µε παράλληλη προσοχή στο περιβάλλον» που αρχικά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "µε παράλληλη προσοχή στο περιβάλλον» που αρχικά"

Transcript

1 Μέρος 1ο ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΟΡΕΠ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ Η ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Η πρόταση της ΡόδαξΑγρο ΕΠΕ για ένα µοντέλο οργανωµένης γεωργίας - Κορωνέϊκη Ελιά για λάδι Γ. Μιχαλόπουλος και για διάλογο....www.rodaxagro.blogspot.com Στο σηµείωµα που ακολουθεί περιγράφεται η εξέλιξη του προγράµµατος «βελτίωση της ελαιοκαλλιέργειας µε παράλληλη προσοχή στο περιβάλλον» που αρχικά χρηµατοδοτήθηκε για σύνταξη των Κωδίκων Ορθής Γεωργικής Πρακτικής (Καν. 1334/2003) και µετά για επίδειξη στους παραγωγούς του οφέλους από την Ολοκληρωµένη και τη Βιολογική Ελαιοκαλλιέργεια, µε τον καν. 2080/2005. Γίνεται επίσης σε κάποιο βαθµό και διασύνδεση µε την πιστοποίηση, που έχει όµως έχει χρηµατοδοτηθεί µε άλλο µέτρο. Στόχος του προγράµµατος είναι επιγραµµατικά ο εξής: «Οργάνωση της ελαιοπαραγωγής, µε σκοπό την ταυτόχρονη βελτίωση α) του οικονοµικού αποτελέσµατος και β) του περιβάλλοντος. ηλαδή, να συνδυάσουµε δύο εξίσου σηµαντικά στοιχεία, σε µεγάλη κλίµακα: βιώσιµη επιχειρηµατική γεωργία, που να αντέχει στους κλυδωνισµούς του διεθνούς ανταγωνισµού, ακόµα και αν µια µέρα εκλείψουν οι επιδοτήσεις άριστο -από κάθε πλευρά- περιβάλλον. Είδαµε ότι για αυτά δεν φτάνει µια απλή «διόρθωση» της σηµερινής οργάνωσης της γεωργίας. Ούτε είχε γίνει πριν κάτι τέτοιο πουθενά για να πάρουµε ιδέες. Αναπτύχθηκε λοιπόν από την ΡόδαξΑγρο ΕΠΕ ένας νέος σχεδιασµός (φέρνει στο νου την υπηρεσία των γεωργικών εφαρµογών) µε πλαίσιο το Σύστηµα Περιβαλλοντικής-Ολοκληρωµένης ιαχείρισης AGRO 2-1. Το πρόγραµµα ξεκίνησε µε την Ελαιουργική και το ανέλαβαν 22 ΟΕΦ, µε 35 γεωπόνους για 1320 παραγωγούς. Σήµερα, η προσπάθεια εστιάζεται σε 4 περιοχές (Χώρα Τριφυλλίας, Πεζά, Μεραµβέλλο, Αλεξανδρούπολη) µε συµµετοχή 7 γεωπόνων και περίπου 600 παραγωγών. Ο βαθµός εξέλιξης της προσπάθειας διαφέρει ανά περιοχή. Η οµάδα ΝΗΛΕΑΣ στη Χώρα Τριφυλλίας που ξεκίνησε το 2003 προηγείται, προσεγγίζοντας το ιδεατό επίπεδο κατά 70%-80% περίπου. Παρακάτω θα περιγραφεί η όλη πορεία (ανεξάρτητα από προγράµµατα χρηµατοδότησης) σε τρείς φάσεις, την εισαγωγική Φάση 1, την Φάση 2 της ανάπτυξης του συστήµατος και την Ολοκλήρωση στην 3 η φάση. Η ΠΡΩΤΗ -ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ- ΦΑΣΗ Το θεµέλιο της επιτυχίας είναι η καλή οργάνωση. Σε γενικές γραµµές εφαρµόσαµε τα εξής: Εγγραφή των ενδιαφερόµενων παραγωγών σε θύλακες των 50 περίπου ατόµων, µε 50 κατ άτοµο για εγγραφή (δεν ήταν δωρεάν!). Εγιναν 30 τέτοιοι θύλακες σε όλη την Ελλάδα. Για κάθε τέτοιο θύλακα προσλήφθηκε ένας επιβλέπων γεωπόνος ως τεχνικός παραγωγής. Αυτός δεν έχει καµία άλλη απασχόληση, εκτός από τους παραγωγούς του θύλακά του και τις ελιές τους. Εχει να κάνει τις εξής δουλειές. Συνεχή επικοινωνία µε τους παραγωγούς του θύλακά του, για ενηµέρωση οδηγίες, κατάρτιση και έλεγχο. Είναι ο γεωπόνος τους. Εκπαιδεύεται στο να συγκεντρώνει στοιχεία και να δηµιουργεί µια τράπεζα πληροφοριών για τον κάθε ελαιώνα και το περιβάλλον του. Τίποτε δεν αφήνεται στην τύχη. Οι βελτιώσεις στις σοβαρές επιχειρήσεις σήµερα δεν γίνονται µε «εµπειρία» αλλά µε µέτρηµα και µε ανάλυση των δεδοµένων. Η τράπεζα αυτή µπορεί άνετα να συνδεθεί µε το ελαιοκοµικό µητρώο. Την οργάνωση της δουλειάς. Οπως παραδέχονται όλοι: «τα πάντα στην ελαιοκαλλιέργεια (όπως και σε όλη την γεωργία) εξαρτώνται από πάρα πολλές παραµέτρους». Σωστό! Για να τα κουµαντάρουµε όλα αυτά χρειάζεται ο κατάλληλος τρόπος. Αυτός ο τρόπος είναι το ειδικά σχεδιασµένο «Σύστηµα ιαχείρισης ΚΟΡΕΠ». Στην πρώτη φάση θέλαµε να πετύχουµε ώστε οι Κώδικες Ορθής Ελαιοκοµικής Πρακτικής (ΚΟΡΕΠ) να προσαρµόζονται σε κάθε ελαιώνα, ανάλογα µε τις ανάγκες του και το περιβάλλον του, όπως θα δούµε πιό κάτω. 1

2 Η Ορθή Ελαιοκοµική Πρακτική ανά Ελαιώνα Αν ο επιβλέπων βρεί προσεκτικά όλα τα ευαίσθητα σηµεία κάθε ελαιώνα, θα δεί και τι χρειάζεται. Εκεί είναι που χρειάζονται οι µετρήσεις π.χ. οι αναλύσεις εδάφους και φύλλων, οι παγίδες για τον πυρηνοτρήτη και το δάκο, ο χρόνος εµφάνισης ενός εχθρού κλπ. Για παράδειγµα, η χρήση θειϊκής αµµωνίας σε έναν ελαιώνα που η ανάλυση εδάφους έδειξε χαµηλό ph είναι «Κακή Πρακτική» ενώ αν το έδαφος έχει ψηλό ph, τότε θα ήταν «Ορθή Πρακτική». Για κάθε ελαιώνα χρειάζονται µέχρι και 32 µετρήσεις. Κάποιες από αυτές είναι εργαστηριακές, όπως η ανάλυση εδάφους, ενώ άλλες όχι (π.χ. µέτρηση της ετήσιας βλάστησης). Αλλες γίνονται στην αρχή-αρχή, και άλλες στη συνέχεια, καθότι κοστίζει να γίνουν όλες µαζί σε µια χρονιά. Κάποιες γίνονται µόνο µια φορά, ενώ άλλες κάθε χρόνο (φυλλοδιαγνωστική). Στην αρχή, οι µετρήσεις γίνονται από τον επιβλέποντα, αλλά σιγά-σιγά µαθαίνουν να τις κάνουν οι παραγωγοί, οπότε γίνονται πολύ πιο ακριβείς και αξιόπιστες. Σκοπός όλων αυτών των µετρήσεων είναι να βρεθούν οι δύο ακόλουθες - θεµελιώδεις- ιδιότητες ενός ελαιώνα. 1. υναµικό παραγωγής 2. Περιβαλλοντική Ευαισθησία Το δυναµικό παραγωγής το βρίσκουµε συγκρίνοντας τις ιδιότητες του ελαιώνα µας προς ένα «Ιδανικό Ελαιώνα» (δες πίνακα στην σελίδα 3). Η παραγωγή του ορίζεται περίπου στα 200 λίτρα λάδι/στρέµµα κάθε χρόνο. Μπορεί και πολύ πιο πάνω, ανάλογα µε τη φροντίδα που θα του δώσουµε. Την περιβαλλοντική ευαισθησία την βρίσκουµε µε την «Εκτίµηση Περιβαλλοντικής Επικινδυνότητας» στην οποία εκπαιδεύουµε τους επιβλέποντες. Με την εκτίµηση αυτή βλέπουµε τι περιορισµοί χρειάζονται για να µη γίνει ζηµιά στο περιβάλλον, ενώ εµείς θα «διορθώνουµε» τον ελαιώνα µας για να αυξήσουµε τις αποδόσεις του. Ακόµα καλύτερα δε, µήπως γίνεται να βελτιώσουµε και τις αποδόσεις και το περιβάλλον ταυτόχρονα; Αυτό δεν είναι θεωρητική επιδίωξη αλλά πρακτική! Θέλουµε οι απόγονοι του παραγωγού µας να βρουν τους ελαιώνες σε ακόµα καλύτερη κατάσταση από τη σηµερινή. Θεωρητικά αυτό λέγεται και αειφορία, ή κάπως έτσι. Συµπέρασµα: Ορθή Ελαιοκοµική Πρακτική είναι αυτό που υποδεικνύει ο επιβλέπων καθορίζοντας µε ποιό τρόπο και µέχρι ποιό σηµείο µπορούµε να «πιέσουµε» έναν ελαιώνα για αυξηµένη απόδοση, µε όλη την προσοχή µας στραµµένη στο περιβάλλον. εν είναι δηλαδή ένα κείµενο προ-κατασκευασµένο, για πάσα χρήση, όπως το κρεβάτι του Προκρούστη. Τα πρώτα στοιχεία για όλα αυτά συγκεντρώθηκαν σε µια µικρή ταινία DVD που µοιράστηκε από την ΡοδαξΑγρο. Αυτή η αρχική διαδικασία είναι κάτι σαν «βάπτισµα του πυρός» για κάθε νέο παραγωγό, µια και συνεχώς εντάσσονται νέοι παραγωγοί στο σύστηµα ΚΟΡΕΠ, στις περιοχές που εφαρµόζεται. Η σηµασία της πρώτης φάσης είναι να διαπιστώσει ο παραγωγός ότι µε επαρκείς τεχνικές υπηρεσίες, η επιστήµη µπορεί να τον βοηθήσει πιο πολύ από την «εµπειρία» για καλύτερες και σταθερές αποδόσεις. Αλλά, και για καλύτερο περιβάλλον. Πάλι για καλό δικό του και του ελαιώνα του είναι, µακροπρόθεσµα. Μέχρι που φτάνει η Ορθή Πρακτική; Το καλό της Ορθής Πρακτικής δεν φαίνεται από τη µία ηµέρα στην άλλη. Η επιµονή του επιβλέποντα και η υποµονή του παραγωγού ανταµείβονται τελικά, και ο παραγωγός ξέρει τι πρέπει να κάνει κάθε χρόνο. Οµως η Ορθή Πρακτική δεν αλλάζει τα πράγµατα, δεν «κινείται». Οσο και να βοηθήσει έναν παραγωγό να βελτιώσει τις αποδόσεις του, δεν βελτιώνει τη θέση του στην αγορά. Οσο παραµένει ο καθένας µόνος του, η παραγωγή δεν µπορεί να οργανωθεί και να απευθυνθεί µε αξιώσεις στην αγορά, ώστε να βελτιωθεί το οικονοµικό του αποτέλεσµα. Αυτό το διαισθάνονται καλά οι παραγωγοί µας και γιαυτό θεωρούν ότι η Ορθή Πρακτική µπορεί να βοηθάει κάπως, αλλά δεν λύνει το κύριο πρόβληµά τους. Ο φτωχός συγγενής... και η πρώτη ύλη του Αποδελτιώνοντας τις τιµές παραγωγού για το έξτρα παρθένο από το «Ελιά & Ελαιόλαδο» της πενταετίας που πέρασε, βλέπει κανείς µια απογοητευτική εικόνα για τα λάδια µας. Πάντα τελευταίοι στην τιµή! 4,3 3,8 3,3 2,8 2,3 1,8 Ιαν Ισπανία Ιταλία Ελλάδα Ιαν Ιαν Ιαν Ιαν

3 O Ι ΑΝΙΚΟΣ ΕΛΑΙΩΝΑΣ Α. Χαρακτηριστικά που δεν µεταβάλλονται Ποικιλία και ηλικία 1. Μητρικό Πέτρωµα: Αλλουβιακό > Αργιλλική Μάργα > Σχιστόλιθος ελαιοδέντρων > Κροκαλοπαγές > 2. Υδατοϊκανότητα εδάφους: (ιδανική) 30% 3. Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων >18meg/100g εδάφους 4. Εκθεση στον ήλιο Προσήλιο 5. Ετήσιες Βροχοπτώσεις (Ελάχιστες) 600 mm Καλή κατανοµή Β. Χαρακτηριστικά που αλλάζουν δύσκολα 6. ph: 6,0 7,5 7. Ευαισθησία του εδάφους σε διάβρωση Μικρή 8. Βάθος Εδάφους >120cm 9. Επιφανειακή κάλυψη µε χαλίκια & πέτρες διαµέτρου ~35% 10. Πορώδες του εδάφους 65% 11. ιηθητικότητα (cm/min) 1,2 12. Στράγγιση (εκτίµηση) Καλή 13. Κλίση Εδάφους % <8% 14. Ελάχιστη Εδαφική Υγρασία ξηρικού ελαιώνα το >20% πάνω από το Σηµείο Γ. Χαρακτηριστικά που µπορούν να αλλάξουν σχετικά εύκολα 15. Περιεκτικότητα σε οργανική ουσία 3,0% - 4,0% 16. Φαινόµενο Ειδικό Βάρος (g/cm 3 ) <1,4 17. Περιεκτικότητα σε άλατα (ds/m) <2,5 18. Συνολική Εδαφοκάλυψη µέχρι την αρχή του Μαρτίου ~50% 19. Ποικιλία ζιζανίων (ελάχιστος αριθµός ειδών) >5 20. Σύνθεση ζιζανίων Ετήσια, Χειµωνιάτικα 21. Βιοποικιλότητα Μεγάλη ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ΕΝΟΣ ΕΛΑΙΩΝΑ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ( Παράδειγµα Ανάλυσης Επικινδυνότητας βάσει των Ιδιοτήτων του Ελαιώνα) Παράδειγµα επιπτώσεων από το σκάψιµο µε φρέζα, σε σχετικά επίπεδο ξηρικό ελαιώνα. Εδώ, η απαλλαγή από τα ζιζάνια πρέπει να γίνει µε ιδιαίτερη προσοχή στη χαµηλή οργανική ουσία, που η απώλειά της είναι η σοβαρότερη από τις 39 διαφορετικές πιθανές επιπτώσεις στο περιβάλλον και τον ελαιώνα 5. Καταστροφή ριζών ελιάς (µείωση αποδόσεων) ιάβρωση Εδάφους (µείωση βάθους) Απώλεια Οργανικής Ουσίας 11. Συµπίεση του εδάφους 12. Ξέπλυµα θρεπτικών στοιχείων (µείωση αποδόσεων) 15. ιάδοση Ασθενειών Εδάφους 16. Καταστροφή της οµής του Εδάφους ΟΡΘΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ =Μετρήσεις Σε κάθε ελαιώνα ο επιβλέπων θα επιδιώξει µε οδηγίες να βελτιώσει όσες ιδιότητες επιδέχονται αλλαγή, ώστε να προσεγγίσει τις άριστες τιµές. Θα δώσει οδηγίες για τη θρέψη των δένδρων, την άρδευση, το κλάδεµα και τη συγκοµιδή, ώστε να µεγιστοποιήσει την παραγωγή, καθώς και οδηγίες για την προστασία της από εχθρούς. Για κάθε οδηγία του εξετάζει τις πιθανές επιπτώσεις, σύµφωνα µε τις ιδιότητες του ελαιώνα και της περιοχής 3

4 ΟΙ ΚΥΡΙΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ (Μπλέ γράµµατα = θετικές επιπτώσεις, Μαύρα γράµµατα = αρνητικές) (Bold = Σηµαντικές» Επιπτώσεις). ΚΛΑ ΕΜΑ Βελτίωση ελαιοπεριεκτικότητας του καρπού Βελτίωση παρενιαυτοφορίας των δένδρων Απώλεια οργανικής ουσίας - κίνδυνος πυρκαϊάς Μακροβιότητα φυτικού κεφαλαίου Μεταφορά φυτοπαθογόνων Ατυχήµατα κλαδευτών ΣΥΓΚΟΜΙ Η Μείωση αποδόσεων (χρόνος συγκοµιδής) Υποβάθµιση ποιότητας (συνθήκες συγκοµιδής-αποθήκευσης) Ατυχήµατα εργατών Τραυµατισµός δενδρων - επιδείνωση φυτοϋγείας & αποδόσεων Ρύπανση της ατµόσφαιρας-φαινόµενο θερµοκηπίου ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ Βελτίωση ποιότητας καρπού (δάκος) - αύξηση αποδόσεων Χηµική ρύπανση περιβάλλοντος (αέρας, νερά, έδαφος) Κατάλοιπα ΦΠΠ στο λάδι Αλλοίωση βιοποικιλότητας (έδαφος και φυτεία) ηµιουργία ανθεκτικών στελεχών ηλητηρίαση χειριστή Αισθητική & χηµική ρύπανση περιβάλλοντος Ρύπανση της ατµόσφαιρας-φαινόµενο θερµοκηπίου ΛΙΠΑΝΣΗ Βελτίωση ελαιοπεριεκτικότητας Βελτίωση αποδόσεων της καλλιέργειας Αλλοίωση χλωρίδας Αλλοίωση του pη του εδάφους (κυρίως οξίνιση) Χηµική ρύπανση νερών-εδάφους µε νιτρικά, βαρέα µέταλλα Αισθητική ρύπανση περιβάλλοντος (κενοί σάκοι) Χηµική ρύπανση περιβάλλοντος (νερά, έδαφος) ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΕ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ ιακοπή ανταγωνισµού για νερό - αύξηση αποδόσεων Αύξηση οργανικής ουσίας στο έδαφος Χηµική ρύπανση περιβάλλοντος (αέρας, νερά, έδαφος) Αλλοίωση/µείωση ζιζανιοχλωρίδας-βιοποικιλότηταςπανίδας ηλητηρίαση χειριστή Φυτοτοξικότητα στην καλλιέργεια Ρύπανση της ατµόσφαιρας-φαινόµενο θερµοκηπίου Κατανάλωση ενέργειας Αισθητική & χηµική ρύπανση του περιβάλλοντος ΑΡ ΕΥΣΗ Βελίιωση αποδόσεων ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ Ε ΑΦΟΥΣ ΜΕ ΣΚΑΨΙΜΟ Συγκράτηση εδαφικής υγρασίας-καταστροφή ζιζανίων Εξάντληση φυσικών πόρων Καταστροφή δοµής - διάβρωση εδάφους - ερηµοποίηση Συµπίεση-δηµιουργία αδιαπέραστου στρώµατος (hard pan) ηµιουργία συνθηκών για έκπλυση θρεπτικών στοιχείων Αλλοίωση ενδιαιτηµάτων πανίδας- βιοποικιλότητας εδάφους Καταστροφή οργανικής ουσίας ιάδοση εδαφογενών ασθενειών & πολυετών ζιζανίων Κατανάλωση ενέργειας Ρύπανση της ατµόσφαιρας-φαινόµενο θερµοκηπίου Ρύπανση περιβάλλοντος: µπαταρίες, ορυκτέλαια, ελαστικά 4 Ατυχήµατα των χειριστών του εξοπλισµού

5 Η ερµηνεία για την διαφορά φαίνεται αυτονόητη. Φταίει η ανοργανωσιά της παραγωγής του λαδιού. Η πολυ-διάσπαση των παραγωγικών µονάδων µας. Η ασάφεια και αστάθεια της συνολικής ποιότητας του λαδιού που προσφέρουµε ως χώρα. Ενώ το «όλον ελαιόλαδον» που παράγουµε προτιµάται από τους αγοραστές, αντιµετωπίζεται στις επί µέρους συναλλαγές ως «κοινό» (commodity). Πρώτη ύλη! Μπαίνει στην ίδια προσφορά µε τα λάδια του σωρού. Πως να διεκδικήσει έτσι καλύτερη τιµή; Η ΕΥΤΕΡΗ ΦΑΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αυτή στοχεύει σε «επικερδή παραγωγή ελαιολάδου ποιότητας», δηλαδή ταυτόχρονα σε δύο µέτωπα, το «κέρδος» και την «ποιότητα». Χρειάζονται εξηγήσεις όµως για αυτούς τους όρους σε αυτό το κείµενο. Κέρδος είναι φυσικά η διαφορά ανάµεσα στο κόστος παραγωγής και την τιµή πώλησης του λαδιού. Η τιµή πώλησης ενός «κοινού» προϊόντος (µη-σπεσιαλιτέ) είναι υπό τον έλεγχο µόνο των τελευταίων κρίκων της αλυσίδας διακίνησης, πριν τον καταναλωτή. Οσο ο παραγωγός παράγει «κοινό προϊόν» δεν µπορεί να την επηρεάσει. Εκτός, αν αναγνωριστεί, ως «προϊόν ειδικής ποιότητας». Αυτό δεν είναι αδύνατον, όπως θα δούµε πιο κάτω, αλλά είναι πολύ ακριβή υπόθεση και χρονοβόρα. εν µπορεί λοιπόν να είναι ο άµεσος στόχος. Για να ανοίξει η ψαλίδα του κέρδους για τον παραγωγό δύο πράγµατα είναι άµεσα δυνατά. Τα ανοίγµατα της ψαλίδας Ελεγχος τιµών από Αλυσίδες (εκτός του ελέγχου των παραγωγών για τα κοινά προϊόντα) Αγοραστής: Προσφορά & Ζήτηση Ελεγχος κόστους από Παραγωγό Εκτός Ελέγχου Παραγωγού Τιµή Καταναλωτή Τιµή Παραγωγού Κόστος Παραγωγής Κόστος Εφοδίων Επείγει -όσο βοηθούν ακόµα οι επιδοτήσεις- να µειωθεί το κόστος ανά λίτρο του ελληνικού λαδιού, για να διατηρεί τη θέση του στην αγορά επικερδώς για τους παραγωγούς, ακόµα και όταν µειώνεται η τιµή από το διεθνή ανταγωνισµό. Παράλληλα, πρέπει να βελτιωθεί η «ποιότητα της προσφοράς». Αυτή δεν αφορά µόνο τις προδιαγραφές του ίδιου του λαδιού αλλά τη συνολική «ποιότητα» που πετυχαίνουν οι παραγωγοί-προµηθευτές. Κυρίως, την αξιοπιστία για την τήρηση των συµφωνιών µε τους αγοραστές, ως προς τις ποσότητες, τις προδιαγραφές, τους χρόνους παράδοσης, τη συσκευασία, κλπ. κλπ. Αυτά όµως δεν µπορεί να τα κάνει µόνος του ένας µικροπαραγωγός ενός θύλακα, όσο Ορθή Πρακτική και να κάνει κάθε χρόνο. Λόγω του αµελητέου όγκου που παράγει δεν συνοµιλεί ο ίδιος µε την αγορά. Το πράγµα αλλάζει αν πρόκειται για την διαχείριση του λαδιού από µερικές χιλιάδες στρέµµατα, όλων των ελαιώνων, όλων των παραγωγών του θύλακα, που εφαρµόζουν Ολοκληρωµένη ιαχείριση. Στόχοι: Κόστος Παραγωγής και Ποιότητα Μια µεγάλη οµάδα παραγωγών, µπορεί να κινήσει την Ορθή Πρακτική προς ένα στόχο. Να µειώσει το κόστος παραγωγής και να πετύχει τον έλεγχο της ποιότητας σε όγκο προϊόντος αρκετά µεγάλο για µια καλή προσφορά στην αγορά. Αυτά αποτελούν το αντικείµενο της δεύτερης φάσης. Είναι δε ο µόνος τρόπος να δουν οι παραγωγοί τι τους προσφέρει η Ολοκληρωµένη ιαχείριση. εν είναι βέβαια και τόσο εύκολο πράγµα. Οι παραγωγοί συνήθως είναι απρόθυµοι να παραδεχτούν ότι οι πρακτικές που ακολουθούν εµπειρικά µπορεί όχι µόνο να µην είναι οι πιο οικονοµικές, αλλά ακόµα και να µειώνουν το οικονοµικό τους αποτέλεσµα. Ούτε και ότι ποιότητα δεν είναι µόνο η χαµηλή οξύτητα. Χρειάζεται πολύ και µεθοδική δουλειά από τον επιβλέποντα, µέχρι να φανεί η διαφορά. Ενα ειδικά σχεδιασµένο Σύστηµα Ολοκληρωµένης ιαχείρισης, από την ΡοδαξΑγρο βοηθάει τους επιβλέποντες να τα καταφέρουν, για να φτάσουν όσο πιο γρήγορα γίνεται στην Τρίτη Φάση, που είναι και πιο δύσκολη. Το αντικείµενό της είναι η οργάνωση των παραγωγών για τη διάθεση του προϊόντος που παράγεται µε ελεγχόµενο τρόπο σε µεγάλη κλίµακα. Επίσης η προσπάθεια για την αναγνώρισή του από την αγορά ως νέα κατηγορία προϊόντων «Υψηλής Περιβαλλοντικής Ποιότητας» 5

6 Μέρος 2 ο : Το κόστος παραγωγής του ελαιολάδου Οπως εξηγήθηκε στο προηγούµενο µέρος, ο δρόµος για τη βελτίωση του κατά στρέµµα εισοδήµατος ενός ελαιοκαλλιεργητή περνάει από το κόστος παραγωγής. Σ' αυτό ανοίγονται σηµαντικά περιθώρια βελτιώσεων µε την Ολοκληρωµένη ιαχείριση, για ένα πολύ ενδιαφέροντα λόγο. Οσο περίεργο και αν φαίνεται, η επικοινωνία µεταξύ των παραγωγών στον ίδιο τόπο είναι ελλειπής. Θεωρούν -τελείως εσφαλµένα- ως αυτονόητο ότι όλοι κάνουν τα ίδια λίγο-πολύ, µε τα ίδια αποτελέσµατα. Για αυτά φταίει πάντοτε ο τόπος κι ο καιρός, και ποτέ οι άνθρωποι. Με την Ολοκληρωµένη ιαχείριση ο επιβλέπων µπορεί να δείξει σε ένα ελαιοπαραγωγό το πως τα πάει, σε σύγκριση µε τους άλλους στον ίδιο τόπο, την ίδια χρονιά. Σε ποιά σηµεία θα µπορούσε είτε να βελτιωθεί ο ίδιος, ή αυτός να δείξει στους άλλους πως πετυχαίνει καλύτερες επιδόσεις. Εξηγώντας τα δικά τους παραδείγµατα βελτιώνεται η διάδοση της πληροφορίας. Η στρατηγική σηµασία της οποίας αναγνωρίζεται πλήρως. Εξ ου και το γνωµικό «καλύτερα να κατέχεις, παρά να έχεις». Α Στόχος: Μείωση του κόστους παραγωγής Οι παραγωγοί σπάνια κατέχουν το πόσο είναι το κόστος παραγωγής του λαδιού τους. Οι διαφορές µεταξύ ελαιώνων ως προς το κόστος µπορεί αν είναι τεράστιες. Από τα µέχρι στιγµής αναλυµένα στοιχεία 1510 ελαιώνων που µαζεύτηκαν -σε διάφορα µέρη στην Ελλάδα- βρέθηκαν 153 µε κόστος λιγώτερο από 1,0 το κιλό, ενώ άλλοι 141 µε κόστος πάνω από 4 το κιλό! Αυτό, χωρίς να συνυπολογιστεί το κόστος για την καλλιέργεια των 604 επιπλέον ελαιώνων που δεν µαζεύτηκαν καθόλου το , λόγω είτε της παρενιαυτοφορίας ή/και της ξηρασίας. Από αυτά τα στοιχεία φαίνεται ότι το συµµάζεµα του κόστους µε πλήρη εφαρµογή της Ολοκληρωµένης ιαχείρισης ίσως είναι πιο άµεσος στόχος από την ουτοπία της «καλύτερης τιµής» που προσδοκούν οι παραγωγοί από την «πιστοποίηση». Σε ένα µεγάλο θύλακα (π.χ. 100 παραγωγοί) που έχει ένα ώριµο σύστηµα Ολοκληρωµένης ιαχείρισης, π.χ. µετά από 3-4 χρόνια από το ξεκίνηµά του, µπορεί να τεθεί ως σκοπός, η µείωση του κόστους παραγωγής, µέσω των εξής επιµέρους στόχων: 1. Αύξηση απόδοσης σε καρπό 2. Μείωση των απωλειών από διάφορα αίτια 3. Αύξηση ελαιοπεριεκτικότητας 4. Μείωση της παρενιαυτοφορίας 5. Εκλογίκευση της χρήσης των εισροών Το κακό είναι ότι όλα αυτά µπερδεύονται µεταξύ τους. Οι ελαιοπαραγωγοί ακολουθούν διαφορετικές µεταξύ τους Ορθές Πρακτικές, που το αποτέλεσµα διαφέρει πολύ από τις άλλες καλλιέργειες. Για παράδειγµα, η ιδιορρυθµία του ελαιόδενδρου να παράγει σε διετή βλαστό αποσυντονίζει αρκετούς παραγωγούς, µε αποτέλεσµα να επιτείνουν την παρενιαυτοφορία. Ο επιβλέπων πρέπει να καταφέρει να «δαµάσει» το κόστος ενός συνόλου παραγωγών, σε ποικιλία ελαιώνων, σε διαφορετικά εδάφη, περιβάλλοντα κλπ. Το όπλο του είναι η επάρκεια και η ποιότητα των πληροφοριών που συγκεντρώνει µε τις µετρήσεις, όπως αναφέρθηκε στην αρχή αυτού του κειµένου. Ας δούµε όµως κάθε στοιχείο του κόστους χωριστά, στο ιάγραµµα 1. Οπως είναι ήδη γνωστό η συγκοµιδή και η έκθλιψη αποτελούν την µερίδα του λέοντος στο κόστος παραγωγής του ελαιολάδου. Κόστος / λίτρο Παρά το ότι αυξάνονται και τα δύο ανάλογα µε το φορτίο, η διαφορά στο κόστος παραγωγής µεταξύ των πολύ παραγωγικών ελαιώνων και αυτών µε τη χαµηλότερη απόδοση είναι πολύ σηµαντική. Ετσι, για τους 223 ελαιώνες που είχαν απόδοση πάνω από 150 κιλά/στρέµµα, το συνολικό κόστος ήταν 1,34 ανά κιλό λαδιού. Αντίθετα, διπλάσιοι (446) ελαιώνες µε πολύ χαµηλή απόδοση, λιγώτερη από 50 κιλά λάδι στο στρέµµα είχαν κόστος 2,10 ανά κιλό. Συνεπώς, το αυτονόητο «όσο γίνεται περισσότερα κιλά λάδι στο στρέµµα» σηµαίνει όχι µόνο µεγαλύτερη είσπραξη, αλλά και χαµηλότερο κόστος. Πόσο όµως µπορεί να βγάλει ο ελαιώνας µας χωρίς να πιέσουµε το περιβάλλον; Α1. Αύξηση της απόδοσης σε καρπό / στρέµµα Η παραλλακτικότητα των αποδόσεων σε καρπό ανά στρέµµα, όπως φαίνεται στο επόµενο διάγραµµα είναι υπερβολικά µεγάλη στις ελιές µας, ακόµα και µέσα σε κάθε κατηγορία (ξερικές ποτιστικές). Ο µέσος όρος ήταν 465 κιλά καρπός/στρέµµα, για τα 8100 στρέµµατα των ελαιώνων που συγκοµίστηκαν το Στο διάγραµµα 2 πιο κάτω φαίνεται η Εκθλ. Συγκ. Λίπ. Κλαδ..Εδ. Φυτ. Αρδ. ιάφ. Απόδοση (Kg καρπού/στρ) µεγάλη απόκλιση ανάµεσα σε χαµηλές αποδόσεις, κάτω από 200 κιλά καρπό στο στρέµµα, από την µία, 6

7 και πάνω από 1000 κιλά.στρέµµα. Βέβαια, η εικόνα µπερδεύεται κάπως από την παρενιαυτοφορία, αλλά αυτή δεν ευθύνεται και τόσο, στην πράξη. Ενα σηµαντικό εύρηµα αυτής της ανάλυσης ήταν το ότι το 28% των ελαιώνων δεν συγκοµίσθηκε. Αιτία είναι ο συνδυασµός παρενιαυτοφορίας και µικρού µέγεθος των ελαιώνων. Στην άσοδη χρονιά δεν πάει κανείς στις ελιές. Αρα, στον καρπό που µένει πάνω στα δένδρα ανάξιος να µαζευτεί, πάει µόνο ο δάκος. Εχουµε αρχίσει να προβληµατιζόµαστε για το ρόλο που µπορεί να έχουν αυτοί οι ελαιώνες στις παραλιακές περιοχές -µε ήπιο χειµώνα- στην εξέλιξη των πληθυσµών του δάκου. Παρακολουθούµε, µετρώντας τους χειµερινούς πληθυσµούς. Θα δούµε. Η αύξηση της παραγωγής ίσως είναι ο πιο εύκολος από τους στόχους µας. Οι παραγωγοί που είναι ήδη στο πρόγραµµα πάνω από δύο χρόνια, έχουν µεγαλύτερες αποδόσεις από αυτούς που εντάχθηκαν παραµονές της συγκοµιδής. Η αρχική αυτή βελτίωση επιτυγχάνεται µόνο και µόνο διορθώνοντας κυρίως την λίπανση, µε βάση τις αναλύσεις εδάφους και την φυλλοδιαγνωστική. Το περιθώριο για αύξηση της παραγωγής θα εξαντληθεί όταν θα ολοκληρωθεί και η βελτίωση του κλαδέµατος, και η ευστοχία της άρδευσης στους ποτιστικούς ελαιώνες. Εκτιµούµε ότι σε ένα ελαιώνα χρειάζονται δύο-τρία χρόνια γιαυτό. ουλειά του επιβλέποντος είναι να παρακολουθεί την πορεία του κάθε ελαιώνα προς τον δικό του δυναµικό παραγωγής, που έχει τεθεί ως στόχος. Ο τρόπος βελτίωσης των αποδόσεων έχει να κάνει µε την επιτυχία δηµιουργίας ετήσιας βλάστησης σε καλή ισορροπία µε την ανθοφορία, την άνοιξη, µέχρι την καρπόδεση. Η λίπανση, το κλάδεµα και η διαχείριση του νερού, σχεδιάζονται για να συγκλίνουν σε αυτόν τον στόχο, κάθε χρόνο. Α2. Ελαχιστοποίηση των απωλειών σε καρπό Καθώς προσπαθούµε να αυξήσουµε την παραγωγή, καλό είναι να έχουµε το νού µας να µην συµβεί το αντίστροφο. Να έχουµε δηλαδή απώλειες που µειώνουν την απόδοση σε καρπό. Οι απώλειες οφείλονται είτε σε αναποδιές του καιρού ή σε προσβολές των δένδρων από εχθρούς, κυρίως από έντοµα και από ασθένειες. Παρακολουθώντας τους πληθυσµούς των εντόµων δεν έχει επιβεβαιωθεί µέχρι στιγµής κάποιο εντοµολογικό αίτιο που να προκαλεί συστηµατικά µετρούµενη ζηµιά στην παραγωγή, εκτός ίσως από την καλόκορι στην δυτική Πελοπόννησο. Σποραδικά βέβαια εντοπίζονται κάποια προβλήµατα αλλά λύνονται µε κατά περίπτωση αντιµετώπιση. Πιο πολλές απώλειες έχουµε συνήθως από τις ανθρώπινες αστοχίες, όπως µεγάλη ζηµιά στην βλάστηση κατά τη συγκοµιδή, ή σε ανωµαλίες λόγω ακαταλληλότητας της θρέψης ή της άρδευσης σε σηµείο που να οδηγήσουν σε ακαρπία. Επίσης, κατά τον ψεκασµό µε διασυστηµατικά ζιζανιοκτόνα, η αµέλεια των παραγωγών που δεν διασφαλίζουν ότι το ψεκαστικό νέφος (αχνούρα) δεν πάει στα φύλλα της ελιάς, κάνοντας ζηµιά σε βάθος χρόνου Α3. Αύξηση της ελαιοπεριεκτικότητας Η ελαιοπεριεκ τικότητα σε περίπου 400 από τους ελαιώνες ήταν γύρω στο 20%. Η έντονες Ελαιοπεριεκτικότητα % >31 αποκλίσεις µεταξύ ελαιώνων, λίγο οφείλονται στο χρόνο συγκοµιδής ή στην λίπανση. Κυρίως είναι θέµα προσοχής κατά το κλάδεµα, για την όσο το δυνατόν µεγαλύτερη έκθεση των φύλλων στον ήλιο. Παρατηρείται µεγάλη ποικιλία των πρακτικών που ακολουθούν οι παραγωγοί, από παράδοση κυρίως. Η βελτίωση αυτών των πρακτικών µε κατάρτιση είναι χρονοβόρα και δύσκολη, αλλά αποδίδει. Το καλό είναι ότι δείχνουν πολύ ενδιαφέρον οι παραγωγοί, µια και για το κλάδεµα δεν είχαν συστηµατική πληροφόρηση µέχρι τώρα. Α4. Μείωση της παρενιαυτοφορίας. Από τους παραγωγούς -και όχι µόνο- εκλαµβάνεται ως φυσικό βιολογικό φαινόµενο. Επειδή όµως και η ίδια η άσκηση της γεωργίας «αφύσικο φαινόµενο» είναι, αφού έχουµε αποφασίσει να επεµβαίνουµε στη φύση (όσο λίγο και να είναι αυτό), δεν µπορούµε να αφήσουµε την παρενιαυτοφορία ως «κισµέτ». Στο 7

8 κάτω-κάτω, ζηµιώνει τα δένδρα όταν είναι πολύ έντονη. Μπορεί να κάνουν πάνω από δύο χρόνια να συνέλθουν. Ακόµα και ήπια να είναι, ανεβάζει το κόστος παραγωγής. Κάθε δαπάνη σε ελαιώνα που δεν παράγει καθόλου φέτος, µπορεί να δηµιουργεί προσδοκία κέρδους για του χρόνου, αλλά επιβαρύνει το κόστος του φετινού λαδιού που παράγεται από τους άλλους ελαιώνες του παραγωγού. Σε µερικές οµάδες παραγωγών έχει ελαχιστοποιηθεί ήδη η παρενιαυτοφορία. Η χρονιά της άσοδης έχει απόδοση όσο περίπου το 80% της χρονιάς της βεντέµας. Στόχος της προσπάθειάς µας είναι η αποκατάσταση της ίδιας περίπου παραγωγής κάθε χρόνο. Και εδώ βρίσκουµε έντονες διαφορές µεταξύ ελαιώνων, οι οποίες οφείλονται στην διαχείριση που ακολουθείται, µε πρώτους ενόχους το κλάδεµα, την καθυστέ-ρηση της συγκοµι-δής, το παραφόρ-τωµα των δένδρων κάποια χρονιά, κλπ. Μπορεί βέβαια να ξεκινήσει και από καιρικά φαινόµενα (παγετός). Η κατάρτιση των παραγωγών στο κλάδεµα και στη γενικότερη διαχείριση του ελαιώνα, τον άριστο χρόνο χρήσης των εισροών (λίπανση κυρίως, αλλά και άρδευση) τον χρόνο συγκοµιδής, κλπ είναι τα µέσα που χρησιµοποιούν οι επιβλέποντες για τη διόρθωση της παρενιαυτοφορίας. Α5. Εκλογίκευση της χρήσης των εισροών (και του εξοπλισµού) Ως εισροές εκτός των χηµικών (φυτοφάρµακα και λιπάσµατα) εννοούνται το νερό άρδευσης και τα καύσιµα για τον εξοπλισµό. Η χρήση τους γίνεται µόνο εµπειρικά από τους παραγωγούς µας, πράγµα που συχνά αυξάνει το κόστος! Για παράδειγµα, το φρεζάρισµα, έχει βρεθεί ότι αυξάνει το κόστος άµεσα -πληρώνοντας- αλλά και έµµεσα, κάνοντας ζηµιές που χρειάζονται κόστος για να διορθωθούν. Οι σηµαντικότερες από αυτές είναι η διάβρωση και η καταστροφή της οργανικής ουσίας στο έδαφος. Η πρώτη οδηγεί σε απώλεια ενός µέρους του λιπάσµατος που προστέθηκε νωρίτερα, µαζί µε το γόνιµο χώµα. Η δεύτερη δεν επιτρέπει να ξαναγίνει γόνιµο το χώµα, οπότε θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από την προσθήκη λιπασµάτων. Η φρέζα είναι ο πιο ζηµιογόνος τρόπος που έχουν βρεί τα τελευταία 50 χρόνια οι παραγωγοί µας για να συγκρατούν την υγρασία στο έδαφος. Στις ζηµιές που µπορεί να κάνει ο παραγωγός µε κακή χρήση του εξοπλισµού του συγκαταλέγονται και η συµπίεση του εδάφους από τα βαριά τρακτέρ, το κόψιµο των ριζών από το άσκοπα βαθύ όργωµα, αλλά και συµβολή σε παραγωγή αερίων θερµοκηπίου για το οποίο γίνεται τόσος λόγος διεθνώς. Ελαιώνες ακαλλιέργητοι για πάνω από 5-6 χρόνια συσσωρεύουν αρκετή οργανική ουσία 4% ή και 5% ξεπερνώντας ακόµα και τον ιδανικό ελαιώνα! Προσπαθούµε µε µετρήσεις να δούµε πόσο ενεργό είναι το έδαφος σε τέτοιους ελαιώνες ώστε -αν δηµιουργεί µόνο του αρκετό άζωτο- να µειώσουµε την ανάγκη για πρόσθετη αζωτούχο λίπανση. Το ίδιο πετυχαίνουµε σπέρνοντας ένα ψυχανθές (π.χ βίκος). Το λάδι που βγάζουµε από τον ελαιώνα πρακτικά δεν έχει µέσα του ούτε άζωτο ούτε φωσφόρο ούτε κάλιο. Αυτά βρίσκονται στις υπόλοιπες «εκροές». Αν αυτές τις ανακυκλώνουµε αντί να τις πετάµε, ίσως να πλησιάσουµε το όραµα της αειφορίας. ηλαδή, αν δεν καίµε τα κλαδιά κατά το κλάδεµα, αλλά τα θρυµµατίζουµε και τα αφήνουµε στο έδαφος,...το ίδιο και µε α ξερά ή κοµµένα ζιζάνια, Αν βρούµε τρόπο να επιστρέψουµε στον ελαιώνα µας τον κατσίγαρο που του αναλογεί για όσους παραγωγούς είναι πρακτικά εφικτό, τότε...η ανάγκη για προσθήκη εισροών σε θρεπτικά στοιχεία γίνεται ελάχιστη. Αυξάνει η οργανική ουσία και η βιολογική δραστηριότητα στο έδαφος. Ετσι, κρατάει καλύτερα το νερό και τα θρεπτικά στοιχεία. Αρα, καλύτερες αποδόσεις! 8

9 Για τα αγροχηµικά η µόνη λύση που έχουµε είναι να ακολουθούµε το δόγµα «όσο και όποτε απαιτείται» που προσδιορίζεται µόνο µε µετρήσεις και έκδοση οδηγιών -υποχρεωτικά- από τον επιβλέποντα για κάθε χρήση χηµικών. Η προσπάθεια µείωσης του κόστους των εισροών, όπως τα φυτοφάρµακα, µε το παζάρι για εκπτώσεις, µε επιλογή του πιο φτηνού, κλπ είναι µόνο άδικος κόπος, αφού -όπως φαίνεται στο διάγραµµα 1- η συµµετοχή των φυτοφαρµάκων στο κόστος παραγωγής είναι αµελητέα. Αλλες πηγές κόστους - Υπηρεσίες Με όλα όσα αναφέρθηκαν στις προηγούµενες σελίδες βρίσκουµε κάθε φορά το πραγµατικό κόστος ελαιοκαλλιέργειας, για τους συγκεκριµένους όµως παραγωγούς. Με βάση αυτό, θα δούν σε ποιά τιµή πρέπει να πουληθεί το λάδι τους προκειµένου να βγάλουν τα έξοδά τους, και -µακάρι να έχουν και κέρδος. Το κόστος αυτό δεν είναι καθόλου σταθερό. Παραλλάσσει πολύ στον χρόνο, µε βάση κυρίως την απόδοση του ελαιώνα. Γιαυτό χρειάζεται καλή παρακολούθηση, η οποία στηρίζεται στην καλή καταγραφή όλων των σχετικών στοιχείων. Αυτή η διαδικασία της καταγραφής είναι το Α και το Ω στην Ολοκληρωµένη ιαχείριση. Αλλά, και η αχίλλειος πτέρνα της, αν γίνει ενδώσουµε στην απροθυµία των περισσοτέρων παραγωγών να γράφουν έγκαιρα και µε ακρίβεια. Επειδή αυτό θα ήταν άδικο, ειδικά για τη γεωργική δραστηριότητα, αφού από αυτήν -όπως πιστεύεται σήµερα- ξεκίνησε ο άνθρωπος να γράφει, εδώ και χιλιάδες χρόνια, εξετάζουµε συνεχώς νέες µεθόδους διευκόλυνσης της καταγραφής από τους παραγωγούς. Ο επιβλέπων µπορεί να τους βοηθάει να συνηθίσουν να καταγράφουν τα στοιχεία παραγωγής, µε επιµονή, µε αδιάλειπτη κατάρτιση, υπενθυµίσεις, επαλήθευση, έλεγχο, επιθεωρήσεις, κυρώσεις κλπ., µέσα από το Σύστηµα ιαχείρισης. Συνήθως, µετά από 2-3 χρόνια αγώνα επιτυγχάνεται ένα ποσοστό πάνω από 80-85% των παραγωγών να κάνουν συστηµατικά καταγραφές. Ολη όµως αυτή η προσπάθεια έχει κόστος, όπως και όλο το Σύστηµα ιαχείρισης. Το κόστος υπηρεσιών. ηλαδή, το κόστος του επιβλέποντα, των αναλύσεων, των µετρήσεων, της στατιστικής τους ανάλυσης, της διερεύνησης για νέες λύσεις, κλπ, κλπ. Το πραγµατικό κόστος υπηρεσιών υπολογίστηκε για µια µεγάλη οµάδα µε ώριµο σύστηµα διαχείρισης σε 0,09 / κιλό λάδι. Θα µειωθεί, καθώς βελτιώνεται το σύστηµα διαχείρισης και οι παραγωγοί γίνονται πιο συστηµατικοί µε τις καταγραφές και τις µετρήσεις. Και πρέπει να ελαχιστοποιηθεί στο απόλυτα αναγκαίο, και ταυτόχρονα όσο το δυνατόν πιο ανταποδοτικό, βραχυπρόθεσµα και µακροπρόθεσµα. ηλαδή, όχι µόνο να βγάζουν οι υπηρεσίες τα λεφτά τους, αλλά να είναι επένδυση για το παραγωγό, για να τις πληρώνει πρόθυµα, και να µην κρέµεται από την επιδότησή τους. Το κόστος µονάδας-η γεωργία του παρονοµαστή Χρειαζόµαστε 5-10 χρόνια για να εξαντλήσουµε τα περιθώρια µείωσης του κόστους σε µια µεγάλη οµάδα παραγωγών η οποία εφαρµόζει εντατικά το σύστηµα Ολοκληρωµένης ιαχείρισης. Τον ίδιο χρόνο παίρνει και η προσπάθεια για την βελτίωση της διάθεσης, ώστε να µεγαλώσει η ψαλίδα του κέρδους για κάθε κιλό λάδι. Μόνο µε αυτή την προσέγγιση έχουµε κάποια ελπίδα να παραµείνουµε ανταγωνιστικοί, ανεξάρτητα από τις επιδοτήσεις. Το κόστος παραγωγής της µονάδας του προϊόντος είναι καθοριστικό για το µέλλον κάθε επιχείρησης η οποία δεν έχει τον έλεγχο της τιµής πώλησης. Γιαυτό οι παράµετροι κόστους δεν µετριούνται αυτόνοµα (π.χ. πόσο κάνει το κιλό το λίπασµα) αλλά µόνο στον παρονοµαστή: Το πόσο επιβαρύνουν το κιλό λάδι. Ενα «ακριβό» λίπασµα µπορεί να είναι πιο «φτηνό» τελικά, π.χ. γιατί δεν φεύγει εύκολα µε τη βροχή. Αν όµως το κόστος ανά κιλό είναι που µετράει στην ανταγωνιστικότητα, για τον παραγωγό αυτό που µετράει είναι το πόσα λεφτά βγάζει από τις ελιές και αν του φτάνουν για να ζήσει. Το περιβαλλοντικό κόστος και ποιόν αφορά Πως όµως φτάσαµε στο κόστος ενώ µιλάµε για περιβαλλοντική διαχείριση? ύο είναι οι λόγοι και σχετίζονται µε µια θεώρηση του περιβάλλοντος πιο ανθρωποκεντρική από ότι συνηθίζεται. 1. Θέλουµε να συµφέρει η ελαιοκαλλιέργεια στον παραγωγό, για να µείνει η ελιά στη θέση της να σκεπάζει το έδαφος. Θέλουµε να γίνεται το χώµα της όλο και πιο γόνιµο, ώστε όταν φύγει να µπορέσει να γίνει δάσος και όχι έρηµος, για να συγκρατεί το νερό, για την ζωή και τη βιοποικιλότητα. Για όλα αυτά, αυτός από τον οποίο κρεµόµαστε εµείς οι αστοί είναι ο ελαιοπαραγωγός. Πρέπει να βεβαιωθούµε ότι όλα αυτά θα τα κάνει χωρίς να θυσιάζει την δική του οικονοµία, δηλαδή την ποιότητα της ζωής του. 2. Το ελαιόλαδο βελτιώνει ειδικά το διατροφικό περιβάλλον των καταναλωτών. Θέλουµε λοιπόν αφθονία προσφοράς λαδιού (για να είναι σε καλή τιµή) µε τη µικρότερη δυνατή περιβαλλοντική επιβάρυνση στο (οικονοµικό) κόστος. ηλαδή, όσο γίνεται λιγότερα χηµικά ανά λίτρο λαδιού, λιγότερη κατανάλωση νερού και ενέργειας. Να συµπιεστούν αυτές οι δαπάνες και ότι µένει από κόστος, να µένει στα χέρια του παραγωγού και στις τοπικές τεχνικές υπηρεσίες. Το ευτύχηµα ειδικά µε τα ελαιόδενδρα είναι ότι οι βελτιώσεις ως προς το κόστος είναι θέµα φροντίδας (διαχείριση του εδάφους, κλάδεµα) και όχι ακριβών εισροών. Το ίδιο συµβαίνει και µε την ποιότητα του λαδιού. 9

10 Κέρδη και Ζηµίες του ελαιοκαλλιεργητή Εκτός λοιπόν από το κόστος παραγωγής, εξετάζουµε το οικονοµικό αποτέλεσµα που έχει ο κάθε ελαιώνας για τον παραγωγό, όπως και το συνολικό αποτέλεσµα από όλη την γή του. ηλαδή τι εισόδηµα είχε (τι εισέπραξε, µείον το τι πλήρωσε) και τι «καθαρή πρόσοδο» του απέδωσε η εργασία του (αν δηλαδή στο κόστος περιληφθούν και οι δικές του αµοιβές, ώς εργαζόµενου). Ολα αυτά τα εξετάζουµε κατά στρέµµα, διότι ο παραγωγός έχει γή, στην οποία µπορεί να έχει βάλει λίγες ή πολλές ελιές. Οι επιδόσεις του κάθε ελαιώνα, περιλαµβάνονται στο ετήσιο «ΕΛτίο ΕΠιδόσεων ΕΛαιώνα».Εκδίδεται και ένα αντίστοιχο δελτίο ανά παραγωγό, για όλους του τους ελαιώνες. Με τα δελτία αυτά ο παραγωγός µε την βοήθεια του επιβλέποντα «ανασκοπεί» το που βρίσκεται (δηλαδή τις επιδόσεις του), συγκριτικά µε όλους τους υπόλοιπους παραγωγούς του θύλακα στον οποίο ανήκει. Εχοντας αυτήν την πλήρη και ακριβή πληροφορία (άλλωστε ο ίδιος έχει δώσει τα στοιχεία) πιο εύκολα θα συµφωνήσει στους στόχους και τους τρόπους βελτίωσης. Αυτή ακριβώς είναι η έννοια του «προγραµµατισµού» στην Ολοκληρωµένη ιαχείριση, σύµφωνα µε το AGRO 2-1. Αυτή η διαδικασία γίνεται σε τρία επίπεδα: Ελαιώνας- Παραγωγός-Οµάδας Παραγωγών. Στο παράδειγµα ενός ΕΛτίου ΕΠιδόσεων ΕΛαιώνα φαίνεται η πραγµατική εικόνα ενός παραγωγού, που χρειάζεται πολύ βελτίωση. Συγκεκριµένα: Μάλλον λόγω παρενιαυτοφορίας (έχει γραφτεί πρόσφατα στην οµάδα, οπότε δεν έχουµε αξιόπιστα στοιχεία για το παρελθόν του) η απόδοσή του ανά στρέµµα το 2007 ήταν ασήµαντη (5.7 κιλά!). Και κάθε κιλό του κόστισε 6,23! Το χειρότερο είναι ότι από αυτό το ποσόν ξόδεψε τα 5,80, πληρώνοντάς τα σε τρίτους. Και το ακόµα χειρότερο είναι ότι από αυτά τα 5,80 τα 4,74 τα πλήρωσε για να του φρεζάρουν, δηλαδή να του χειροτερέψουν ακόµα παραπάνω το δυναµικό παραγωγής του ελαιώνα του. Αν υποθέσουµε ότι πούλησε το λάδι του µε 3 /κιλό, τότε το καθαρό αποτέλεσµα από τα 8,2 στρέµµατα του ελαιώνα του ήταν να χάσει τελικά 140 (-17 /στρέµµα). Πολλοί θα νοµίσουν ότι διάλεξα µια ακραία περίπτωση για να δηµιουργηθεί µεγαλύτερη εντύπωση. υστυχώς, είναι µεν ακραία, αλλά όχι σπάνια. Ισως ήταν ακραία η χρονιά, και ο ελαιώνας του παραδείγµατος ανήκει στην χειρότερη µειονότητα, όπως φαίνεται στα διαγράµµατα 1 από τις επιδόσεις του συγκριτικά µε τους άλλους. Αλλά, και το µεγαλύτερο µέρος των ελαιώνων της οµάδας (οι 400 περίπου από ένα σύνολο 780) είχε το µηδενική καθαρή πρόσοδο, ενώ δεν συγκοµίστηκαν καθόλου οι 200 από τους ελαιώνες. Μήπως τελικά είναι ο τόπος! Μάλλον όπως φαίνεται είναι ο τρόπος. Πρόκειται για µια νέα οµάδα παραγωγών µιας από τις σοβαρότερες οργανώσεις, µε εξαιρετικά ικανή επιβλέπουσα, που σε 2-3 χρόνια θα έχει µετατοπίσει το κέντρο βάρους των διαγραµµάτων, προς µεγάλο όφελος των παραγωγών. ιότι, όλα δείχνουν το τεράστιο περιθώριο βελτίωσης της οικονοµίας των ελαιοπαραγωγών µέσω της Ολοκληρωµένης ιαχείρισης. Βλέποντας δε στο ίδιο ελτίο και τους δείκτες επίδοσης για το περιβάλλον,, φαίνεται πως η βελτίωση της οικονοµικότητας µπορεί να λειτουργήσει για τη δηµιουργία ενός νέου συµπλόκου βελτίωσης, που χωράει και την ποιότητα και το περιβάλλον στο ίδιο καλάθι. Θα τα δούµε στο επόµενο µέρος αυτού του άρθρου, µε την πρόταση για τα Τρόφιµα Υψηλής Περιβαλλοντικής Ποιότητας. 1 Οι στήλες στα διαγράµµατα υποδηλώνουν το πόσοι ελαιώνες βρίσκονται στην κάθε οµάδα 10

11 Μέρος 3 ο :Η ΤΡΙΤΗ ΦΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Οι έλληνες ελαιοπαραγωγοί έχουν ένα συγκριτικό πλεονέκτηµα. Αριστη ποιότητα λαδιού, την οποία αναγνωρίζει η διεθνής αγορά.μέχρι τώρα αυτό έχει λειτουργήσει ως µειονέκτηµα, διότι έχει θεωρηθεί αυτονόητο ότι το λάδι µας θα προτιµάται, άρα δεν χρειάζεται να κάνουµε επιπλέον προσπάθεια. Αλλά, η πείρα δείχνει ότι κερδίζει όποιος προσπαθεί περισσότερο, και όχι όποιος έχει καλύτερο προϊόν. Κάτι σαν το λαγό µε τη χελώνα! Τι είδους προσπάθεια χρειάζεται όµως; Ολα όσα είδαµε όµως µέχρι τώρα, ως επιδιώξεις της Ολοκληρωµένης ιαχείρισης ήταν «εσωστρεφή», για τον ίδιο τον παραγωγό, π.χ. να µειώσει το κόστος, να προσέξει την ποιότητα, να µην πάθει ζηµιές κλπ. Καλά όλα αυτά, αλλά δεν ενδιαφέρουν την αγορά. Οσο και να βελτιωθούν οι παραγωγοί στη γεωργική πρακτική τους, το προϊόν δεν ξεχωρίζει από το σωρό. Αν θέλουν να ξεχωρίσουν, αυτό που πρέπει να πετύχουν είναι να αναγνωριστούν ως αξιόπιστοι προµηθευτές. ηλαδή να πείθουν την αγορά ότι έχουν πάρει τα µέτρα τους για να διασφαλίζουν την τήρηση των όρων κάθε συµφωνίας που κάνουν, είτε µε έναν αγοραστή για χύµα λάδι. είτε µε supermarket για συσκευασµένο προϊόν. Να «εξαρτήσουν» δηλαδή την ποιότητα του προϊόντος από το κύρος της δικής τους οργάνωσης, όπως ακριβώς γίνεται και µε τις φίρµες που κάνουν τα περιζήτητα βιοµηχανικά προϊόντα. Επειδή όµως η οργάνωση της γεωργικής παραγωγής στην Ελλάδα είναι αυτή που είναι, οι αξιόπιστοι προµηθευτές των γεωργικών προϊόντων είναι είδος εν ανεπαρκεία. Σύµφωνα δε µε τους κανόνες της οικονοµίας, όσο η προσφορά είναι µικρή, τόσο πιο µεγάλη είναι η ζήτηση. Ιδού λοιπόν η ευκαιρία! Ετσι ξεκινάει η ελπίδα για τη βελτίωση της θέσης µιας οργάνωσης στην αγορά. Η οποία θα µπορούσε ίσως και να σηµάνει καλύτερες τιµές, αν στην «συνολική ποιότητα» του προϊόντος 2 που εγγυάται η οργάνωση των παραγωγών περιλαµβάνονται όλα όσα ζητάει η αγορά, δηλαδή σταθερότητα σε ποιότητα, όγκο προϊόντος, συνέπεια στους χρόνους και τους όρους παράδοσης, µακρόχρονες δεσµεύσεις µε συµβολαιακή σχέση κλπ. Η έλλειψη όλων αυτών είναι που ψαλλιδίζει τις προσδοκίες των παραγωγών για καλύτερη τύχη, αντάξια της ποιοτικής υπεροχής των προϊόντων τους, στην αγορά. 1. Το δέντρο και το δάσος Ολα αυτά προϋποθέτουν την σταθερή συνέπεια των µελών της οµάδας παραγωγών, να συµµετέχουν στη δηµιουργία του τελικού όγκου του προϊόντος που θα διατεθεί. Να αντέχουν, ακόµα και όταν οι σειρήνες των διεθνών τιµών κάποια στιγµή θα τους βάλουν στον πειρασµό να διαθέσει ο καθένας το προϊόν του, ατοµικά, όπου βρεί καλύτερα, αγνοώντας τη µέχρι τότε προσπάθεια να χτίσουν την αξιοπιστία τους. Αυτή είναι η εδραία έλλειψη της ελληνικής γεωργίας. Η συγκροτηµένη παραγωγή και διάθεση προϊόντων, µε αποτελεσµατικό αυτοέλεγχο των παραγωγών. Αυτό δεν έχουµε. Ο καθένας κάνει ό,τι µπορεί µόνος του. Από τη γεωργική πρακτική, τις προµήθειες των µέσων παραγωγής, τις συµφωνίες για την διάθεση των προϊόντων ή για την παροχή υπηρεσιών. Είναι η αποµόνωση των παραγωγών, αυτή που δηµιουργεί την ανάγκη για τις στρατιές των κακολογηµένων µεσαζόντων, ενώ καλύπτουν το κενό των υπηρεσιών για οργανωµένη και αξιόπιστη διάθεση προϊόντων. Εκ των ενόντων και χωρίς ιδιαίτερες γνώσεις, οι µεσάζοντες κάνουν αυτό που θα έπρεπε να κάνουν οι παραγωγοί, αν είχαν χτίσει παραγωγικούς (και όχι κυρίως πιστωτικούς) συνεταιρισµούς. Αυτό το πρόβληµα της οργάνωσης της παραγωγής και της διάθεσης σε µεγάλη κλίµακα πάει να καλύψει η Ολοκληρωµένη ιαχείριση. Ασχολείται µε το δάσος, δηλαδή την οµάδα παραγωγών, και όχι µε το δέντρο που είναι ο κάθε παραγωγός (για αυτόν φτάνει και περισσεύει η Ορθή Γεωργική Πρακτική). Εχει να λύσει τα ζητήµατα συνεννόησης, της λείανσης των αντιθέσεων µεταξύ των παραγωγών µε έµφαση στην πληροφόρηση (το κατεξοχήν εν ανεπαρκεία αγαθό στην γεωργία µας 3 ) µε κορωνίδα τον τρόπο λήψης των αποφάσεων, ώστε να οδηγούν σε σταθερά βήµατα οργάνωσης. Γιαυτό δείχνει στον κάθε παραγωγό (όπως είδαµε στο προηγούµενο τεύχος) το που βρίσκεται σε σχέση προς τα άλλα µέλη της οµάδας του, ως προς το κόστος παραγωγής, τις αποδόσεις κλπ. Γιατί πρέπει να κινήσει προς την αξιοπιστία όλη µαζί την οµάδα. Ενώ το αντικείµενο της Ορθής Γεωργικής Πρακτικής είναι οι τεχνικές γνώσεις για τα δένδρα, για την Ολοκληρωµένη ιαχείριση είναι οι άνθρωποι και η συναισθηµατική τους νοηµοσύνη. Θα ακούσουν τους πελάτες τους και τις απαιτήσεις τους; Θα συνεργαστούν µε βάση τις προσδοκίες τους, ξεπερνώντας τις φοβίες τους, τις αδυναµίες τους την κακοπιστία τους κλπ. Για όλα αυτά είναι τόσο δύσκολη η φιλόδοξη τρίτη φάση της προσπάθειας αυτής, και θέλει χρόνο, υποµονή γνώση και αποφασιστικότητα. 2. Βελτιώνοντας την αυτοπεποίθησή µας. Η δυνατότητα που προσφέρει η Ολοκληρωµένη ιαχείριση σε µια οµάδα π.χ. 200 παραγωγών-µελών είναι ότι µπορούν να συµφωνηθούν οµαδικοί στόχοι 2 Αυτός είναι ο λόγος που το AGRO 2-1 περιέχει και µερικά στοιχεία ποιότητας από το ISO 9000, εκτός από τον βασικό κορµό του ISO για το περιβάλλον. 3 Σε όλα τα επίπεδα, ξεκινώντας από την εφαρµοσµένη έρευνα (π.χ. σήµερα για τον δάκο δεν υπάρχει ούτε ένας εν ενεργεία ειδικός. Συνταξιοδοτήθηκαν και οι τελευταίοι). 11

12 βελτίωσης. Ό απώτερος στόχος βέβαια είναι οι επιχειρηµατικές βελτιώσεις που θα πετυχαίνουν ως προµηθευτές, όσο πιο αξιόπιστοι θα γίνονται. Προϋπόθεση γιαυτό είναι να συµµαζέψουν πλήρως τα του οίκου τους, µε τις επιχειρησιακές βελτιώσεις, δηλαδή όλες αυτές που αφορούν την οργάνωση, το κόστος, την ποιότητα, ακόµα και την οικονοµία των παραγωγών (καθαρή πρόσοδος/εισόδηµα) ώστε να συµµετέχουν ζεστά στην οµαδική προσπάθεια. Η µείωση του µέσου κόστους παραγωγής της οµάδας µπορεί να επιτευχθεί στα πρώτα χρόνια εφαρµογής της Ολοκληρωµένης ιαχείρισης µε την βελτίωση των πρακτικών π.χ. την πλήρως µηχανική συγκοµιδή, και όλα όσα αναφέρθηκαν στο προηγούµενο τεύχος. ηλαδή τη λεπτοµερή «σύλληψη» και καταγραφή όλων των µικρών και µεγάλων µεγεθών που δείχνουν πόσο αντέχει το συνολικό περιβάλλον στην αύξηση των αποδόσεων µέχρι το δυναµικό παραγωγής. Ανακύπτει όµως συχνά µια επιφύλαξη για την αναγκαιότητα αυτού του είδους λεπτοµερειακής προσέγγισης. Αντιµετωπίζεται κάπως ως υπερβολή και πολυτέλεια. ηµιουργείται λοιπόν µια πολύ σοβαρή απορία για την επιχειρηµατικότητα στην γεωργία, σε αντίθεση προς τους άλλους κλάδους της οικονοµίας, όπου το κόστος παραγωγής της µονάδας µετριέται µέχρι το τέταρτο δεκαδικό. Εκεί, γίνονται προσπάθειες συνεχείς και ατέρµονες για τη µείωσή του, ως ζήτηµα ζωής ή θανάτου της επιχείρησης! Στην γεωργία αντίθετα, παρά το γεωργικό λεκτικό της παροιµίας, το συµµάζεµα του κόστους δεν γίνεται «φασούλι το φασούλι». Με το άλλοθι της αστάθειας της παραγωγής λόγω του ευµετάβλητου - ανοικτού περιβάλλοντος, το κόστος δεν απασχολεί σχεδόν κανένα. Ολοι έχουν τα µάτια στραµµένα µόνο στην τιµή πώλησης, την οποία όπως είπαµε δεν ελέγχουν οι παραγωγοί! Παράδοξο! (κατά ένα τρόπο). Οι επιχειρησιακές βελτιώσεις είναι πολλές και ποικίλες. Η αύξηση της µέσης ελαιοπεριεκτκότητας ή της µέσης ποιότητας στα στρ. ελαιώνων, η αύξηση της έκτασης που µετατρέπεται σε βιολογική (σταθερή αξία!) η µείωση του κόστους υπηρεσιών είναι µόνο µερικά από τα πολλά παραδείγµατα. Για κάθε προτεινόµενη βελτίωση, οι παραγωγοί -που χρηµατοδοτούν το σύστηµα- πρέπει να εξετάσουν τη σχέση κόστους προς το προσδοκώµενο όφελος. Οταν το κόστος δεν βαρύνει τους ίδιους (επιδότηση) τότε η εξέταση κόστους προς όφελος ατονεί και κανείς δεν είναι σίγουρος για την ορθότητα των επιλογών του. Γενικότερα, η ευστοχία του συστήµατος είναι δυνατό να µετρηθεί µόνο αν αυτοχρηµατοδοτούν πλήρως οι παραγωγοί την προσπάθειά τους. Τότε, οι ενισχύσεις δεν είναι προϋποθεση για να ξεκινήσουν, αλλά τους ωθούν να επιταχύνουν αυτό που άρχισαν µόνοι τους. Το πιο πετυχηµένο παράδειγµα που γνωρίζω στην Ελλάδα (ΝΗΛΕΑΣ στη Χώρα Τριφυλλίας) έχει αυτοχρηµατοδοτηθεί για 5 χρόνια.. Ισως αυτός είναι ο λόγος που πέτυχε σε σηµαντικό βαθµό (πάει να ξεπεράσει σε ανταποδοτικότητα το 100%). 3. Πως µετριέται η καλή οργάνωση; Οι είκτες Η επιτυχία ενός συστήµατος µετριέται µε το πόσοι ζητούν να ενταχθούν σε µια οµάδα, πληρώνοντας την συµµετοχή τους. Αυτός είναι ένας «τελικός» είκτης Επίδοσης. Το σύστηµα Ολοκληρωµένης ιαχείρισης αυτής της οµάδας αναγνωρίζεται ότι προσφέρει στα µέλη προστιθέµενη αξία δηλαδή ανταποδοτικότητα. Εκτός από αυτόν χρησιµοποιούνται πολλοί άλλοι δείκτες για την καλλιέργεια, το περιβάλλον κλπ., ώστε να είναι σε θέση να παρακολουθεί η οµάδα την πορεία της και να την διορθώνει. Από όλους αυτούς µερικοί προκρίνονται ως Κύριοι είκτες Επίδοσης. Οι παρακάτω είναι ένα µικρό µέρος από σχεδόν 50 δείκτες που χρησιµοποιεί ο ΝΗΛΕΑΣ, προκειµένου να καταλήξει στην εικόνα που συνοψίζει την πορεία του. Οι Κύριοι είκτες Επίδοσης του ΝΗΛΕΑ 1. Απόδοση σε κιλά λάδι ανά στρέµµα 2. Κόστος σε ανά κιλό λάδι, και ανά στρέµµα 3. Καθαρή Πρόσοδος παραγωγού σε ανά στρέµµα 4. Ποσοστό Ελεγχόµενου & Βιολογικού Ελαιολάδου 5. Περιβαλλοντική Επιβάρυνση: Αγροχηµικά, Νερό, Πετρέλαιο (ποσότητες ανά κιλό λάδι) 6. Βαθµός Ικανοποίησης Μελών (Κλίµακα 0-100) 7. Βαθµός Ικανοποίησης Πελατών (Κλίµακα 0-100) Ανάµεσα στους δείκτες που ελέγχονται είναι φυσικά και αυτοί που αφορούν στην ποιότητα του ελαιολάδου, η οποία παρακολουθείται επιµελώς µε ένα τουλάχιστον δείγµα ένα ανά ελαιώνα κάθε χρόνο για ποιοτική ανάλυση.ετσι στην τριετία που πέρασε βρέθηκαν να πλεονεκτούν όλοι σχεδόν οι δείκτες ποιότητας του ελαιολάδου, σηµαντικά έναντι των τιµών του κοινοτικού κανονισµού για το έξτρα παρθένο λάδι όπως φαίνεται στο διάγραµµα (στο απόσπασµα περιλαµβάνονται µόνο οι δείκτες που έχουν τιµές µεταξύ 0 και 1). 1,00 0,90 0,80 0,70 0,60 0,50 0,40 0,30 0,20 0,10 0, Estrissimo Extra Virgin Μείωση του κόστους κατά 10% σε / στρέµµα ισοδυναµεί µε εξοικονόµηση για µια οµάδα 200 µελών, δηλαδή 400 κέρδος / µέλος. 12

13 1= Βρασσικαστερόλη, 2=Κ270, 3= Χοληστερόλη 4= -7 στιγµαστερόλη, 5=Οξύτητα Μια τέτοια πληροφορία µπορεί να ενδιαφέρει π.χ. ένα µεγαλέµπορο λαδιού που κάνει µίγµατα για να σταθεροποιήσει την ποιότητά του. Μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί από την ίδια την οµάδα των παραγωγών, για να σχεδιάσει πλέον τη δική της ποιότητα λαδιού, επιλέγοντας τους ελαιώνες βάσει των ιδιοτήτων του λαδιού που παράγουν ή αναζητώντας τρόπους να βελτιώσει κάποια από τα χαρακτηριστικά ποιότητας. ιότι, είναι βέβαιο ότι οι ιδιότητες του ελαιόλαδου βελτιώνονται στον ελαιώνα µε στοχευµένη βελτίωση του καρπού µέσω των ελαιοκοµικών πρακτικών, και διαφυλάσσονται στο ελαιουργείο. Από περιβαλλοντικής πλευράς, δεν αρκεί να δηλώνει κανείς ότι σέβεται το περιβάλλον. Για µια οµάδα ελαιοπαραγωγών είναι κρίσιµο να µπορεί να δείξει τις επιδόσεις της µε µετρήσιµο τρόπο, ώστε να είναι δυνατόν να συγκινήσει την ευαισθητοποιηµένη στα περιβαλλοντικά ζητήµατα αγορά. Για παράδειγµα, η απουσία ανιχνεύσιµων καταλοίπων ΦΠΠ στο λάδι µπορεί να µην είναι αρκετή από µόνη της, διότι δεν αποκλείει την «αλόγιστη» χρήση αγροχηµικών σε πρώϊµο στάδιο της καλλιέργειας. Στην περίπτωση αυτή πιο πειστικός θα ήταν ένας δείκτης όπως «η ποσότητα των εισροών που χρειάστηκαν για να γίνει το ένα λίτρο λάδι», που θα αγοράσει ο καταναλωτής. Ενδεικτικά, πάλι από τους στόχους του ΝΗΛΕΑ, επιδιώκεται η µείωση της ετήσιας κατανάλωσης εισροών δύο κατηγοριών, δηλαδή: βελτίωση του κλαδέµατος. Με την επιτυγχανόµενη αύξηση σε ελαιοπεριεκτικότητα µειώνεται κατά την έκθλιψη η κατανάλωση ενέργειας ανά κιλό λαδιού! Αρα, µε ένα σµπάρο (κλάδεµα) δύο τρυγόνια-δείκτες: α) για το περιβάλλον και β) για το κόστος έκθλιψης, (αντικείµενο διαπραγµάτευσης µιας ισχυρής οµάδας παραγωγών µε τα υπό αξιολόγηση ελαιουργεία). Οι δείκτες επίδοσης -µετά από σύντοµη κατάρτιση των παραγωγών- είναι πολυδύναµα εργαλεία, διότι: Με τους δείκτες γίνεται εύκολο για όλα τα µέλη µιας οµάδας να παρακολουθούν την απόδοση του συστήµατος Ολοκληρωµένης ιαχείρισης που πληρώνουν. Να δουν τι πρέπει να διορθώσουν ή να βελτιώσουν. Να οδηγούνται σε αποφάσεις λογικές (και όχι συναισθηµατικές ή «πολιτικές»). ιευκολύνουν την επικοινωνία µεταξύ του κάθε µέλους της οµάδας και του επιβλέποντα, για την βελτίωση των πρακτικών σε κάθε ελαιώνα. Οι αριθµοί (στο ΕΛ.ΕΠ.= ελτίο Επίδοσης Ελαιώνα που παρουσιάστηκε στο προηγούµενο τεύχος) είναι πολύ πιό πειστικοί από οιαδήποτε θεωρία. Το ίδιο συµβαίνει και µε την αγορά. Οι αριθµοί µε τους οποίους εκφράζονται οι δείκτες είναι δυνατόν να ελεγχθούν, να επαληθευτούν, να αξιολογηθούν και να συγκριθούν από την αγορά. Είναι ένα καλό άλογο για εξωστρέφεια, πολύ πιο αξιόπιστο από τα λόγια. Περιβαλλοντική επιβάρυνση ανά κιλό ελαιολάδου α) υνητικοί Ρυπαντές ραστικές Ουσίες ΦΠΠ <2,0 mgr Θρεπτικά στοιχεία Λιπασµάτων <200 gr β) Εξαντλήσιµοι Πόροι Πετρέλαιο < 50 ml Νερό < 200 Lit Σηµείωςη 1: Η µείωση κατανάλωσης του πετρελαίου αναδεικνύεται σε σηµαντικό στόχο εξαιτίας των διαφαινόµενων επιπτώσεών του στο κόστος παραγωγής του λαδιού. Σχετίζεται επίσης άµεσα µε τη µείωση εκποµπών διοξειδίου του άνθρακα στην ατµόσφαιρα,και τις αλλαγές του κλίµατος, θέµατα πρώτης γραµµής για τη διεθνή κοινή γνώµη. Σηµείωση 2: Εξ όσων γνωρίζω είναι η πρώτη φορά διεθνώς που εισάγονται δείκτες για την σύνδεση της ποιότητας των τροφίµων µε την σφαιρική περιβαλλοντική διαχείριση στην πρωτογενή παραγωγή. Ενα παράδειγµα σχετικό µε την Ολοκληρωµένη (πολυσύνθετη) προσέγγιση για το περιβάλλον είναι η µετρήσιµη µείωση κατανάλωσης ενέργειας µε τη 13

14 3. Η Αναγνώριση ή...πως να µας πιστεύουν? Μέχρι εδώ είδαµε το πως µπορεί να οργανωθεί µια οµάδα παραγωγών, ώστε να θέσει την παραγωγή του ελαιολάδου της υπό κοινή διαχείριση, την ποιότητα της οποίας µπορεί να µετρήσει, άρα και να αποδείξει. Στον εαυτό της πρώτα, για αυτοπεποίθηση, αλλά και στους άλλους, και πάνω από όλα στην αγορά για τις επιχειρηµατικές βελτιώσεις. Πως γίνεται αυτό; Χρησιµοποιώντας τον ειδικό διεθνή κώδικα των συστηµάτων διαχείρισης, που έχουν αναπτυχθεί και πιστοποιούνται, ακριβώς για να τυποποιηθούν οι έννοιες και να αναγνωρίζεται η «ποιότητα» του κάθε προµηθευτή στην διεθνή αγορά. Υπάρχουν αρκετά τέτοια συστήµατα, ανάλογα µε το ποιό ζητάει ο κάθε αγοραστής από τον προµηθευτή του. Αν δεν έχει πεί ποιό θέλει (πολύ συνηθισµένο), τότε το διαλέγει ο προµηθευτής. Οµως ποιό σύστηµα είναι το καλύτερο; Το AGRO 2-1 / 2-2 που ξέρουµε ως Ολοκληρωµένη ιαχείριση, ή ένα από τα διεθνή πρότυπα π.χ. ISO 9000, ISO κλπ; εν έχει καµµία σηµασία! Οποιοδήποτε από όλα κάνει µια χαρά, ανεξάρτητα από το αν αναγνωρίζεται ή όχι το πιστοποιητικό του. Ανεξάρτητα ακόµα και από το αν έχει πιστοποιητικό! Αυτό που είναι καθοριστικό είναι να έχει «στρώσει» η πιστή του εφαρµογή, και µετά να πιστοποιηθεί. Με αυτή τη σειρά, και όχι ανάποδα, διότι τότε έχει και ανάποδα αποτελέσµατα, όπως δείχνει το σχήµα. ΚΟΣΤΟΣ = ΖΗΜΙΑ Α Πότε είναι σωστό να δοθεί η πιστοποίηση; ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΟΦΕΛΟΣ Αυτό που αποδεικνύει η πράξη µε αδιαφιλονίκητο τρόπο είναι ότι όσο πιο πρόωρα δοθεί η πιστοποίηση τόσο πιο πολύ βλάπτει. ιότι δίνει στην επιχείρηση το λάθος µήνυµα ότι λειτουργεί αποτελεσµατικά, ενώ στην πραγµατικότητα το µόνο που βρίσκεται στη θέση του είναι οι καλές προθέσεις. Σε αυτήν την περίπτωση, έχει βρεθεί ότι ισοδυναµεί µόνο µε χασούρα, διότι µε τις προθέσεις και τις υποσχέσεις δεν βγαίνουν λεφτά. Και το αντίθετο ισχύει: Αν η πιστοποίηση δοθεί όταν έχει ξεπεραστεί το σηµείο καµπής (Α στο σχήµα) τότε κατά κανόνα η επιχείρηση έχει οικονοµικό όφελος. Αυτό συµβαίνει διότι τότε η επιχείρηση έχει ήδη οργανωθεί όσο γίνεται πιο καλά, για τον ίδιο της τον εαυτό, πρώτα από όλα. Εχει σταθεροποιήσει την ποιότητα του προίόντος, έχει ελέγξει το κόστος, έχει µειώσει τις τυχαίες απώλειες. Επίσης, έχει δεί τι θέλει η αγορά. Εχει βρεί τι µπορεί να ικανοποιήσει µε αξιόπιστο τρόπο. Ενας έµπειρος επιθεωρητής πιστοποίησης δεν ικανοποιείται αν δεν δεί όλα τα σηµάδια της πλήρως αποτελεσµατικής οργάνωσης και λειτουργίας, έτσι που να είναι σχεδόν αδύνατον για την επιχείρηση να µην βγεί µε κέρδη. Τότε εισηγείται την πιστοποίηση! ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ; Το µυστικό των συστηµάτων διαχείρισης βρίσκεται στην υποχρεωτική εξωστρέφεια για την ικανοποίηση των αγοραστών, µε αναζήτηση των στοιχείων που κάνουν τον προµηθευτή περιζήτητο. Οχι δηλαδή στη διαφηµιστική λειτουργία της ίδιας της πιστοποίησης. Αλλωστε, στις περιπτώσεις συστηµάτων διαχείρισης το πιστοποιητικό δεν µπορεί να συνδέεται µε το ίδιο το προϊόν, αφού πιστοποιεί µόνο την καλή οργάνωση και λειτουργία και όχι τα προϊόντα µιας επιχείρησης. Αυτή η προσέγγιση µεταθέτει λοιπόν το βάρος από την «πιστοποίηση του λαδιού, για να πάρει καλύτερη τιµή» που αποτελεί ακόµα και σήµερα µια απατηλή υπόσχεση σχετικά µε την Ολοκληρωµένη ιαχείριση, στην «πιστοποίηση της Οµάδας Παραγωγών». Οσοι έχουν εφαρµόσει το σύστηµα στα σωστά τους, καταλαβαίνουν µόνοι τους το τι πρέπει να κάνουν. Τα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει για το κόστος, το περιβάλλον και την ποιότητα δείχνουν πολλούς δρόµους για αξιοποίηση. Για παράδειγµα, µε την προσεκτική αξιολόγηση των υπηρεσιών που τους χρειάζονται (προµηθευτές, ελαιουργεία) µπορούν να βελτιώνουν την συνολική ποιότητα του προϊόντος της οµάδας. Με το να αναζητήσουν συστηµατικά τρόπο για να ξεχωρίζουν το προϊόν τους σε ποιότητες, ως αποτελέσµατα της Ολοκληρωµένης ιαχείρισης. Π.χ. µια ποιότητα για πολύ απαιτητικούς πελάτες, και µια για την µαζική αγορά. Με το να γνωρίζουν λεπτοµερώς και να ελέγχουν το κόστος παραγωγής, ώστε να αποκτούν ευελιξία στην αγορά από πλευράς τιµών, σε περιόδους ισχνών αγελάδων. εν είναι λοιπόν η Ολοκληρωµένη ιαχείριση απλώς διαδικασίες και γραφειοκρατία (αν τυχόν είναι έτσι, τότε το τραινάκι του σχήµατος πάει κατά πίσω πολύ γρήγορα!), αλλά η διαχείριση της ουσίας στην κάθε της λεπτοµέρεια, για να κερδηθεί από την οµάδα των παραγωγών η αξιοπιστία ως προµηθευτή. Αυτήν την αναγνώριζε αλάθευτα η αγορά, από γενέσεως του εµπορίου, του αρχαιότερου επαγγελµατος στη γή. Την αξιοπιστία δε, την κατακτάς µε σύστηµα. 14

15 4. Προδιαγραφές και Σήµανση Η «Περιβαλλοντική Ποιότητα» ως προδιαγραφή για τα τρόφιµα όπως το ελαιόλαδο θα µπορούσε και να πιστοποιείται και να επισηµαίνεται µε ειδικό σήµα, υπό προϋποθέσεις που δεν είναι του παρόντος. Φυσικά, ένα σήµα δεν θα λύσει κανένα πρόβληµα, αν δεν έχει ουσιαστικό περιεχόµενο. Ενας καταναλωτής στο σούπερµάρκετ µέσα σε λεπτά εκτίθεται σε χιλιάδες σήµατα προϊόντων. Ενα πάνω-ένα κάτω, δεν αλλάζει τίποτε! Ως εκ τούτου, η πρόταση που επαναλαµβάνω σταθερά είναι η καλή οργάνωση της οµάδας ώστε να βλέπουν ανταποδοτικότητα τα µέλη της, και η αξιοπιστία της για να την βλέπει η αγορά. Για αυτές τις -καθόλου ευκαταφρόνητες- αρετές ενισχύθηκαν οι ελαιοκοµικές οργανώσεις, µέσω των κανονισµών 1334 και 2080, ενώ η πιστοποίηση της Ολοκληρωµένης ιαχείρισης εντάχθηκε στο πλαίσιο των µέτρων προβολής του µέτρου 4.3 του Γ ΚΠΣ. 5. Σκοποί και Σκοπιµότητες; Φαίνεται ότι οι έλληνες παραγωγοί αντιµετωπίζουν µεγάλη δυσκολία στο να συνεργαστούν. Η αιτία δεν βρίσκεται ούτε το περιβάλλον ούτε στη θρυλούµενη «νοοτροπία» τους, αλλά στις µέχρι σήµερα σχετικές εµπειρίες τους. Στο βάθος θα βρεί κανείς τη δοµή των συνεταιρισµών η οποία έχει σχεδιαστεί -αρχικά, αλλά και εν συνεχεία- για εξυπηρέτηση του κράτους και τη διάχυση της κρατικής / κοινοτικής πολιτικής. Οσο απαραίτητη και να είναι αυτή, δεν σχετίζεται µε την κοινή οργάνωση της παραγωγής και τη διάθεση του προϊόντος. Είναι µόνο µηχανισµός διαχείρισης των κοινών (από πάνω προς τα κάτω). Η διοίκηση εκλέγεται µε κύριο κριτήριο να τα έχει καλά µε το «επάνω», δηλαδή το κράτος από όπου απορρέουν τα προς διαχείριση. Ο κύριος προσανατολισµός της γεωργίας µας είναι προς το κράτος, και η πλάτη της στραµµένη προς την ελεύθερη αγορά.οι ελάχιστες οργανώσεις που εξυπηρετούν ικανοποιητικά την εµπορία των προϊόντων αποτελούν στη χώρα µας την εξαίρεση που αποδεικνύει τον κανόνα. Για τη κοινή διαχείριση των ατοµικών συµφερόντων των µελών (διάθεση του προϊόντος) απαιτείται άλλος µηχανισµός και άλλη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Γιαυτό σχεδιάσαµε τον αυτοδιοικούµενο θύλακα παραγωγών ως οργανωτική δοµή τόσο στο σύστηµα ΚΟΡΕΠ, όσο και στην Ολοκληρωµένη ιαχείριση. Το πόσα µέλη θα συµµετέχουν σε κάθε θύλακα εξαρτάται από τις εξής παραµέτρους: 1. Να συγκεντρώνουν τόσο προϊόν που να ενδιαφέρει (ως όγκος) την αγορά. 2. Να συγκεντρώνουν αρκετούς πόρους ώστε να αυτοχρηµατοδοτούν επαρκώς την οργάνωσή τους. 3. Να είναι τόσοι ώστε να µπορούν να τσακώνονται αποτελεσµατικά κατά τη λήψη αποφάσεων (να ακούγονται όλοι) χωρίς να διασπώνται. Αλλιώς θα µένουν στάσιµοι. Τα δύο πρώτα ωθούν σε µεγάλες οµάδες των ατόµων. Το τρίτο...σε παρέες των ατόµων. Η ανάγκη για µέλλον στην γεωργία για όσους το πιστεύουν- γεφυρώνει τις δύο άκρες. Πρέπει µια οµάδα να έχει και αρκετό µέγεθος και σταθερότητα αποφάσεων. Να είναι σίγουρη για το τι θέλει, ώστε να εµπνέει σιγουριά. Αυτό πέτυχαµ οι οµάδες εκείνες που έχουν µάθει ότι το «µυστικό» δεν βρίσκεται στις επιδοτήσεις, αλλά στις δικές τους δυνάµεις. Τότε, οι σκοποί τους είναι η ίδια η δουλειά τους και όχι π.χ. οι πολιτικές σκοπιµότητες, για να τα έχουν καλά µε την...άνωθεν χρηµατοδότηση. Η προσπάθεια δεν σταµατάει. Πρέπει να διερευνηθεί κάθε περιθώριο «βελτιστοποίησης» των επιδόσεων και δηµιουργίας προστιθέµενη αξίας σε κάθε επίπεδο, διαχειριστικό, επιχειρησιακό, επιχειρηµατικό και περιβαλλοντικό. Και τότε οι σκοποί ευοδώνονται! Για να ανακοπεί η παραίτηση και το βούλιαγµα στην αδράνεια του... «δεν γίνονται αυτά στην Ελλάδα», για την ανατροπή των άκαρπων δοξασιών και των κατεστηµένων προσανατολισµών. Οπως έγραψε στο ελτίο Παρατηρήσεων και Παραπόνων ένα µέλος µιας από τις οµάδες του Μεραµβέλου για το ΚΟΡΕΠ Ολοκληρωµένη: «Ξεκίνησε σαν πολυτέλεια και εξελίχθηκε σε αναγκαιότητα». 15

µε παράλληλη προσοχή στο περιβάλλον» που αρχικά

µε παράλληλη προσοχή στο περιβάλλον» που αρχικά ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΟΡΕΠ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ Η ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Η πρόταση της ΡόδαξΑγρο ΕΠΕ για ένα µοντέλο οργανωµένης γεωργίας - Κορωνέϊκη Ελιά για λάδι Γ. Μιχαλόπουλος www.rodaxagro.gr και για διάλογο...www.rodaxagro.blogspot.com

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιοπεριεκτικότητα % 500

Ελαιοπεριεκτικότητα % 500 Το κόστος παραγωγής του ελαιολάδου Οπως εξηγήθηκε στο προηγούµενο µέρος, ο δρόµος για τη βελτίωση του κατά στρέµµα εισοδήµατος ενός ελαιοκαλλιεργητή περνάει από το κόστος παραγωγής. Σ' αυτό ανοίγονται

Διαβάστε περισσότερα

LIFE09 ENV/GR/000302 SAGE10 «Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΛΑΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΑΒΙΟΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΣΤΗ

LIFE09 ENV/GR/000302 SAGE10 «Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΛΑΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΑΒΙΟΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΣΤΗ LIFE09 ENV/GR/000302 SAGE10 «Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΛΑΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΑΒΙΟΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής Οδεσμόςτηςελιάςμετη Χαλκιδική ξεκίνησε στα βάθη των αιώνων αποδείξεις για

Διαβάστε περισσότερα

Τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα της παραδοσιακής

Τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα της παραδοσιακής Νεότερα συστήματα καλλιέργειας της ελιάς Σταύρος Βέμμος Αναπλ. Καθηγητής, Δ/ντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας, Γεωπονικό Πανεπ. Αθηνών Για αύξηση της απόδοσης και μείωση του κόστους παραγωγής ελαιολάδου γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε;

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε; Θρέψη φυτού Θρέψη αζώτου: τον Χειμώνα όχι πρόσληψη Ν, Άνοιξη έως και άνθιση έδαφος ψυχρό και απαιτήσεις μηδαμινές άρα ελάχιστη πρόσληψη Ν, με εκβλάστηση μεγάλες απαιτήσεις από αποθηκευμένο Ν και από το

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

διαχείρισης από Αγροτικό Συνεταιρισµό Πρόεδρος Συνεταιρισµού Κουτσουρά, «ΦΟΙΝΙΚΑΣ»

διαχείρισης από Αγροτικό Συνεταιρισµό Πρόεδρος Συνεταιρισµού Κουτσουρά, «ΦΟΙΝΙΚΑΣ» Πρώιµα κηπευτικά και ελαιόλαδο ολοκληρωµένης διαχείρισης από Αγροτικό Συνεταιρισµό Μάνος ασενάκης Πρόεδρος Συνεταιρισµού Κουτσουρά, «ΦΟΙΝΙΚΑΣ» Ο Αγροτικός Συνεταιρισµός Κουτσουρά Ο Αγροτικός Συνεταιρισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΕΦ/ΕΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ. Εισαγωγή. Δραστηριότητες ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 2009-2012

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΕΦ/ΕΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ. Εισαγωγή. Δραστηριότητες ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 2009-2012 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΕΦ/ΕΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 2009-2012 Εισαγωγή Βασικό χαρακτηριστικό του εγκεκριμένου προγράμματος της ΟΕΦ/ΕΑΣ Εύβοιας είναι ότι δίνει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες

Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες από τον ρα Ευάγγελο Καπετανάκη, Καθηγητή Σχολής Τ. Γεωπονίας και Πρόεδρο του Τ.Ε.Ι. Κρήτης Περιεχόµενο της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΑΙΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΑΙΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΑΙΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΕΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΕΛ-ΟΕΦ-1-010 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2009-2012 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ 867/2008 Επιλέξιμες δραστηριότητες για χρηματοδότηση Τομέας Α: Παρακολούθηση & ιοικητική διαχείριση της αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης «Νέο διεθνές πρότυπο πιστοποίησης για τα συστήµατα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίµων και ανταπόκριση στις σύγχρονες ανάγκες των επιχειρήσεων στην παγκόσµια αλυσίδα τροφίµων» Ιωάννης Χ. Σαριδάκης Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

6.5 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ

6.5 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ 1 6.5 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ 1. Τρόποι ελέγχου αν δύο ποσά είναι ανάλογα α) Εξετάζουµε αν µεταβάλλονται µε τον ίδιο τρόπο. ηλαδή, όταν πολλαπλασιάζεται (διαιρείται) η τιµή του ενός µε έναν αριθµό,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ Κεφάλαιο ο Μεικτές Στρατηγικές Τώρα θα δούµε ένα παράδειγµα στο οποίο κάθε παίχτης έχει τρεις στρατηγικές. Αυτό θα µπορούσε να είναι η µορφή που παίρνει κάποιος µετά που έχει απαλείψει όλες τις αυστηρά

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα AGROSTRAT Ημερίδα, 20 Σεπτεμβρίου 2014, Αίγινα Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα Καθ. Κ. Κομνίτσας Δρ. Γ. Μπάρτζας

Διαβάστε περισσότερα

Προκλήσεις και Προβλήματα της Ελαιοκαλλιέργειας. Αντώνης Παρασκευόπουλος,Γεωπόνος, Διευθυντής Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής Τριφυλίας

Προκλήσεις και Προβλήματα της Ελαιοκαλλιέργειας. Αντώνης Παρασκευόπουλος,Γεωπόνος, Διευθυντής Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής Τριφυλίας Προκλήσεις και Προβλήματα της Ελαιοκαλλιέργειας Αντώνης Παρασκευόπουλος,Γεωπόνος, Διευθυντής Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής Τριφυλίας Ο Ευριπίδης ονομάζει την Μεσσηνία «Καλλίκαρπο» λόγω της μορφιάς

Διαβάστε περισσότερα

CASE STUDY: ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

CASE STUDY: ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ CASE STUDY: ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Απρίλιος 2013 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Close the Loop πρόσφατα ολοκλήρωσε μελέτη υπολογισμού του Ανθρακικού Αποτυπώματος ελαιόλαδου, το οποίο διατίθεται από την εταιρεία Σελλάς

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑ Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών & Αμπέλου Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

INCOFRUIT. Ο ΩΡΟΚΗ ΕΥΤΙΚΑ οιότητα ιστοποίηση HELLAS

INCOFRUIT. Ο ΩΡΟΚΗ ΕΥΤΙΚΑ οιότητα ιστοποίηση HELLAS INCOFRUIT Ο ΩΡΟΚΗ ΕΥΤΙΚΑ οιότητα ιστοποίηση HELLAS 1. Γενικά 3 2. ιστοποίηση 5 Φορείς 5 3. εκάλογος οιότητας 7 2 Το νόµισµα των τροφίµων και ειδικότερα των οπωροκηπευτικών έχει δύο όψεις που πάνε µαζί.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονα Συστήματα Διαχείρισης στη Γεωργία και τα Τρόφιμα e-school by agronomist.gr

Σύγχρονα Συστήματα Διαχείρισης στη Γεωργία και τα Τρόφιμα e-school by agronomist.gr 2013 Σύγχρονα Συστήματα Διαχείρισης στη Γεωργία και τα Τρόφιμα e-school by agronomist.gr Ένα online σεμινάριο όπου παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, τα εργαλεία οργάνωσης και διαχείρισης του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Βιολογικά προϊόντα και Επιχειρηµατικότητα: Ευκαιρίες και απειλές Μουρτζιόπουλος Χρήστος ιευθυντής ιασφάλισης Ποιότητας Vivartia ABEE Detrop 9 Μαρτίου 2007 Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Ευκαιρίες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Γραφείο Οικονοµικών & Εµπορικών Υποθέσεων Πρεσβείας της Ελλάδος στην Τύνιδα 6, rue St. Fulgence, Notre Dame Tunis 1082 Tel. +216 71 288411-846632 Fax +216 71 789518

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΗΣΗ» ΠΑΚΕΤΟ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ. ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Ο επιχειρηµατίας

«ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΗΣΗ» ΠΑΚΕΤΟ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ. ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Ο επιχειρηµατίας «ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΗΣΗ» ΠΑΚΕΤΟ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Ο επιχειρηµατίας 1 Τι σηµαίνει να είναι κάποιος επιχειρηµατίας; ΥΠΕΡ Είσαι ο κύριος του πεπρωµένου σου ηµιουργείς κάτι δικό σου Αξιοποιείς µε τον καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Θ.Α.Γέμτος Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εισαγωγή Χρήση βιομάζας δηλαδή χρήση βιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που 1 Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που έχουμε, είναι ότι ζούμε σε μία εποχή μεγάλων αλλαγών.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Βιολογική µηδική. Τζουραµάνη Ε., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Ελαιόλαδο από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Γιατί Ελαιόλαδο και γιατί από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης; Δεν υποβαθμίζει: - το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους - τη βιολογική αξία

Διαβάστε περισσότερα

1 ου πακέτου. Βαθµός πακέτου

1 ου πακέτου. Βαθµός πακέτου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2011-2012 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Χειµώνας-Άνοιξη Μάθηµα: ηµόσια Οικονοµική ιδασκαλία: Βασίλης Θ. Ράπανος Γεωργία Καπλάνογλου Μετά και το 4 ο πακέτο, πρέπει να στείλετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια του R. Gucci Πανεπιστήμιο Πίζας, Τομέας καλλιέργειας και προστασίας της δενδροκομίας Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια Η καλλιέργεια της ελιάς, του ελαιόδεντρου συσχετίζεται συνήθως με την παράδοση. Συναντάμε

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγρίνιο, 17-18 Ιανουαρίου 2004 1 Ερευνητικές Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό Σύνοψη Μελέτης Η παρούσα µελέτη των Πινάκων Εισροών-Εκροών µε επίκεντρο τους τοµείς τουρισµού του έτους 1992 εκπονήθηκε µε χρηµατοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Ποιότητα Βασικός παράγοντας ανταγωνιστικότητας στην βιοµηχανία επίπλου ρ. Ιωάννης Μπαρµπούτης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Εισηγητής: Γιάννης Λιοντήρης, Γεωπόνος - MSc Περιβάλλοντος, Διευθυντής Γεωτεχνικών Υπηρεσιών Δήμου Καλαμάτας Στόχοι της συνάντησης Δεν θα εξετάσουμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον»

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός ιευθυντής Ενεργειακής Αποδοτικότητας Κέντρο Ανανεώσιµων Πηγών και Εξοικονόµησης Ενέργειας - Κ.Α.Π.Ε. e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία του εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες

Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία του εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία του εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες PROSODOL 2009-2012 ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ : 1.628.911 ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Εδαφοκάλυψησε αγροοικοσυστήµατα

Εδαφοκάλυψησε αγροοικοσυστήµατα Εδαφοκάλυψησε αγροοικοσυστήµατα ρ. E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (.Ε) Τηλ. 281 0 245851, Fax. 281 0 245873, ekab@nagref-her.gr Τι είναι η εδαφοκάλυψη Εδαφοκαλυψη είναι η µέθοδος κάλυψης

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα Για την αύξηση και την ανάπτυξη των φυτών απαιτείται νερό και χώμα πλούσιο σε θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ»

1. ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ» 1. ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ» ΒΙΒΛΙΟ: «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ» (ΚΑΛ ΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, ΝΑΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΣΠΑΘΗΣ ΠΑΥΛΟΣ, ΤΑΧΟΠΟΥΛΟΣ ΠΕΡΙΚΛ., ΤΣΙΜΠΟΥΚΑΣ ΚΩΝ., έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ

ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ ΤΟΠΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΓΟΜΕΝΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΣΚΟΠΟΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΤΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ Σκοπός του συγκεκριμένου Σήματος είναι η πιστοποίηση των προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή *

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή * ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Του ρα Κώστα Γ. Κονή * Το θέµα των πωλήσεων ήταν και θα παραµείνει πάντοτε πρώτο στις προτεραιότητες κάθε επιχείρησης. Μάλλον, θα έπρεπε να ήταν το πρώτο θέµα πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ *

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * Διαπιστώσεις Διαπίστωση Ι: Ο όγκος και η αξία των εξαγωγών ελληνικών ελιών στην Ιαπωνία -αν και σε αυξητική πορεία την τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μία προσέγγιση με βάση το Κυβερνητικό Μοντέλο. Δρ. Καρατζόγλου Βένος

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μία προσέγγιση με βάση το Κυβερνητικό Μοντέλο. Δρ. Καρατζόγλου Βένος ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μία προσέγγιση με βάση το Κυβερνητικό Μοντέλο Δρ. Καρατζόγλου Βένος ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Ως επιχείρηση ορίζεται κάθε φορέας που αποσκοπεί στην παραγωγή και διάθεση αγαθών και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ο ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ 7.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεσήµανε ένα σύνολο δράσεων προτεραιότητας που είναι απαραίτητες για την προώθηση των στόχων που έθεσε η ιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

ISO 9001 σε εργοληπτικές και άλλες επιχειρήσεις μηχανικών

ISO 9001 σε εργοληπτικές και άλλες επιχειρήσεις μηχανικών Συστήματα Πoιότητας ISO 9001 σε εργοληπτικές και άλλες επιχειρήσεις μηχανικών Γιώργος Σταμπουλής Χημικός Μηχανικός Σύμβουλος Επιχειρήσεων ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΣ Η ενημέρωση για τη φύση, το περιεχόμενο, τον τρόπο εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

εταιρικό προφίλ Ο δεκάλογος των αξιών μας: Η ΑΞΙΟΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ Μονοπρόσωπη ΕΠΕ δραστηριοποιείται στους τομείς:

εταιρικό προφίλ Ο δεκάλογος των αξιών μας: Η ΑΞΙΟΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ Μονοπρόσωπη ΕΠΕ δραστηριοποιείται στους τομείς: εταιρικό προφίλ Η ΑΞΙΟΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ Μονοπρόσωπη ΕΠΕ ιδρύθηκε το 2006 και είναι εξειδικευμένη αποκλειστικά στον αγροτικό τομέα και ειδικότερα των ελαιοκομικών προϊόντων Ο δεκάλογος των αξιών μας: Εξιδείκευση

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας.

τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας. Μελέτητης τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως ωςπροςταποσοτικάκαιποιοτικά χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας. Ι. Χατζηγεωργίου 1, Κ. Τσιµπούκας 2 και Γ. Ζέρβας 1 1 Εργαστήριο Φυσιολογίας Θρέψεως και ιατροφής,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΤΗΛΕΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΦΥΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΤΗΛΕΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΦΥΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΤΗΛΕΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΦΥΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μορόπουλος Intell Business Consulting Ανδρέα Μεταξά 13-15 Αθήνα 106 81 nmoropou@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΕΡΓΑ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗΣ- ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΓΟΡΑ. Ομιλητής: Παντελής Κούκος, Διπλ. Ηλ/γος Μηχ/κος, M.Phil., MBA, Πρόεδρος ΣΕΣΜΑ, μέλος της ExCo FEACO.

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΕΡΓΑ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗΣ- ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΓΟΡΑ. Ομιλητής: Παντελής Κούκος, Διπλ. Ηλ/γος Μηχ/κος, M.Phil., MBA, Πρόεδρος ΣΕΣΜΑ, μέλος της ExCo FEACO. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΕΡΓΑ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗΣ- ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΓΟΡΑ Ομιλητής: Παντελής Κούκος, Διπλ. Ηλ/γος Μηχ/κος, M.Phil., MBA, Πρόεδρος ΣΕΣΜΑ, μέλος της ExC FEACO. 1 Ποιοι είμαστε και γιατί οι θέσεις μας, μπορούν να έχει

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.)

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) ιοικητική Λογιστική Εισαγωγή στη διοικητική λογιστική Βασικά σημεία διάλεξης Τι είναι η διοικητική λογιστική Ο ρόλος του διοικητικού ού λογιστή Χρηματοοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

12-13-14 Μαρτίου 2010 Εκθεσιακό Κέντρο ΟΛΠ Πειραιάς

12-13-14 Μαρτίου 2010 Εκθεσιακό Κέντρο ΟΛΠ Πειραιάς Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και τροφίμων Φεστιβάλ Ελαιολάδου & Ελιάς Συνέδριο Ελαιοκομίας Το μεγάλο ετήσιο ραντεβού της ελαιοκομίας 12-13-14 Μαρτίου 2010 Εκθεσιακό Κέντρο ΟΛΠ Πειραιάς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΝΤΟΜΩΣΕΙΣ ΜΥΟΚΤΟΝΙΕΣ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΑΠΕΝΤΟΜΩΣΕΙΣ ΜΥΟΚΤΟΝΙΕΣ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΕΝΤΟΜΩΣΕΙΣ ΜΥΟΚΤΟΝΙΕΣ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Α Ε Π Ε Ξ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ Τ Ρ Ο Φ Ι Μ Ω Ν Ποιοι είµαστε Η SANECO ιδρύθηκε το 1996 µε σκοπό την ανάπτυξη αξιόπιστων λύσεων διαχείρισης παρασίτων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Κερασιά. Τζουραµάνη Ε., Λιοντάκης Αγ., Σιντόρη Αλ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ., Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Κερασιά. Τζουραµάνη Ε., Λιοντάκης Αγ., Σιντόρη Αλ., Ναβρούζογλου Π., Παπαευθυµίου Μ., Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596 Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εναλλακτικών Καυσίµων 26-27 Απριλίου 2007 Λίµνη Πλαστήρα Σ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΑΡ ΕΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΠΟ ΟΣΕΙΣ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες καλής πρακτικής για τη βέλτιστη χρήση των πόρων που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα της χλωρίδας

Οδηγίες καλής πρακτικής για τη βέλτιστη χρήση των πόρων που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα της χλωρίδας Οδηγίες καλής πρακτικής για τη βέλτιστη χρήση των πόρων που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα της χλωρίδας ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Η παρούσα έκδοση εκπονήθηκε από το ΓΠΑ στο πλαίσιο του έργου LIFE09

Διαβάστε περισσότερα

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Τιμολόγηση Παράγοντες επηρεασμού της τιμής Στόχος της τιμολογιακής πολιτικής πρέπει να είναι ο καθορισμός μιας ιδανικής τιμής η οποία θα ικανοποιεί τόσο τους πωλητές όσο και τους αγοραστές.

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Έκδοση του Προτύπου BRC

Η νέα Έκδοση του Προτύπου BRC *ισχύει από 01.01.2012 ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ BRC Το πρότυπο BRC παρουσιάστηκε αρχικά το 1998. Από τότε αναθεωρείται σε τακτικά διαστήματα, ώστε να αντανακλά τα πιο πρόσφατα δεδομένα στην Ασφάλεια Τροφίμων. Super

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον ως σύστηµα

Το περιβάλλον ως σύστηµα Το περιβάλλον ως σύστηµα Σύστηµα : ηιδέατουστηθεώρησητουκόσµου Το σύστηµα αποτελεί θεµελιώδη έννοια γύρω από την οποία οργανώνεται ο τρόπος θεώρησης του κόσµου και των φαινοµένων που συντελούνται µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας ειγµατοληψία αποδοχής, µε τη λήψη αντιπροσωπευτικών δειγµάτων σύµφωνα µε την στατιστική θεωρία της δειγµατοληψίας. ιαγράµµατα ελέγχου, όπου τα αποτελέσµατα

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Ρύπανση του εδάφους

4.2 Ρύπανση του εδάφους 110 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 4.2 Ρύπανση του εδάφους Οι ανθρώπινες δραστηριότητες ρυπαίνουν το έδαφος Ερωτήσεις κατανόησης θεωρίας και προβλήματα 2-1. Η ρύπανση του εδάφους οφείλεται κυρίως στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα