ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. όπως και για πολλά άλλα επιµέρους θέµατα που αφορούν τη λειτουργία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. όπως και για πολλά άλλα επιµέρους θέµατα που αφορούν τη λειτουργία"

Transcript

1 EΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΑΥΡΟΣ Α. ΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΗΝΑ 2001 Ευχαριστώ τους φοιτητές και φοιτήτριες του µαθήµατος «Μεθοδολογία των Κοινωνικών Επιστηµών» του Προγράµµατος Σπουδών Επιλογής του Πανεπιστηµίου Αθηνών για τη βοήθειά τους στη σύνταξη των σηµειώσεων. Επειδή το κείµενο υπόκειται συνεχώς σε αλλαγές, παρακαλώ να µην γίνονται αναφορές.

2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ορισµός Επιστήµης Ο όρος «επιστήµη» προέρχεται από το ρήµα επίσταµαι = γνωρίζω καλά. εν υπάρχει απόλυτη συµφωνία για το τι ακριβώς είναι επιστήµη, όπως και για πολλά άλλα επιµέρους θέµατα που αφορούν τη λειτουργία και τη φύση της επιστήµης, διότι ακριβώς δεν περιέχει δόγµατα. Αυτό ισχύει και για τον ορισµό της επιστήµης. Υπάρχουν όµως κάποιες «γενικά αποδεκτές» θέσεις, τις οποίες θα ακολουθήσουµε. Ένας ορισµός, ο οποίος είναι γενικά αποδεκτός, είναι: Επιστήµη είναι η ορθολογική και µεθοδική έρευνα της πραγµατικότητας και η συστηµατική οργάνωση της γνώσης που προκύπτει από την έρευνα αυτή. Όπως θα µπορούσε να επισηµάνει κανείς, εδώ έχουµε κάποιες βασικές έννοιες, όπως την έννοια της ορθολογικότητας και την έννοια της γνώσης που χαρακτηρίζουν την επιστήµη. Η έννοια της ορθολογικότητας εµπεριέχεται στη µακρά χρονική πορεία της επιστήµης, µέχρι πάρα πολύ πρόσφατα που εµφανίζονται επιστηµολόγοι όπως ο Ρ. Feyerabend, οι οποίοι αµφισβητούν το στοιχείο της ορθολογικότητας ως βασικό συστατικό της επιστήµης. Πρέπει όµως να τονισθεί ότι η µεγάλη πλειοψηφία των επιστηµόνων και επιστηµολόγων δέχεται την ορθολογικότητα ως βασικό 2

3 στοιχείο της επιστήµης. Εκτός από το ορθολογικό στοιχείο, η επιστήµη περιέχει και τη γνώση: Επιστήµη είναι η παραγωγή καινούργιας γνώσης και επίσης η οργανωµένη παρουσίασή της. εν αρκεί δηλαδή η παραγωγή καινούργιας γνώσης, αλλά πρέπει να την οργανώσουµε για να την παρουσιάσουµε. Υπάρχουν όµως και κάποια άλλα χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγµα ο δυναµικός χαρακτήρας της επιστήµης. Με αυτό εννοούµε ότι τα επιστηµονικά δεδοµένα (αποτελέσµατα ή επιστηµονικές θεωρίες) δεν είναι τετελεσµένα σε καµµιά περίπτωση, αλλά εµπλουτίζονται, διορθώνονται και αναθεωρούνται διαρκώς. Η επιστήµη δεν είναι µια στατική πνευµατική λειτουργία, αλλά έχει ένα δυναµικό στοιχείο, το οποίο έγκειται στο γεγονός ότι δεν θεωρούµε τίποτα τετελεσµένο. Ένα άλλο επίσης σηµαντικό στοιχείο που θα µπορούσε να διακρίνει κανείς στην επιστήµη είναι η διυποκειµενικότητα. Τα επιστηµονικά συµπεράσµατα ή οι θεωρίες έχουν διυποκειµενική ισχύ (ισχύουν πέρα από το υποκειµενικό επίπεδο). εν χρησιµοποιούµε τον όρο «αντικειµενική ισχύς», διότι ο όρος αυτός είναι κάπως βεβαρηµένος και αντικείµενο συζήτησης. Η επιστήµη λοιπόν έχει διυποκειµενική ισχύ, δεν στηρίζεται δηλαδή στην υποκειµενική γνώση. Συνήθως οι επιστηµολόγοι, όταν αναφέρουν την έννοια της διυποκειµενικότητας, την συνδυάζουν και µε το γλωσσικό πλαίσιο. Η επιστήµη θεωρείται ότι έχει διυποκειµενική ισχύ και ως προς το γλωσσικό 3

4 σύστηµα. Αυτό σηµαίνει ότι δεν έχει σηµασία σε ποια γλώσσα κάνουµε επιστήµη. Η επιστήµη είναι ανεξάρτητη από το πλαίσιο της γλώσσας. Για παράδειγµα, ο νόµος του Νεύτωνα ισχύει είτε διατυπωθεί στα αγγλικά είτε στα γαλλικά είτε στα ελληνικά. Αυτό προφανώς δεν ισχύει στην περίπτωση ενός ποιήµατος. Άρα: Η επιστήµη είναι η γνωστική πνευµατική δραστηριότητα µε διυποκειµενική ισχύ απραγµατική ως προς το γλωσσικό σύστηµα. Ένας ακόµα ορισµός της επιστήµης που είναι και αυτός αποδεκτός από πολλούς επιστηµολόγους είναι: Επιστήµη είναι κάθε συστηµατικό πεδίο µελέτης ή σύστηµα γνώσης που έχει ως σκοπό να παράγει εξηγήσεις, κατανόηση και πρόβλεψη οποιωνδήποτε φαινοµένων (φυσικών, κοινωνικών, βιολογικών κ.λ.π.) διαµέσου παρατηρήσεων, πειραµάτων και λογικής παραγωγής. Ουσιαστικά, οι παραπάνω ορισµοί δεν απέχουν πολύ µεταξύ τους. Ο κάθε ορισµός δίνει πιο µεγάλη βαρύτητα σε κάποια στοιχεία που χαρακτηρίζουν την επιστήµη. 4

5 Λειτουργία Επιστήµης Η επιστήµη κατασκευάζει υποθέσεις υψηλού πληροφοριακού περιεχοµένου, οι οποίες υπόκεινται πάντα σε διαρκή έλεγχο. Οι υποθέσεις αυτές ελέγχονται διαρκώς και χρησιµοποιούνται για να κατασκευάσουµε θεωρίες, να εξηγούµε και να προβλέπουµε φαινόµενα. Ο τρόπος ελέγχου αυτών των υποθέσεων είναι θέµα υπό συζήτηση. Το σηµαντικότερο εδώ είναι ότι υπόκεινται σε διαρκή έλεγχο. Οι επιστηµονικές υποθέσεις (ή προτάσεις) πρέπει να έχουν διυποκειµενική ισχύ. Υπάρχει δηλαδή το κριτήριο της διυποκειµενικότητας για τις επιστηµονικές προτάσεις ή υποθέσεις. Συνέπεια του κριτηρίου της διυποκειµενικότητας είναι ότι η επιστήµη δεν δέχεται πηγές γνώσης, οι οποίες είναι άµεσα συνδεδεµένες µε ορισµένα πρόσωπα ή µε καθαρά προσωπικά στοιχεία. Πιο συγκεκριµένα, η επιστήµη δεν δέχεται σε καµµιά περίπτωση τη γνώση εξ αποκαλύψεως (π.χ. 10 εντολές), δεν δέχεται γνώσεις, οι οποίες πηγάζουν από πίστη. Το αν κάποιος, για παράδειγµα, πιστεύει ότι η γη είναι επίπεδη, είτε από αποκάλυψη είτε από έµπνευση, δεν γίνεται αποδεκτό ως επιστηµονικό. Στο σηµείο αυτό εστιάζεται και η διαφορά µεταξύ επιστήµης και θρησκείας. Επίσης, αποκλείονται υποθέσεις ή προτάσεις, οι οποίες είναι διατυπωµένες σε «εσωτερική γλώσσα» (εσωτερική γλώσσα είναι η κωδική ή συµβολική γλώσσα µιας οµάδας), γιατί απλούστατα δεν επιτρέπουν τον κριτικό διυποκειµενικό έλεγχο. Συναφής µε ό,τι έχει αναφερθεί παραπάνω είναι και η λεγόµενη Αρχή της αξιολογικής ουδετερότητας που πρέπει να έχει η επιστήµη. Αξιολογική 5

6 ουδετερότητα σηµαίνει ότι ο επιστήµονας θα πρέπει κατά το δυνατόν να είναι απαλλαγµένος από την επιρροή ή τυχόν επιρροή των προσωπικών του αξιών και «πιστεύω», όταν κάνει επιστήµη. Αυτό είναι ένα δύσκολο θέµα, γιατί και οι επιστήµονες είναι άνθρωποι και οπωσδήποτε έχουν κάποιες προτιµήσεις, αξίες, οράµατα, τα οποία όµως ιδανικά δεν θα πρέπει να επηρεάζουν την επιστηµονική διαδικασία. Για παράδειγµα, ένας οικονοµολόγος µπορεί να έχει προτίµηση υπέρ της αναδιανοµής του εισοδήµατος για δικούς του λόγους. Ιδανικά όµως οι δικοί του λόγοι δεν θα πρέπει να τον επηρεάζουν κατά την επιστηµονική του έρευνα. Το κατά πόσο µια επιστηµονική εργασία έχει έντονα προσωπικά ή αξιολογικά στοιχεία κρίνεται από την επιστηµονική κοινότητα. Αυτά είναι σε γενικές γραµµές τα βασικά στοιχεία της επιστήµης: ορθολογικότητα, γνώση, διυποκειµενικότητα, έλεγχος, κατανόηση, πρόβλεψη, εξήγηση φαινοµένων, µη αποδοχή γνώσης από πίστη και εξ αποκαλύψεως και απόρριψη αξιολογικών κρίσεων. Η σύγκριση της επιστήµης µε άλλες πνευµατικές λειτουργίες, όπως η τέχνη, είναι δυνατό να µας βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση των στοιχείων της. Η τέχνη µε την ευρεία έννοια περιλαµβάνει όλες τις διεργασίες της ανθρώπινης φαντασίας, αλλά και προϊόντα δεξιοτεχνίας και εφευρετικότητας. Ακόµα και πιο σύγχρονοι ορισµοί της τέχνης χρησιµοποιούν έννοιες όπως «αισθητικά κριτήρια» και η έµφαση δίνεται στην υποκειµενικότητα. Με την τέχνη ο άνθρωπος εκφράζει την φαντασία 6

7 και την εφευρετικότητά του. Αντίθετα, στην επιστήµη η υποκειµενικότητα δεν είναι αποδεκτή. Μία άλλη πνευµατική λειτουργία που µπορούµε να συγκρίνουµε µε την επιστήµη είναι η θρησκεία. Με τον όρο «θρησκεία» εννοούµε έναν κώδικα πίστης ή φιλοσοφίας, ο οποίος συνήθως περιλαµβάνει και τη λατρεία του Θεού ή θεών. Το βασικό σηµείο εδώ είναι η πίστη ή ένας κώδικας πίστης, ο οποίος δεν υπόκειται σε κανέναν έλεγχο, αλλά είναι δεδοµένος. Η µη αποδοχή του τοποθετεί το άτοµο εκτός της θρησκευτικής κοινότητας. Στην επιστήµη όπως είδαµε συµβαίνει ακριβώς το αντίθετο, δηλαδή δεν γίνεται αποδεκτή η γνώση από πίστη. Ένα παράδειγµα λειτουργίας της επιστήµης στην πράξη θα διευκολύνει την κατανόηση των παραπάνω. Μια επιστηµονική πρόταση στα οικονοµικά είναι: «Όταν το επίδοµα ανεργίας αυξάνει υπάρχει αύξηση και στους µισθούς» (όλοι οι υπόλοιποι σχετικοί παράγοντες θεωρούνται σταθεροί). Ο συνηθισµένος τρόπος για τον επιστηµονικό έλεγχο αυτής της πρότασης είναι: α) Κατασκευή ενός οικονοµικού υποδείγµατος, από το οποίο εξάγεται η πρόταση και β) Χρήση εµπειρικού στατιστικού υλικού για την επαλήθευση του ή µη. Αυτή η εργασία συνήθως αποστέλλεται σε ένα επιστηµονικό περιοδικό, του οποίου ο εκδότης τη στέλνει σε άλλους ειδικούς επιστήµονες, οι οποίοι και κρίνουν εάν είναι δηµοσιεύσιµη, αν θέλει διορθώσεις ή αν είναι απορριπτέα. Αν δηµοσιευθεί, συνιστά παραγωγή νέας γνώσης, η οποία θα υποστεί τον διαρκή έλεγχο της επιστηµονικής κοινότητας. Με τον τρόπο αυτό µπορούν οι υπόλοιποι επιστήµονες στον επιστηµονικό αυτό κλάδο να ελέγξουν την επιστηµονική 7

8 ισχύ της. Ο έλεγχος θα γίνει είτε εµπειρικά, δηλαδή µε ανάλυση των στατιστικών στοιχείων, είτε µε έλεγχο της λογικής συνέπειας του υποδείγµατος. 8

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Α) Βαβυλωνία και Αίγυπτος Τα πρώτα στοιχεία-ενδείξεις για µια συστηµατική µελέτη φαινοµένων (όχι όµως επιστήµη µε την τρέχουσα σηµασία του όρου) βρίσκονται στη Βαβυλωνία και την Αίγυπτο. Στους πολιτισµούς αυτούς έχουµε κάποια βήµατα στα Μαθηµατικά, την Αστρονοµία και τη Φυσική. Για παράδειγµα, υπάρχει η έννοια του κλάσµατος, πίνακες πολλαπλασιασµού, αστρονοµικές παρατηρήσεις σχετικά µε το ηλιακό έτος και τον προσδιορισµό του, καθώς και υπολογισµοί των πλανητικών περιστροφών. Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι η εµφάνιση των πρώτων κοσµολογικών απόψεων περί Σύµπαντος, δηλαδή οι πρώτες προσπάθειες για συνολική εξήγηση του κόσµου. Επίσης, στην Ιατρική υπάρχουν κάποια συστηµατικά βήµατα, µε παράδειγµα τα πρώτα ιατρικά εγχειρίδια και κάποιες ιατρικές συνταγές. Επιπλέον, θα πρέπει να υπήρχαν και κάποιες γνώσεις ανατοµίας, οι οποίες χρησιµοποιήθηκαν για την κατασκευή της µούµιας. Στους Αιγυπτίους υπήρχε παράλληλα και η δαιµονική θεωρία της ασθένειας, µια µεταφυσική δηλαδή προσέγγιση στην έννοια της ασθένειας ως προϊόντος πράξεων δαιµόνων. Θα πρέπει όµως να τονισθεί ότι τα παραπάνω παραδείγµατα δεν συνιστούν ανεξάρτητη 9

10 γνώση, επειδή ανήκαν σε ένα πλαίσιο θρησκευτικών δοξασιών και ήταν παράγωγα αυτών. Ήταν δηλαδή µέρος της θρησκευτικής ζωής των Αιγυπτίων, παρά γνώση για τη γνώση Υπάρχουν βέβαια και κάποιες ενδείξεις ότι σε µερικές περιπτώσεις το αρχικό κίνητρο ήταν καθαρά πρακτικό. Για παράδειγµα, οι µαθηµατικές έννοιες των αρχαίων Αιγυπτίων σχετίζονται µε την ανάγκη της οριοθέτησης των εδαφών µετά από τις πληµµύρες του Νείλου (ανάγκη γνώσεων γεωµετρίας για να είναι εύκολο να επαναπροσδιορίζονται τα εδάφη που ήταν καλυµµένα για κάποιο χρονικό διάστηµα από τα νερά). Β) Ίωνες Φιλόσοφοι Το ορθολογικό στοιχείο που είδαµε ότι είναι βασικό συστατικό της επιστήµης εµφανίζεται µε τους Ίωνες φιλόσοφους, οι οποίοι επιχειρούν πρώτοι να εξηγήσουν τον κόσµο ορθολογικά. Το γεγονός ότι έκαναν ταξίδια και είχαν επαφές µε άλλες πόλεις µπορεί να συνέβαλε στο να ασχοληθούν µε άλλα κοινωνικά συστήµατα ή µε άλλα πολιτικά συστήµατα και άρα µε τη µελέτη κοινωνικών και πολιτικών θεµάτων. Επίσης, λόγω των πολλών ταξιδιών υπήρχε διεύρυνση της κοινωνικής και φυσικής εµπειρίας, η οποία συµβάλλει στην περιέργεια και την έρευνα. Οι επαφές τους µε άλλους πολιτισµούς και τα ταξίδια τους οδήγησαν σε ένα πάρα πολύ σηµαντικό γεγονός για την ιστορία της επιστήµης: τη διάσπαση υποκειµένου και κόσµου. Το υποκείµενο θεωρεί τον εαυτό του ανεξάρτητα από τη φυσική ολότητα και παρατηρεί τον κόσµο. Επίσης, οι Ίωνες φιλόσοφοι προχωρούν ένα βήµα παραπέρα και διασπούν την κοινωνική 10

11 από τη φυσική πραγµατικότητα. Αυτό για πολλούς ιστορικούς της επιστήµης είναι η αρχή της επιστηµονικής διεργασίας. Αυτά τα δύο στοιχεία: 1) ιάσπαση υποκειµένου από τον κόσµο και 2) ιαφοροποίηση της πραγµατικότητας σε κοινωνική και φυσική πραγµατικότητα οδηγούν σε µια αυτοτελή αντίληψη του κόσµου ή της φύσης, η οποία είναι έξω από το ανθρώπινο έργο. ηλαδή ο άνθρωπος γίνεται παρατηρητής, δεν µπορεί να ελέγξει, όµως παρατηρεί. Η κατάσταση αυτή είναι δυνατό να έχει ως αποτέλεσµα την εµφάνιση αυτοτελούς γνωστικού αντικειµένου επιδεχόµενου ορθολογική ανάλυση. Η πρόοδος όµως αυτή δεν πρέπει να υπερτιµάται, γιατί παράλληλα υπάρχει και η µυθική παράδοση στους Ίωνες. Το µυθικό στοιχείο είναι πολύ ισχυρό και σε κάποιες περιπτώσεις συνυπάρχει µε αυτήν τη νέα προσέγγιση του κόσµου. Παράδειγµα εδώ είναι ο Πυθαγόρας, ο οποίος από τη µια έχει πολύ έντονο το µυθικό ή µεταφυσικό στοιχείο, από την άλλη όµως έχει έντονα γνωρίσµατα ορθολογικότητας. Στη µαθηµατική σκέψη του Πυθαγόρα τα δύο αυτά στοιχεία, δηλαδή η ορθολογικότητα και η µυθική διάσταση, συνυπάρχουν. Σηµαντικό έλλειµµα στην ιωνική παράδοση, όσον αφορά την ουσία της επιστήµης, είναι η έλλειψη εµπειρικής βάσης. Υπάρχει δηλαδή µια έντονη αµφιβολία των φιλοσόφων για την εγκυρότητα της εµπειρικής γνώσης (ως εµπειρική γνώση εδώ εννοούµε τον εµπειρικό έλεγχο της γνώσης, δηλαδή 11

12 ότι η γνώση πρέπει να υπόκειται σε εµπειρικό έλεγχο είτε µε πειράµατα είτε µε στατιστική ανάλυση κ.λ.π). Αυτή η επιφυλακτικότητα συνεχίζεται και στη µετέπειτα αρχαιοελληνική επιστήµη. Γ) Πλάτωνας Κύρια µορφή στην αρχαιοελληνική επιστηµονική σκέψη είναι ο Πλάτωνας. Οι ιδέες του Πλάτωνα είναι πολύ σηµαντικές για την ιστορία της επιστήµης, διότι είχαν τεράστια επιρροή µέχρι τις αρχές των Νέων Χρόνων. Η µεσαιωνική σκέψη σε πολύ µεγάλο βαθµό ακολουθεί τις βασικές γραµµές του Πλάτωνα. Ο Πλάτωνας κάνει διάκριση µεταξύ επιστήµης και δόξας, δηλαδή αναδεικνύει το στοιχείο της διυποκειµενικότητας (δόξα = γνώµη). Κατά τον Πλάτωνα, η επιστήµη οδηγεί σε καθολική, αναγκαία και αιώνια γνώση. Αυτό είναι κύριο χαρακτηριστικό της πλατωνικής επιστηµολογίας (η σύγχρονη επιστηµολογία έχει σοβαρές επιφυλάξεις για το ζήτηµα αυτό). Η πλατωνική αυτή αντίληψη είχε τεράστια επιρροή ακόµα και µέχρι τον 19 ο αιώνα. Ως επακόλουθο της αντίληψης περί αιώνιας γνώσης, ο Πλάτωνας οδηγείται στο ότι αυτή η αιώνια γνώση δεν µπορεί να αναφέρεται σε εµπειρικά αντικείµενα (φθαρτά), αλλά µόνο σε νοητές µορφές. ηλαδή από τη στιγµή που πιστεύει ότι η επιστήµη οδηγεί στην αιώνια γνώση, τα εµπειρικά αντικείµενα δεν έχουν αντιστοιχία µε την αιώνια αυτή γνώση, αλλά µόνο οι νοητές µορφές. Ουσιαστικά εδώ υπάρχει αποκλεισµός της εµπειρίας ως γνωστικής πηγής και ως στοιχείου ελέγχου των 12

13 επιστηµονικών προτάσεων. Το εµπειρικό έλλειµµα όσον αφορά την επιστηµονική διαδικασία (το οποίο παρατηρήσαµε και στους Ιωνες) γίνεται πιο έντονο στον Πλάτωνα, ο οποίος δίνει πολύ µεγάλη έµφαση σε νοητές µορφές. Η επιστήµη δεν ασχολείται µε την εµπειρική γνώση, ούτε η εµπειρία χρησιµεύει ως έλεγχος της επιστηµονικής γνώσης. Κύριο παράδειγµα της πλατωνικής επιστήµης είναι η αξιωµατική γεωµετρία, διότι είναι καθαρά νοητή γνώση, αναφέρεται µόνο σε νοητές µορφές: αρχίζει από αξιώµατα και µε λογική παραγωγή καταλήγει σε συµπεράσµατα. Η αξιωµατική γεωµετρία δεν έχει καµµιά αναφορά στην εµπειρία και, όπως θα περίµενε κανείς, ο Πλάτωνας θεωρεί τις άλλες επιστήµες (Φυσική, Ιατρική, Αστρονοµία) υποδεέστερες, πρακτικές δραστηριότητες χωρίς θεωρητική αξία. ) Αριστοτέλης Σε γενικές γραµµές, ο Αριστοτέλης συµφωνεί µε την πλατωνική προσέγγιση στην επιστήµη, την εµπλουτίζει όµως µε την ανάπτυξη της τυπικής λογικής. Εισάγει κάποια εµπειρικά στοιχεία και δίνει µεγαλύτερη έµφαση στην εµπειρία από ό,τι ο Πλάτωνας. Γενικά όµως ακολουθεί την πλατωνική αντίληψη περί της επιστήµης ως γνώσης αιώνιων αληθειών. Για τον Αριστοτέλη το επιστηµονικό πρότυπο είναι επίσης η Γεωµετρία, η οποία οδηγεί λογικά σε αιώνιες αλήθειες. ηλαδή η επιστήµη είναι απόδειξη προτάσεων από αξιώµατα. Αυτή η αντίληψη δεν επέτρεψε την ουσιαστική εισαγωγή της εµπειρικής διάστασης στην επιστήµη, χωρίς όµως αυτό να σηµαίνει ότι την αποκλείει τελείως. Η αριστοτέλεια επαγωγή 13

14 ωστόσο είναι διαφορετική από τη σύγχρονη επαγωγή, η οποία συνίσταται στην συναγωγή γενικών προτάσεων από πεπερασµένο αριθµό ατοµικών παρατηρήσεων. Κατά την αριστοτελική άποψη, επαγωγή είναι η διατύπωση γενικών αρχών από πρακτική πείρα. Για παράδειγµα, η αριστοτελική επαγωγή είναι πολύ κοντά σε αυτό που κάνει ένας εµπειρικός τεχνίτης αυτοκινήτων, ο οποίος διατυπώνει γενικές αρχές από πρακτική πείρα. Η σύγχρονη έννοια της επαγωγής είναι τελείως διαφορετική. Είναι διαφορετική η γνώση που έχει ένας πρακτικός τεχνίτης αυτοκινήτων από τη γνώση που έχει ένας µηχανικός µηχανών εσωτερικής καύσης. Ο πρακτικός τεχνίτης έχει µια διαισθητική αντίληψη και δεν αναλύει τις διαρθρωτικές σχέσεις φαινοµένων µε βάση επαγωγικούς συλλογισµούς. Συνοπτικά, η αριστοτελική επιστήµη δεν διαφέρει ουσιαστικά από την πλατωνική επιστήµη. Και οι δύο αντιλαµβάνονται τη θεωρητική φύση της επιστήµης και είναι εναντίον κάθε επιστηµονικής εφαρµογής, γιατί την θεωρούν κατάχρηση και εξαπάτηση της φύσης. Αυτό φυσικά έχει να κάνει µε την όλη αρχαιοελληνική κουλτούρα που ήταν εναντίον κάθε πρακτικής εφαρµογής (π.χ. η χειρωνακτική εργασία ήταν µόνο για τους δούλους). Ε) Νέοι Χρόνοι Στην αρχή των Νέων Χρόνων η πλατωνική και η αριστοτελική επιστήµη είναι κυρίαρχες. Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης θεωρούνται αυθεντίες στον Μεσαίωνα και τυχόν αµφισβήτησή τους θέτει υπό αίρεση το γενικό ιδεολογικό, αλλά και το κοινωνικό οικοδόµηµα. Τα έργα του Αριστοτέλη, 14

15 κυρίως µέσα από αραβικές µεταφράσεις, κυριαρχούν. Αυτό συµβαίνει κατά κύριο λόγο µετά τον 13 ο αιώνα, όταν η µοναδική επιστηµονική δραστηριότητα στην Ευρώπη ήταν ο σχολιασµός των έργων του Αριστοτέλη, πάντα µέσα στα πλαίσια της χριστιανικής θεολογίας. Για παράδειγµα, ένα πολύ σηµαντικό θέµα στον Μεσαίωνα ήταν το πόσοι άγγελοι µπορούν να χορέψουν στην κεφαλή µιας καρφίτσας. Όµως κατά το τέλος του Μεσαίωνα παρατηρούµε κάποιες προσπάθειες για καλύτερη θεµελίωση της εµπειρικής µεθόδου του Αριστοτέλη. Πιο συγκεκριµένα, ο Richard Bacon (13 ος αιώνας) εισάγει την πειραµατική έρευνα ως τρίτο εργαλείο της επιστήµης. Τα δύο πρώτα είναι η λογική παραγωγή και η επαγωγή. Κάποιοι άλλοι σύγχρονοι του Bacon συγγραφείς προτείνουν την πειραµατική διάσταση, όπως ο D. Scottus, µιλώντας για «πειραµατικές ενδείξεις». Υπάρχει δηλαδή µια στροφή προς την πειραµατική διαδικασία. Επίσης, παρατηρείται προόδος στη Φυσική και την Αστρονοµία, όµως όλες αυτές οι προσπάθειες καινοτοµίας χαρακτηρίζονται από την επιθυµία για βέβαιη γνώση και αιώνιες αλήθειες. Ουσιαστικά η φύση της επιστήµης δεν είχε αλλάξει από την εποχή του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Και περνάµε στην Αναγέννηση, όπου η µεθοδολογία του Bacon βρίσκει ανταπόκριση και θα λέγαµε ότι γίνεται κανόνας. Μπορούµε να το δούµε αυτό σε πολλούς διάσηµους επιστήµονες της εποχής, αρχίζοντας από τον L. Da Vinci, µε τον οποίο η χρήση µαθηµατικών και γεωµετρίας εισάγεται για πρώτη φορά στις φυσικές επιστήµες. Επίσης, εµφανίζεται για πρώτη φορά η ιδέα ότι το Σύµπαν υπακούει σε αιώνιους µηχανιστικούς νόµους. 15

16 Το παράδειγµα του ρολογιού είναι διαφωτιστικό: το Σύµπαν είναι ένα ρολόι, του οποίου η λειτουργία είναι πλήρως καθορισµένη και η µελλοντική συµπεριφορά του είναι επίσης πλήρως προβλέψιµη. Ένας άλλος επίσης πολύ γνωστός επιστήµονας, ο οποίος εισάγει νέες θεωρήσεις είναι ο Ν. Κοπέρνικος ( ). Ο Κοπέρνικος είναι περισσότερο γνωστός για την ηλιοκεντρική θεώρηση. Αυτή η θεώρηση είναι πάρα πολύ σηµαντική, όχι µόνο για την επιστήµη, αλλά και για τις γενικότερες επιπτώσεις της. Η αναθεώρηση της γεωκεντρικής θέσης είχε µεγάλη ψυχολογική επίπτωση, διότι ανατρέπει το σύστηµα του Πτολεµαίου, το οποίο ήταν µέρος του Σχολαστικισµού, της όλης δηλαδή χριστιανικής µεσαιωνικής θεολογίας. Περνάµε στον Francis Bacon ( ), ο οποίος κάνει σηµαντικές µεθοδολογικές συνεισφορές στο ανερχόµενο νέο επιστηµονικό πνεύµα. Πιο συγκεκριµένα, υποστηρίζει την ανακαταγραφή όλων των στοιχείων - παρατηρήσεων, χρησιµοποιώντας όλα τα δυνατά πειράµατα και ταξινοµώντας τα αποτελέσµατα βάσει κανόνων, οι οποίοι αποκαλύπτουν τις συσχετίσεις µεταξύ των φαινοµένων και άρα γενικών νόµων. Ο Bacon είχε κυρίως µεθοδολογική συνεισφορά στο νέο πνεύµα. Την ίδια εποχή ο J. Kepler ( ) υπολογίζει τις πλανητικές τροχιές, οι οποίες µπορούν να προσδιορισθούν µαθηµατικά. Εφαρµόζει δηλαδή αναλυτικά εργαλεία στην αστρονοµία. Και συνεχίζουµε µε τον µεγάλο Γ. Γαλιλαίο ( ), ο οποίος θεωρείται ο πρωτεργάτης της Νευτώνειας φυσικής. Οι εργασίες του Γαλιλαίου θέτουν τις βάσεις της Νευτώνειας φυσικής που ήταν το πιο σηµαντικό επιστηµονικό οικοδόµηµα µέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Ο 16

17 Γαλιλαίος είναι πολύ µεγάλη µορφή στην επιστήµη, όχι µόνο για τις επιστηµονικές ανακαλύψεις του, αλλά και γιατί συνδυάζει πολλά στοιχεία, τα οποία έχουµε αναφέρει και τα οποία χαρακτηρίζουν την επιστηµονική διαδικασία, όπως η πειραµατική µέθοδος και η λογική παραγωγή. Επίσης, εισάγει τον µαθηµατικό φορµαλισµό στην επιστήµη, ο οποίος µέχρι σήµερα είναι η κύρια επιστηµονική γλώσσα, τουλάχιστον στις φυσικές επιστήµες. Μια αρκετά γνωστή φράση του είναι ότι «το βιβλίο της φύσης είναι γραµµένο στη γλώσσα των µαθηµατικών». Ο Γαλιλαίος είναι ο πρώτος, ο οποίος αποκλείει κάθε τελεολογική εξήγηση από τις φυσικές επιστήµες, η οποία είναι γνώρισµα της µεσαιωνικής αντίληψης (είναι πολύ γνωστή η σύγκρουση του Γαλιλαίου µε την εκκλησία και το πνευµατικό κατεστηµένο εκείνης της εποχής). Παρ όλα αυτά εξακολουθεί όπως και οι προηγούµενοι να αντιλαµβάνεται την επιστήµη ως γνώση αιώνιων αληθειών κατά την πλατωνική θεώρηση. Γνωστή είναι η συνεισφορά του R. Descartes ( ) στην επιστηµονική, αλλά και στη φιλοσοφική σκέψη. Εδώ υπάρχει µια µετατόπιση προς την εξήγηση των φαινοµένων βάσει γενικών νόµων. Ο Descartes δίνει επίσης λιγότερη έµφαση στην πειραµατική διάσταση. Οι γενικοί φυσικοί νόµοι γίνονται αντιληπτοί από τον Descartes ως ντετερµινιστικοί νόµοι (µηχανιστικοί νόµοι) που αποτελούν και τη βάση της Νευτώνειας, αλλά και της κλασικής φυσικής. Ο Descartes αναφέρει ότι ο Θεός είναι ο δηµιουργός αυτών των νόµων, πράγµα που φανερώνει τη θεολογική διάσταση της σκέψης του. Ο Ισαάκ Νεύτωνας ( ) θεωρείται ως ο θεµελιωτής της κλασικής φυσικής. Το έργο του επηρέασε την επιστηµονική σκέψη και 17

18 µεθοδολογία, αλλά και τη φιλοσοφία σε πολύ µεγάλο βαθµό. Τα κύρια γνωρίσµατα της σκέψης του είναι η αξιωµατικοποίηση και η µηχανιστική εξήγηση των φαινοµένων. Με τον Νεύτωνα µπορεί να πει κανείς ότι ο µηχανιστικός ντετερµινισµός αιτιοκρατία παίρνει την θέση της τελεολογικής εξήγησης. Το κύριο παράδειγµα εδώ είναι ο νόµος της παγκόσµιας έλξης, όπου οι κινήσεις των πλανητών εξηγούνται βάσει µαθηµατικού µοντέλου µε αιτιοκρατικές σχέσεις. Σύµφωνα µε τον νόµο αυτό, η έλξη η οποία ασκείται µεταξύ δύο σωµάτων είναι ανάλογη των µαζών τους και αντίστροφη προς το τετράγωνο της απόστασής τους, επί την παγκόσµια σταθερά. Ο νόµος αυτός εξηγεί µηχανιστικά τον τρόπο κίνησης των πλανητών και γενικά των ουράνιων σωµάτων. Μια σηµαντική συνέπεια αυτής της προσέγγισης είναι η διατύπωση ενός γενικού νόµου, ο οποίος εξηγεί και προβλέπει ουράνια φαινόµενα. Υπάρχει δηλαδή η δυνατότητα πρόβλεψης των κινήσεων των πλανητών µε απόλυτη ακρίβεια, βάσει του νόµου της παγκόσµιας έλξης. Το Σύµπαν θεωρείται µηχανιστικό, σαν ένα µεγάλο κοσµικό ρολόι, το οποίο είναι απόλυτα προβλέψιµο (θεωρητικά απόλυτα προβλέψιµο, γιατί υπάρχουν πολλές µεταβλητές που πρέπει να γνωρίζουµε για να έχουµε απόλυτη ακρίβεια στην πρόβλεψη). Για παράδειγµα, σύµφωνα µε τον νόµο της παγκόσµιας έλξης, µπορούµε να προβλέψουµε τη θέση του πλανήτη Α µετά από χρόνια ή πότε θα γίνει η επόµενη έκλειψη Ηλίου ή Σελήνης. Αυτή η εικόνα του Σύµπαντος ως ενός κοσµικού ρολογιού είχε πολύ µεγάλη επίδραση στην επιστηµονική µεθοδολογία, γιατί επέδρασε και επιδρά και σε άλλους επιστηµονικούς κλάδους, αλλά και στις κοινωνικές επιστήµες. 18

19 Η µετέπειτα επέκταση του Νευτώνειου συστήµατος και σε άλλα φυσικά φαινόµενα είναι γνωστή ως κλασική Φυσική. Τα κύρια µεθοδολογικά γνωρίσµατά του είναι αυτά που αναφέραµε για τον Νεύτωνα συν το γεγονός ότι η πρόβλεψη γίνεται πια κεντρική ιδέα στη φυσική. Ο Laplace ( ), ένας µεγάλος φυσικός, ο οποίος είναι µεταγενέστερος του Νεύτωνα (έζησε τον επόµενο αιώνα) γράφει χαρακτηριστικά: «τίποτα δεν είναι αβέβαιο σ έναν τέλειο µαθηµατικό. Το µέλλον και το παρελθόν παρουσιάζονται στα µάτια του». Ο Laplace ήταν πεπεισµένος ότι, αν γνωρίζαµε όλες τις µεταβλητές, οι οποίες υπάρχουν στο Σύµπαν θα µπορούσαµε µε απόλυτη ακρίβεια να προβλέψουµε τα πάντα. Συνοπτικά, διαπιστώνουµε µια ισχυρή διαφοροποίηση από το πλατωνικο-αριστοτελικό επιστηµονικό ιδεώδες, αλλά δεν έχουµε πλήρη εγκατάλειψή του. Αν και υπάρχει σηµαντική διαφορά της µηχανιστικής εξήγησης από την τελεολογική εξήγηση, το κοινό σηµείο των δύο προσεγγίσεων είναι ότι ο σκοπός της επιστήµης είναι η ανακάλυψη αµετάβλητων δοµών και αιώνιων αληθειών. Οι γενικοί νόµοι θεωρούνται αιώνιες αλήθειες. ηλαδή υπάρχει αιώνια αλήθεια και ο σκοπός της επιστήµης είναι να την ανακαλύψει και αυτό είναι το κοινό σηµείο µε τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης ακολουθούν την τελεολογική προσέγγιση, ενώ η κλασική φυσική τη µηχανιστική προσέγγιση, αλλά το επιστηµονικό ιδεώδες στο σηµείο αυτό παραµένει παραπλήσιο. Αυτό το επισηµαίνουµε, διότι θα εξετάσουµε σύγχρονες επιστηµολογικές προσεγγίσεις, οι οποίες δεν δέχονται ότι η επιστήµη έχει σκοπό την ανακάλυψη της αιώνιας αλήθειας. Υπάρχει µια πολύ σηµαντική 19

20 µεταστροφή στην φιλοσοφία της επιστήµης, η οποία προέρχεται κυρίως από τις επιστηµονικές ανακαλύψεις των αρχών του 20ου αιώνα. ύο από τις πιο σοβαρές επιστηµονικές εξελίξεις στη Φυσική είναι: 1. η θεωρία της σχετικότητας και 2. η κβαντοµηχανική (αναφερόµαστε στη Φυσική, διότι θεωρείται η πιο «σκληρή» επιστήµη). Η Φυσική είναι η πιο παλιά από τους σύγχρονους επιστηµονικούς κλάδους και πάντα είχε και ακόµα έχει κεντρικό ρόλο στην γενική επιστηµονική σκέψη. Ακόµα και οι σύγχρονοι επιστηµολόγοι αρχίζουν από τη Φυσική. Λόγω αυτών των πολύ σηµαντικών εξελίξεων, έχουµε και πολύ σηµαντικές αλλαγές στην φιλοσοφία της επιστήµης, δηλαδή στις απόψεις για την φύση της επιστήµης. Το κύριο χαρακτηριστικό της νέας επιστηµολογίας είναι η απόρριψη του ρόλου της επιστήµης ως αποκάλυψης αιώνιων αληθειών. Η σύγχρονη επιστηµολογία αµφισβητεί αυτή την άποψη για την επιστήµη, η οποία έχει µια ιστορική συνέχεια πολλών αιώνων και αυτή η µεγάλη αλλαγή προέρχεται από τις νέες εξελίξεις, κυρίως στη Φυσική. Παράδειγµα: Η θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν αµφισβητεί την ύπαρξη του χώρου και του χρόνου ως δεδοµένων εξωγενών µεταβλητών. Στη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν, ο χώρος και ο χρόνος ενσωµατώνονται στο µοντέλο. Αυτή η προσέγγιση είναι ριζοσπαστική και ανατρέπει τις βάσεις της κλασικής Φυσικής. Η Νευτώνεια Φυσική θεωρείται τώρα ειδική περίπτωση και έχει περιορισµένη εφαρµογή µόνο για µικρές ταχύτητες. Είναι δηλαδή µια υποπερίπτωση της θεωρίας της 20

21 σχετικότητας και χρησιµοποιείται όταν οι ταχύτητες είναι µικρές (σε σύγκριση µε την ταχύτητα του φωτός). Για να υπολογίσουµε πότε ένα αυτοκίνητο θα φτάσει στο σηµείο Α διανύοντας µια απόσταση µε ταχύτητα Χ χρησιµοποιούµε Νευτώνειους κλασικούς νόµους, επειδή οι ταχύτητες είναι µικρές. Όταν όµως αναφερόµαστε σε µεγάλες ταχύτητες σηµαντικά κλάσµατα της ταχύτητας του φωτός τότε η Νευτώνεια Φυσική είναι ανεπαρκής ή λανθασµένη. Για παράδειγµα, οι υπολογισµοί για αποστολή δορυφόρου στον Άρη ή στη Σελήνη, δεν χρησιµοποιούν νόµους Νευτώνειας, αλλά σχετικιστικής Φυσικής. Η κύρια διαφοροποίηση της κβαντοµηχανικής Φυσικής είναι ότι η έννοια της πιθανότητας µεταβάλλεται. Υπάρχει µια πιθανοκρατική προσέγγιση, η οποία είναι ασυµβίβαστη µε την κλασική θεωρητική βεβαιότητα (ο Laplace υποστήριζε ότι αν έχουµε όλες τις µεταβλητές δεδοµένες µπορούµε να προβλέψουµε µε ακρίβεια την µελλοντική συµπεριφορά ενός συστήµατος). Στην περίπτωση της κβαντοµηχανικής, τα µικροφυσικά φαινόµενα χαρακτηρίζονται από µια µη αναγώγιµη πιθανοκρατική διάσταση, κάτι που έρχεται σε µεγάλη αντίθεση µε την κλασική αντίληψη. Στο σηµείο αυτό θα αναφερθούµε συνοπτικά σε τέσσερις σύγχρονους επιστηµολόγους, οι οποίοι θα µας απασχολήσουν σε σηµαντικό βαθµό αργότερα. Ο Κ. Popper εισάγει το κριτήριο της διαψευσιµότητας στην επιστήµη. Οι επιστηµονικές προτάσεις για τον Popper είναι προσωρινές και επιδεκτικές στο κριτήριο της διαψευσιµότητας, δηλαδή πρέπει να είναι 21

22 έτσι κατασκευασµένες ώστε να είναι δυνατόν να διαψευσθούν. Συνεπώς, η επιστήµη είναι µια ορθολογική δραστηριότητα, η οποία όµως έχει αβέβαια θεµέλια (διότι όλες οι προτάσεις είναι προσωρινές). Η επιστήµη αυξάνει το πληροφοριακό µας δυναµικό µε το να εξαφανίζει λανθασµένες ιδέες. Η ιδέα της επιστήµης ως γνώσης αιώνιων αληθειών απορρίπτεται. Περνάµε στον T. Kuhn, ο οποίος δεν δέχεται την ιδέα της συσσωρευτικής γνώσης. Σύµφωνα µε τον Kuhn, η επιστήµη επηρεάζεται από το ιστορικό και κοινωνικό περιβάλλον, είναι δηλαδή µια ανθρώπινη δραστηριότητα, η οποία ανήκει σε ένα κοινωνικο-ιστορικό πλαίσιο. Ο Kuhn εισάγει την έννοια του επιστηµονικού παραδείγµατος (scientific paradigm). Ο όρος «παράδειγµα» δεν έχει την ίδια έννοια που χρησιµοποιούµε στα ελληνικά. Τα επιστηµονικά παραδείγµατα αλλάζουν και αντικαθίστανται και άρα δεν υπάρχει συσσώρευση γνώσεων και σύγκλιση προς την αλήθεια. Αυτό που είδαµε από τον Πλάτωνα µέχρι τον 19 ο αιώνα ως επιστηµονικά ιδανικό, δεν γίνεται αποδεκτό. Ο I. Lakatos συνεχίζει την παράδοση (κυρίως του Popper) και εισάγει την έννοια των «επιστηµονικών ερευνητικών προγραµµάτων». Ο Lakatos, όπως και οι προηγούµενοι δύο, απορρίπτει την θεώρηση της επιστήµης ως ανακάλυψης αιώνιων αληθειών. Τέλος, ο P. Feyerabend έχει µια ακόµα πιο ριζοσπαστική αντίληψη, γιατί αµφισβητεί τον κεντρικό ρόλο της ορθολογικότητας στην επιστήµη. Είναι ο πρώτος, ο οποίος απορρίπτει µια παράδοση αιώνων και άρα ο 22

23 πιο ριζοσπαστικός από τους άλλους τρεις, διότι οι άλλοι δέχονται ως έναν βαθµό την ύπαρξη της ορθολογικότητας. Σύµφωνα µε τον Feyerabend, υπάρχουν πολλές πνευµατικές παραδόσεις. Η ορθολογικότητα είναι µια από αυτές χωρίς να είναι η κυρίαρχη. Στη θέση της ορθολογικότητας εισάγει την αρχή του πολλαπλασιασµού, η οποία στηρίζεται στην πολλαπλότητα των απόψεων. Το κύριο κοινό σηµείο όλων αυτών των φιλοσόφων είναι ότι απορρίπτουν την ιδέα της επιστήµης ως βέβαιης γνώσης αιώνιων αληθειών. Θα µπορούσε ακόµη να πει κανείς ότι είναι µια αντίδραση στην θετικιστική επιστηµολογία, η οποία είναι κυρίαρχη µέχρι τις αρχές του 20 ου αιώνα. Ο Θετικισµός έχει ως βάση την αιτιοκρατία, την προβλεψιµότητα και την µηχανιστική εξήγηση. Ολοι οι προηγούµενοι επιστηµολόγοι που αναφέραµε θα µπορούσαν να χαρακτηρισθούν ως αντι-θετικιστές. 23

24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ταξινόµηση των επιστηµών Έχουµε δύο βασικές κατηγορίες επιστηµών: 1. Τυπικές επιστήµες 2. Πραγµατολογικές ή εµπειρικές επιστήµες Πιο συγκεκριµένα: - Τυπικές επιστήµες είναι αυτές, οι οποίες προσφέρουν τα αναγκαία εννοιολογικά εργαλεία και συµβάλλουν έτσι έµµεσα στην γνώση του κόσµου - Εµπειρικές επιστήµες είναι αυτές που συµβάλλουν στην άµεση αύξηση του πληροφοριακού µας δυναµικού Η αντιστοιχία που υπάρχει στις δύο αυτές κατηγορίες είναι η εξής: οι τυπικές επιστήµες αντιστοιχούν στην τυπική αλήθεια και οι εµπειρικές επιστήµες στην εµπειρική αλήθεια. Η τυπική αλήθεια είναι αυτή που επιδιώκει την διασφάλιση της εσωτερικής λογικής και συνέπειας των επιστηµονικών προτάσεων, ανεξάρτητα από τη δοµή της πραγµατικότητας. Η εµπειρική αλήθεια αντιστοιχεί στην προσπάθεια σωστή απόδοσης και διάρθρωσης του κόσµου. Ο διαχωρισµός αυτός δεν έχει σχέση µε τη φύση του αντικειµένου της κάθε επιστήµης, αλλά αναφέρεται στο είδος της γνώσης που αντιστοιχεί σε κάθε κατηγορία. Οι τυπικές επιστήµες µας δίνουν έµµεση γνώση του 24

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2008

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2008 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Για τις προτάσεις από Α.1 µέχρι και Α.5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2005

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2005 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Για τις προτάσεις από Α1 µέχρι και Α5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό τη λέξη Σωστό,

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Β Λυκειου, Γενικής Παιδείας 3ο Φυλλάδιο - Ορµή / Κρούση

Φυσική Β Λυκειου, Γενικής Παιδείας 3ο Φυλλάδιο - Ορµή / Κρούση Φυσική Β Λυκειου, Γενικής Παιδείας - Ορµή / Κρούση Επιµέλεια: Μιχάλης Ε. Καραδηµητρίου, MSc Φυσικός http://perifysikhs.wordpress.com 1 Σύστηµα Σωµάτων - Εσωτερικές & Εξωτερικές υνάµεις ύο ή περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή τους στις διάφορες αγορές. - Τα οικονομικά υποδείγματα:

Διαβάστε περισσότερα

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων &

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων & 5 η αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα: Η αποτελεί θεµελιώδες πρόβληµα σε κάθε σύγχρονη οικονοµία. Το πρόβληµα της αποδοτικής κατανοµής των πόρων µπορεί να εκφρασθεί µε 4 βασικά ερωτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονοµική Θεωρία

Μικροοικονοµική Θεωρία Μικροοικονοµική Θεωρία Ειδικά Θέµατα της Θεωρίας της Συµπεριφοράς του Καταναλωτή Το Συνολικό Αποτέλεσµα. Το Αποτέλεσµα Υποκατάστασης. Το Εισοδηµατικό Αποτέλεσµα. Κανονικά Αγαθά. Κατώτερα Αγαθά. Παράδοξο

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος

1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος Έλεγχοι Υποθέσεων 1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος µ = 100 Κάθε υπόθεση συνοδεύεται από µια εναλλακτική: Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

αντικειµενικά, λογικά και ανεξάρτητα της ανθρώπινης παρουσίας και των ανθρώπινων ικανοτήτων

αντικειµενικά, λογικά και ανεξάρτητα της ανθρώπινης παρουσίας και των ανθρώπινων ικανοτήτων Ο χαρακτηρισµός των Μαθηµατικών ως αντικειµενικά, λογικά και ανεξάρτητα της ανθρώπινης παρουσίας και των ανθρώπινων ικανοτήτων έχει αποτελέσει αντικείµενο έντονων αντιπαραθέσεων µεταξύ των ερευνητών. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ «Προτάξτε τρεις βασικές προϋποθέσεις της Επιστημονικής Επανάστασης. Αναλύστε και τεκμηριώστε τις επιλογές σας» Επαναδιατύπωση του θέματος- Στόχοι της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

Η οικονοµία στην Μακροχρόνια Περίοδο Τι είναι το κλασσικό υπόδειγµα;

Η οικονοµία στην Μακροχρόνια Περίοδο Τι είναι το κλασσικό υπόδειγµα; Η οικονοµία στην Μακροχρόνια Περίοδο Τι είναι το κλασσικό υπόδειγµα; Είναι ένα αρκετά απλό αλλά συνάµα θεωρητικά ισχυρό υπόδειγµα δοµηµένο γύρω από αγοραστές και πωλητές οι οποίοι επιδιώκουν τους δικούς

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Οικονοµικές Έννοιες

Βασικές Οικονοµικές Έννοιες ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βασικές Οικονοµικές Έννοιες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λανθασµένη καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις, περιβάλλοντας µε ένα κύκλο

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος υποδο?ών?εταφράζεταισε?ίαγενικότερηεξοικονό?ησηπαραγωγικώνπόρωνγιατηκοινωνία. τεχνικέςυποδο?ές,όπωςείναιαυτοκινητόδρο?οι,γέφυρεςκ.λ.π.ηκατασκευήτέτοιων Μιααπ τιςβασικέςλειτουργίεςτουκράτουςείναιοεφοδιασ?όςτηςκοινωνίας?εβασικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 1. Εισαγωγή Όπως έχουμε τονίσει, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προσδιορίζεται η τιμή ενός αγαθού απαιτεί κατανόηση των δύο δυνάμεων της αγοράς, δηλαδή της ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Μεγάλη Μεγάλη Ύφεση Ύφεση

Η Μεγάλη Μεγάλη Ύφεση Ύφεση Η Μεγάλη Ύφεση παρακίνησε πολλούς οικονοµολόγους να να αναρωτηθούν σχετικά µε µε την την εγκυρότητα της της Κλασικής Οικονοµικής Θεωρίας. Τότε Τότε δηµιουργήθηκε η πεποίθηση ότι ότι ένα ένα καινούριο υπόδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

4 Προσφοράκαι Ζήτηση Προσφορά και Ζήτηση Ηπροσφοράκαιηζήτησηείναιοιδύολέξεις που χρησιµοποιούν πιο συχνά οι οικονοµολόγοι. Ηπροσφοράκαιηζήτησηείναιοιδυνάµεις που κάνουν τις αγορές των οικονοµιών να δουλεύουν.

Διαβάστε περισσότερα

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου.

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. Ατοµικά πρότυπα Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. ατοµική θεωρία ηµόκριτου ατοµική θεωρία Dalton πρότυπο Rutherford πρότυπο Schrodinger ~450 π.χ ~1800 µ.χ 1904 µ.χ 1911 µ.χ 1913 µ.χ 1926 µ.χ Σε διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ / ΕΠΙΛΟΓΗΣ Α1. α. Λάθος β. Σωστό γ. Σωστό δ. Λάθος ε. Σωστό Α2. δ Α3. β Ηµεροµηνία: Κυριακή 4 Μαΐου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές 4. ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ). ΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ζήτηση εργασίας στο σύνολο της οικονομίας ορίζεται ως ο αριθμός εργαζομένων που οι επιχειρήσεις επιθυμούν να απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ 2004

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ 2004 ΑΡΧΕΣ ΟΙΟΝΟΜΙΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΛΥΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΗΣ ΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ 2004 ΕΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α ια τις προτάσεις από Α1 µέχρι και Α5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.) - Καθαρό Εθνικό Προϊόν

1.1 Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.) - Καθαρό Εθνικό Προϊόν ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : ΑΡΓΥΡΏ ΜΟΥΔΑΤΣΟΥ 1. ΕΘΝΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ 1.0 Γενικά Αντικείµενο της Μακροοικονοµικής είναι ο καθορισµός (υπολογισµός) των συνολικών µεγεθών της οικονοµίας, πχ. της συνολικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Περίγραµµα κεφαλαίων Ποιο είναι το αντικείµενο της µακροοικονοµικής Με τι ασχολούνται οι µακροοικονοµολόγοι; Γιατί διαφωνούν οι µακροοικονοµολόγοι Ποιο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2

ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2 1 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2 Β. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ 1. Γενικά Έννοιες.. 2 2. Πρακτικός Οδηγός Ανάλυσης εδοµένων.. 4 α. Οδηγός Λύσεων στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 5ο. Το υπόδειγµα της Συνολικής Ζήτησης

Μάθηµα 5ο. Το υπόδειγµα της Συνολικής Ζήτησης Μάθηµα 5ο Το υπόδειγµα της Συνολικής Ζήτησης Η συνολική Ζήτηση και τα συστατικά της Είδαµε ότι ένας τρόπος µέτρησης του ΑΕΠ είναι αυτός της συνολικής δαπάνης της οικονοµίας µε την παρακάτω ταυτότητα GDP

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων.

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων. ειγµατοληψία Καθώς δεν είναι εφικτό να παίρνουµε δεδοµένα από ολόκληρο τον πληθυσµό που µας ενδιαφέρει, διαλέγουµε µια µικρότερη οµάδα που θεωρούµε ότι είναι αντιπροσωπευτική ολόκληρου του πληθυσµού. Τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων - Στο υπόδειγμα ertrand, οι επιχειρήσεις, παράγουν ένα ομοιογενές αγαθό, οπότε η τιμή είναι η μοναδική μεταβλητή που ενδιαφέρει τους καταναλωτές και οι καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Κεφάλαιο 11 Τα χαρακτηριστικά των ανταγωνιστικών αγορών! Τα κύρια χαρακτηριστικά των ανταγωνιστικών αγορών είναι: " Στην αγορά συµµετέχουν πολλοί αγοραστές και πωλητές

Διαβάστε περισσότερα

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως έχουµε δει, για να προσδιορίσουµε τις αποκρίσεις ενός κυκλώµατος, πρέπει να λύσουµε ένα σύνολο διαφορικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ Κεφάλαιο 4 Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης! Προσφορά και Ζήτηση είναι οι πιο γνωστοί οικονοµικοί όροι! Η λειτουργία των αγορών προσδιορίζεται από δύο βασικές δυνάµεις,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Στασίνου 36, Γραφ. 102, Στρόβολος 2003 Λευκωσία, Κύπρος Τηλ: 22378101- Φαξ:22379122 cms@cms.org.cy, www.cms.org.cy ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η Κυπριακή Μαθηματική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή, Μετρήσεις, Προσεγγίσεις. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή, Μετρήσεις, Προσεγγίσεις. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή, Μετρήσεις, Προσεγγίσεις Η Φύση της Επιστήµης Ενότητες Κεφαλαίου 1 Μοντέλα Θεωρίες και Νόµοι Μετρήσεις και αβεβαιότητα (σφάλµατα); Σηµαντικά ψηφία Μονάδες, Πρότυπα, και το Διεθνές Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ I ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Λέκτορας Ι. Γιαννατσής Καθηγητής Π. Φωτήλας ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Οικονομική Επιστήμη: Η κοινωνική επιστήμη που ερευνά την οικονομική δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΣΗ, ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΙΣΣΟΡΟΠΙΑ ΑΓΟΡΑΣ

ΖΗΤΗΣΗ, ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΙΣΣΟΡΟΠΙΑ ΑΓΟΡΑΣ 1 ΚΦΑΛΑΙΟ 6 ΖΗΤΗΣΗ, ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΙΣΣΟΡΟΠΙΑ ΑΓΟΡΑΣ Οι καµπύλες ζήτησης και προσφοράς είναι αναγκαίες για να προσδιορίσουν την τιµή στην αγορά. Η εξοµοίωσή τους καθορίζει την τιµή και τη ποσότητα ισορροπίας,

Διαβάστε περισσότερα

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Περίγραµµα Ανάλυση µερικής ισορροπίας των δασµών: προσφορά, ζήτηση και εµπόριο σ ένα µεµονωµένο κλάδο Κόστος και όφελος των δασµών Επιδοτήσεις εξαγωγών Ποσοστώσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµοί και εξισώσεις κίνησης

Ορισµοί και εξισώσεις κίνησης Ορισµοί και εξισώσεις κίνησης Σκοπός του κειµένου είναι να υποστηριχθούν οι παρακάτω θέσεις εν έχουν κανένα απολύτως νόηµα φράσεις του τύπου «η φάση της ταλάντωσης είναι» ή «η αρχική φάση της ταλάντωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 2 ο : Η Ζήτηση των Αγαθών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Οι τιμές των αγαθών προσδιορίζονται στην αγορά από την αλληλεπίδραση της ζήτησης και της προσφοράς.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ *ΡΙΖΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΓΛΟΣΑΞΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ *ΡΙΖΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΓΛΟΣΑΞΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ *ΡΙΖΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΓΛΟΣΑΞΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ Το 1962 κυκλοφόρησε η οµή των Επιστηµονικών Επαναστάσεων του Thomas S. Kuhn. Το έργο θεωρείται ήδη κλασσικό και χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Το υπόδειγµα IS-LM/AD-AS : Ένα γενικό πλαίσιο µακροοικονοµικής ανάλυσης

Κεφάλαιο 9. Το υπόδειγµα IS-LM/AD-AS : Ένα γενικό πλαίσιο µακροοικονοµικής ανάλυσης Κεφάλαιο 9 Το υπόδειγµα IS-LM/AD-AS : Ένα γενικό πλαίσιο µακροοικονοµικής ανάλυσης Περίγραµµα κεφαλαίου ΗευθείαFE : Ισορροπία στην αγορά εργασίας Ηκαµπύλη IS : Ισορροπία στην αγορά αγαθών Ηκαµπύλη LM :

Διαβάστε περισσότερα

1. Επιστημονική εξήγηση

1. Επιστημονική εξήγηση 1. Επιστημονική εξήγηση Όλα ξεκινάν με ένα «Γιατί;». Η επιστήμη εδώ καλείται σε κάθε φαινόμενο να δώσει μια εξήγηση για την κατανόησή του. 1.1 Εξήγηση έναντι επικύρωσης Η επικύρωση κάποιου συμβάντος δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

* τη µήτρα. Κεφάλαιο 1o

* τη µήτρα. Κεφάλαιο 1o Κεφάλαιο 1o Θεωρία Παιγνίων Η θεωρία παιγνίων εξετάζει καταστάσεις στις οποίες υπάρχει αλληλεπίδραση µεταξύ ενός µικρού αριθµού ατόµων. Άρα σε οποιαδήποτε περίπτωση, αν ο αριθµός των ατόµων που συµµετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ / ΕΠΙΛΟΓΗΣ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 17 Απριλίου 2015 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Α.1 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟ 31 ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 2015 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ. Σχετικά µε τα βιβλία που χρησιµοποιήθηκαν βλ. τη βιβλιογραφία

ΕΠΟ 31 ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 2015 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ. Σχετικά µε τα βιβλία που χρησιµοποιήθηκαν βλ. τη βιβλιογραφία ΕΠΟ 31 ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 2015 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΚΟΠΟΣ: Απάντηση σε ερωτήµατα που αφορούν την αριστοτελική κοσµολογία, τις µεθοδολογικές αρχές του Γαλιλαίου και το έργο του Νεύτωνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ: εν απαιτείται

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται: 4.4 Ερωτήσεις διάταξης Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:! µία σειρά από διάφορα στοιχεία και! µία πρόταση / κανόνας ή οδηγία και ζητείται να διαταχθούν τα στοιχεία µε βάση την πρόταση αυτή. Οι ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Οι σχέσεις των παραγόντων που προσδιορίζουν την επιχειρηµατική επιλογή καριέρας. Η περίπτωση του Έλληνα επιχειρηµατία. ρ. Α. Σαχινίδης, Λ. ηµητρακοπούλου, Ε. Μεταλίδου, Μ. Χανιώτη 2 ΣκοπόςτηςΈρευνας Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΜΕΡΟΣ Α: «Τέλειος» ανταγωνισµός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΜΕΡΟΣ Α: «Τέλειος» ανταγωνισµός ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΤΟ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΑΚΡΑΙΩΝ ΑΓΟΡΩΝ ΜΕΡΟΣ Α: «Τέλειος» ανταγωνισµός A1. Το υπόδειγµα των εγχειριδίων Στον Πλούτο των Εθνών (1776) ο Adam Smith παρουσίασε το φηµισµένο πλέον επιχείρηµά του

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός της φασµατικής ισχύος ενός σήµατος

Προσδιορισµός της φασµατικής ισχύος ενός σήµατος Προσδιορισµός της φασµατικής ισχύος ενός σήµατος Το φάσµα ενός χρονικά εξαρτώµενου σήµατος µας πληροφορεί πόσο σήµα έχουµε σε µία δεδοµένη συχνότητα. Έστω µία συνάρτηση µίας µεταβλητής, τότε από το θεώρηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2015-16 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 18/9/2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ_ΚΕΦ. 1 1 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Διδάσκων Γεράσιμος Κουρούκλης Καθηγητής (Τμήμα Χημικών Μηχανικών). (gak@auth.gr,

Διαβάστε περισσότερα

2.3. Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 100 104 Α ΟΜΑ ΑΣ

2.3. Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 100 104 Α ΟΜΑ ΑΣ .3 Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 00 04 Α ΟΜΑ ΑΣ. Έξι διαδοχικοί άρτιοι αριθµοί έχουν µέση τιµή. Να βρείτε τους αριθµούς και τη διάµεσό τους. Αν είναι ο ποιο µικρός άρτιος τότε οι ζητούµενοι αριθµοί θα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση - Στη βραχυχρόνια περίοδο, υποθέτουμε ότι το πλήθος των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην αγορά ενός αγαθού παραμένει σταθερό. - Αντίθετα, στη μακροχρόνια περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Η μεθοδολογία της επιστήμης

Η μεθοδολογία της επιστήμης Η μεθοδολογία της επιστήμης Στο βιβλίο «the evolution οf scientific thought», που τμήμα του μεταφράζω στο «στοιχεία φιλοσοφίας από την επιστημονική μέθοδο» ο Abraham D Abro μας παρουσιάζει τη μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Έργο µιας χρονικά µεταβαλλόµενης δύναµης

Έργο µιας χρονικά µεταβαλλόµενης δύναµης Έργο µιας χρονικά µεταβαλλόµενης δύναµης Κ. Ι. Παπαχρήστου Τοµέας Φυσικών Επιστηµών, Σχολή Ναυτικών οκίµων papachristou@snd.edu.gr Θα συζητήσουµε µερικά λεπτά σηµεία που αφορούν το έργο ενός χρονικά µεταβαλλόµενου

Διαβάστε περισσότερα

Επιβολή ανώτατης τιµής. Η οικονοµική πολιτική της κυβέρνησης. Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς

Επιβολή ανώτατης τιµής. Η οικονοµική πολιτική της κυβέρνησης. Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς Αυτό σηµαίνει ότι δεν µπορούµε να προσδιορίσουµε µια τέτοια καµπύλη µόνο µε βάση τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Καλάθι αγαθών. Σχέσεις προτίµησης. Ιδιότητες σχέσεων προτίµησης. Notes. Notes. Notes. Notes

Καλάθι αγαθών. Σχέσεις προτίµησης. Ιδιότητες σχέσεων προτίµησης. Notes. Notes. Notes. Notes Θεωρία Καταναλωτή-Προτιµήσεις Κώστας Ρουµανιάς Ο.Π.Α. Τµήµα. Ε. Ο. Σ. 22 Σεπτεµβρίου 2014 Κώστας Ρουµανιάς (.Ε.Ο.Σ.) Θεωρία Καταναλωτή-Προτιµήσεις 22 Σεπτεµβρίου 2014 1 / 17 Προτιµήσεις καταναλωτών Θέλουµε

Διαβάστε περισσότερα

10. Η επιδίωξη της μέγιστης χρησιμότητας αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς του καταναλωτή στη ζήτηση αγαθών.

10. Η επιδίωξη της μέγιστης χρησιμότητας αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς του καταναλωτή στη ζήτηση αγαθών. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : Η ΖΗΤΗΣΗ Να σημειώσετε το σωστό ή το λάθος στο τέλος των προτάσεων: 1. Όταν η ζήτηση ενός αγαθού είναι ελαστική, η συνολική δαπάνη των καταναλωτών για το αγαθό αυτό μειώνεται καθώς αυξάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα 3 Εξισώσεις Διαφορών και Στοχαστικές Διαδικασίες

Παράρτηµα 3 Εξισώσεις Διαφορών και Στοχαστικές Διαδικασίες Γιώργος Αλογοσκούφης, Θέµατα Δυναµικής Μακροοικονοµικής, Αθήνα 0 Παράρτηµα 3 Εξισώσεις Διαφορών και Στοχαστικές Διαδικασίες Στο παράρτηµα αυτό εξετάζουµε τις ιδιότητες και τους τρόπους επίλυσης των εξισώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 2 Εισαγωγή... 3 Οι αρχές του σύμπαντος κατά τον Αριστοτέλη... 3 Ο υποσελήνιος χώρος... 3 Ο χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο

Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 η οµάδα προσανατολισµού ανθρωπιστικών σπουδών η οµάδα προσανατολισµού θετικών σπουδών 1 η οµάδα προσανατολισµού ανθρωπιστικών σπουδών 3 η οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑ Α Α. Το οριακό κόστος είναι ο λόγος της µεταβολής του µέσου συνολικού κόστους προς τη µεταβολή του προϊόντος. Μονάδες 3

ΟΜΑ Α Α. Το οριακό κόστος είναι ο λόγος της µεταβολής του µέσου συνολικού κόστους προς τη µεταβολή του προϊόντος. Μονάδες 3 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

Διαβάστε περισσότερα

Μα τι είναι ποια αυτή. Επιχειρηµατικότητα; Η έννοια της Επιχειρηµατικότητας - Εισαγωγή. Επιχειρηµ ατικότητα & Περιβάλλον

Μα τι είναι ποια αυτή. Επιχειρηµατικότητα; Η έννοια της Επιχειρηµατικότητας - Εισαγωγή. Επιχειρηµ ατικότητα & Περιβάλλον Μα τι είναι ποια αυτή η Επιχειρηµατικότητα; Η έννοια της Επιχειρηµατικότητας - Εισαγωγή Η έννοια της επιχειρηµατικότητας είναι πολυδιάστατη και µπορεί να εµφανίζεται σε διάφορα πλαίσια (οικονοµικά ή µη)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα