2.1 Η Εποχή πριν από την Βιοµηχανική Επανάσταση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "2.1 Η Εποχή πριν από την Βιοµηχανική Επανάσταση"

Transcript

1 2 Ιστορική Αναδροµή στην Εξέλιξη της ιοίκησης Παραγωγής Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται ιστορική αναδροµή στην εξέλιξη της διοίκησης παραγωγής από την βιοµηχανική επανάσταση µέχρι την σύγχρονη εποχή µε µια σύντοµη αναφορά στην πριν την βιοµηχανική επανάσταση εποχή. Μερικά από τα σηµαντικότερα ιστορικά ορόσηµα στην πρόοδο της διοίκησης παραγωγής που αναφέρονται είναι οι εποχές της µαζικής παραγωγής, της µαζικής διανοµής, της παραγωγής µεγάλης κλίµακας και ταχύτητας, της επιστηµονικής διοίκησης, της παραγωγής και διανοµής µεγάλου εύρους προϊόντων, της διοικητικής επιστήµης / επιχειρησιακής έρευνας, και της µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο εποχής. Τέλος, αναφέρονται οι σύγχρονες τάσεις και οι µελλοντικές προοπτικές της διοίκησης παραγωγής. 2.1 Η Εποχή πριν από την Βιοµηχανική Επανάσταση Η ιστορική εξέλιξη της διοίκησης παραγωγής είναι άµεσα συνδεδεµένη µε την εξέλιξη της βιοµηχανίας και του εµπορίου. Κατά την αρχαιότητα, χιλιετίες προ Χριστού, η παραγωγή προϊόντων οικοτεχνίας είχε αναπτυχθεί σε βαθµό που υπερέβαινε τις ανάγκες της αγροτικής οικογένειας. Μερικά από τα πιο αξιόλογα προϊόντα εκείνης της εποχής είναι όπλα, στολίδια, και αγγεία. Η ανάπτυξη αυτή προκάλεσε την εξάπλωση του ανταλλακτικού εµπορίου και ανέδειξε την βιοτεχνική δραστηριότητα σε αυτόνοµη απέναντι στην γεωργική οικονοµική δραστηριότητα. Μέχρι την εποχή της Αναγέννησης, η µεταποίηση διατήρησε την βιοτεχνική της µορφή. Η παραγωγή προϊόντων γινόταν σε µικρή κλίµακα, για περιορισµένες αγορές, µε ένταση εργασίας αντί κεφαλαίου και συχνά κάτω από απάνθρωπες συνθήκες. Οι εργασίες γίνονταν είτε κατ οίκον ή σε εργαστήρια. Στην πρώτη περίπτωση, οι έµποροι παρέδιδαν υλικά σε σπίτια, όπου οι άνθρωποι έκαναν τις απαραίτητες εργασίες. Για παράδειγµα, στην νηµατουργία, διαφορετικές οικογένειες έγνεθαν, λεύκαιναν, και έβαφαν το υλικό για το οποίο πληρώνονταν µε το κοµµάτι. Στην δεύτερη περίπτωση, η εργασίες µεταφέρονταν από το ένα εργαστήριο στο άλλο. Για παράδειγµα, τα δέρµατα επεξεργάζονταν σε εργαστήρια βυρσοδεψίας και φινιρίσµατος πριν µεταφερθούν σε εργαστήρια υποδηµατοποιίας ή σαγµατοποιίας για περαιτέρω επεξεργασία. Στα εργαστήρια υπήρχε αυστηρή ιεραρχική οργάνωση των εργατών σε τεχνίτες και µαθητευόµενους (συντεχνίες). Οι τεχνίτες ήταν πρόγονοι των σηµερινών διευθυντών παραγωγής και µπορούσαν να έχουν Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 1

2 συνεχή επίβλεψη όλων των µαθητευόµενων. Οι εργασίες ήταν χαµηλών τεχνολογικών απαιτήσεων και δεν ήταν δύσκολο να καθοδηγηθούν. Προφορικές οδηγίες µπορούσαν να δοθούν απευθείας, αλλά και αυτό ακόµα δεν ήταν απαραίτητο τις περισσότερες φορές, αφού οι µαθητευόµενοι µπορούσαν να µάθουν παρατηρώντας τον τεχνίτη. Στον ελλαδικό χώρο, κατά την διάρκεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ανθούσαν βιοτεχνίες µεταξουργίας στην Θήβα και στην Κόρινθο, κλωστοϋφαντουργίας στην Πάτρα, και µεταλλουργικές και υαλουργικές βιοτεχνίες στην ακµάζουσα τότε Θεσσαλονίκη. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όµως, οι βιοτεχνίες αυτές σχεδόν καταστράφηκαν. Αντίθετα, στην υπόλοιπη Ευρώπη, η εξάπλωση του εµπορίου κατά τις ειρηνικές περιόδους και κυρίως κατά τον 15 ο αιώνα γέννησε µεγάλες βιοµηχανικές µονάδες που είχαν διεξόδους για τα προϊόντα τους σε όλη την Ευρώπη. Οι βιοµηχανικές επιχειρήσεις, λόγω της ζωτικής τους σηµασίας για την οικονοµική ευηµερία, αποτελούσαν αντικείµενο προστασίας από τις κυβερνήσεις των πόλεων ή των χωρών όπου βρίσκονταν. Ο Γάλλος υπουργός των Οικονοµικών και Ναυτικών Jean-Baptiste Colbert ( ) ήταν ο κυριότερος υποστηρικτής του κρατικού παρεµβατισµού για την ανάπτυξη της βιοµηχανικής παραγωγής. 2.2 Πρώτη Βιοµηχανική Επανάσταση ( ) Στα µέσα του 18 ου αιώνα, στην Ευρώπη συντελέστηκε µια εκρηκτική πρόοδος στις βιοµηχανικές τεχνικές, µε την εφεύρεση µηχανών, κυρίως κλωστικών και υφαντικών, που βοήθησαν στην µηχανοποίηση πολλών χειρονακτικών εργασιών. Τέτοιες µηχανές ήταν ή ιπτάµενη σαΐτα που εφευρέθηκε από τον John Kay το 1733, η κλωστική µηχανή που εφευρέθηκε από τον James Hargreaves το 1765, και η υδροκίνητη µηχανή νηµατουργίας του Richard Arkwright το Η παραγωγή σιδήρου γινόταν σε µεγάλες ποσότητες και η βασική κινητήρια δύνδσδφαµη ήταν οι νερόµυλοι. Τα µέσα µεταφοράς περιορίζονταν σε ιππήλατα οχήµατα και ιστιοφόρα σκάφη. Η Το κλωστοϋφαντουργείο Ullathorne στο εφευρέσεις των νέων µηχανών έφεραν πρώτα Startforth της Αγγλίας που κτίστηκε το στην Αγγλία την λεγόµενη πρώτη βιοµηχανική 1760 (Πηγή: Eric de Maré). Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 2

3 επανάσταση, που χαρακτηριζόταν από την µαζική παραγωγή προϊόντων. Ο όρος «βιοµηχανική επανάσταση» καθιερώθηκε από τον Άγγλο ιστορικό Arnold Toynbee ( ) για να περιγράψει την οικονοµική ανάπτυξη της Αγγλίας από το 1760 µέχρι το Η µηχανή που προώθησε δραστικά την πρώτη βιοµηχανική επανάσταση ήταν η ατµοµηχανή, που εφευρέθηκε από τον James Watt ( ) το Η πρώτη ατµοµηχανή πουλήθηκε από τον εφευρέτη της στην εταιρία µεταλλικών κατασκευών του John Wilkinson στην Αγγλία το Την ίδια χρονιά, ο Σκοτσέζος οικονοµολόγος και φιλόσοφος Adam Smith ( ) παρουσίασε τα οφέλη του καταµερισµού των εργασιών ή εξειδίκευσης και εξήγησε την λειτουργία του «αόρατου χεριού» του καπιταλισµού στο έργο του Ο Πλούτος των Εθνών. Η πρώτη βιοµηχανική επανάσταση δεν περιορίστηκε στην Αγγλία. Εκδηλώθηκε επίσης στο Βέλγιο και στην βόρεια Γαλλία και βαθµιαία απλώθηκε προς τα ανατολικά στην Γερµανία. Αργότερα, βιοµηχανοποίησαν την οικονοµία τους και οι πρώην ΕΣΣ και η Ισπανία. Η Αµερική ήταν από τις πρώτες χώρες που ακολούθησαν. Η πρώτη µοντέρνα βαµβακουργία που χρησιµοποίησε την περιστροφική κλωστική µηχανή ιδρύθηκε στο Rhode Island της Αµερικής το 1793 µε τα κεφάλαια των Αµερικανών Moses Brown, ιδρυτή του Πανεπιστηµίου Brown, και William Almy, και την τεχνογνωσία του Άγγλου Samuel Slater ( ), την οποία ο τελευταίος είχε αποκτήσει ως µαθητευόµενος σε µια αγγλική κλωστοϋφαντουργία και είχε εξάγει παράνοµα στην Αµερική. Η υπεροχή της τεχνολογίας της µηχανής αυτής αναγνωρίσθηκε και εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα ώστε το 1812 υπήρχαν 165 παρόµοιες βαµβακουργίες στην Μασαχουσέτη (Bursk et al., 1962). Το 1801, ο Eli Whitney ( ) από την Νέα Αγγλία εφάρµοσε συστηµατικά για πρώτη φορά ένα σύστηµα που ονόµασε «σύστηµα οµοιοµορφίας» όταν ανέλαβε να κατασκευάσει µουσκέτα (τουφέκια) για την Αµερικανική κυβέρνηση προς $13,40 το τεµάχιο. Σύµφωνα µε το σύστηµα αυτό, τα ξεχωριστά εξαρτήµατα των µουσκέτων παράγονταν µαζικά µε αρκετά σφιχτές ανοχές ώστε να µπορούν να χρησιµοποιηθούν σε οποιοδήποτε τελικό προϊόν. Η εφαρµογή αυτή ήταν ένα από τα πρώτα παραδείγµατα της αποτελεσµατικής χρήσης τυποποιηµένων ανταλλακτικών εξαρτηµάτων για την παραγωγή πολύπλοκων προϊόντων, διότι µέχρι τότε η κατασκευή πολύπλοκων προϊόντων γίνονταν εξ ολοκλήρου από ένα τεχνίτη, ο οποίος κατασκεύαζε και προσάρµοζε κάθε ένα τεµάχιο ξεχωριστά. Μέχρι την δεκαετία του 1820, η αµερικανική κλωστοϋφαντουργία είχε αποκτήσει διαφορετικό χαρακτήρα από αυτόν της Αγγλίας µε το να τείνει να συγκεντρώνει πολλές διαφορετικές παραγωγικές δραστηριότητες κάτω από µία στέγη. Σύµφωνα µε τους Hopp και Spearman Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 3

4 (2000), δύο σηµαντικές αιτίες της διαφοροποίησης αυτής ήταν ότι: (1) στην Αµερική δεν υπήρχε ισχυρή παράδοση οργανωµένων συντεχνιών που να έχουν συµφέροντα ενάντια στην συγκέντρωση και απλοποίηση της παραγωγής, όπως συνέβαινε στην Αγγλία, και (2) η Αµερική, σε αντίθεση µε την Αγγλία, είχε µεγάλα αποθέµατα υδροδύναµης που ευνοούσαν την συγκέντρωση των διαδικασιών παραγωγής γύρω από µια υδροδυναµική πηγή. Ένα από τα πρώτα παραδείγµατα ενός σύγχρονου ολοκληρωµένου εργοστασιακού συγκροτήµατος, όπου όλα τα στάδια παραγωγής ήταν συγκεντρωµένα στον ίδιο χώρο, ήταν το εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας βάµβακος που έχτισαν ο Francis Cabot Lowell ( ) και οι συνεργάτες του στην Μασαχουσέτη της Νέας Αγγλίας το 1814 και Στην Ελλάδα, τον 18 ο αιώνα παρατηρήθηκε µια µικρή κίνηση σε ορισµένες βιοτεχνίες. Η Θεσσαλική κοινότητα των Αµπελακίων παρήγαγε αξιόλογα προϊόντα κλωστοϋφαντουργικής βιοτεχνίας και εξήγαγε ποσότητες βαµµένων νηµάτων στην Αυστρία και την Γερµανία. Τα κυριότερα προϊόντα των µικρών οικιακών βιοτεχνιών ήταν κυρίως είδη διατροφής, είδη κλωστοϋφαντουργίας, έπιπλα και εργαλεία κατά παραγγελία, δερµάτινα είδη, ξυλάνθρακες, σαπούνι, κ.α. Η κίνηση αυτή διακόπηκε απότοµα κατά την διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης ( ). Μετά την λήξη του απελευθερωτικού αγώνα, η Ελλάδα βρισκόταν σε τόσο οικτρή οικονοµική κατάσταση ώστε δεν δύναται να γίνει λόγος περί εγχώριας βιοτεχνίας. Ο Βαυαρός ελληνιστής και καθηγητής του Πανεπιστηµίου του Μονάχου Friedrich Wilhelm Thiersch ( ), µετά την επιστροφή του από την Ελλάδα το 1832, έγραψε ότι οι µόνες βιοτεχνίες που έδειχναν κάποια κίνηση ήταν οι κλωστοϋφαντουργικές που όµως περιορίζονταν σε είδη ενδυµασίας, και οι ναυπηγικές που αναπτύχθηκαν περισσότερο στην Σύρο και στο Γαλαξίδι (Thiersch, 1833). Πέντε χρόνια αργότερα, ο γεωγράφος Νικόλαος Λωρέντης ανέφερε την ύπαρξη µικρών εργαστηρίων µάλλινων και βαµβακερών υφασµάτων, πλεκτών ειδών, καλυµµάτων κεφαλής, βυρσοδεψείων, ενός µεταξουργείου, σιδηρουργείων, βαφείων, χυτρεψείων, πισσωτηρίων, γναφείων και ναυπηγείων (Λωρέντης, 1838). Ο ίδιος ανέφερε επίσης εργαστήρια κατασκευής ναυτικών σχοινιών, πυρίτιδας, επίπλων, οινοπνεύµατος και οινοπνευµατωδών ποτών, καθώς και εργαστήρια επεξεργασίας αντικειµένων χρυσού, αργύρου και χαλκού. Το 1840, ιδρύθηκε στην Αθήνα το πρώτο ζυθοποιείο από τον προσωπικό ζυθοποιό του βασιλιά Όθωνα, τον Βαυαρό Hans Fuchs, ο οποίος µετά την αποµάκρυνση του Όθωνα παρέµεινε στην Ελλάδα, και το 1864 ίδρυσε το πρώτο εργοστάσιο παραγωγής µπύρας µε την επωνυµία «Fix». Το Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 4

5 πρώτο ατµοκίνητο µεταξοκλωστήριο ιδρύθηκε στον Πειραιά το 1846, δηλαδή 70 χρόνια µετά την πρώτη βιοµηχανική εφαρµογή της ατµοκίνησης στην Αγγλία. 2.3 εύτερη Βιοµηχανική Επανάσταση ( ) Η µαζική παραγωγή σε µεγάλη κλίµακα, που επιτεύχθηκε µε την πρώτη βιοµηχανική επανάσταση κυρίως στην Αγγλία απαιτούσε ένα συντονισµένο σύστηµα µαζικής διανοµής προϊόντων. Το σύστηµα αυτό ήρθε µε την λεγόµενη δεύτερη βιοµηχανική επανάσταση που χαρακτηρίσθηκε από σηµαντικές καινοτοµίες στις µεταφορές και στις επικοινωνίες (σιδηρόδροµος, ατµόπλοια, τηλέγραφος), οι οποίες πραγµατοποιήθηκαν µεταξύ του 1850 και του Την περίοδο αυτή και µετέπειτα η Αµερική έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στις καινοτοµίες που επήλθαν στην µαζική παραγωγή και διανοµή προϊόντων, µε αποτέλεσµα µέχρι τον 2 ο Παγκόσµιο Πόλεµο να έχει περισσότερες επιχειρήσεις µεγάλης κλίµακας από ότι το σύνολο του υπόλοιπου κόσµου. Οι κύριες γραµµές των σιδηροδροµικών δικτύων της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Γερµανίας κατασκευάστηκαν µεταξύ του 1840 και του 1870, και ο πρώτος διηπειρωτικός σιδηρόδροµος στην Αµερική ολοκληρώθηκε το Ο σιδηρόδροµος έδωσε ιδιαίτερη ώθηση στην δεύτερη βιοµηχανική επανάσταση. Ήταν µια τεράστια επιχείρηση που απαιτούσε διοικητικές ιεραρχίες µεγάλης κλίµακας και σύγχρονες πρακτικές λογιστικής. Ένας από τους πρωτοπόρους στην ανάπτυξη και εφαρµογή συστηµάτων διοίκησης για οργανισµούς µεγάλης κλίµακας ήταν ο Daniel C. McCallum ( ) της εταιρίας New York and Erie Railroad στην Αµερική την δεκαετία του Πολλές από τις τεχνικές της σύγχρονης λογιστικής εδραιώθηκαν τις δεκαετίες του 1850 και 1860 από τους J. Edgar Thomson της εταιρίας Pennsylvania Raiload και Albert Fink της Lousville & Nashville. Το 1944, ο Ezra Cornell ( ), ιδρυτής του Πανεπιστηµίου Cornell, Η πανηγυρική αποπεράτωση του κατασκεύασε την πρώτη εναέρια διηπειρωτικού σιδηροδρόµου της Αµερικής το τηλεγραφική γραµµή που συνέδεε την 1869 (Πηγή: Υπερκατασκευές, National Ουάσιγκτον µε την Βαλτιµόρη. Το πρώτο Geographic Society). Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 5

6 µήνυµα που στάλθηκε µέσω αυτής της γραµµής ήταν το µήνυµα «Τι έχει καταφέρει ο Θεός!» (Βίβλος 23:23) από τον Samuel F. B. Morse ( ), εφευρέτη του τηλεγράφου και του οµώνυµου τηλεπικοινωνιακού κώδικα. Η κατασκευή του σιδηροδρόµου και συστήµατος τηλεγράφου την ίδια περίοδο δηµιούργησε µία µεγάλη αγορά για προϊόντα µαζικής παραγωγής, όπως σιδερένιες ράγες, ρόδες και ράβδους, και βασικά αγαθά όπως ξύλο, γυαλί, ταπετσαρίες, Εργοστάσιο µάλλινων κουβερτών στο κτλ. Επίσης, ο σιδηρόδροµος συνέδεσε Witney της Αγγλίας το 1897 (Πηγή: H.W. αποµακρυσµένες περιοχές, παρέχοντας Taunt, Oxfordshire County Libraries). αξιόπιστη µεταφορά παντός καιρού για εργοστασιακά αγαθά και δηµιουργώντας µαζικές αγορές για προϊόντα. Με την συνεχή βελτίωση των συστηµάτων µεταφορών και επικοινωνιών στην Αµερική, τις δεκαετίες του 1850 και 1860 άρχισαν να εµφανίζονται µεταπράτες εµπορευµάτων που αγόραζαν αγροτικά προϊόντα από αγρότες και τα πουλούσαν σε µεταποιητές και χονδρεµπόρους. Τις επόµενες δύο δεκαετίες του 1870 και 1880 άρχισαν να εµφανίζονται και επιχειρήσεις µαζικού λιανικού εµπορίου, όπως πολυκαταστήµατα και οίκοι παραγγελιών µέσω ταχυδροµείου. Η τεράστια ανάπτυξη των επιχειρήσεων αυτών δηµιούργησε την ανάγκη για την επινόηση νέων µεθόδων διοίκησης παραγωγής και λογιστικής και νέων µέτρων εκτίµησης της απόδοσης των λειτουργιών τους. Έτσι, ήδη από το 1870, ο Marshall Field, µετρούσε την απόδοση της λειτουργίας της επιχείρησής του µε βάση την ανακύκλωση (turnover) των αποθεµάτων, δηλαδή τον λόγο των ετήσιων πωλήσεων προς το µέσο υπάρχον απόθεµα, ενώ τα πρώτα χρόνια του 20 ου αιώνα, ο Otto Doering ανέπτυξε ένα καινοτόµο σύστηµα για την διαχείριση του τεράστιου όγκου παραγγελιών στην εµπορική εταιρία Sears. Το σύστηµα αυτό χρησιµοποιούσε µηχανικά µέσα για την αυτοµατοποίηση της διαβίβασης παραγγελιών και της µεταφοράς προϊόντων στην αποθήκη και ένα πολύπλοκο αυστηρό σύστηµα χρονοπρογραµµατισµού (Drucker, 1954). Η ανάπτυξη των αµερικανικών επιχειρήσεων µαζικού λιανικού εµπορίου στηρίχθηκε εν πολλοίς στην διαφήµιση, επειδή οι επιχειρήσεις αυτές απευθύνονταν σε ένα διάσπαρτο και συνεχώς µεταβαλλόµενο Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 6

7 καταναλωτικό κοινό. Αντίθετα, στην Ευρώπη και την Ιαπωνία η πώληση των αγαθών γινόταν δια ζώσης σε καθιερωµένα εµπορικά κέντρα (Hopp και Spearman, 2000). Στην Ελλάδα, τα πρώτα πραγµατικά εργοστάσια ιδρύθηκαν µετά το Σύµφωνα µε τον τµηµατάρχη της δηµόσιας οικονοµίας του υπουργείου Εσωτερικών Λ. Μανσόλα (1876), το 1867, η ελληνική βιοµηχανία αντιπροσωπευόταν από 22 ατµοκίνητα εργοστάσια συνολικής κινητήριας δύναµης 296 ίππων, ενώ το 1875 αντιπροσωπεύονταν από 89 ατµοκίνητα εργοστάσια συνολικής κινητήριας δύναµης ίππων που απασχολούσαν συνολικά γύρω στους εργάτες. Τα κυριότερα εργοστάσια ήταν κλωστοϋφαντουργίες, µεταξουργεία, αλευρόµυλοι, βυρσοδεψεία, ναυπηγεία, ελαιουργία και εργοστάσια οινοποιίας, στα αστικά κέντρα της Καλαµάτας, Σύρου, Πειραιά, Αθήνας, Ναυπλίου, Πάτρας, Χαλκίδας, Κέρκυρας, Λεβαδιάς, κτλ. 2.4 Η Εποχή της Μαζικής Παραγωγής Μεγάλης Κλίµακας και Μεγάλης Ταχύτητας ( ) Την περίοδο , ο εργοδηγός απέκτησε µεγάλη ισχύ και επιρροή, και γεννήθηκε το επάγγελµα του διευθυντή παραγωγής (Skinner, 1985). Η εποχή από τα µέσα της δεκαετίας του 1870 µέχρι τις αρχές του 20 ου αιώνα θα µπορούσε να χαρακτηρισθεί ως εποχή της µαζικής παραγωγής µεγάλης κλίµακας. Το 1875, ο Andrew Carnegie ( ) ξεκίνησε την λειτουργία της χαλυβουργίας Edgar Thomson Steel Works στην πόλη Pittsburgh των ΗΠΑ. Η χαλυβουργία αυτή ήταν η πρώτη που χρησιµοποίησε την καινοτόµο διεργασία παραγωγής χάλυβα που είχε πατεντάρει ο Henry Bessemer το 1855 και παρέµεινε για πολλές δεκαετίες η µεγαλύτερη χαλυβουργία στον κόσµο. Μέχρι τις αρχές του 20 ου αιώνα, η παραγωγή µεγάλης κλίµακας είχε εδραιωθεί στις βιοµηχανίες διεργασιών χάλυβα, αλουµινίου, πετρελαίου, Συναρµολόγηση εξαρτηµάτων της βιοµηχανίας κινητήρων αυτοκινήτων Standard Works στο Coventry της Αγγλίας το 1907 πριν την κινούµενη γραµµή συναρµολόγησης του Ford (Πηγή: Larkin Brothers, Αγγλία). Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 7

8 χηµικών, τροφίµων, καπνού, κτλ. Επίσης, είχε επιτευχθεί η µαζική παραγωγή µηχανολογικών προϊόντων, όπως ραπτοµηχανών, γραφοµηχανών, θεριστικών και βιοµηχανικών µηχανών, µε την εφαρµογή νέων µεθόδων κατασκευής και συναρµολόγησης τυποποιηµένων ανταλλακτικών µεταλλικών εξαρτηµάτων. Η επόµενη καινοτοµία στην βιοµηχανία ήταν η µαζική παραγωγή µεγάλης ταχύτητας που είδε το φως το 1913, όταν ο Henry Ford ( ) έθεσε σε λειτουργία την πρώτη κινούµενη γραµµή συναρµολόγησης αυτοκινήτων στο Highland Park της πολιτείας Michigan των ΗΠΑ. Ο Ford αντιλήφθηκε την σηµασία της γρήγορης παραγωγής προϊόντων για την µείωση του κόστους παραγωγής. Για να επιταχύνει την παραγωγή αυτοκινήτων αντικατέστησε την µετακίνηση των εργατών προς τα υπό κατασκευή προϊόντα που παρέµεναν σταθερά στην θέση τους µε την σταθερή ροή των προϊόντων µπροστά από τους εργάτες που παρέµεναν σταθεροί στις θέσεις εργασίας τους. Αν και η βασική αυτή ιδέα του Ford είχε τεράστια επιτυχία, η εµµονή του στην σηµασία της υψηλής παραγωγικότητας ενός τελικού προϊόντος τον έκανε να παραγνωρίσει την δυνατότητα παραγωγής διαφορετικών τελικών προϊόντων από τυποποιηµένα εξαρτήµατα. Με το γνωστό ρητό του «Ο πελάτης µπορεί να έχει όποιο χρώµα αυτοκινήτου θέλει αρκεί να είναι µαύρο», εξίσωνε την µαζική παραγωγή προϊόντων µε την οµοιοµορφία τους. Στην Ευρώπη, µετά την δεύτερη βιοµηχανική επανάσταση, η βιοµηχανία επεκτάθηκε γεωγραφικά τόσο ώστε να γίνεται λόγος για «εσωτερική Ευρώπη» που περικλειόταν από µια νοητή γραµµή που συνέδεε την Γλασκόβη, την Στοκχόλµη, το Στετίνο της Πολωνίας, την Τεργέστη και την Βαρκελώνη. Η «εξωτερική Ευρώπη» παρέµενε κυρίως αγροτική. Η αποικιοκρατική δράση που βρισκόταν σε χαµηλά επίπεδα το πρώτο µισό του 19 ου αιώνα αναζωογονήθηκε καθώς τα Ευρωπαϊκά κράτη στρέφονταν προς πολιτικές προστασίας και η ευρωπαϊκή αγορά έδειχνε σηµεία κορεσµού. Έτσι, στα 30 χρόνια µετά το 1880, ουσιαστικά ολόκληρη η Κινούµενη γραµµή συναρµολόγησης του µοντέλου T της Αφρική µοιράστηκε µεταξύ αυτοκινητοβιοµηχανίας Ford το 1913 (Πηγή: J. Heizer and των ευρωπαϊκών δυνάµεων. Η B. Render, Operations Management) Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 8

9 άνιση ανάπτυξη της βιοµηχανίας επηρέασε αποφασιστικά την ισορροπία δυνάµεων µεταξύ των κρατών. Μέχρι το 1870, η Γερµανία είχε εξισωθεί µε την Γαλλία τόσο πληθυσµιακά όσο και στην βιοµηχανική ανάπτυξη. Μεταξύ του 1870 και του 1914 η Γερµανία υπερέβη ταχύτατα την Γαλλία και στους δύο αυτούς τοµείς Η ώθηση στην Γερµανική βιοµηχανία δόθηκε µε την πολιτική ανάπτυξης κυρίως των ναυπηγείων. Η Αγγλία διατήρησε την πρωτοκαθεδρία στην Ευρώπη µε µικρότερη όµως απόσταση και κύριους ανταγωνιστές που προέρχονταν από τρεις πλευρές: τις ΗΠΑ, την Γερµανία και την Ιαπωνία. Η Ιαπωνία είχε αρχίσει να γνωρίζει µεγάλη ανάπτυξη της βιοµηχανίας της την εποχή της παλινόρθωσης του αυτοκράτορα Μουτσουχίτο (Μέϊτζι) το 1867 µε την κατάργηση της φεουδαρχίας. Η πρόοδος αυτή δεν ήταν αποτέλεσµα της εµφάνισης µιας δραστήριας τάξης επιχειρηµατιών ούτε τροφοδοτήθηκε από µεγάλα ξένα κεφάλαια. Η ώθηση δόθηκε από το κράτος που χρησιµοποίησε κεφάλαια από το εσωτερικό που αποκόµισε από την φορολογία µεγάλων κτηµάτων. Οι ιδιώτες αντικατέστησαν το κράτος αργότερα, και σήµερα έχουν στα χέρια τους όλη την οικονοµική δραστηριότητα της χώρας. Μετά την επωφελή για την Ιαπωνία συνθήκη του Σιµονοσέκι το 1894, που έληξε την σύρραξη µεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας, η Ιαπωνία χρησιµοποίησε τις κινεζικές αποζηµιώσεις για να επιχορηγήσει την σιδηρουργία και χαλυβουργία Γιαβάτα, που ιδρύθηκε το 1897 και άρχισε την παραγωγή της το 1901, χρησιµοποιώντας ως πρώτη ύλη κινεζικά µεταλλεύµατα. Μετά το 1900, ο πληθυσµός της Ιαπωνίας ξεπέρασε τις δυνατότητες παραγωγής τροφίµων της χώρας µε συνέπεια να δηµιουργηθεί η ανάγκη εισαγωγής καταναλωτικών αγαθών και τροφίµων. Οι αναπτυσσόµενες βιοµηχανίες υφασµάτων και καταναλωτικών αγαθών βελτιώθηκαν ώστε να καλύπτουν τις ιαπωνικές ανάγκες και να αποφέρουν τα απαραίτητα έσοδα για τις εισαγωγές πρώτων υλών. Στρατηγικές βιοµηχανίες, όπως η χαλυβουργία και οι κύριες σιδηροδροµικές γραµµές, βρίσκονταν υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης, αλλά η ανάπτυξη σηµειωνόταν ως επί το πλείστον στον ιδιωτικό τοµέα, συγκεντρωµένη σε οικονοµικούς και βιοµηχανικούς γίγαντες. Στην Ελλάδα, την περίοδο , η κατάσταση της βιοµηχανίας βελτιώθηκε Κλωστήριο στην πόλη Tomioka της Ιαπωνίας το 1871 σηµαντικά. Μεταξύ των (Πηγή: K. Frampton and K. Kudo, Japanese Building σηµαντικότερων αιτιών της Practice). Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 9

10 βελτίωσης αυτής ήταν: (1) η ψήφιση το 1884 από την βουλή του νέου δασµολογίου του τότε υπουργού Οικονοµικών και προέδρου της κυβέρνησης Χαρίλαου Τρικούπη ( ), το οποίο προέβλεπε την αύξηση των δασµών εισαγωγής ορισµένων προϊόντων που, αν και έγινε για εισπρακτικούς λόγους, βοήθησε την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών βιοµηχανιών και Υφαντουργείο Παπαγεωργίου στον Βόλο στις αρχές του βιοτεχνιών, (2) η σηµαντική 20ου αιώνα (Πηγή: Αρχείο Ζηµέρη, Η.Κ.Ι Βόλου). βελτίωση των συγκοινωνιών, (3) η αύξηση του πληθυσµού της χώρας και ιδιαίτερα των αστικών κέντρων µε την προσάρτηση της Θεσσαλίας το 1881, και (4) η υποτίµηση του ελληνικού νοµίσµατος το 1880 που είχε ως συνέπεια το 1895 να έχει χάσει το 45% της αξίας του, αν και µέχρι το 1910 την είχε επανακτήσει πλήρως. Το 1876, η ελληνική βιοµηχανία αριθµούσε 145 εργοστάσια µε συνολική κινητήρια δύναµη 1.97 ίππους (Smith, 1876). Η δεκαετία του 1910 µε τους Βαλκανικούς πολέµους ( ) και την επέκταση της Ελλάδας έδωσαν νέα ώθηση στην ελληνική βιοµηχανία ώστε να παύει πλέον η χώρα να παρουσιάζεται από οικονοµικής άποψης ως καθαρά αγροτική. Από το 1915 και µετά, η ζήτηση για προϊόντα που προήλθε από την συγκέντρωση συµµαχικού στρατού στην Μακεδονία κατά τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο ( ) σε συνδυασµό µε τον οικονοµικό αποκλεισµό της χώρας λόγω του υποβρυχίου πολέµου έδωσαν ιδιαίτερη ώθηση στην ελληνική βιοµηχανία. Η ώθηση αυτή έφερε κέρδη, αύξηση του βιοτικού επιπέδου και νέες καταναλωτικές ανάγκες που προκάλεσαν επενδύσεις σε νέες βιοµηχανίες. Την περίοδο ιδρύθηκαν 66 µεγάλες βιοµηχανικές επιχειρήσεις. 2.5 Η Καθιέρωση της Επιστηµονική ιοίκησης Μέθοδοι διοίκησης παραγωγής εφαρµόζονταν ήδη από την αρχαιότητα. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι και Κινέζοι συντόνισαν έργα τεράστιας κλίµακας για την κατασκευή των Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 10

11 πυραµίδων και του σινικού τείχους, αντίστοιχα. Ανάλογες µέθοδοι εφαρµόστηκαν και στην ελληνική και ρωµαϊκή εποχή. Όµως οι µέθοδοι αυτές ήταν εµπειρικές. Μόνον όταν οι διευθυντές παραγωγής άρχισαν να παρακολουθούν τις πρακτικές τους υπό το φως της ορθολογικής, συµπερασµατολογικής προσέγγισης που χαρακτηρίζει την επιστηµονική έρευνα Χειροδιαλογή µεταλλευµάτων στο "µεταλλοπλύσιο" της Γαλλικής Εταιρίας Μεταλλείων Λαυρίου στον Κυπριανό γύρω στα 1900 (Πηγή: Γ. Κ. Μάνθος, µπόρεσε η διοίκηση να ονοµασθεί επιστήµη και να κερδίσει µέρος του σεβασµού που δίδονταν σε άλλες επιστήµες όπως η ιατρική και η µηχανική. Όπως είναι φυσικό, οι Μεταλλευτικό-Μεταλλουργικό Λαύριο, πρώτοι υποστηρικτές µιας τέτοιας 1990). επιστηµονικής προσέγγισης της διοίκησης υπήρξαν µηχανικοί. Μάλιστα, ο σπουδαίος Φλωρεντινός καλλιτέχνης, µηχανικός και επιστήµονας Leonardo da Vinci ( ) ήταν από τους πρώτους που παρατήρησαν επιστηµονικά την ανθρώπινη εργασία, χρονοµετρώντας την ποσότητα χώµατος που µπορούσε να φτυαρίσει ένας εργάτης. Ωστόσο, όσο η παραγωγή γινόταν σε µικρές εγκαταστάσεις και επιδέχονταν άµεσης επιτήρησης, δεν υπήρχε κίνητρο για την ανάπτυξη συστηµατικών µεθόδων διοίκησης παραγωγής. Η διοίκηση πρωτοεµφανίστηκε ως επιστηµονικός κλάδος στα τέλη του 19 ου αιώνα µε την ανάπτυξη µεγάλων ολοκληρωµένων βιοµηχανικών επιχειρήσεων που λόγω της πολυπλοκότητάς τους απαιτούσαν προχωρηµένες και συστηµατικές µεθόδους ελέγχου. εδοµένου ότι οι ΗΠΑ ηγήθηκαν της προσπάθειας για ολοένα αυξανόµενη κλίµακα παραγωγής, µοιραία ηγήθηκαν και της διοικητικής επανάστασης που την συνόδευσε. Πάντως, πριν οι Αµερικανοί θεωρητικοί της διοίκησης παραγωγής αναπτύξουν τις ιδέες τους υπό το φως της δεύτερης βιοµηχανικής επανάστασης, ο Γερµανός φιλόσοφος, κοινωνιολόγος, ιστορικός και επαναστάτης, Karl Marx ( ), αναµφισβήτητα ο διανοούµενος του 19 ου αιώνα µε την µεγαλύτερη επιρροή σε θέµατα κοινωνιολογίας σε παγκόσµιο επίπεδο, το 1867 δηµοσίευσε τον πρώτο τόµο του βιβλίου του Το Κεφάλαιο. Στο Κεφάλαιο, ο Marx ανέπτυξε την δική του θεωρία για την αξία της εργασίας που βασιζόταν στην ιδέα της υπεραξίας και Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 11

12 της εκµετάλλευσης, η οποία θα οδηγούσε µοιραία στην µείωση της κερδοφορίας και στην κατάρρευση του βιοµηχανικού καπιταλισµού. Στην ανάλυσή του για την καπιταλιστική διαδικασία της παραγωγής, ο Marx ξεχώρισε δύο βασικές µορφές οργάνωσης της παραγωγής, την ετερογενή και την σειριακή, οι οποίες παίζουν πολύ διαφορετικούς ρόλους στην µετάλλαξη της παραγωγής από χειρονακτική σε µηχανοποιηµένη στην σύγχρονη βιοµηχανία. Στην πρώτη µορφή, το παραγόµενο προϊόν συναρµολογείται από επιµέρους εξαρτήµατα που κατασκευάζονται ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, και στην δεύτερη µορφή, το προϊόν οφείλει την τελική µορφή του σε µία σειρά από συνδεδεµένες επεξεργασίες και χειρισµούς. Επίσης, πριν από την καθιέρωση του µαζικού ενδιαφέροντος για την διοίκηση της παραγωγής που επήλθε µε το κίνηµα της επιστηµονικής διοίκησης στην Αµερική, όπως θα δούµε παρακάτω, µερικοί Άγγλοι συγγραφείς είχαν προβλέψει την συστηµατοποίηση της διοίκησης παραγωγής ήδη από την πρώτη βιοµηχανική επανάσταση. Ενδεικτικά, το 1892, ο µαθηµατικός Charles Babbage ( ), σχεδιαστής της διαφορικής µηχανής (difference engine), ενός µηχανολογικού υπολογιστή µαθηµατικών πράξεων, προάγγελου των σύγχρονων υπολογιστών, δηµοσίευσε το βιβλίο του δηµοσίευσε το βιβλίο του On the Economy of Machinery and Manufactures, το οποίο αναφερόταν σε διαδικασίες οργάνωσης και κοστολόγησης σε εργοστάσια. Από τα παλαιότερα κείµενα Αµερικανών συγγραφέων πάνω στην διοίκηση παραγωγής φαίνεται να είναι τα γράµµατα του James Waring See προς τον εκδότη του περιοδικού American Machinist που πρωτοεµφανίστηκαν το 1887 (Hopp και Spearman, 2000). Η ιδέα ότι η διοίκηση µπορούσε να αποτελεί επάγγελµα ήρθε στην επιφάνεια όταν η επιστήµη του µηχανικού άρχισε να αναγνωρίζεται ως επάγγελµα. Ο επαγγελµατικός σύλλογος American Society of Mechanical Engineers (ASME) που ιδρύθηκε το 1880 γρήγορα έγινε χώρος δηµόσιας συζήτησης για θέµατα που σχετίζονταν µε την λειτουργία και διοίκηση της παραγωγής. Το 1886, ο µηχανικός και συνιδρυτής της εταιρίας κλειδαριών Yale Lock Company, Henry Towne ( ), παρουσίασε εργασία του στον ASME µε τίτλο «The Engineer as an Economist», στην οποία ζητούσε την δηµιουργία µέσα στον ASME ενός οικονοµικού τµήµατος µε αντικείµενο την διοίκηση παραγωγής. Αν και ο ASME δεν δηµιούργησε τοµέα διοίκησης παρά 34 χρόνια αργότερα, ο Towne και άλλοι διατήρησαν τις συζητήσεις γύρω από θέµατα διοίκησης παραγωγής στο προσκήνιο του ASME. Το 1910, δηµοσιεύθηκε το πρώτο εγχειρίδιο µηχανικών βιοµηχανίας µε τίτλο Factory Organization and Administration από τον Hugo Diemer. Τρία χρόνια αργότερα, το 1913, ο Ford W. Harris δηµοσίευσε µια από τις πρώτες εφαρµογές µαθηµατικών προτύπων στην Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 12

13 διοίκηση παραγωγής, που αφορούσε τον καθορισµό του βέλτιστου µεγέθους παρτίδας παραγωγής (Harris, 1913). Αν υπάρχει ένας άνθρωπος που δηµιούργησε το ζωηρό ενδιαφέρον, τους φανατικούς οπαδούς και το συστηµατικό πλαίσιο που ήταν απαραίτητο για την ανακήρυξη της διοίκησης ως επιστήµης, αυτός ήταν ο Frederick W. Taylor ( ). Ο Taylor, που αναφέρεται συχνά ως ο πατέρας της επιστηµονικής διοίκησης (scientific management), ήταν µηχανολόγος µηχανικός µε αρκετές τεχνολογικές καινοτοµίες στο ενεργητικό του, πολλές από τις οποίες πατένταρε. Παρ όλες τις καινοτοµίες του, όµως, έµεινε γνωστός στην ιστορία κυρίως για τον σύστηµα διοίκησης παραγωγής που ανέπτυξε και εφάρµοσε. Ο κορµός του συστήµατος αυτού βασιζόταν στην αποσύνθεση των διαδικασιών παραγωγής στα συστατικά τους στοιχεία και στον ανασχεδιασµό των στοιχείων αυτών µε σκοπό την βελτίωση της αποδοτικότητάς τους. Έχοντας καθορίσει πρότυπα για τις διαδικασίες παραγωγής, στην συνέχεια ο Taylor εξέτασε πώς θα δοθούν κίνητρα στους εργάτες για να τα επιτύχουν. Σύµφωνα µε την θεωρία του, υπήρχε ένας ξεκάθαρος διαχωρισµός των καθηκόντων των διευθυντών και των εργατών. Οι διευθυντές ήταν υπεύθυνοι να παρέχουν µεθόδους και εργαλεία εργασίας, κίνητρα για εργασία, εκπαίδευση και βοήθεια στους εργαζοµένους για να επιλέγουν τη σωστή εργασία. Οι εργάτες ήταν υπεύθυνοι να εκτελούν τις εργασίες που σχεδίαζαν οι διευθυντές. Οι ιδέες του Taylor αποτυπώθηκαν στο βιβλίο του The Principles of Scientific Management που εκδόθηκε το Σήµερα, αναγνωρίζεται ευρέως ότι η πολύ µεγάλη συνεισφορά του Taylor στην διοίκηση Εσωτερικό Ναυπηγείου Cammell, Laird & Co., στο παραγωγής έγκειται Birkenhead της Αγγλίας το 1913 (Πηγή: Αρχείο Bedford περισσότερο στην Lemere). Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 13

14 συνειδητοποίηση ότι η διοίκηση παραγωγής µπορεί να προσεγγιστεί επιστηµονικά παρά στις τεχνικές που ανέπτυξε ο Taylor, οι οποίες στην πραγµατικότητα είναι περισσότερο µεθοδολογικές παρά επιστηµονικές. Οι θεωρίες του Taylor πυροδότησαν το κίνηµα της επιστηµονικής διοίκησης που ακολουθήθηκε από πολλούς άλλους. Ένας από τους παλιότερους συνεργάτες του Taylor ήταν ο Henry Gantt ( ), ο οποίος έµεινε γνωστός στην ιστορία για το διάγραµµα Gantt που χρησιµοποιείται και σήµερα στην διαχείριση έργων (project management). ύο από τους σηµαντικότερους συνηγόρους της επιστηµονικής διοίκησης ήταν ο Harrington Emerson ( ) και ο Frank Gilbreth ( ). Ο πρώτος πέτυχε σηµαντικές βελτιώσεις αποδοτικότητας στους αµερικανικούς σιδηροδρόµους και γι αυτό η γνώµη του είχε βαρύτητα στους επαγγελµατικούς κύκλους. Ο δεύτερος επέκτεινε την µελέτη χρόνων του Taylor στην µελέτη κινήσεων και εξέδωσε το βιβλίο The Psychology of Management το Οι πρωτοπόροι της επιστηµονικής διοίκησης δεν ήταν µόνο Αµερικανοί. Παρεµφερείς δραστηριότητες λάµβαναν χώρα στην Πολωνία, την Ρωσία, την Γαλλία και την Αγγλία. Το 1916, ο Γάλλος διευθυντής επιχειρήσεων Henri Fayol εξέδωσε την πρώτη συνολική θεωρία της διοίκησης στο βιβλίο του Administration Industrielle et Générale. 2.6 Η Άνοδος της Σύγχρονης Βιοµηχανικής Επιχείρησης ( ) Μέχρι το τέλος του Α Παγκοσµίου Πολέµου, η επιστηµονική διοίκηση είχε ριζώσει στις ΗΠΑ, και το αµερικανικό βιοµηχανικό σύστηµα είχε εδραιωθεί για τα καλά. Οι καθετοποιηµένες βιοµηχανίες µαζικής παραγωγής µεγάλης κλίµακας και µεγάλης ταχύτητας ήταν ο κανόνας. Οι βιοµηχανίες αυτές εκµεταλλεύονταν σε πολύ µεγάλο βαθµό τις οικονοµίες κλίµακας για την παραγωγή ενός προϊόντος. Το επόµενο βήµα για την ανάπτυξη της βιοµηχανίας ήταν η εκµετάλλευση των οικονοµιών εύρους, δηλαδή η χρήση κοινών πόρων για την παραγωγή και διανοµή µεγάλου εύρους προϊόντων. Η κλασική περίπτωση ανάπτυξης µέσω διαφοροποίησης είναι αυτή της αµερικανικής αυτοκινητοβιοµηχανίας General Motors (GM). Η GM, που είχε ιδρυθεί το 1908 από τον William C. Durant ( ) µετά από µία σειρά εξαγορών άλλων εταιριών, το 1920 βρέθηκε να είναι η πέµπτη µεγαλύτερη βιοµηχανική επιχείρηση στις ΗΠΑ. Όµως, η εταιρία ήταν προβληµατική λόγω της έλλειψης συντονισµού των επιµέρους εταιριών της. Την κατάσταση έσωσε ο ιδρυτής της εταιρίας παραγωγής εκρηκτικών Du Pont Powder Company, Pierre Du Pont ( ). Ήδη από το 1917, ο Du Pont είχε κάνει την δική του εταιρία την πρώτη αµερικανική εταιρία Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 14

15 µε την οργανωτική δοµή ενός συγκεντρωτικού ολοκληρωµένου οργανισµού µε πολλά τµήµατα. Η εταιρία του Du Pont είχε επενδύσει σηµαντικά στην GM, και γι αυτό το 1920, ανέλαβε ο ίδιος την διοίκηση της GM. Ο Du Pont ανάθεσε στον Alfred P. Sloan ( ) (ο οποίος έδωσε το όνοµά του στην Σχολή ιοίκησης του Massachusetts Institute of Technology) την αναδιοργάνωση της εταιρίας. Ο Sloan αναδιοργάνωσε την GM έτσι ώστε να αποτελείται από ένα ισχυρό γενικό γραφείο που συντόνιζε αλλά δεν διηύθυνε έναν αριθµό αυτόνοµων τοµέων, ο καθένας εκ των οποίων στόχευε σε διαφορετικές αγορές (π.χ. τα µοντέλα της εταιρίας Cadillac στόχευαν στο αγοραστικό κοινό υψηλού εισοδήµατος, τα µοντέλα των εταιριών Buick και Oldsmobile στο αγοραστικό κοινό µεσαίου εισοδήµατος, και τα µοντέλα της Chevrolet στο αγοραστικό κοινό χαµηλού εισοδήµατος). Το γενικό γραφείο ανέπτυξε καινοτόµες διαδικασίες για την πρόβλεψη της ζήτησης, την παρακολούθηση των αποθεµάτων και την εκτίµηση του µεριδίου αγοράς των επιµέρους τοµέων. Η συγκεντρωτική οργανωτική δοµή που εισήγαγε ο Du Pont είναι χαρακτηριστική των σύγχρονων επιχειρήσεων, ενώ η αποκεντρωµένη δοµή που εισήγαγε ο Sloan είναι χαρακτηριστική των σύγχρονων οµίλων επιχειρήσεων. Η ραγδαία ανάπτυξη και ολοκλήρωση των βιοµηχανικών επιχειρήσεων δηµιούργησε συστήµατα πολύ µεγάλα για να διοικούνται από τους ιδιοκτήτες τους. Έτσι, η ευθύνη για την λήψη αποφάσεων περνούσε όλο και περισσότερο στα χέρια υψηλών και µεσαίων διευθυντικών στελεχών. Τα στελέχη αυτά, που γύρω στις αρχές του 19 ου αιώνα προέρχονταν από τις τάξεις των εργατών, την εποχή του µεσοπολέµου ήταν εν πολλοίς απόφοιτοι πανεπιστηµίων, εκπαιδευµένοι στις παραδοσιακές επιστήµες του µηχανολόγου, ηλεκτρολόγου, χηµικού και πολιτικού µηχανικού. Μερικοί από αυτούς ξεκίνησαν να αναζητούν εκπαίδευση σε θέµατα διοίκησης στις νεοσύστατες σχολές διοίκησης (business schools) και στα τµήµατα µηχανικών βιοµηχανίας ή µηχανικών παραγωγής και βιοµηχανικής διοίκησης (industrial engineering), όπως έχει επικρατήσει ο όρος στα ελληνικά. Το πρώτο προπτυχιακό πρόγραµµα διοίκησης ιδρύθηκε το 1881 στο Wharton School του University of Pennsylvania, ενώ το πρώτο πρόγραµµα µηχανικών βιοµηχανίας ιδρύθηκε στο Penn State University το Την περίοδο του µεσοπολέµου τέθηκαν οι βάσεις για δύο σηµαντικές περιοχές της διοίκησης παραγωγής: την µελέτη των ανθρώπινων σχέσεων στην παραγωγή και την διοίκηση ποιότητας. Συγκεκριµένα, την περίοδο , µια οµάδα ερευνητών καθοδηγούµενη από τον Elton Mayo του Πανεπιστηµίου Harvard πραγµατοποίησε µια σειρά Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 15

16 µελετών στο εργοστάσιο Hawthorne της εταιρίας Western Electric στο Σικάγο για την επίδραση του φωτισµού στην αποδοτικότητα των εργατών. Οι µελέτες αυτές που ξεκίνησαν µε κάπως στενό αντικείµενο επεκτάθηκαν και έφεραν στο προσκήνιο την ιδέα ότι η παραγωγικότητα δεν επηρεάζεται µόνον από την τεχνολογία αλλά και από την παροχή κινήτρων στους εργάτες. Η Παραγωγή τούβλων στο Πλινθοκεραµοποιείο θεωρία των κινήτρων αναπτύχθηκε Τσαλαπάτα στον Βόλο την περίοδο του περισσότερο τις δεκαετίες του 940, 1950 µεσοπολέµου (Πηγή: Αρχείο Η.Κ.Ι. Βόλου). και 1960 από τους Abraham Maslow, Frederic Herzberg και Douglas McGregor, αντίστοιχα. Το 1924, ο Walter A Shewhart των Bell Telephone Laboratories της εταιρίας Western Electric εισήγαγε για πρώτη φορά τα διαγράµµατα ελέγχου ποιότητας, θέτοντας τις επιστηµονικές βάσεις του ελέγχου ποιότητας. Το 1931, εξέδωσε το πρώτο σηµαντικό βιβλίο πάνω σε θέµατα ποιότητας µε τίτλο Economic Control of Quality of Quality of Manufactured Product. Στην Ελλάδα, η ραγδαία ανάπτυξη της βιοµηχανίας που άρχισε το 1915 συνεχίστηκε και την δεκαετία του 1920 µε την εγκατάσταση προσφύγων το 1922, που έφερε φθηνά εργατικά χέρια στην βιοµηχανία και διεύρυνε το πεδίο της εγχώριας κατανάλωσης. Για την ανάπτυξη και την προαγωγή της βιοµηχανίας σηµαντικό ρόλο έπαιξε και η ίδρυση, το 1923, του Τεχνικού Επιµελητηρίου Ελλάδος (ΤΕΕ), που αποσκοπούσε στην προαγωγή της τεχνικής κίνησης στην χώρα. Το 1933, λειτουργούσαν στην Ελλάδα βιοµηχανίες µε κινητήρια δύναµη ίππους και εργάτες. Πάντως, η ελληνική βιοτεχνία και βιοµηχανία δεν αναπτύχθηκε σε ευρεία κλίµακα για πολλούς λόγους, ένας εκ των οποίων ήταν και η έλλειψη εργοδηγών και εργατών µε τεχνική κατάρτιση. Ο δύο φορές υπουργός Γεωργίας, Εµπορίου και Βιοµηχανίας και καθηγητής πολιτικής οικονοµίας στην ΑΣΟΕ, Γεώργιος Χαριτάκης ( ), έγραφε χαρακτηριστικά: «Η έλλειψις γενικωτέρας τεχνικής και οικονοµικής µορφώσεως υπήρξε καθ υµάς η κυρία αφορµή, ένεκα της οποίας η ελληνική οικονοµία εξελίχθη τόσο βραδέως, και ο κύριος λόγος για τας υπάρχουσας ελλείψεις εις την οργάνωσιν της συγχρόνου ελληνικής βιοµηχανίας. Καίτοι δε σήµερον Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 16

17 έχοµεν ειδικούς κατέχοντας τεχνικάς γνώσεις, και αυτοί όµως υστερούν από γενικωτέρας εγκυκλοπαιδικής και οικονοµικής απόψεως» (Χαριτάκης, 1927). Στην έλλειψη τεχνικής και οικονοµικής µόρφωσης των περισσότερων διευθυντών ελληνικών βιοµηχανιών ο Χαριτάκης απέδωσε και το γεγονός ότι η ελληνική επιχείρηση δεν είχε πεισθεί για την σηµασία που έχει για την βιοµηχανική παραγωγή η συγκέντρωση και ολοκλήρωση της παραγωγής. 2.7 Η Καθιέρωση της ιοικητικής Επιστήµης / Επιχειρησιακής Έρευνας Η ιδέα του Taylor ότι ο σχεδιασµός και η εκτέλεση των εργασιών είναι δύο ξεχωριστές λειτουργίες ήταν µια απλή (για τα σηµερινά δεδοµένα) αλλά πολύ σηµαντική ιδέα που είχε τεράστια συνεισφορά στην άνοδο της αµερικανικής βιοµηχανίας την περίοδο του µεσοπολέµου. Όµως, η αντίληψη ότι ο σχεδιασµός των εργασιών είναι αποκλειστικά δουλειά των διευθυντών και η εκτέλεσή τους είναι αποκλειστικά δουλειά των εργατών, που ρίζωσε βαθιά στο αµερικανικό σύστηµα διοίκησης, αποθάρρυνε του αµερικανούς εργάτες από το να αντιµετωπίζουν δηµιουργικά την εργασία τους. Η αποσύνθεση των διαδικασιών παραγωγής στα συστατικά τους στοιχεία και η εστίαση στον ανασχεδιασµό των στοιχείων αυτών µε σκοπό την βελτίωση της αποδοτικότητάς τους, απέφερε βραχυπρόθεσµα οφέλη, αλλά µακροπρόθεσµα έπασχε, διότι αποτύγχανε να συλλάβει το σύνολο των εργασιών ως ένα ενιαίο σύστηµα. Αυτό είχε µακροχρόνιες αρνητικές συνέπειες στην καινοτοµία προϊόντων και διαδικασιών και στην ποιότητα, η διασφάλιση της οποίας στηρίχθηκε στην επιθεώρηση αντί στην πρόληψη. Αν και µια από τις πρώτες απόπειρες συστηµικής προσέγγισης της διοίκησης ήταν το έργο του Chester Barnard (1938), η συστηµική ανάλυση σε θέµατα λήψης αποφάσεων αναπτύχθηκε και ανδρώθηκε µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο (Ackoff, 1956). Κινούµενος στην ίδια περίπου περιοχή της συστηµικής θεώρησης, το 1954, ο Peter Drucker (1954) εισήγαγε την έννοια της διοίκησης δι αντικειµενικών στόχων (management by objectives ή MBO), σύµφωνα µε την οποία, η διοίκηση πληροφορείται επί των αποτελεσµάτων ολοένα µικρότερων περιόδων του επιχειρηµατικού χρόνου (Ζευγαρίδης, 1972). Η επιστήµη που είχε τεράστια επίδραση στην ακαδηµαϊκή κυρίως αντίληψη της διοίκησης παραγωγής, µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο, ήταν η διοικητική επιστήµη (management science). Η διοικητική επιστήµη αφορά στην εφαρµογή ποσοτικών (µαθηµατικών και υπολογιστικών) προτύπων και τεχνικών για την περιγραφή, κατανόηση και επίλυση προβληµάτων διοίκησης. Αν και ένας αριθµός των µαθηµατικών τεχνικών που Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 17

18 απαρτίζουν την διοικητική επιστήµη αναπτύχθηκαν πριν τον 20 ο αιώνα, η διοικητική επιστήµη προωθήθηκε κατά την διάρκεια του Β Παγκοσµίου Πολέµου µε το όνοµα «επιχειρησιακή έρευνα» (operations ή operational research), όταν η στρατιωτική ηγεσία της Αγγλίας ανέθεσε σε οµάδες επιστηµόνων να εφαρµόσουν επιστηµονικές µεθόδους για την λήψη αποφάσεων σε στρατιωτικές επιχειρήσεις. Οι ποσοτικές αναλύσεις των επιστηµόνων βοήθησαν σηµαντικά στις νίκες των συµµάχων στην Αεροµαχία του Λονδίνου, την Ναυµαχία του Βορείου Ατλαντικού και την Επιχείρηση του Ειρηνικού. Σήµερα, οι όροι «διοικητική επιστήµη» και «επιχειρησιακή έρευνα» είναι περίπου συνώνυµοι αν και η διοικητική επιστήµη είναι η περισσότερο εφαρµοσµένη εκ των δύο ενώ η επιχειρησιακή έρευνα αναφέρεται περισσότερο στην µαθηµατική µεθοδολογία. Μετά τον πόλεµο, η επιχειρησιακή έρευνα γνώρισε ραγδαία ανάπτυξη και οι τεχνικές της εφαρµόσθηκαν σε προβλήµατα διοίκησης στην βιοµηχανία και στις υπηρεσίες. Οι κυριότερες τεχνικές της επιχειρησιακής έρευνας είναι ο µαθηµατικός (γραµµικός, µη γραµµικός, ακέραιος, δυναµικός) προγραµµατισµός, η θεωρία παιγνίων, η θεωρία αποθεµάτων, η προσοµοίωση, στοχαστικές τεχνικές (Μαρκοβιανές αλυσίδες, θεωρία ουρών αναµονής, προβλέψεις), τεχνικές δικτύων, κ.α. Πολλές από τις θεωρίες και τις τεχνικές της επιχειρησιακής έρευνας θεµελιώθηκαν τις δεκαετίες του 1950 και 1960 και εφαρµόσθηκαν µεταξύ άλλων και σε προβλήµατα διοίκησης παραγωγής. Για παράδειγµα, η µέθοδος της εκθετικής εξοµάλυνσης που χρησιµοποιείται στις προβλέψεις πιστώνεται στον R. G. Brown (1962), ο οποίος την εποχή εκείνη εργαζόταν στην εταιρία συµβούλων επιχειρήσεων Arthur D. Little. Μερικά χρόνια αργότερα, οι Box και Jenkins (1970) εισήγαγαν µια προηγµένη τεχνική για την πρόβλεψη χρονοσειρών που εκµεταλλευόταν πιθανές εξαρτήσεις µεταξύ των τιµών των χρονοσειρών από περίοδο σε περίοδο. Οι Holt et al. (1960) παρουσίασαν την πρώτη ολοκληρωµένη περιγραφή µιας µεθόδου για την επίλυση Η διαχείριση αποθεµάτων είναι µια από τις βασικές προβληµάτων συγκεντρωτικού περιοχές της διοίκησης παραγωγής (Πηγή: N. Slack, S.. Chambers and R. Johnson, Operations Management). Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 18

19 προγραµµατισµού (aggregate planning) και την εφαρµογή της σε µια βιοµηχανία παραγωγής χρωµάτων. Ο συγκεντρωτικός προγραµµατισµός σχετίζεται στενά µε τον ιεραρχικό προγραµµατισµό παραγωγής (hierarchical production planning) που εισήγαγαν οι Hax και Meal (1975). Το πρώτο βιβλίο θεωρίας ελέγχου αποθεµάτων εκδόθηκε από τον Whiting (1953). Οι Churchman et al. (1957) ανέπτυξαν το πρώτο ντετερµινιστικό µαθηµατικό πρότυπο ελέγχου αποθεµάτων µε εκπτώσεις για παραγγελίες µεγάλης κλίµακας, και οι Hardley και Whitin (1963) παρουσίασαν τα πρώτα πρότυπα προβληµάτων ντετερµινιστικού ελέγχου αποθεµάτων µε περιορισµούς προϋπολογισµού και χώρου. Οι Wagner και Whitin (1958) ήταν οι πρώτοι που αναγνώρισαν την βασική ιδιότητα της βέλτιστης πολιτικής ελέγχου αποθεµάτων για συστήµατα αποθεµάτων µε χρονικά µεταβαλλόµενη ζήτηση και περιοδική αναθεώρηση. Από την δεκαετία του 1960 και µετά το ακαδηµαϊκό ενδιαφέρον για προβλήµατα ελέγχου αποθεµάτων στράφηκε σε στοχαστικά πρότυπα. Ένα από τα πρώτα σηµαντικά βιβλία στην περιοχή αυτή ήταν το βιβλίο των Arrow et al. (1958). Η αρχική µοντελοποίηση του κλασικού προβλήµατος ελέγχου αποθεµάτων συστηµάτων εφοδιασµού µε πολλαπλά κλιµάκια (multiechelon) έγινε από τους Clark και Scarf (1960), και η βάση για στρατιωτικές εφαρµογές τέτοιων συστηµάτων τέθηκε από τον Sherbrooke (1968). Η πρώτη σηµαντική εργασία µε αναλυτικά αποτελέσµατα για στρατηγικές της βέλτιστης ακολουθίας εργασιών (sequencing) δηµοσιεύθηκε από τον Johnson (1954). Η δουλειά του Johnson προκάλεσε µεγάλο ενδιαφέρον για τον χρονοπρογραµµατισµό (scheduling) εργασιών. Η εξαίρετη µονογραφία των Conway et al. (1967) αναφέρει πάνω από 200 σχετικές δηµοσιεύσεις µέχρι το Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, αναπτύχθηκαν και δύο τεχνικές για την επίλυση διαφορετικών προβληµάτων διοίκησης έργων (project management), η µέθοδος κρίσιµης διαδροµής (critical path method ή CPM) και η τεχνική αποτίµησης και αναθεώρησης έργων (project evaluation and review technique ή PERT). Η πρώτη ήταν αποτέλεσµα µια κοινής προσπάθειας των εταιριών Du Pont και Remington Rand (Walker και Sayer, 1959). Η δεύτερη ήταν απόρροια του προγράµµατος Polaris Weapons Systems που ανέλαβε το Πολεµικό Ναυτικό των ΗΠΑ το 1958 (Department of Navy, 1958). Τις δύο δεκαετίες µετά τον πόλεµο ιδρύθηκαν και πολλοί µη κερδοσκοπικοί οργανισµοί που στόχο είχαν την προαγωγή της επιστήµης των µηχανικών βιοµηχανίας και της επιχειρησιακής έρευνας / διοικητικής επιστήµης. Το 1948 ιδρύθηκε το Institute of Industrial Engineering (IIE) που είχε σκοπό την προαγωγή της εφαρµογής, εκπαίδευσης, κατάρτισης, έρευνας και ανάπτυξης της επιστήµης του µηχανικού βιοµηχανίας. Την ίδια Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 19

20 χρονιά ιδρύθηκε στο Λονδίνο το Operational Research Club, η πρώτη εταιρία επιχειρησιακής έρευνας στον κόσµο, η οποία µετεξελίχθηκε σε OR Society, πέντε χρόνια αργότερα. Το 1952 ιδρύθηκε στη Αµερική η Operations Research Society of America (ORSA) και έναν χρόνο αργότερο το Institute of Management Sciences. Το 1995, οι δύο αυτοί οργανισµοί συγχωνεύτηκαν σε έναν ενιαίο φορέα µε την ονοµασία Institute for Operations Research and the Management Sciences (INFORMS). Σήµερα, το INFORMS περιέχει οκτώ συλλόγους (societies), ένας εκ των οποίων είναι ο Manufacturing and Service Operations Management Society (MSOM). Το 1957, ιδρύθηκε η American Production and Inventory Control Society (APICS) που είχε σκοπό να παρέχει πληροφόρηση και υπηρεσίες σε θέµατα διοίκησης παραγωγής και αποθεµάτων. Το 1959, ιδρύθηκε η διεθνής οµοσπονδία των εταιριών επιχειρησιακής έρευνας, International Federation of Operational Research Societies (IFORS), µε αρχικά µέλη τις εταιρίες επιχειρησιακής έρευνας της Γαλλίας, της Αγγλίας και των ΗΠΑ. Το 1962 ιδρύθηκε η Ελληνική Εταιρία ιοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕ Ε) µε σκοπό την διάδοση, ανάπτυξη και προβολή των αρχών, των µεθόδων και της πρακτικής της σύγχρονης διοίκησης. Η ΕΕ Ε έχει ιδρύσει επτά εξειδικευµένα ινστιτούτα, ένα εκ των οποίων είναι Ινστιτούτο ιοικήσεως Παραγωγής Προϊόντων και Υπηρεσιών (Ι ΙΠ/ΠΟΥ). Η Ελληνική Εταιρία Επιχειρησιακών Ερευνών (ΕΕΕΕ) ιδρύθηκε το Το 1976 ιδρύθηκε ο σύνδεσµος των ευρωπαϊκών εταιριών επιχειρησιακής έρευνας µε την επωνυµία EURO. 2.8 Η Βιοµηχανία µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο (1945- σήµερα) Γραµµή παραγωγής σκελετών τηλεοράσεων στο εργοστάσιο RCA Victor Divion στην Indianapolis των ΗΠΑ το 1951 (Πηγή: NY Times photo archives). Αν και η σύγχρονη αµερικανική βιοµηχανική επιχείρηση είχε εδραιωθεί την δεκαετία του 1920, η οικονοµική ύφεση την δεκαετία του 1930 και ο Β Παγκόσµιος Πόλεµος ( ) απέτρεψε την χώρα από το να καρπωθεί όλα τα οφέλη από τον ισχυρό βιοµηχανικό της τοµέα. Μετά από τον πόλεµο, όµως, τις δεκαετίες του 1950 και 1960, η Αµερική γνώρισε την πραγµατικά χρυσή εποχή της βιοµηχανίας της. Η αµερικανική Copyright Γιώργος Λυµπερόπουλος 20

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1)

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1) ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1) 1 Προέλευση και ιστορία της Επιχειρησιακής Έρευνας Αλλαγές στις επιχειρήσεις Τέλος του 19ου αιώνα: βιομηχανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΑΟ Ε-ΕΠΑΛ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΟΜΑ Α Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.10, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα του την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

a) Frederick Taylor b) Henri Fayol c) Max Weber d) Gantt

a) Frederick Taylor b) Henri Fayol c) Max Weber d) Gantt ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 (Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ) Να σηµειώσετε µε Σ (σωστό) ή Λ (λάθος) στο τέλος των προτάσεων: 1. Ο Gantt υποστήριξε την ανάγκη για ανάπτυξη της συνεργασίας και της κατανόησης µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ιοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών

ιοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών ιοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών Η φιλοσοφία Just-in-Time Γιώργος Ιωάννου, Ph.D. Αναπληρωτής Καθηγητής Σύνοψη διάλεξης Ορισµός Προέλευση JIT Το παράδειγµα τηςtoyota Βασικές αρχές JIT Στόχοι JIT Τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Η επιστήμη της Διοίκησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Η επιστήμη της Διοίκησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Η επιστήμη της Διοίκησης 1 Η ανάγκη για Διοίκηση υπάρχει από τότε που οι άνθρωποι σχημάτισαν ομάδες, για να πετύχουν αυτά που δεν μπορούσαν να πετύχουν μόνοι τους. Η σημασία της Διοίκησης αναγνωρίζεται:

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση Ε. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 3 Η βιοµηχανική επανάσταση ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών

Διοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών Διοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών Εισαγωγή -1 Γιώργος Ιωάννου, Ph.D. Αναπληρωτής Καθηγητής Σύνοψη διάλεξης Ορισμός διοίκησης παραγωγής και υπηρεσιών Ιστορική αναδρομή Βασικές αρχές Αποφάσεις που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

2 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 2 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί. H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί. H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ ΜΑΘΗΜΑ 3ο Μάνατζµεντ - Ορισµοί H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί... η τέχνη να φέρνεις εις πέρας κάθε έργο µε τη στήριξη και την συµµετοχή ατόµων οργανωµένων

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΕΣ: Κοτούπα Φρειδερίκη, Α.Μ.3573 Μπασούκου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Χωρικού Σχεδιασμού. 4 ο Μάθημα Χωροθέτηση οικονομικών δραστηριοτήτων

Θεωρία Χωρικού Σχεδιασμού. 4 ο Μάθημα Χωροθέτηση οικονομικών δραστηριοτήτων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική ομάδα: Ελένη Ανδρικοπούλου, Γρηγόρης Καυκαλάς 4 ο Μάθημα Χωροθέτηση οικονομικών δραστηριοτήτων Εισήγηση: Γρηγόρης Καυκαλάς Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 20 ος αιώνας } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 1 Taylor F. (1911) The Principles of Scientific Management. επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας περιεχομένων. Μέρος 1ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ LOGISTICS

Πίνακας περιεχομένων. Μέρος 1ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ LOGISTICS Πίνακας περιεχομένων Εισαγωγικό Σημείωμα Ελληνικής Έκδοσης..............................................17 Εισαγωγικό σημείωμα................................................................ 19 Ευχαριστίες

Διαβάστε περισσότερα

Operations Management Διοίκηση Λειτουργιών

Operations Management Διοίκηση Λειτουργιών Operations Management Διοίκηση Λειτουργιών Διδάσκων: Δρ. Χρήστος Ε. Γεωργίου xgr@otenet.gr 3 η εβδομάδα μαθημάτων 1 Το περιεχόμενο της σημερινής ημέρας Συστήµατα προγραµµατισµού, ελέγχου και διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΧΟΛΕΣ ΤΟΥ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ: ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞEΛΙΞΗ. ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ (SCIENTIFIC MOVEMENT) Frederick Taylor, 1911 ΘΕΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΧΟΛΕΣ ΤΟΥ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ: ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞEΛΙΞΗ. ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ (SCIENTIFIC MOVEMENT) Frederick Taylor, 1911 ΘΕΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ 1 ΣΧΟΛΕΣ ΤΟΥ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ: ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞEΛΙΞΗ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Θα παρουσιαστεί η εξελικτική πορεία των αρχών διοίκησης Το επιστηµονικό κίνηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΙΙ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΙΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Σημασία της Επιχείρησης. Ιστορία Διοίκησης. Αρχαία Ελλάδα. Σύγχρονη Διοίκηση 1 / Εισαγωγικές Έννοιες

Κεφάλαιο 2. Σημασία της Επιχείρησης. Ιστορία Διοίκησης. Αρχαία Ελλάδα. Σύγχρονη Διοίκηση 1 / Εισαγωγικές Έννοιες Κεφάλαιο 2 2.1 Εισαγωγικές Έννοιες Σημασία της Επιχείρησης Από τότε που οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να σχηματίζουν ομάδες για να επιτύχουν στόχους, τους οποίους δε μπορούσαν να επιτύχουν ως άτομα, εμφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ένα σηµαντικό χαρακτηριστικό γνώρισµα των τελευταίων ετών αλλά και αυτών που ακολουθούν είναι οι αλλαγές που σηµειώνονται στο χώρο των επιχειρήσεων.

Ένα σηµαντικό χαρακτηριστικό γνώρισµα των τελευταίων ετών αλλά και αυτών που ακολουθούν είναι οι αλλαγές που σηµειώνονται στο χώρο των επιχειρήσεων. Atlantis MRP & MRP II MRP I Ένα σηµαντικό χαρακτηριστικό γνώρισµα των τελευταίων ετών αλλά και αυτών που ακολουθούν είναι οι αλλαγές που σηµειώνονται στο χώρο των επιχειρήσεων. Στις προβλέψεις αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ : Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΕΡΙΟΔΟΥ : ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΟΜΑΔΑ Α

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ : Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΕΡΙΟΔΟΥ : ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΟΜΑΔΑ Α 1 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ : Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΕΡΙΟΔΟΥ : ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΘΕΜΑ Α1 : ΟΜΑΔΑ Α Α.1.1 Να δώσετε το περιεχόμενο του ακόλουθου όρου: α. Εθνικές γαίες Α.1.2 Να

Διαβάστε περισσότερα

H ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ 40 & 43

H ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ 40 & 43 H ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ 40 & 43 H Ευρωπαϊκή βιομηχανία είναι συγκεντρωμένη σε: Ολλανδία, Βέλγιο Γαλλία Αυστρία Βρετανία Τσεχία Βόρεια Ιταλία Βόρεια Ισπανία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓAΝΩΣΗ / ΔΙΟIΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓHΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚEΣ EΝΝΟΙΕΣ. Διοίκηση Παραγωγής & Συστημάτων Υπηρεσιών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

ΟΡΓAΝΩΣΗ / ΔΙΟIΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓHΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚEΣ EΝΝΟΙΕΣ. Διοίκηση Παραγωγής & Συστημάτων Υπηρεσιών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΡΓAΝΩΣΗ / ΔΙΟIΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓHΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚEΣ EΝΝΟΙΕΣ Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Διοίκηση Παραγωγής & Συστημάτων Υπηρεσιών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ...1 1.1 ΠΕΡΙΟ ΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ...1 1.2 ΑΙΤΙΑ ΓΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ...5 1.3 ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ...

1 ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ...1 1.1 ΠΕΡΙΟ ΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ...1 1.2 ΑΙΤΙΑ ΓΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ...5 1.3 ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ... 1 ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ...1 1.1 ΠΕΡΙΟ ΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ...1 1.2 ΑΙΤΙΑ ΓΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ...5 1.3 ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ...6 ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΟ ΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Στο σχ.1.1 φαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΓΕΝΙΚΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΛΕΩΝΙ ΑΣ ΜΟΣΧΟΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ Η υπεροχή του σιδηρόδροµου σε ταχύτητα, οικονοµία, προστασία περιβάλλοντος, ασφάλεια κλπ. έναντι των

Διαβάστε περισσότερα

http://www.economics.edu.gr 7

http://www.economics.edu.gr 7 6 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1.3 Λειτουργίες της Επιχείρησης 1.3.1 Η αλυσίδα των Επιχειρησιακών Λειτουργιών Όπως κάθε οργανισµός, έτσι και η επιχείρηση, προκειµένου να ζήσει, ν ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

ανάλυσης Δρ. Βασιλική Καζάνα

ανάλυσης Δρ. Βασιλική Καζάνα Ιστορία του Μάνατζμεντ- Πρότυπα ανάλυσης Δρ. Βασιλική Καζάνα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Δράμας Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής Τηλ. & Φαξ: 25210

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Παραγωγής & Συστημάτων Υπηρεσιών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Διοίκηση Παραγωγής & Συστημάτων Υπηρεσιών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΡΓAΝΩΣΗ / ΔΙΟIΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓHΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚEΣ EΝΝΟΙΕΣ Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Διοίκηση Παραγωγής & Συστημάτων Υπηρεσιών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Λέκτορας Ι. Γιαννατσής Καθηγητής Π. Φωτήλας Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ «Η βασική λειτουργία της Διοίκησης παραμένει ίδια: να κάνει δυνατή την αποδοτική συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης & Διοίκησης. Τάσεις και προβληματισμοί στην επιστήμη του Μάνατζμεντ

Αρχές Οργάνωσης & Διοίκησης. Τάσεις και προβληματισμοί στην επιστήμη του Μάνατζμεντ Αρχές Οργάνωσης & Διοίκησης Τάσεις και προβληματισμοί στην επιστήμη του Μάνατζμεντ Ιστορική Εξέλιξη Γραφειοκρατία Διοικητική Θεωρία Οργανωτική Επιστήμη Ανθρωπίνων Πόρων Επιστημονικό Μάνατζμεντ Πειράματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I Αναπλ. Καθηγητής Δ.Μ. Εμίρης Λέκτορας Ι. Γιαννατσής Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ «Η βασική λειτουργία της Διοίκησης παραμένει ίδια: να κάνει δυνατή την αποδοτική συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Ιστορική εξέλιξη της Επιστήμης της ς Ευγενία Πετρίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1 Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γραφικές παραστάσεις µε υπολογιστές έχουν προχωρήσει πολύ από τότε που οι ε- πιστήµονες που δούλευαν

Διαβάστε περισσότερα

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης Οικονομική της Τεχνολογίας Διάλεξη 6 η: Οικονομική Θεωρία και το Ζήτημα της Τεχνολογικής Αλλαγής: & II 1 Ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων. Ενότητα 2: Προσεγγίσεις της Διοίκησης Επιχειρήσεων από τις διάφορες Σχολές Πουλιόπουλος Λεωνίδας Τμήμα Διεθνούς Εμπορίου

Διοίκηση Επιχειρήσεων. Ενότητα 2: Προσεγγίσεις της Διοίκησης Επιχειρήσεων από τις διάφορες Σχολές Πουλιόπουλος Λεωνίδας Τμήμα Διεθνούς Εμπορίου Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 2: Προσεγγίσεις της Διοίκησης Επιχειρήσεων από τις διάφορες Σχολές Πουλιόπουλος Λεωνίδας Τμήμα Διεθνούς Εμπορίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑ ΑΣ Τµήµα Επιστηµονικού & Αναπτυξιακού Έργου. Ηµερίδα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑ ΑΣ Τµήµα Επιστηµονικού & Αναπτυξιακού Έργου. Ηµερίδα ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑ ΑΣ Τµήµα Επιστηµονικού & Αναπτυξιακού Έργου Ηµερίδα «Η Ναυπηγική Βιοµηχανία στην Ελλάδα - Παρούσα κατάσταση Προοπτικές» Ναυτικός Όµιλος Ελλάδος 30 Μαΐου 2005 ΘΕΜΑ: «Ο Τεχνολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ERP Τι Είναι - Χαρακτηριστικά Οφέλη από την Εφαρµογή τους 2. Μεθοδολογική Προσέγγιση Επιλογής & Υλοποίησης Συστηµάτων ERP

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο δεύτερο: << Η επιστήμη της διοίκησης των επιχειρήσεων>>. Μάθημα 8 0

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο δεύτερο: << Η επιστήμη της διοίκησης των επιχειρήσεων>>. Μάθημα 8 0 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο δεύτερο: >. Μάθημα 8 0 2.1. Εισαγωγικές έννοιες. Ερ.1. Από πότε εμφανίζεται η ανάγκη της διοίκησης των

Διαβάστε περισσότερα

Φορντισμός και Γεωγραφία

Φορντισμός και Γεωγραφία Φορντισμός και Γεωγραφία Ο Άνταμ Σμίθ αναφέρεται στα οφέλη που προκύπτουν από τον καταμερισμό. Ο Αμερικανός Friedrich Taylor (1856-1915) εισάγει την έννοια του «επιστημονικού management» όπου η αποτελεσματικότητα

Διαβάστε περισσότερα

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού Αθανασία Καρακίτσιου, PhD 1 Η Διαδικασία του προγραμματισμού Προγραμματισμός είναι η διαδικασία καθορισμού στόχων και η επιλογή μιας μελλοντικής πορείας για την

Διαβάστε περισσότερα

AΤΕΙ Θεσσαλονίκης - Παράρτημα Κατερίνης Τμήμα Τυποποίησης και Διακίνησης Προϊόντων (Logistics)

AΤΕΙ Θεσσαλονίκης - Παράρτημα Κατερίνης Τμήμα Τυποποίησης και Διακίνησης Προϊόντων (Logistics) AΤΕΙ Θεσσαλονίκης - Διακίνησης Προϊόντων (Logistics) www.logistics.teithe.gr Επίκουρος Καθηγητής dfolinas@gmail.com Στόχοι Θέματα παρουσίασης παρουσίασης Επιστήμη των Logistics Επιχειρηματικό ενδιαφέρον

Διαβάστε περισσότερα

Επώνυµη ονοµασία. Ενότητα 13 η Σχεδίαση,Επιλογή, ιανοµή Προϊόντων 1

Επώνυµη ονοµασία. Ενότητα 13 η Σχεδίαση,Επιλογή, ιανοµή Προϊόντων 1 Επώνυµη ονοµασία Η επώνυµη ονοµασία είναι αυτή η ονοµασία που ξεχωρίζει τα προϊόντα και τις υπηρεσίες µας από αυτές των ανταγωνιστών. Οι σχετικές αποφάσεις θα επηρεαστούν από τις εξής ερωτήσεις: 1. Χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Συστημάτων Π.Κ. Ιούλιος 2014 Δημιουργικότητα+ Επιστήμη= Δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιχειρησιακή Έρευνα

Εισαγωγή στην Επιχειρησιακή Έρευνα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ 2016-2017 Εισαγωγή στην Επιχειρησιακή Έρευνα Γκόγκος Χρήστος ΤΕΙ Ηπείρου τελευταία ενημέρωση: 7/10/2016 1 Τι είναι η Επιχειρησιακή Έρευνα; Η Επιχειρησιακή Έρευνα (Operations

Διαβάστε περισσότερα

A ΕΠΑ.Λ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 η ΕΝΟΤΗΤΑ: ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ. Εκπαιδευτικοί: ΓΑΛΑΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΥΣΟΥΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

A ΕΠΑ.Λ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 η ΕΝΟΤΗΤΑ: ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ. Εκπαιδευτικοί: ΓΑΛΑΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΥΣΟΥΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ A ΕΠΑ.Λ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 η ΕΝΟΤΗΤΑ: ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ Εκπαιδευτικοί: ΓΑΛΑΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΥΣΟΥΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ 1 Η Γέννηση του Σύγχρονου Γραφείου: Στις αρχές του 19 ου αιώνα οι επιχειρήσεις ήταν κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1 Παγκόσμια οικονομία Διεθνές περιβάλλον 1 Επιλεγμένοι δείκτες ασιατικών χωρών Διεθνές περιβάλλον 2 Αλλαγές στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον Πρωτεύον ρόλος της κίνησης στην κίνηση των κεφαλαίων σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Ορολογία για µελέτη...71 Πρακτική εφαρµογή Απαντήσεις... 37

Ορολογία για µελέτη...71 Πρακτική εφαρµογή Απαντήσεις... 37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ... 13 Γενική περιγραφή των συστηµάτων παραγωγής και εκµετάλλευσης... 16 Λειτουργίες µεταποίησης και λειτουργίες υπηρεσιών... 18 Στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγικές έννοιες 2. Οργάνωση και Διοίκηση (Μάνατζμεντ-management) ΑΣΚΗΣΕΙΣ Να σημειώσετε με κύκλο την απάντηση που πιστεύετε ότι ταιριάζει στην

Διαβάστε περισσότερα

«Η Αξιοποίηση του ΑΒΕΚΤ για τις Βιβλιοθήκες Κυβερνητικών Υπηρεσιών»

«Η Αξιοποίηση του ΑΒΕΚΤ για τις Βιβλιοθήκες Κυβερνητικών Υπηρεσιών» Οµιλία στο Πρώτο Συνέδριο Κυπριακών Βιβλιοθηκών «Ο Ρόλος της Βιβλιοθήκης στον 21ον Αιώνα» 2 Νοεµβρίου 2001 Με θέµα «Η Αξιοποίηση του ΑΒΕΚΤ για τις Βιβλιοθήκες Κυβερνητικών Υπηρεσιών» Εισαγωγή Επιτρέψετε

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Έργων Πληροφορικής - Τηλεπικοινωνιών

Διοίκηση Έργων Πληροφορικής - Τηλεπικοινωνιών Διοίκηση Έργων Πληροφορικής - Τηλεπικοινωνιών ΔΗΜΗΤΡΑ ΤΖΙΓΚΟΥ Λ Ε Υ Κ Α Δ Α 2 0 1 2 (1/2) Ένα έργο (project) Πληροφορικής είναι ένα σύνολο από δραστηριότητες, δηλαδή εργασίες που η υλοποίηση τους απαιτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Ανάπτυξη νέων προϊόντων Τμηματοποίηση της αγοράς ΚΑΝΑΛΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τιμολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

1. Το θεσµικό πλαίσιο σύµφωνα µε το οποίο λειτουργεί το κράτος ανήκει στο εξωτερικό περιβάλλον της επιχείρησης ( Σωστό)

1. Το θεσµικό πλαίσιο σύµφωνα µε το οποίο λειτουργεί το κράτος ανήκει στο εξωτερικό περιβάλλον της επιχείρησης ( Σωστό) Ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α Αρχές Οργάνωσης και ιοίκησης Επιχειρήσεων Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις Σωστές ή Λάθος 1. Το θεσµικό πλαίσιο σύµφωνα µε το οποίο λειτουργεί το κράτος ανήκει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Επιχειρησιακή Έρευνα Τυπικό Εξάμηνο: Δ Αλέξιος Πρελορέντζος Εισαγωγή Ορισμός 1 Η συστηματική εφαρμογή ποσοτικών μεθόδων, τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Βασικές Έννοιες Πληροφοριακών Συστημάτων. Βασικές Έννοιες

Κεφάλαιο 1. Βασικές Έννοιες Πληροφοριακών Συστημάτων. Βασικές Έννοιες Κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Πληροφοριακών Συστημάτων 1 Βασικές Έννοιες Πληροφοριακό Σύστημα Σκοπός Δεδομένα Πληροφορίες Αποφάσεις Στόχος Πληροφοριακές ανάγκες Στρατηγική πληροφόρηση 2 1 Ηεποχή της πληροφορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ : ανέπτυξε ένα πρότυπο σύμφωνα με το οποίο διέκρινε 5 στάδια οικονομικής ανάπτυξης, από τα οποία υποστήριξε

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση: Στέλλα Κωστοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια

Παρουσίαση: Στέλλα Κωστοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια Παρουσίαση: Στέλλα Κωστοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Το Τμήμα Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών (Ο.Π.Ε.) ιδρύθηκε το 1927, ένα από τα 5 ιδρυτικά τμήματα του Α.Π.Θ. Το 1973 εξειδικεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κοστολόγηση κατά προϊόν ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΟΣΤΟΥΣ Ι

Κοστολόγηση κατά προϊόν ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΟΣΤΟΥΣ Ι ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΟΣΤΟΥΣ Ι Εισαγωγή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουμε αναφέρει ότι η κοστολόγηση προϊόντος είναι η διαδικασία υπολογισμού και διανομής του κόστους παραγωγής στα παραγόμενα αγαθά Η κατανόηση της διαδικασίας αυτής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 Προμήθειες και Διοίκηση Εφοδιασμού

Κεφάλαιο 9 Προμήθειες και Διοίκηση Εφοδιασμού Κεφάλαιο 9 Προμήθειες και Διοίκηση Εφοδιασμού ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ αποτίμηση συνεισφοράς προμηθειών στην αλυσίδα εφοδιασμού περιγραφή λειτουργίας και βασικής διαδικασίας προμηθειών από στρατηγική, τακτική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Διοίκησης και Οργάνωση Παραγωγής

Αρχές Διοίκησης και Οργάνωση Παραγωγής Αρχές Διοίκησης και Οργάνωση Παραγωγής 2015-16 Α.Τσίπουρας Εισαγωγή Στόχος του μαθήματος Σύγχρονες παγκόσμιες εξελίξεις, απελευθέρωση αγορών, ηλεκτρονικό εμπόριο Ανταγωνιστικό Περιβάλλον, Taxύτατες αλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστημονική Διεύθυνση στο Δημόσιο Τομέα

Η Επιστημονική Διεύθυνση στο Δημόσιο Τομέα 1.1 Βασικές έννοιες 1 Η Επιστημονική Διεύθυνση στο Δημόσιο Τομέα 1.1.1 Ορισμοί Στο ευρύτερο γνωστικό πεδίο του Μάνατζμεντ υπάρχουν, ως επί το πλείστον, διαφοροποιημένες απόψεις για τους περισσότερους από

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] Α.Ο.Δ.Ε. - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] Α.Ο.Δ.Ε. - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Α.Ο.Δ.Ε. - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.6, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ. Πέµπτη, 25 Ιουνίου, 2009

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ. Πέµπτη, 25 Ιουνίου, 2009 Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΣΥΝ ΕΣΜΟΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑ ΟΣ Τηλ. : 2310 539817, Fax : 2310 541933 URL www.sbbe.gr Με την παράκληση να δηµοσιευθεί Πέµπτη, 25 Ιουνίου, 2009 Θέµα: Έρευνα ΣΒΒΕ σχετικά µε την

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων. Ενότητα 1: Βασικές Έννοιες και Θεωρίες της Διοικητικής Επιστήμης Πουλιόπουλος Λεωνίδας Τμήμα Διεθνούς Εμπορίου

Διοίκηση Επιχειρήσεων. Ενότητα 1: Βασικές Έννοιες και Θεωρίες της Διοικητικής Επιστήμης Πουλιόπουλος Λεωνίδας Τμήμα Διεθνούς Εμπορίου Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 1: Βασικές Έννοιες και Θεωρίες της Διοικητικής Επιστήμης Πουλιόπουλος Λεωνίδας Τμήμα Διεθνούς Εμπορίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία, 2014 Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ZA5470. Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Greece

ZA5470. Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Greece ZA5470 Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Greece FL315 Attitudes of European entrepreneurs towards eco innovation Flash

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΩΣΤΟΫΦΑΝΤΟΥΡΓΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ

ΚΛΩΣΤΟΫΦΑΝΤΟΥΡΓΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΚΛΩΣΤΟΫΦΑΝΤΟΥΡΓΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 8590 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι Κλωστοϋφαντουργοί Μηχανικοί Τ.Ε. με βάση τις εξειδικευμένες επιστημονικές και τεχνικές τους γνώσεις, ασχολούνται είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ HELLENIC ASSOCIATION OF CHEMICAL ENGINEERS Αριστείδου 99, 17672, Καλλιθέα Αττικής Τηλ.: 210 9536775-6, Fax: 210 9536777 99 Aristidou, Kallithea EL17672 Attiki Greece

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΕΡΓΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΕΡΓΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΕΡΓΩΝ 1. Διαχείριση έργων Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται σημαντική αξιοποίηση της διαχείρισης έργων σαν ένα εργαλείο με το οποίο οι διάφορες επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Επιστήµη των Αποφάσεων, ιοικητική Επιστήµη 5 ο Εξάµηνο. Τµήµα Στατιστικής & Αναλογιστικών-Χρηµατοοικονοµικών Μαθηµατικών

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Επιστήµη των Αποφάσεων, ιοικητική Επιστήµη 5 ο Εξάµηνο. Τµήµα Στατιστικής & Αναλογιστικών-Χρηµατοοικονοµικών Μαθηµατικών ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Επιστήµη των Αποφάσεων, ιοικητική Επιστήµη 5 ο Εξάµηνο ηµήτρης Λέκκας Επίκουρος Καθηγητής dlekkas@env.aegean.gr Τµήµα Στατιστικής & Αναλογιστικών-Χρηµατοοικονοµικών Μαθηµατικών Ορισµός

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία και Κοινωνία

Τεχνολογία και Κοινωνία 1 Τεχνολογία και Κοινωνία Μάθηµα 8 ο Δηµήτρης Τσέλιος 2 Περιεχόµενο του µαθήµατος Οι µεγάλοι κερδισµένοι οι star και οι superstar. «Μια µηχανή µπορεί να κάνει τη δουλειά πενήντα συνηθισµένων ανθρώπων.

Διαβάστε περισσότερα

3ο Επιστηµονικό Πεδίο 3 5ο Επιστηµονικό Πεδίο ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ Οι πτυχιούχοι των παρακάτω Σχολών δεν εγγράφονται στο Οικονοµικό Επιµελητήριο: Οργάνωσης και ιαχείρισης Αθλητισµού Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Ιδρύοντας έναν συνεταιρισμό. Θεωρητικές Σημειώσεις 2. Εγχειρίδιο Συνεργατικού Εργαστηρίου

Ιδρύοντας έναν συνεταιρισμό. Θεωρητικές Σημειώσεις 2. Εγχειρίδιο Συνεργατικού Εργαστηρίου Ιδρύοντας έναν συνεταιρισμό Εγχειρίδιο Συνεργατικού Εργαστηρίου Πάνω από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο είναι μέλη συνεταιρισμών Οι συνεταιριστικές επιχειρήσεις, παρέχουν πάνω από 100.000.000

Διαβάστε περισσότερα

Ελαφριά εφαρμογή benchmarking για όλες τις επιχειρήσεις

Ελαφριά εφαρμογή benchmarking για όλες τις επιχειρήσεις Ελαφριά εφαρμογή benchmarking για όλες τις επιχειρήσεις Τεχνοδιάγνωση Τρέχουσα μελέτη: Σύντομη μελέτη :161 26/10/2013 5:24:50 μμ Copyright υλικού 2013 Μονάδα Καινοτομίας και Συνεργατικών Σχηματισμών ΙΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ. 3. Περιγράψτε τις δραστηριότητες που συνθέτουν τις βασικές λειτουργίες ενός τυπογραφείου.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ. 3. Περιγράψτε τις δραστηριότητες που συνθέτουν τις βασικές λειτουργίες ενός τυπογραφείου. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΔ 407 Χειµερινό Εξάµηνο http://eclass.duth.gr/eclass/tme221 Introduction to PEM Fall 2014 Διδάσκων: Επικ. Καθ. Σωτήρης Παπαντωνόπουλος Βασιλίσσης

Διαβάστε περισσότερα

Το δεύτερο τρίµηνο χαρακτηρίστηκε από την εξαγορά της National Starch και το πρόγραµµα για την ενίσχυση της αποτελεσµατικότητας

Το δεύτερο τρίµηνο χαρακτηρίστηκε από την εξαγορά της National Starch και το πρόγραµµα για την ενίσχυση της αποτελεσµατικότητας ελτίο Τύπου Αθήνα, 25 Αυγούστου, 2008 Το δεύτερο τρίµηνο χαρακτηρίστηκε από την εξαγορά της National Starch και το πρόγραµµα για την ενίσχυση της αποτελεσµατικότητας Η Henkel σηµείωσε ικανοποιητική οργανική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

http://kesyp.didefth.gr/ 1

http://kesyp.didefth.gr/ 1 248_Τµήµα Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Κρήτης, Ηράκλειο Προπτυχιακό Πρόγραµµα Σκοπός του Τµήµατος Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών είναι η εκαπαίδευση επιστηµόνων ικανών όχι µόνο να υπηρετήσουν και να

Διαβάστε περισσότερα

240 ιοικητικής Επιστήµης και Τεχνολογίας Οικονοµικού Παν. Αθήνας

240 ιοικητικής Επιστήµης και Τεχνολογίας Οικονοµικού Παν. Αθήνας ΣΠΟΥ ΕΣ 2009 1 Οδηγίες χρήσης Η Εισαγωγή Τα Θέµατα Τα Μόρια Μηχανογραφικό Σχολές - Βάσεις ΕΠΑΛ Μεταπτυχιακά Ανοικτό Πανεπ. ΙΕΚ Κολέγια Στο Εξωτερικό Υποτροφίες Επαγγέλµατα Σχετικά 240 ιοικητικής Επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακή Έρευνα

Επιχειρησιακή Έρευνα Επιχειρησιακή Έρευνα Χρήστος Γκόγκος ΤΕΙ Ηπείρου Χειμερινό Εξάμηνο 2014-2015 1 / 1 Τι είναι η Επιχειρησιακή Έρευνα; Η Επιχειρησιακή Έρευνα (Operations Research ή Operational Research) είναι ένας επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

Ηµερίδα του ΚΕΠΕΑ της ΓΣΕΕ µε θέµα: «Πολιτικές ενίσχυσης της Απασχόλησης»

Ηµερίδα του ΚΕΠΕΑ της ΓΣΕΕ µε θέµα: «Πολιτικές ενίσχυσης της Απασχόλησης» Ηµερίδα του ΚΕΠΕΑ της ΓΣΕΕ µε θέµα: «Πολιτικές ενίσχυσης της Απασχόλησης» Ν. ΑΝΑΛΥΤΗΣ 27/3/2003 Κατά την έναρξη του 21 ου αιώνα, από τις κυριότερες προκλήσεις που απασχολούν την Ευρώπη και φυσικά και τη

Διαβάστε περισσότερα

«Σχεδιασμός, Οργάνωση, Εκτέλεση, Ηγεσία, Επικοινωνία, και Αξιολόγηση Δράσεων που αναλαμβάνουν τα στελέχη»

«Σχεδιασμός, Οργάνωση, Εκτέλεση, Ηγεσία, Επικοινωνία, και Αξιολόγηση Δράσεων που αναλαμβάνουν τα στελέχη» 1 ο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ «Σχεδιασμός, Οργάνωση, Εκτέλεση, Ηγεσία, Επικοινωνία, και Αξιολόγηση Δράσεων που αναλαμβάνουν τα στελέχη» Thanos Kriemadis, Ph.D., M.B.A. Professor

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης

Μάρκετινγκ Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης Μάρκετινγκ Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης Ενότητα 2: Διανομή Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.) Σκοποί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Επίπεδο Μαθήματος Γνωστική Περιοχή Γλώσσα Διδασκαλίας Μεταπτυχιακό Διοίκηση Διαδικασιών Ελληνικά

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Επίπεδο Μαθήματος Γνωστική Περιοχή Γλώσσα Διδασκαλίας Μεταπτυχιακό Διοίκηση Διαδικασιών Ελληνικά ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) MΒΑN-670DG Διοίκηση Παραγωγής και 7.5 Έλεγχος Ποιότητας (Operations and Quality Management) Τμήμα Εξάμηνα Σχολή Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ 2000 2013 : ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2013 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : Επιχειρήσεις και οργανισµοί Να απαντήσετε αν είναι σωστή ή λανθασµένη

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 4 η : Παράγοντες επιρροής της επιχειρηματικής ανάπτυξης

Διάλεξη 4 η : Παράγοντες επιρροής της επιχειρηματικής ανάπτυξης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Διάλεξη 4 η : Παράγοντες επιρροής της επιχειρηματικής ανάπτυξης Διδάσκουσα: Ελένη Καρφάκη, Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΞΥΛΟΥ & ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΕΡΟΣ Α

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΞΥΛΟΥ & ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΕΡΟΣ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΞΥΛΟΥ - ΕΠΙΠΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΞΥΛΟΥ & ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΕΡΟΣ Α Δρ. Ιωάννης Παπαδόπουλος Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας

Διαβάστε περισσότερα

ιοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων

ιοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων ιοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων ιάλεξη 6 η 6.1 Ο ρόλος των Π.Σ. για τη λειτουργία των Οργανισµών Η επίδραση των ΠΣ στους οργανισµούς από την άποψη των Θεωριών Συµπεριφοράς Η Τεχνολογία των Πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger Ενότητα 2 Σχέδιο Μάρκετινγκ Κεφάλαιο 4 Τιμολόγηση Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεφάλαιο 4: Τιμολόγηση Συγγραφείς: Δρ.Andrea Grimm, Δρ.Astin Malschinger

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα και Ανάλυση ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΣΕΒ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΕ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΑΙΧΜΗΣ

Έρευνα και Ανάλυση ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΣΕΒ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΕ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΑΙΧΜΗΣ Έρευνα και Ανάλυση Μάϊος 2001 ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΣΕΒ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΣΥΝΟΨΗ Β. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΕ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΑΙΧΜΗΣ 1. Τα ερωτήµατα και το δείγµα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Οι εξαγωγές αποτελούν το «κλειδί» για την αναθέρµανση της ελληνικής οικονοµίας. Με δεδοµένη την αδυναµία της εγχώριας αγοράς

Διαβάστε περισσότερα