκε στή Βενετία το 1795 χωρίς όνομα συγγραφέα (αποδίδεται στον πατρ. 'Ιεροσολύμων "ΑνΟιμο) καί τιτλοφορείται Συν-

14 186 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ II Σ, 23 (2001) nisme) τοΰ S.-A. Tissot. 44 'Ιδιαίτερη μνεία πρέπει., νομίζω, να γίνε-. για την 'Ηθική Φιλοσοφία του χφ. 296 της Μονής της Πάτμου, άπα την ο ποία, δπως αποδείχθηκε, εΐχε αντλήσει δ Νικόδημος το «περί τής καρδίας» απόσπασμα πού παρέθεσε, αυτούσιο σχεδόν, στο κυρίως σώμα του 'Εγχειριδίου Σνμβονλεντικον.^ Του άταύτιστου μέχρι πρό τίνος έργου, μεταφρασμένου επίσης άπα τον 'Εμμανουήλ Ρωμανίτη, τον μεταφραστή του Segneri, του Pinamonti και του Sciipoli. μπόρεσε να εξακριβώσει τον συγγραφέα ό σεβαστός π. Elia Criterio. 46 Πρόκειται για τον Emmanuele Tesauro, λόγιο ίερωμ.ένο του 17ου αιώνα και ιστορικό του Τορίνου, και το έργο του La Filosofia Morale derivata dall'alto fonte del grande Aristotele Stagirita γνώρισε και άλλες έκτος του Ρωμανίτη μεταφράσεις τον 18ο αιώνα. 47 "Οποιος θελήσει να ασχοληθεί με τις πηγές τών ήθικοασκητικών κειμένων του Νικόδημου 'Αγιορείτη θα ανακαλύψει στο σύγγραμμα του Tesauro ένα πλήθος στοιχείων ιστορικών, ανθρωπολογικών, κοινωνιολογικών, γραμματολογικών, ηθικών, φιλοσοφικών, επιστημονικών, πού φάνηκαν χρήσιμα στον παθιασμένο φιλαναγνώστη, ερανιστή ώς προς τή συγγραφική μέ^οοο, άλλα και συχνά με κριτικό πνεύμα απέναντι στα αναγνώσματα του άθωνίτη μονάχο. Ωστόσο και εδώ ή γνωριμία του με το έργο τοΰ οποίου δέν έμαθε ποτέ τον συγγραφέα λόγω τής ανωνυμίας τοΰ πατμιακοΰ χειρογράφου, έγινε δυναταγμα Γραφικής Θεολογίας, βλ. Γ. Λαδάς - Άθ. Δ. Χατζηδήμος, 'Ελληνική Βιβλιογραφία τών ετών , 'Αθήνα 1970, άρ Εκεί, στο κεφάλαιο ΜΓ' («Οι Χριστιανοί χρεωστοΰσι να εΐναι ευχάριστοι υπέρ τών Γραφών...»), σ , ό αναγνώστης θα συναντήσει δλα τα χωρία και τους χαρακτηρισμούς πού αφορούν τους τρεις άγγλους στοχαστές και πολιτικούς με τις παραπομπές δπως μεταφέρθηκαν μεταγενέστερα στο σύγγραμμα του Νικόδημου. 44. Πηδάλιον, δ.π., σ Ό λόγος για «το νεωτύπωτον βιβλιάριον το περί μαλακίας». Πρόκειται για τή μετάφραση τοΰ Γεωργίου Βεντότη τυπωμένη στη Βενετία το Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, δ.π., σ Την ταύτιση εΐχε την καλοσύνη να μου τήν ανακοινώσει ιδιωτικά, πρόκειται δμως να τήν δημοσιοποιήσει σέ προσεχή μελέτη του. 47. Ή μετάφραση τοΰ ιατρού Δημήτριου Νοταρά (1717), ανεψιού του Χρύσανθου Νοταρά, έμεινε επίσης αδημοσίευτη. Για τα χειρόγραφα τής μετάφρασης βλ. Δ. Γ. Άποστολόπουλος, «'Περί τής τών συμβουλίων ματαιότητος'. "Ενα ακόμη φαναριώτικο εγχειρίδιο Πολιτικής», Ό 'Ερανιστής 21 (1997) Μνήμη Λέανδρου Βρανούση ) 36, και του ΐδιου, «Το πρωτότυπο του 'Περί τών συμβουλίων ματαιότητος'», Ό Ερανιστής 22 (1999), 251. Πβ. Πηνελόπη Στάθη, Χρύσανθος ΛΌταρυ; πατριάρχης 'Ιεροσολύμων, 'Αθήνα 1999, σ. 238.

15 Έμμ. Χ. Φραγκίσκος, Η ΓΑΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑ TOT ΝΙΚΟΔΗΜΟΤ 187 τη χάρις στή διαμεσολάβηση κάποιου τρίτου κειμένου και 6χι στην απευθείας επαφή του με το πρωτότυπο. 'Ανάλογες διαπιστώσεις θα είχε να κάνει κανείς και για τις καθαρά επιστημονικές γνώσεις πού παρεμβάλλει ακόμη και σε λειτουργικά έργα, 48 γνώσεις φυσικής, χημείας, αστρονομίας, γεωγραφίας, ιατρικής, φυσικής ιστορίας, κατά τους ((νεωτέρους», όπως συνήθιζε να υπογραμμίζει κάθε φορά, δείχνοντας, μολονότι ασκητής απομακρυσμένος άπο τον κόσμο, το ενδιαφέρον, τήν προσαρμοστικότητα και τήν αφοβία του απέναντι στή νέα πραγματικότητα τής εποχής του. 49 Οι πληροφορίες αυτές δεν εΐναι φυσικά αποτέλεσμα ενημέρωσης πού απέκτησε άπο τήν ανάγνωση ξενόγλωσσων δημοσιευμάτων, άλλα άπο τις ευκαιρίες πού του έτυχαν να μελετήσει τέτοιου είδους νεωτερικά βιβλία τυπωμένα στα τυπογραφεία τής Βενετίας, τής Βιέννης και άλλου άπο "Ελληνες συγγραφείς και μεταφραστές. Δεν είναι, νομίζω, τυχαίο οτι δύο τουλάχιστον βιβλία πού αποδεδειγμένα συνέβαλαν στην επιστημονική του μόρφωση, όπως τήν βλέπουμε να αποτυπώνεται στα έργα του, τα Στοιχεία Φυσικής του Νικηφόρου Θεοτόκη και ή μετάφραση τής 'Ηθικής Φιλοσοφίας του Muratori απο τον Ίο^σηπο Μοισιόδακα, τα πρωτοσυνάντησε κατά τα φαινόαενα στή βιβλιοθήκη του Χρύσανθου Αιτωλού στή Νάξο (αναγράφονται στον κατάλογο της), οπού ασφαλώς και θα τα πρωτοδιάβασε με τή διδακτική συνδρομή του τελευταίου. Τα ονόματα καί των δύο συγγραφέων θα περάσουν αργότερα στίς σελίδες των δικών του συγγραμμάτων σέ παραπεμπτικες ή κριτικές αναφορές. 0 " Δεν είναι του παρόντος να συζητηθεί διεξοδικά το θέμα τού αυτοτελούς ειδικού κεφαλαίου για τή φυσιολογία καί λειτουργία τής καρδιάς καί τήν κυκλοφορία τού αίματος, πού δημοσιεύτηκε ως επίμετρο στο Έγχειρίδιον Σνμβονλεντικον καί συνοδεύτηκε μέ ανατομικά σχέδια καί επεξηγήσεις τού ίδιου τού Νικόδημου καί τού επιμελητή τής έκδοσης 48. Ίω. Κ. Τουμπακάρης, δ.π., σ "Ο.π., σ Για τον Muratori βλ. σημ. 40. Άπο τον Α' τόμο της 'Ηθικής Φιλοσοφίας, σ , θα έμαθε π.χ. για τή λειτουργία των αισθητηρίων οργάνων, όπως τήν περιγράφει στο 'Εγχειρίδιον Σνμβονλευτικόν, δπου δεν μπορεί να εΐναι τυχαία, ιδιαίτερα σέ ορισμένα σημεία, ή εκφραστική ομοιότητα μέ το κείμενο τής μετάφρασης τοΰ Μοισιόδακα. Για τήν κατανόηση των θεμάτων αυτών άλλα καί άλλων (αστρονομικών, φυσικοχημικών κτλ.) βοηθήθηκε ασφαλώς περισσότερο άπο το επιστημονικό εγχειρίδιο του Ν. Θεοτόκη, στο όποιο παραπέμπει ενίοτε τον αναγνώστη του, βλ. Ίω. Τουμπακάρης, ο.π., σ. 231.

16 188 Ο Ε Ρ Α Ν Ι Σ Τ II Σ, 23 (2001) στη Βιέννη αρχιμανδρίτη "Ανθιμου Γαζή, ώς προέκταση του ομόλογου φιλοσοφικού αποσπάσματος «περί της καρδίας» άπό τη μετάφραση της 'Ηθικής Φιλοσοφίας του Emmanuele Tesauro. 51 Καθώς μας λείπει ή απάντηση του Νικόδημου στη γεμάτη έκπληξη επιστολή για το γεγονός αυτό του 'Αθανάσιου Πάριου, στην όποια αναφερθήκαμε πρωτύτερα, δεν μπορούμε να ξέρουμε αν ήταν δική του ή πρωτοβουλία της δημοσίευσης, ούτε άπο ποιες πηγές άντλησε το υλικό του. Τή γνώση των θεωριών του William Harvey για την κυκλοφορία του αίματος θα μπορούσε 'ίσως να την οφείλει, χάρις στη λατινομάθειά του, στη διατριβή του 'Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου του έξ απορρήτων Pneumaticum instrumentum circulandi sanguinis σε μία άπο τις τρεις γνωστές εκδόσεις της του 17ου αιώνα (1664, 1665, 1682), αν καί 6 συγγραφέας της διαφοροποιείται εν μέρει άπο τις θέσεις του άγγλου φυσιολόγου, 52 διαφοροποίηση πού δεν παρατηρείται στην περιγραφή του άθωνίτη μοναχού. 'Εξάλλου, ελληνικά βιβλία σύγχρονα τοΰ Νικόδημου, πού πραγματεύονταν και αντίστοιχα θέματα ιατρικής, ήταν το Φυσικής 'Απάνθισμα τού Ρήγα Βελεστινλή (1790), βασισμένο στή γαλλική Encyclopédie, 03 καί ή μετάφραση άπο τον "Ανθιμο Γαζή της Γραμματικής των Φιλοσοφικών 'Επιστημών τοΰ "Αγγλου Benjamin Martin πού είχε κυκλοφορήσει το 1799, 54 δύο μόλις χρόνια πριν άπο την έκδοση τού Έγχειριδίον διάστημα πολύ μικρό για να προλάβει ένας μοναχός τού 'Αγίου "Ορους να λάβει γνώση της κυκλοφορίας τοΰ βιβλίου, πολύ περισσότερο τοΰ περιεχομένου του, καί πού πρέπει να το λογαριάζουμε σχεδόν μηδενικό, αν σκεφθούμε ότι ό Νικόδημος θα είχε στείλει για τύπωμα τό δικό του χειρόγραφο ένα-δυό χρόνια νωρίτερα άπο την τελική δημοσίευση του τό Προφανώς δεν τό είχε ύπό- 51. 'Εγχειρίδιον, σ Με το θέμα έχουν ασχοληθεί ιδιαίτερα οι Virgil Càndea, «William Harvey etc.», δ.π., σ. 81 κ.ε. καί Δημήτριος Άπ. Καραμπερόπουλος, Γνώσεις ανατομίας και φυσιολογίας τον Θεσσαλού Διδασκάλου τον Γένους 'Ανθίμου Γα'Ζη ( ), 'Αθήνα 1993, σ. 35 κέ., 107 κέ. (αναπαράγεται φωτογραφικά το σχετικό κεφάλαιο τοΰ Εγχειριδίου). 52. Δημ. Γ. Άποστολόπουλος, «Για τήν προϊστορία τοΰ Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Στοιχεία Φυσιολογίας τον 17ο αιώνα στην Κωνσταντινούπολη», Ό Ε ρανιστής 11 (1974) Νεοελληνικός Διαφωτισμός. 'Αφιέρωμα στον Κ. Θ. Δημαρά, Δημ. Καραμπερόπουλος, «Ή γαλλική 'Encyclopédie' ενα πρότυπο τοΰ έργου τοΰ Ρήγα 'Φυσικής 'Απάνθισμα')), Ό 'Ερανιστής 21 (1997) Μνήμη Αέανδρου Βρανούση, Δημ. Καραμπερόπουλος, Γνώσεις ανατομίας, δ.π.

17 Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, Η ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑ TOT ΝΙΚΟΔΗΜΟΤ 189 ψη του, γιατί σε αντίθετη περίπτωση θα φαινόταν παράδοξο να περιλάβει α Ινα ασκητικό εγχειρίδιο, και μάλιστα σε ξεχωριστές σελίδες, θέματα ανθρώπινης ανατομίας καί φυσιολογίας τα όποια ένα άλλο σύγχρονο του επιστημονικό βιβλίο τα παρουσίαζε σε ελληνική γλώσσα αρμοδιότερα. Το κείμενο του 'Εγχειριδίου παραλλάζει επίσης ως προς τις λεπτομέρειες άπο το αντίστοιχο του βιβλίου του Ρήγα, το οποίο άλλωστε δύσκολα θα μπορούσε να διακινηθεί στο "Αγιον "Ορος. 55 Μήπως, λοιπόν, θα έπρεπε να δεχθούμε την άποψη των μελετητών δτι για τίς ιατρικές αυτές πληροφορίες, πού απηχούν τίς θεωρίες τού William Harvey, είχε τη δυνατότητα λόγω της γαλλομάθειας καί της ίταλομάθειάς του να συμβουλεύεται τη γαλλική Encyclopédie ή τήν ιταλική έκδοση της; 56 Θεωρώ δτι αν δεν προηγηθεί ή συγκριτική εξέταση τού αυτόγραφου κειμένου τού 'Εγχειριδίου Συμβουλευτικού, πού σώζεται στην Ι. Μονή Έσφιγμένου, 57 με το δημοσιευμένο, ώστε να διαπιστωθεί το είδος καί ό βαθμός παρέμβασης τού επιμελητή "Ανθιμου Γαζή, καί αν άπο το άλλο μέρος δέν διερευνηθεί ή πιθανότητα να είχε χρησιμοποιήσει ό Νικόδημος κάποιο ιατρικό χειρόγραφο τού 18ου αιώνα για τήν κυκλοφορία τού αίματος, χαρβεϋκής οπτικής, άπο έκεϊνα πού έχει επισημανθεί ή παρουσία τους σέ βιβλιοθήκες της Ελλάδας και τής Ρουμανίας, 58 δέν θα πρέπει τίς επιστημονικές γνώσεις του άθωνίτη μοναχού γύρω άπο τα θέματα αυτά να τίς αποδίδουμε σέ ξενόγλωσση βιβλιογραφική ενημέρωση, τήν οποία εκ τών πραγμάτων ήταν αδύνατο να έχει στην απομόνωση τού "Αθω άλλα και με τίς γλωσσικές προϋποθέσεις πού απαιτούνταν για κάτι τέτοιο. Συμπερασματικά, αν ο Νικόδημος ό Αγιορείτης γνώριζε ξένες γλώσσες, οπού, όποτε, μέ όποιον τρόπο καί σέ δποιο βαθμό τίς είχε μάθει, δέν του χρειάστηκαν ούτε για επικοινωνιακούς λόγους, ούτε για μεταφραστικές δραστηριότητες, ούτε, πιστεύω, για τήν τεκμηρίωση τών συγγραφών 55. Το γεγονός δτι αντίτυπα τοΰ βιβλίου εντοπίζονται σήμερα στις βιβλιοθήκες Μονών του 'Αγίου "Ορους, βλ. Θωμάς Παπαδόπουλος, 'Ελληνική Βιβλιογραφία (1466 ci-1800), τ. Α', άρ. 4802, δέν σημαίνει δτι αποκτήθηκαν τότε. 56. Virgil Cândea, ό'.π., σ Γιάννης Καράς, Οι επιστήμες στην Τουρκοκρατία. Χειρόγραφα και έντυπα, τ. Γ', 'Αθήνα 1994, σ. 96/0 Σπυρίδων Λάμπρος, πού περιγράφει το χειρόγραφο, το χαρακτηρίζει πανομοιότυπο μέ το τυπωμένο, Κατάλογος τών εν ταΐς βιβλ.ιοθήκαις τον 'Αγίου "Ορους ελληνικών κωδίκων, τ. Α', Καίμπριτζ 1895, άρ (276), σ 'Αναφέρομαι στο ύπ' άρ. 523 χειρόγραφο της Βιβλιοθήκης τής Ρουμανικής 'Ακαδημίας καί το ύπ' άρ. 52 της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης, Γιάννης Καράς, ό'.π., σ

18 190 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 23 (2001) του. Ή γνωστική του περιουσία δημιουργήθηκε άπο αναγνώσματα γραμμένα σε γλώσσες πού του ήταν περισσότερο οικείες, τη μητρική του και τη γλώσσα τών παλαιών προγόνων του την οποία είχε διδαχθεί τέλεια κατά τη διάρκεια τών σχολικών του σπουδών. "Αλλωστε ή τελευταία αύτη θα αποτελούσε τον διάμεσο για να κατακτήσει τη γνώση πού θεωρούσε ανώτερη άπ' όλες, τών Θείων Γραφών και τών πατερικών κειμένων. EMM. Ν. ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΣ

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 5: 18ος αιώνας- αρχές 19ου αιώνα: Ιώσηπος Μοισιόδαξ, Κωνσταντίνος Κούμας Α. Βόλα, Μ. Ζόγκα, Α. Καρυώτη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου

Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Ελένη Γαλιώτου Τμήμα Πληροφορικής, ρ ΤΕΙ Αθήνας 1-10-2010 1 Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Σκιάθου Ψηφιοποίηση Το ερευνητικό έργο «ΠΟΛΥΤΙΜΟ» Πρόσβαση στο περιεχόμενο των ιστορικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Η Λατινική γραμματική της σειράς Bescherelle είναι μια εύκολη και πλήρης γραμματική της λατινικής γλώσσας, με αντικειμενικό στόχο να δι ευκολύνει τη μελέτη, τη μετάφραση και

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Προς όλες και όλους τις/τους φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος

Προς όλες και όλους τις/τους φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΜΗΜΑ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Πρόεδρος: Φοίβος-Βασίλειος Γκικόπουλος Τηλ. 2310-997584 Εmail: ghico@itl.auth.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Κάθε αναφορά απόψεις που προέρχεται από εξωτερικές πηγές -βιβλία, περιοδικά, ηλεκτρονικά αρχεία, πρέπει να επισημαίνεται, τόσο μέσα στο κείμενο όσο και στη βιβλιογραφία,

Διαβάστε περισσότερα

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2013 Αδαμαντίου Κοραή De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura Κωνσταντίνος Ηροδότου (Συντονιστής, Δρ. Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Paris VIII) Διονύσιος

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο παρουσίασης των διδασκαλιών ή των project

Σχέδιο παρουσίασης των διδασκαλιών ή των project Σχέδιο παρουσίασης των διδασκαλιών ή των project Σην παρουσίαση των διδασκαλιών ή των project μπορούμε να ακολουθήσουμε την φόρμα που παρουσιάζεται παρακάτω. Μια παρουσίαση σύντομη και μια λεπτομερής.

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτορική Διατριβή

Διδακτορική Διατριβή Διδακτορική Διατριβή Ένας μοναχικός δρόμος με διεξόδους; Τόνια Αράχωβα, Υποψήφια Διδάκτωρ, tonia@idkaramanlis.gr Γκέλη Μανούσου, Υποψήφια Διδάκτωρ manousou@eap.gr Τόνια Χαρτοφύλακα, Υποψήφια Διδάκτωρ tonia@eap.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού: Γκουντέλα Βασιλική Ειδικότητα: Φιλόλογος (ΠΕ2) Σχολείο: 4 ο Γυμνάσιο Κομοτηνής Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Διάρκεια: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΜΑΣ: Στο Γυμνάσιο γίνεται η πρώτη και καθοριστικής σημασίας επαφή των μαθητών με τα Αρχαία Ελληνικά Στο Γυμνάσιο πρέπει να καταφέρουμε να

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Β Γυμνασίου διδάσκεται δυόμισι (2,5) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία

Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΑΓΓΛΙΚΗΣ Εκδήλωση της Περιφέρειας Αττικής 1 η Σεπτέμβρη 2010 Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία Έργο του Υπουργείου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012 Απολογιστική Έκθεση Α. Γενικά στοιχεία Στο πλαίσιο της Πράξης «Νέες Πολιτικές Ξενόγλωσσης

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

3. Συγκεκριμένα: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

3. Συγκεκριμένα: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ 1 Τοπικά 1 και «Τοπιογραφία» για την Τοπική Ιστορία ως μέρος της σχολικής Παιδείας του Φ. Κ. Βώρου Το εγχείρημα για Τοπική Ιστορία στο Γυμνάσιο ξεκίνησε με Εγκυκλίους του ΥΠΕΠΘ το Φεβρουάριο του 1990 2.

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 2. ΑΔΕΙΕΣ Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΡΟΔΟΥ Το mentoring στο πρόγραμμα Πρακτικής Άσκησης ένα χρόνο μετά: Αποτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής & Τεχνολογικής Εκπαίδευσης 2013-14 Α εξάμηνο Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Υπεύθυνος καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ Ευρωπαϊκή Ιστορία, 19ος αιώνας ΣΥΡΙΑΤΟΥ ΑΘΗΝΑ 18:00-21:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ευρωπαϊκή Ιστορία, 20ος

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 10: Η Παιδαγωγική στο Αθηνών (19ος αι.) Ε. Αβτζή,

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Αθήνα, 22/7/2013 To Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι ΣΧΟΛΕΙΟ: 2 ο Γυμνάσιο Μαλακοπής Θεσσαλονίκης ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: Παπαδοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005. Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.)

Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005. Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.) Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005 Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.) ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε Βιβλιοθήκη, ανεξάρτητα από µέγεθος και τύπο, κατανέµει ετησίως

Διαβάστε περισσότερα

3 Ιουλίου 2012 Αριθμ. Πρωτ.: 149734/23430/2012 Πληροφορίες: Δήμητρα Μυτιληναίου (τηλ.:2131306803) Μαρία Βουτσίνου (τηλ.

3 Ιουλίου 2012 Αριθμ. Πρωτ.: 149734/23430/2012 Πληροφορίες: Δήμητρα Μυτιληναίου (τηλ.:2131306803) Μαρία Βουτσίνου (τηλ. 3 Ιουλίου 2012 Αριθμ. Πρωτ.: 149734/23430/2012 Πληροφορίες: Δήμητρα Μυτιληναίου (τηλ.:2131306803) Μαρία Βουτσίνου (τηλ.: 2131306609) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Νεοελληνική Γλώσσα Ε Δημοτικού Τίτλος: «Μουσική» Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Τα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης, σκοπό έχουν την ανάδειξη επιστημόνων που θα καλύψουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες της Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Ιστορικό του Τμήματος Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ιδρύθηκε με το Π.Δ 365/1993(ΦΕΚ 156/13-9-1993 τεύχος Α') και άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων 518297-LLP-2011-IT-ERASMUS-FEXI Εισαγωγή Ο σκοπός αυτού του οδηγού είναι να παρουσιάσει το περιεχόμενο της βάσης δεδομένων των μεταφράσεων των οικονομικών που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Συγγραφής και Μορφοποίησης Κειμένου

Οδηγίες Συγγραφής και Μορφοποίησης Κειμένου Οδηγίες Συγγραφής και Μορφοποίησης Κειμένου Περιεχόμενα 1. Στοιχεία κειμένου 5 2. Διαμόρφωση και διάταξη σελίδας 5 2.1. Έκταση κειμένου 5 2.2. Μορφοποίηση σελίδας 5 2.3. Μορφοποίηση κειμένου 5 2.4. Τίτλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ. Μάθηµ α Γενικής Παιδείας

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ. Μάθηµ α Γενικής Παιδείας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Μάθηµ α Γενικής Παιδείας ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Εποπτεία: Παπασταυρίδης Σταύρος,

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Εκπαιδευτήριο «ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΜΥΡΝΗΣ» σχολικό έτος 2014-2015 Αγαπητοί Γονείς, Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ Με την

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΒΟΗΘΗΜΑΤΩΝ

ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΒΟΗΘΗΜΑΤΩΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΒΟΗΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ Σχέδιο Πρότασης Πρόσκληση Ακαδημαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράμματα και Βοηθήματα για Φυσικές Επιστήμες Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς Τριτογενείς

Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς Τριτογενείς Οι πηγές πληροφόρησης ανάλογα με το επίπεδο εμβάθυνσης και το βαθμό επεξεργασίας του περιεχομένου τους, διακρίνονται σε τρεις κύριες κατηγορίες (Μπώκος, 2001): Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΤΧΗ TOT ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΐ 827 TOT ΜΕΤΟΧΙΟΤ TOT ΠΑΝΑΓΙΟΤ ΤΑΦΟΤ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΤΠΟΛΗ

Η ΤΤΧΗ TOT ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΐ 827 TOT ΜΕΤΟΧΙΟΤ TOT ΠΑΝΑΓΙΟΤ ΤΑΦΟΤ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΤΠΟΛΗ ΠΑΡΑΣΧΟΛΗΜΑΤΑ 441 Η ΤΤΧΗ TOT ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΐ 827 TOT ΜΕΤΟΧΙΟΤ TOT ΠΑΝΑΓΙΟΤ ΤΑΦΟΤ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΤΠΟΛΗ Ι Ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ-ΚΕΡΑΜΕΥΣ ΣΤΑ ΤΕΑΗ του 19ου αιώνα περιέγραψε αναλυτικά ενα χειρόγραφο πού, με

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα