ΚΙΝΔΥΝΟΥ. Risk. Πανεπιστήμιο Κρήτης. Ιατρική Σχολή. Φαξ:: υπό. ("παράγοντες. κινδύνου") να. κινδύνου. Πάντως σε. (incidence) Καθηγητής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΙΝΔΥΝΟΥ. Risk. Πανεπιστήμιο Κρήτης. Ιατρική Σχολή. Φαξ::2810 542650. υπό. ("παράγοντες. κινδύνου") να. κινδύνου. Πάντως σε. (incidence) Καθηγητής"

Transcript

1 Νίκος Τζανάκης Επίκουρος Καθηγητής Εργαστήριο Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Κρήτης Επίκουρος Καθηγητής Νίκος Τζανάκης Τηλ.: ή Φαξ:: ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΟΟΡΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Risk Παράγοντες Κινδύνου Εργαστήριο Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Κρήτης Επίκουρος Καθηγητής Νίκος Τζανάκης Ο όρος κίνδυνος αναφέρεται γενικά στην πιθανότητα να επισυμβεί κάποιο δυσάρεστο γεγονός σε κάποιον ή σε κάποια ομάδα ανθρώπων (κοινότητα). Σε αυτό το κεφάλαιο, ο όρος κίνδυνος χρησιμοποιείται υπό μια περιορισμένη έννοια για να περιγράψει την πιθανότητα που έχουν άνθρωποι,, που δεν είναι έχουν νοσήσει από κάποια νόσο,, εκτεθειμένοι σε έναν ή σε ορισμένους παράγοντες ("παράγοντες κινδύνου") να αποκτήσουν την νόσο αυτή. Η σημερινή κοινωνία έχει εκφράσει ένα ισχυρό ενδιαφέρον για τους παράγοντες κινδύνου βλάβης στην υγεία. Η ανησυχία των ανθρώπων αναδεικνύεται μέσα από την συχνότητα που έχουν σχετικές ειδήσεις για τις συνέπειες των πυρηνικών ατυχημάτων, των διατροφικών σκανδάλων, των χαπιών για τον έλεγχο της εγκυμοσύνης, και των αχρείαστων χειρουργικών επεμβάσεων. Συχνά, οι ερωτήσεις για τους παράγοντες κινδύνου απευθύνονται στους κλινικούς γιατρούς. Φυσικά, κάθε άνθρωπος έχει επιπλέον και προσωπικούς τρόπους καθορισμού των παραγόντων κινδύνου. Δεν εκτιμούν όλοι την επιστημονική μέθοδο. "Ο παππούς μου κάπνιζε περισσότερο από ότι εγώ," λέει ένας ασθενής, "και έζησε 100 χρόνια!" Πάντως σε γενικές γραμμές, οι άνθρωποι εκτιμούν μια επιστημονική πρόβλεψη του κινδύνου, και επιζητούν τη συμβουλή κάποιου ειδικού. Ο ειδικός, συνήθως ο γιατρός, με τη σειρά του πρέπει να έχει υπόψη σχετικές μελέτες για να μπορέσει να διατυπώσει μια έγκυρη άποψη. Σε αυτό το κεφάλαιο, θα εξετάσουμε πώς προσμετράτε η εκτίμηση του κινδύνου παρατηρώντας της σχέση μεταξύ της έκθεσης στους πιθανούς παράγοντες κινδύνου και της επακόλουθης επίπτωσης (incidence) της ασθένειας με την οποία συνδέεται. Κατόπιν θα περιγράψουμε διάφορους τρόπους σύγκρισης κινδύνων, οι οποίοι έχουν συνέπειες στα άτομα και τους πληθυσμούς. 1

2 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Οι παράγοντες που συνδέονται με έναν αυξανόμενο κίνδυνο ανάπτυξης μιας ασθένειας καλούνται παράγοντες κινδύνου. Μερικοί βρίσκονται στο φυσικό περιβάλλον, όπως τοξίνες, μολυσματικοί παράγοντες, και φάρμακα. Μερικοί είναι μέρος του επονομαζόμενου κοινωνικού περιβάλλοντος (κοινωνική ζωή). Παραδείγματος χάριν, η διάλυση μιας οικογένειας (π.χ., απώλεια ενός συζύγου), οι καθημερινότητα με τον συγκεκριμένο τρόπο ζωής, και ο πολιτισμός έχουν αποδειχθεί ότι αυξάνουν τα ποσοστά νόσου, όχι μόνο ψυχοσυναισθηματικής αλλά και σωματικής φύσεως. Άλλοι παράγοντες κινδύνου αναφέρονται σε συμπεριφορές, όπως το κάπνισμα, η έλλειψη δραστηριότητας, και η οδήγηση χωρίς ζώνη ασφαλείας. Παράγοντες κινδύνου υπάρχουν και στο γενετικό μας υλικό και κληρονομούνται. Παραδείγματος χάριν, η παρουσία αιμοσφαιρίνης S αυξάνει τον κίνδυνο για λοιμώξεις ιδιαίτερα για οστεομυελίτιδα από salmonella. H έκθεση σε έναν παράγοντα κινδύνου σημαίνει ότι το άτομο, πριν εμφανίσει την νόσο, έχει έρθει σε επαφή με τον εν λόγω παράγοντα. Η έκθεση μπορεί να λάβει χώρα σε ένα χρονικό σημείο, όπως όταν έρχεται κάποιος σε επαφή με μια λοιμώδη νόσο ή λαμβάνει ένα φάρμακο, ή μπορεί επίσης να είναι παρατεταμένη, όπως το κάπνισμα που αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο των πνευμόνων ή η υπέρταση που αυξάνει τον κίνδυνοι για εγκεφαλικό επεισόδιο. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ Οι προφανείς και άμεσα εκδηλούμενοι παράγοντες κινδύνου είναι εύκολο από τον καθέναν να εκτιμηθούν. Κατά συνέπεια, δεν είναι δύσκολο να αναγνωριστεί η σχέση μεταξύ έκθεσης και νόσου για καταστάσεις όπως ανεμοευλογιά, ηλιακό έγκαυμα, ή υπερβολική δόση ασπιρίνης επειδή οι εκδηλώσεις της νόσου που προκαλούν, ακολουθούν την έκθεση με έναν σχετικά γρήγορο, συγκεκριμένο, και προφανή τρόπο. Αλλά ένα μεγάλο μέρος των νοσημάτων που συμβάλλουν στην νοσηρότητα και την θνησιμότητα προκαλείται από χρόνια και εν πολλοίς λανθάνουσα επίδραση παραγόντων κινδύνου. Η σχέση μεταξύ έκθεσης και νόσου δεν είναι αυταπόδεικτη και ακόμη περισσότερο είναι λιγότερο προφανής. Γίνεται έτσι πρακτικά αδύνατο για τους μεμονωμένους κλινικούς ιατρούς από την εμπειρία τους και μόνο να εκτιμήσουν τον κίνδυνο και να αποδώσουν αιτιολογική ευθύνη σε συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου. Αυτό οφείλεται σε διάφορους λόγους, οι οποίοι συζητούνται κατωτέρω και συνοψίζονται στον πίνακα 1. Μακροχρόνια Λανθάνουσα Κατάσταση Πολλές χρόνιες παθήσεις έχουν μακρόχρονες λανθάνουσες περιόδους μεταξύ της έκθεσης στους παράγοντες κινδύνου και των πρώτων εκδηλώσεων της νόσου. Οι ασθενείς που εκτίθενται σε μια χρονική στιγμή της επαγγελματικής ζωής ενός κλινικού ιατρού μπορεί να δοκιμάσουν τις συνέπειες έτη αργότερα, όταν η αρχική έκθεση είναι σχεδόν ξεχασμένη. Η σύνδεση μεταξύ της έκθεσης και της νόσου με αυτόν τον τρόπο δεν είναι ξεκάθαρη. Τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η κακοήθης 2

3 νόσος του Μεσοθηλιώματος. Αυτή έχει συνδεθεί καλά με την έκθεση στον Αμίαντο. Σε πολλές περιπτώσεις μεσοθηλιώματος αν και αναζητείται η έκθεση δεν τεκμηριώνεται γιατί μπορεί να συνέβη χρόνια πρίν. Συχνή Έκθεση στους Παράγοντες Κινδύνου Πολλοί παράγοντες κινδύνου όπως το κάπνισμα ή οδήγηση όταν κάποιος είναι μεθυσμένος εμφανίζονται τόσο συχνά στη κοινωνία μας ώστε μόλις και μετά βίας αυτοί οι παράγοντες φαίνονται επικίνδυνοι. Μόνο εξετάζοντας την ασθένεια σε μεγάλους πληθυσμούς, ή ερευνώντας ειδικές υποομάδες μέσα σε αυτούς (π.χ., Μορμόνοι που ούτε καπνίζουν ούτε πίνουν), μπορεί κάποιος να αναγνωρίσει τους κινδύνους που φαίνονται ελάχιστοι σε επίπεδο ενός ατόμου ενώ στην πραγματικότητα είναι μεγάλοι σε επίπεδο κοινότητας. Χαμηλή Επίπτωση της Ασθένειας Οι περισσότερες ασθένειες, ακόμη και αυτές που θεωρούνται "κοινές", είναι στη πραγματικότητα σχετικά σπάνιες στην προσωπική εμπειρία. Πχ ο καρκίνος πνευμόνων είναι το πιο κοινό είδος θανατηφόρου καρκίνου στους άνδρες που οφείλεται στο κάπνισμα. Όμως η ετήσια επίπτωση του καρκίνου των πνευμόνων ακόμη και στους βαρείς καπνιστές είναι λιγότερο από 2/1,0OO άτομα έτη. Στη καριέρα ενός κλινικού γιατρού συνεπώς, μπορεί να περάσουν έτη μεταξύ εμφάνισης νέων περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα στους ασθενείς καπνιστές που παρακολουθεί. Είναι δύσκολο να εξαχθούν συμπεράσματα από τέτοια σπάνια γεγονότα από την προσωπική εμπειρία των κλινικών γιατρών. Μικρός Κίνδυνος Εάν ένας παράγοντας κινδύνου συνεισφέρει μόνο έναν μικρό ποσοστό ευθύνης για την νόσο, απαιτείται ένας μεγάλος αριθμός "περιπτώσεων" για να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ του παράγοντα κινδύνου και της νόσου. Αυτό ισχύει ακόμα κι αν ο παράγοντας κινδύνου και η νόσος εμφανίζονται σχετικά συχνά. Διαφωνούμε ακόμα και σήμερα για το εάν τα τσιγάρα, ο καφές, και ο διαβήτης είναι παράγοντες κινδύνου για το καρκίνωμα του παγκρέατος, επειδή οι εκτιμήσεις του κινδύνου είναι όλες μικρές και επομένως εύκολα απορριπτέες ως αποτέλεσμα συστηματικού σφάλματος ή τύχης. Αντίθετα, δεν αμφισβητείται ότι το ανθρώπινο αντιγόνο Β 27 των λευκοκυττάρων αποτελεί παράγοντας κινδύνου για το αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, επειδή το αντιγόνο είναι παρόν στους περισσότερους ασθενείς με σπονδυλίτιδα, και μόνο σε ένα μικρό ποσοστό ατόμων χωρίς την ασθένεια. Συχνή Νόσος Εάν η ασθένεια είναι μία από εκείνες που εμφανίζονται συχνά στην κοινωνία μας π.χ., οι καρδιακές παθήσεις, ο καρκίνος, ή εγκεφαλικό επεισόδιο και οι περισσότεροι από τους παράγοντες κινδύνου που την προκαλούν είναι ήδη γνωστοί και αποδεκτοί ευρέως, γίνεται δύσκολο να ανιχνευθεί ένας νέος παράγοντας κινδύνου και να αποδοθεί σε αυτόν μέρος ευθύνης. Επίσης, υπάρχει λιγότερο κίνητρο για να ψάξει κανείς έναν νέο παράγοντα κινδύνου. Παραδείγματος χάριν, το σύνδρομο αιφνίδιου θανάτου είναι μια αρκετά 3

4 συχνή αιτία θανάτου. Πολλές περιπτώσεις τέτοιου θανάτου φαίνονται να σχετίζονται με στεφανιαία νόσο. Εντούτοις, είναι κατανοητό ότι υπάρχουν και άλλες σημαντικές αιτίες, μέχρι τώρα παραγνωρισμένες. Η επαρκής και εύκολη εξήγηση του καρδιακού αιτίου, για έναν αιφνίδιο θάνατο, λειτουργεί ανασταλτικά στην έρευνα για πιθανή άλλη αιτία. Πίνακας 1. Λόγοι για τους οποίους είναι δύσκολη η αναγνώριση σχέσεων παραγόντων κινδύνου και νοσήματος Μεγάλη λανθάνουσα περίοδος μεταξύ έκθεσης και νόσου Συχνή έκθεση σε παράγοντα κινδύνου Χαμηλή επίπτωση της νόσου Μικρός κίνδυνος έκθεσης Πολύ συχνή (κοινή) νόσος Πολλαπλές αιτίες της νόσου Από την άλλη, οι σπάνιες ασθένειες συγκεντρώνουν προσπάθειες για να βρεθεί η αιτία τους. Η Φωκομελία είναι μια τέτοια ασυνήθιστη συγγενής δυσμορφία όπου η εμφάνιση ακριβώς μερικών περιστατικών αύξησε την υποψία ότι κάποιος καινούργιος παράγοντας (όπως αποδείχτηκε το φάρμακο, thalidomide) ίσως να είναι υπεύθυνος. Ομοίως, την δεκαετία του 80 παρατηρήθηκαν αυξημένα ποσοστά καρκινώματος του κόλπου (συνήθως μια πολύ σπάνια ασθένεια). Μια προσεκτική έρευνα ξεκίνησε και αναλήφθηκε ότι το συνθετικό οιστρογόνο diethylstilbesterol που λάμβαναν οι μητέρες ήταν ο αιτιολογικός παράγοντας. Πολλαπλές Αιτίες Συνήθως δεν υπάρχει μια στενή, ένα προς ένα, σχέση μεταξύ ενός παράγοντα κινδύνου και μιας συγκεκριμένης νόσου. Μερικοί άνθρωποι με υπέρταση αναπτύσσουν συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια αλλά οι περισσότεροι όχι (Σχήμα 1). Πολλοί άνθρωποι που δεν έχουν υπέρταση αναπτύσσουν επίσης συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια από άλλες αιτίες. Η σχέση μεταξύ υπέρτασης και συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας δεν είναι ξεκάθαρη λόγω του γεγονότος ότι υπάρχουν και διάφορες άλλες αιτίες που συμβάλλουν στην νόσο. Αν και τα άτομα με υπέρταση είναι περίπου τρεις φορές πιθανότερο να αναπτύξουν συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, και η υπέρταση είναι η κύρια αιτία αυτής της κατάστασης, οι παθολόγοι δεν απόλυτα σύμφωνοι με αυτήν την σχέση μέχρι που πρόσφατα, επαρκή στοιχεία απέδειξαν αυτή τη σχέση. Για αυτούς τους λόγους, οι νοσοκομειακοί ιατροί σπάνια είναι σε θέση να επιβεβαιώσουν τη σχέση μεταξύ έκθεσης (υπέρταση) και νόσου, αν και μπορούν να την υποψιαστούν. Για ακριβείς πληροφορίες, πρέπει να συμβουλευτούν την ιατρική βιβλιογραφία και ιδιαίτερα μελέτες που σχεδιάζονται προσεκτικά και περιλαμβάνουν έναν μεγάλο αριθμό ασθενών. 4

5 Κάπνισμα Χοληστερόλη Διαβήτης Οικογενειακό ιστορικό Βαλβιδοπάθεια Ιογενείς λοιμώξεις Αλκοόλ Μυοκαρδίτις Διάφορα BP CHF Στεφανιαία νόσος Εγκεφαλικό Νεφρική ανεπάρκεια Έμφραγμα Σχήμα 1 ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Οι πληροφορίες για τους παράγοντες κινδύνου εξυπηρετούν διάφορους σκοπούς. Τέτοιοι είναι η Πρόβλεψη, Διάγνωση, Αιτιολογία & Πρόληψη. Πρόβλεψη Ο κίνδυνος, φυσικά, χρησιμοποιείται για να προβλέψει τη μελλοντική επίπτωση μιας ασθένειας. Πόσο καλή θα είναι αυτή η πρόβλεψη εξαρτάται από την ομοιότητα μεταξύ των ασθενών στους οποίους βασίζεται η εκτίμηση του κινδύνου και των ασθενών για τους οποίους γίνεται η πρόβλεψη. Έχει αποδειχθεί ότι οι διάφορες ομάδες κινδύνου του πληθυσμού για στεφανιαία νόσο, που προκύπτουν από την εμπειρία με έναν συγκεκριμένο πληθυσμό (Framingham, Μασαχουσέτη), επιτρέπουν άριστη πρόβλεψη της μελλοντικής επίπτωσης της στεφανιαίας νόσου στον ίδιο πληθυσμό, και σε παρόμοιους πληθυσμούς (μέσης ηλικίας, λευκοί άνδρες και γυναίκες στις ηπειρωτικές Ηνωμένες Πολιτείες) (1). Οι υποομάδες πληθυσμού και ταξινόμησης μπορούν να διαχωρίσουν ομάδες ατόμων με σχετικά υψηλό και ομάδες με σχετικά χαμηλό κίνδυνο σε πολύ διαφορετικούς πληθυσμούς, αν και το μέγεθος (επίπτωση) του κινδύνου μπορεί να είναι διαφορετικό. Ενώ ο κίνδυνος για τις ομάδες ατόμων μπορεί να προβλεφθεί σχετικά καλά κατ' αυτό τον τρόπο, δεν είναι δυνατόν να υπάρχει ακρίβεια για τον κίνδυνο καθενός μεμονωμένου ατόμου της ομάδας και αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τους κλινικούς γιατρούς. 5

6 Διάγνωση Η παρουσία ενός παράγοντα κινδύνου αυξάνει την πιθανότητα γι μια νόσος να εκδηλωθεί. Η επίγνωση του κινδύνου, επομένως, μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη διαγνωστική διαδικασία, δεδομένου ότι η αύξηση του επιπολασμού μιας νόσου μεταξύ των ασθενών που υποβλήθηκαν σε ένα διαγνωστικό test είναι ένας τρόπος βελτίωσης της απόδοσης (θετική διαγνωστική αξία) του διαγνωστικού αυτού test. Εντούτοις, η παρουσία ενός παράγοντα κινδύνου δεν καθιστά βεβαία την ύπαρξη νόσου. Συνήθως η έκθεση στον παράγοντα κινδύνου αυξάνει μεν αλλά λίγο την πιθανότητα της νόσου σε ένα άτομο σε ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο. Παραδείγματος χάριν, η ηλικία και το φύλο είναι σχετικά ισχυροί παράγοντες κινδύνου για την στεφανιαία νόσο, όμως ο επιπολασμός της νόσου στην ομάδα (ηλικιακά και φυλετικά) με τον υψηλότερο κίνδυνο, άνδρες ηλικιωμένοι, είναι μόνο 3,1% έναντι 0,4% για τη ομάδα με χαμηλότερο κίνδυνο, νέες γυναίκες. Όταν οι λεπτομέρειες της κλινικής κατάστασης στηθάγχη και αποτελέσματα μιας δοκιμασίας κόπωσης ληφθούν επίσης υπόψη, ο επιπολασμός της στεφανιαίας νόσου μπορεί να αυξηθεί σε 99,8% για τους ηλικιωμένους, και 93,1% για τις νέες γυναίκες (2) Συχνότερα, είναι χρήσιμο να χρησιμοποιείται η απουσία ενός παράγοντα κινδύνου για να βοηθήσει στον αποκλεισμό μιας νόσου, ιδιαίτερα όταν ένας παράγοντας είναι ισχυρός και κυρίαρχος. Κατά συνέπεια, θα ήταν λογικό να εξεταστεί το μεσοθηλίωμα στη διαφορική διάγνωση μιας πλευριτικής μάζας εάν ο ασθενής ήταν εργαζόμενος αμιάντου αλλά θα ήταν πολύ σπάνιο εάν ο ασθενής δεν είχε εκτεθεί ποτέ στον αμίαντο. Η γνώση παραγόντων κινδύνου χρησιμοποιείται επίσης για να βελτιώσει την αποδοτικότητα των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου με την επιλογή υποομάδων ασθενών με αυξημένο κίνδυνο. Αιτία Συχνά οποιαδήποτε αυξημένη επίπτωση μιας νόσου σε εκτεθειμένα άτομα σε σχέση με μη εκτεθειμένα σε παράγοντα κινδύνου αποδίδονται σε αυτόν. Εντούτοις, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι οι παράγοντες κινδύνου δεν είναι απαραίτητα και αιτίες. Ένας παράγοντας κινδύνου μπορεί να χαρακτηρίσει την έκβαση μιας νόσου έμμεσα, μέσω της σύνδεσης του με κάποιο άλλο καθοριστικό για τη νόσο παράγοντα και γι αυτό μπορεί να εσφαλμένα να θεωρηθεί αιτιολογικός παράγοντας. Αυτό δεν μειώνει την σημασία ενός παράγοντα κινδύνου ως τρόπου πρόβλεψης του κινδύνου μιας νόσου. Αλλά υπονοεί ότι η απομάκρυνση ενός τέτοιου παράγοντα κινδύνου δυνατόν να μην μειώσει τον αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου που συνδέθηκε με αυτόν. Πρόληψη Εάν ένας παράγοντας κινδύνου αποτελεί επίσης αιτία της νόσου, η απομάκρυνση του μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αποτρέψει την νόσο ασχέτως αν ο μηχανισμός με τον οποίο προκαλείται η νόσος είναι γνωστός ή όχι. Παραδείγματος χάριν, προτού να προσδιοριστούν τα 6

7 βακτηρίδια, ο Snow βρήκε ένα αυξανόμενο ποσοστό χολέρας μεταξύ ατόμων που έπιναν πόσιμο ύδωρ που προερχόταν από μια συγκεκριμένη επιχείρηση, και έλεγξε την επιδημία με να κόψει την τροφοδοσία και κατανάλωση νερού από την συγκεκριμένη πηγή. ΜΕΛΕΤΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Μελέτες Παρατήρησης Σε έναν επιστήμονα, ο πιο ικανοποιητικός τρόπος καθορισμού εάν η έκθεση σε έναν πιθανό παράγοντα κινδύνου οδηγεί σε έναν αυξανόμενο κίνδυνο νόσου θα ήταν η πραγματοποίηση ενός πειράματος. Άτομα χωρίς νόσο θα ταξινομούνταν σε δύο ομάδες παρόμοιας ευαισθησίας στην εν λόγω νόσο. Μια ομάδα θα εκτιθόταν στον υποτιθέμενο παράγοντα κινδύνου και η άλλη όχι, ενώ κατά τα άλλα χαρακτηριστικά τα άτομα των 2 ομάδων θα ήταν κατά το δυνατόν παρόμοια. Αργότερα, οποιαδήποτε διαφορά στα παρατηρηθέντα ποσοστά νόσου στις ομάδες θα μπορούσε να αποδοθεί στον παράγοντα κινδύνου. Δυστυχώς, τα αποτελέσματα των περισσότερων παραγόντων κινδύνου δεν μπορούν να μελετηθούν κατ' αυτό τον τρόπο. Εξετάστε μερικά από τα θέματα κινδύνου που μας αφορούν σήμερα. Προκαλεί η σακχαρίνη καρκίνο της ουροδόχου κύστης; Είναι τα αδρανή ή παχύσαρκα άτομα περισσότερο ευάλωτα στις καρδιαγγειακές παθήσεις; Για ερωτήσεις όπως αυτές, η έκθεση δεν είναι και δεν μπορεί να θεωρηθεί ως τμήμα ενός πειράματος. Τα άτομα εκτίθενται ή όχι για λόγους που δεν έχουν καμία σχέση με την επιστημονική αξία των πληροφοριών που μπορεί η έκθεσή τους να παρέχει. Ούτε μπορεί κάποιος να υποβάλλει ομάδα ανθρώπων στην διαδικασία βλαπτικών επιδράσεων παραγόντων κινδύνου για να επιβεβαιώσει την επιστημονική του άποψη. Κατά συνέπεια, είναι απαραίτητο να μελετηθεί ο κίνδυνος με τους λιγότερους ενοχλητικούς τρόπους. Οι κλινικές μελέτες στις οποίες ο ερευνητής συγκεντρώνει τα στοιχεία απλώς παρατηρώντας τα γεγονότα όπως συμβαίνουν, χωρίς να παίξει ενεργό ρόλο σε αυτό που συμβαίνει, καλούνται μελέτες παρατήρησης. Αντιπαραβάλλονται με τις πειραματικές μελέτες στις οποίες ο ερευνητής καθορίζει ποιος εκτίθεται και ποιος όχι. Αν και οι πειραματικές μελέτες είναι πιο αυστηρές επιστημονικά και τα συμπεράσματα τους περισσότερο ασφαλή, οι μελέτες παρατήρησης είναι ο μόνος εφικτός επιστημονικός τρόπος για να μελετηθούν οι παράγοντες κινδύνου. Οι μελέτες παρατήρησης από μια πλευρά είναι περισσότερο εφικτές και ηθικές, αλλά από την άλλη υπόκεινται σε ένα μεγάλο αριθμό συστηματικού σφάλματος. Τα άτομα που εκτίθενται ή δεν εκτίθενται σε έναν συγκεκριμένο παράγοντα κινδύνου, είναι πιθανό να διαφέρουν σε πολλά άλλα σημεία χαρακτηριστικά, τρόπο ζωής κλπ. Οι ούτως ή άλλως οι υπαρκτές αυτές διαφορές μπορεί να συμβάλλουν καθοριστικά στη νόσηση συμβάλλοντας με τον παράγοντα κινδύνου. Πχ. το κάπνισμα συμβάλλει σημαντικά στην επίπτωση καρδιαγγειακών νοσημάτων. Όμως υπάρχουν καπνιστές που φθάνουν σε μεγάλη ηλικία χωρίς να νοσήσουν, 7

8 Νίκος Τζανάκης Επίκουρος Καθηγητής ενώ άλλοι που εμφανίζουν πρώιμη καρδιαγγειακή νοσηρότητα. Αυτό οδηγεί στην κύρια πρόκληση για τις μελέτες παρατήρησης: να κατανείμουν τις ανεπιθύμητες "άλλες" διαφορές μεταξύ των ομάδων έκθεσης όσον πιο ισομερώς είναι δυνατόν προκειμένου να μιμηθούν τις πειραματικές μελέτες. Οι διαφορές που θεωρούνται "ανεπιθύμητες" είναι μπορεί να καθορίσουν αυτές που τις σχέσεις αιτίας αποτελέσματος και να προκαλέσουν σύγχυση. Το ακόλουθο παράδειγμα σκέψη. επεξηγεί μια τέτοια Παράδειγμα Αν και η ύπαρξη δρεπανοκυττάρων (HbAS) θεωρείται γενικά ως καλοήθης κατάσταση, διάφορες μελέτες υποστηρίζουν ότι συνδέεται με ατέλειες στη φυσική ανάπτυξη και τη γνωστική εξέλιξη. Διενεργήθηκε μελέτη, προκειμένου να εξεταστεί εάν τα παιδιά γεννημένα με HbAS παρουσίασαν προβλήματα στην ανάπτυξη και την εξέλιξη συχνότερα από ότι τα παιδιά με κανονική αιμοσφαιρίνη (HbAA), με όλα τα υπόλοιπα να είναι ίσα. Αναγνωρίστηκε ότι ένας πολύ μεγάλος αριθμός άλλων παραγόντων συσχετίζονται με την αύξηση και την ανάπτυξη καθώς επίσης και με την παρουσία της HbAS. Μεταξύ αυτών είναι: η φυλή, το φύλο, η ημερομηνία γέννησης, το βάρος γέννησης, λιγότερο από πέντε Apgar score, και η κοινωνικοοικονομική θέση. Εάν αυτοί δεν λαμβάνονταν υπόψη, δεν θα ήταν δυνατό να διακριθούν τα αποτελέσματα της επίδρασης της HbAS, σε σχέση με τις επιπτώσεις των άλλων παραγόντων. Οι συντάκτες επέλεξαν να εξετάσουν παιδιά με όλα τα προαναφερθέντα παρόμοια εκτός από το γεγονός ότι η μια ομάδα ήταν θετική για HbAs. Για κάθε παιδί με HbAS, επέλεξαν ένα παιδί με HbAA που ήταν παρόμοιο όσον αφορά τους άλλους επτά παράγοντες. Πενήντα νεογνά με HbAS και 50 με HbAA παρακολουθήθηκαν από τη γέννησηη μέχρι την ηλικία των 3 5 ετών. Καμία διαφορά στην αύξησηη και την ανάπτυξη δεν βρέθηκε μεταξύ των 2 ομάδων(3).ο επιστημονικός τρόπος σχεδίασης αφαίρεσε την συγχυτική επίδραση των άλλων παραγόντων πλην της παθολογικής αιμοσφαιρίνης Κοόρτες Ο όρος κοόρτης χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια ομάδα ατόμων που έχουν στιγμή που κάτι κοινό την πρώτη συγκεντρώνονται προς παρακολούθηση, και που παρακολουθούνται έπειτα για μια χρονική περίοδο για να δούμε τι συμβαίνει σε αυτούς. Έχει πάρει το όνομα από την αρχαία κοόρτη της Ρωμαϊκής Λεγεώνας, κάτι σαν τον σημερινό λόχο του στρατού. Συνήθως οι Ρωμαίοι στρατιώτες που κατατάσσονταν στον στρατό υπηρετούσαν για πολλά χρόνια στην Λεγεώνα, ήταν περίπου της ίδιας ηλικίας και υφίσταντο τους ίδιους περίπου κινδύνους. Αποτελούσαν δηλαδή μια ομοιογενή ομάδα υγιών ατόμων ιδανική να παρακολουθηθεί μακροχρόνια. Μια κοορτή αποτελείται από άτομα που χαρακτηρίζονται από ένα σύνολο ομοίων χαρακτηριστικών. Ο Πίνακας 2 απαριθμεί μερικούς από τους τρόπους με τους οποίους η έννοια των κοορτών χρησιμοποιείται στην κλινική έρευνα. Οτιδήποτε κοινό χαρακτηριστικό και αν έχουν τα μέλη μια κοορτής η παρακολούθηση τους θα πρέπει να ικανοποιεί δύο κριτήρια προκειμένου να παρέχουν αξιολογήσιμες πληροφορίες. Αυτά είναι το επαρκές διάστημα παρακολούθησης και η παρακολούθηση των περισσοτέρων 8

9 ατόμων. Κατ' αρχάς, οι κοόρτεις θα πρέπει να παρακολουθηθούν κατά τη διάρκεια μιας σημαντικής χρονικής περιόδου στη φυσική πορεία της ασθένειας της οποίας τους παράγοντες κινδύνου ενδιαφερόμαστε να εξετάσουμε. Αυτό γίνεται προκειμένου να υπάρξει αρκετός χρόνος για τον κίνδυνο να επιδράσει και να εκφραστεί. Εάν επιθυμούμε να μάθουμε εάν η ακτινοβόληση του λαιμού κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας οδηγεί σε νεοπλάσματα του θυρεοειδούς, μια παρακολούθηση πέντε ετών δεν θα ήταν ένα επαρκές διάστημα ώστε η επίδραση του κινδύνου που συνδέεται με την ακτινοβολία να εκδηλωθεί. Το συνηθισμένο χρονικό διάστημα μεταξύ της έκθεσης και της εκδήλωσης νεοπλασιών είναι συνήθως αρκετά μεγαλύτερο. Έπειτα όλα τα άτομα της κοορτής θα πρέπει να παρακολουθούνται καθ όλη τη διάρκεια του Follow up. Στη περίπτωση που υπάρχει διακοπή παρακολούθησης πολλών ατόμων της κοορτής και ιδίως όταν οι λόγοι που οδηγούν σε αυτό σχετίζονται με Πίνακας 2: Παραδείγματα κοορτών Κοινό Χαρακτηριστικό Ερώτημα Έκβαση (outcome) Ηλικία (>70 έτη) Ηλικία Προσδόκιμο επιβίωσης Ημερ. γέννησης Χρονολογία ΤΒ σε γεννηθέντες το 1910 Έκθεση Παράγοντας κινδύνου Ca πνεύμονα σε καπνιστές Πρόληψη Εμβόλιο πνευμονιοκόκκου Πνευμονίες σε εμβολιασθέντες Νόσος Πρόγνωση Επιβίωση ασθενών με Ca μαστού Θεραπεία Παρέμβαση Επιβίωση σε ασθενείς με νόσο Hodgkin κατόπιν χημειοακτινοβολίας το αποτέλεσμα δηλαδή την νόσο, οι πληροφορίες που παρέχονται από μια τέτοια ατελή κοόρτη μπορεί να είναι μια σημαντική παραποίηση της πραγματικής κατάστασης των γεγονότων που υπάρχει επιθυμία να αναλυθούν. Μελέτες Κοορτών Σε μια μελέτη κοορτών, συγκροτείται μια ομάδα ατόμων (η κοορτή), όπου κανένα δεν έχει την νόσο την έκβαση νόσου που μας ενδιαφέρει να μελετήσουμε. Κατά την εισαγωγή στη μελέτη, άτομα της κοορτής ταξινομούνται ανάλογα με τα χαρακτηριστικά που μπορεί να σχετίζονται με την έκβαση. Αυτά τα άτομα έπειτα παρακολουθούνται για μια χρονική περίοδο προκειμένου να φανούν ποια από αυτά καταλήγουν στη συγκεκριμένη έκβαση ή νόσο. Μια μελέτη κοορτών απεικονίζεται 9

10 στο Σχήμα 2. Άλλα συνώνυμα για τέτοιες μελέτες είναι longitudinal (δίνοντας έμφαση στο γεγονός ότι οι ασθενείς παρακολουθούνται για μια χρονική περίοδο), προοπτικής (prospective) (υπονοώντας ότι οι ασθενείς παρακολουθούνται σε μελλοντική κατεύθυνση χρόνου), και επίπτωσης (καθώς επισημαίνει ότι η εκτίμηση των γεγονότων της ασθένειας σε βάθος χρόνου αφορά επίπτωση). Θα δούμε βέβαια παρακάτω ότι η μελέτες κοορτών δεν είναι πάντα προοπτικές, μπορεί να είναι και αναδρομικές. Ακολουθεί περιγραφή μιας κλασσικής μελέτης κοορτών, η οποία είχε μια εξαιρετικά σημαντική συμβολή στην κατανόηση μας για την καρδιαγγειακή πάθηση. H μελέτη Framingham ξεκίνησε το 1949 με σκοπό να προσδιορίσει τους παράγοντες που σχετίζονται με κίνδυνο στεφανιαίας νόσου (CHD). Αντιπροσωπευτικό δείγμα 5209 ανδρών και γυναικών, ηλικίας 30 59, επιλέχτηκε από περίπου άτομα εκείνης της ηλικίας που ζούσαν στο Framingham, μια μικρή πόλη κοντά στη Βοστόνη. Από αυτούς, 5127 ήταν χωρίς στεφανιαία νόσο όταν εξετάσθηκαν αρχικά και επομένως, με κίνδυνο ανάπτυξης στεφανιαίας νόσου (CHD) στη συνέχεια. Αυτοί οι άνθρωποι επανεξετάστηκαν ανά δύο έτη για στεφανιαία νόσο. Η μελέτη διήρκεσε 30 έτη, και κατέδειξε ότι ο κίνδυνος για στεφανιαία νόσο (CHD) συνδέεται με την πίεση του αίματος, τη χοληστερόλη ορού, το κάπνισμα, την ανοχή γλυκόζης και την υπερτροφία της αριστερής κοιλίας. Υπάρχει μια μεγάλη διαφορά στον κίνδυνο ανάμεσα σε εκείνους με κανέναν και σε εκείνους με όλους αυτούς τους παράγοντες κινδύνου (4) Άτομα χωρίς νόσο Έκθεση ΧΡΟΝΟΣ Μη Έκθεση Έκβαση Yes No Διάγνωση Yes No Σχήμα 2: Σχεδιασμός μελέτης κοορτών για την εκτίμηση του κινδύνου Ιστορικές Μελέτες Κοορτών Οι μελέτες κοορτών μπορούν να διεξαχθούν με δύο τρόπους (Σχήμα 2 & 3). Η κοορτή μπορεί να συγκροτηθεί στο παρόν και να παρακολουθηθεί στο μέλλον (concurrent cohort study) ή να βασιστεί σε παλιά αρχεία και να παρακολουθηθεί από εκείνη τη χρονική στιγμή μέχρι κάποιο χρονικό σημείο, που δεν είναι ανάγκη να φθάνει έως το παρόν (historical 10

11 cohort study). Τα περισσότερα από τα πλεονέκτημα και τα μειονεκτήματα των μελετών κοορτών, ισχύουν είτε αυτές είναι concurrent είτε historical. Εντούτοις, η ποιότητα των στοιχείων είναι διαφορετική για τις δύο. Στις σύγχρονες μελέτες κοορτών (prospective), τα στοιχεία μπορούν να συλλεχθούν συγκεκριμένα για τους σκοπούς της μελέτης, και με την πλήρη γνώση αυτών που απαιτούνται για την εύρυθμη διεξαγωγή της. Είναι έτσι δυνατόν με τον τρόπο αυτό να αποφευχθούν τα συστηματικά σφάλματα που μπορεί να υπονομεύσουν την ακρίβεια των στοιχείων. Αντίθετα τα στοιχεία στις αναδρομικές μελέτες κοορτών συγκεντρώνονται συχνά για άλλους σκοπούς συνήθως ως τμήμα ιατρικών αρχείων για την φροντίδα του ασθενούς. Αυτά τα στοιχεία μπορούν να μην είναι ικανοποιητικής ποιότητας για τους σκοπούς μιας μεταγενέστερης έρευνα. Σχήμα 3: Ιστορική και σύγχρονη μελέτη κοορτών Past Cohort Historical Present Future Follow up Concurrent Cohort Follow up Περιορισμοί των Μελετών Κοορτών Οι μελέτες κοορτών είναι το καλύτερο διαθέσιμο υποκατάστατο ενός αληθινού πειράματος επειδή τα πειράματα ιδιαιτέρως σε ανθρώπους δεν είναι δυνατά. Εντούτοις, παρουσιάζουν έναν σημαντικό αριθμό πρακτικών δυσκολιών. Μερικά από τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των μελετών κοορτών, συνοψίζονται στον Πίνακα 3. Εάν η έκβαση που πρόκειται να παρακολουθήσουν είναι σπάνια, και αρκετές είναι, πρέπει να εισαχθεί ένας μεγάλος αριθμός ατόμων στη μελέτη και να παραμείνει υπό παρακολούθηση για μεγάλο χρονικό διάστημα προτού να είναι διαθέσιμα κάποια αξιόπιστα αποτελέσματα. Παραδείγματος χάριν, η μελέτη Framingham της στεφανιαίας νόσου ήταν η μεγαλύτερη του είδους της, και μελέτησε μία από τις συχνότερες χρόνιες παθήσεις της κοινωνίας μας. Εντούτοις, πάνω από 5000 άτομα έπρεπε να παρακολουθηθούν για αρκετά έτη προτού τα 11

12 3 τα πρώτα συμπεράσματα μπορέσουν να δημοσιευθούν. Μόνο 5% των ατόμων εμφάνισαν στεφανιαία νόσο κατά τη διάρκεια των πρώτων οκτώ ετών! Ένα άλλο πρόβλημα με τις μελέτες κοορτών προκύπτει από το γεγονός ότι τα άτομα που μελετώνται είναι συνήθως "διαβιούν ελεύθερα" και όχι υπό τον αυστηρό έλεγχο των ερευνητών. Έτσι λοιπόν στην μακρόχρονη παρακολούθηση τους δεν είναι εύκολο να ανευρίσκονται και να παρακολουθούν ανελλιπώς το ερευνητικό πρωτόκολλο. Αυτό έχει κόστος και οικονομικό αλλά ανθρώπινο υπό την έννοια της οργάνωσης. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις που για λόγους ηθικής και δεοντολογίας δεν είναι δυνατή η διεξαγωγή μελέτης τύπου κοορτών. Φανταστείτε μία επιδημία εμπυρέτου διαρροϊκού συνδρόμου σε παιδική κατασκήνωση. Οι υγειονομικές αρχές θέλουν να ερευνήσουν τις αιτίες και πιθανολογούν ότι η επιδημία οφείλεται σε ιογενή γανστρεντερίτιδα ή σε τροφική δηλητηρίαση. Είναι πέραν κάθε λογικής να πραγματοποιήσουν στο παράδειγμα αυτό μελέτη κοορτών δηλαδή, να πειραματιστούν στα υγιή παιδιά εκθέτοντας τα στα ύποπτα τρόφιμα προκειμένου να διαπιστώσουν την οδό μόλυνσης. Στην περίπτωση αυτή είναι προτιμότερο να διεξάγουν μελέτη ασθενών μαρτύρων. Οι μελέτες κοορτών, επομένως, είναι πολύ δύσκολες και δαπανηρές, μερικές φορές κοστίζουν ακόμα και εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια αλλά ακόμη και ανήθικο να σχεδιαστούν μερικές φορές.για πρακτικούς λοιπόν λόγους, οι μελέτες κοορτών χρησιμοποιούνται στα πιο σημαντικά ζητήματα που αφορούν τους παράγοντες κινδύνου. Αυτό έχει οδηγήσει σε προσπάθειες για ανεύρεση αποδοτικότερων και αξιόπιστων τρόπων εκτίμησης του κινδύνου. Ένας από αυτούς τους τρόπους, οι μελέτες ασθενών 12

13 μαρτύρων, θα συζητηθεί στα επόμενα μαθήματα. ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ Η βασική έκφραση του κινδύνου είναι η επίπτωση, που συζητήθηκε διεξοδικά στο προηγούμενο μάθημα ως αριθμός των νέων περιπτώσεων της νόσου που εκδηλώνονται σε έναν καθορισμένο πληθυσμό κατά τη διάρκεια μιας δεδομένης χρονικής περιόδου. Αλλά συνήθως είναι πρακτικότερο να συγκριθεί η επίπτωση της νόσου σε δύο ή περισσότερες κοόρτες, οι οποίες έχουν διαφορετικές εκθέσεις από ποσοτική ή χρονική στον παράγοντα κινδύνου. Για να συγκριθούν οι παράγοντες κινδύνου και να Πίνακας 4: Μέτρα έκφρασης του κινδύνου νόσηση αποτιμηθεί η επίδραση τους έχουν επινοηθεί διάφορα μέτρα. Τέσσερα μέτρα του τρόπου έκφρασης του κινδύνου συνοψίζονται στον πίνακα 4, και εμφανίζονται σε ένα παράδειγμα στον πίνακα 5. Αντιπροσωπεύουν τις διαφορετικές έννοιες του κινδύνου και χρησιμοποιούνται για διαφορετικούς λόγους. Αποδοτέος κίνδυνος Κατ' αρχάς, κάποιος μπορεί να ρωτήσει ποιος είναι ο επιπρόσθετος κίνδυνος (επίπτωση) μετά από την έκθεση, επιπλέον αυτού που βιώνεται από τα άτομα τα οποία δεν έχουν εκτεθεί. Λόγω του τρόπου που υπολογίζεται, ο αποδοτέος κίνδυνος αποκαλείται και "διαφορά κινδύνου." Η απάντηση εκφράζεται ως αποδοτέος κίνδυνος (Attributable risk), η επίπτωση της νόσου στα εκτεθειμένα πρόσωπα μείον την επίπτωση στα μη εκτεθειμένων άτομα. Ο αποδοτέος κίνδυνος είναι 13

14 επιπρόσθετη επίπτωση της νόσου που οφείλεται στην έκθεση στον παράγοντα κινδύνου λαμβάνοντας υπόψη ότι ποσοστό της νόσου πιθανώς οφείλεται σε άλλους παράγοντες κινδύνου. Πχ. Το κάπνισμα είναι ένας ευρέως αποδεδειγμένος παράγοντας πρόκλησης καρκίνου του πνεύμονα. Όμως καρκίνος του πνεύμονα εκδηλώνεται και σε μη καπνιστές και μέρος της ευθύνης στην περίπτωση αυτή αποδίδεται στα λοιπά καρκινογόνα των χώρων που ζούμε και στην "φυσική ραδιενέργεια" από το ραδόνιο. Σχετικός Κίνδυνος Στο ερώτημα, "πόσες φορές είναι πιθανότερο τα εκτεθέντα άτομα να νοσήσουν σε σχέση με τα μη εκτεθέντα;" δίνει απάντηση ο σχετικός κίνδυνος που ορίζεται ως ο λόγος της επίπτωσης στα εκτεθέντα άτομα προς την επίπτωση στα μη εκτεθέντα άτομα. Ο σχετικός κίνδυνος δεν μας λέει τίποτα για το μέγεθος του απόλυτου κινδύνου (επίπτωση). Ακόμη και για πολύ μεγάλες τιμές του 5 σχετικού κινδύνου, ο απόλυτος κίνδυνος μπορεί να είναι αρκετά μικρός εάν η νόσος είναι ασυνήθιστη. Πχ. Διερευνάται παράγοντας κινδύνου σε μια ομάδα εκτεθέντων και βρίσκεται σε αυτήν επίπτωση νόσου ίση με 20 περιστατικά στις άτομα. Στην ομάδα ελέγχου που δεν εκτίθεται η επίπτωση είναι 1 περιστατικό στα Ο σχετικός κίνδυνος =20 είναι πολύ μεγάλος και θεμελιώνει ενδεχομένως μια αιτιολογική σχέση. Όμως στην πραγματικότητα ο απόλυτος κίνδυνος είναι στην πραγματικότητα πολύ μικρός. Ο RR πληροφορεί για τη δύναμη της συσχέτισης μεταξύ της έκθεσης και της εμφάνισης της νόσου, και είναι έτσι ένα χρήσιμο μέτρο 14

15 αιτιολογικών συσχετίσεων μεταξύ παραγόντων κινδύνου και των νόσων. Ερμηνεία του Κινδύνου Οι κλινικές κρίσεις που συνδέονται με το σχετικό και τον αποδοτέο κίνδυνο είναι συχνά αρκετά διαφορετικές. Αντιπροσωπεύουν εξ ολοκλήρου διαφορετικά σκεπτικά. Η κατάλληλη έκφραση του κινδύνου εξαρτάται από το ερώτημα που υποβάλλεται. Παράδειγμα Το Βρετανικό βασιλικό κολέγιο των ιατρών παθολόγων έχει πραγματοποιήσει μια μελέτη των επιπτώσεων στην υγεία των εκ του στόματος αντισυλληπτικών. Κατά τη διάρκεια του 1968 και του 1969, πάνω από γυναίκες που λάμβαναν αντισυλληπτικά από το στόμα, και ένας ίσος αριθμός γυναικών που δεν λάμβαναν ποτέ το χάπι, εισήχθησαν στη μελέτη από 1400 παθολόγους. Στη συνέχεια κατεγράφη η χρήση αντισυλληπτικών από το στόμα, η νοσηρότητα, και η θνησιμότητα δύο φορές το χρόνο. Μετά από 10 έτη παρακολούθησης, αναφέρθηκε ότι οι χρήστες αντισυλληπτικών από το στόμα είχαν έναν κίνδυνο θανάτου από κυκλοφοριακές ασθένειες που ήταν 4,2 φορές μεγαλύτερος απ' ό,τι οι μη χρήστες. Αλλά ο απόλυτος κίνδυνος ήταν πολύ μικρός, αυξήθηκε μόνο μέχρι 22.7/100,000 ανθρωποέτη. Δηλαδή η πιθανότητα να πάθει κάποια γυναίκα από λήψη αντισυλληπτικών είναι 2 στις Έτσι λοιπόν ο RR δίνει μια εντυπωσιακή εικόνα αλλά και λίγο απατηλή όταν η πραγματική αύξηση του κινδύνου (AR) είναι μικρή. Μια μεμονωμένη γυναίκα, που αξιολογεί τους κινδύνους των αντισυλληπτικών από το στόμα, πρέπει να εξετάσει δύο πολύ διαφορετικές έννοιες του κινδύνου. Αφ' ενός, ένας RR τέσσερις φορές μεγαλύτερος κίνδυνος θανάτου φαντάζει μεγάλος. Από την άλλη, δύο πιθανότητες στις είναι μια πολύ μικρή πιθανότητα (5). Γενικά επειδή ο αποδοτέος κίνδυνος αντιπροσωπεύει την πραγματική πιθανότητα μιας νόσου στα άτομα που εκτίθενται, αποτελεί και την σημαντικότερη έκφραση του κινδύνου στις περισσότερες κλινικές καταστάσεις. Κίνδυνος στον Πληθυσμού Ένας άλλος τρόπος εκτίμησης του κινδύνου είναι η ερώτηση: Πόσο συμβάλει ένας παράγοντας κινδύνου στα γενικά ποσοστά μιας νόσου σε ομάδες ατόμων, παρά σε μεμονωμένα άτομα. Αυτές οι πληροφορίες θα ήταν χρήσιμες για να αποφασιστεί ποιοι παράγοντες κινδύνου είναι ιδιαίτερα σημαντικοί, και ποιοι επουσιώδεις, στη γενική υγεία μιας κοινότητας, και έτσι να είναι δυνατόν να ενημερωθούν οι κατέχοντες τις πολιτικές θέσεις και να επιλέξουν ορθότερα τις προτεραιότητες για την κατεύθυνση των πόρων υγειονομικής περίθαλψης. Για να εκτιμηθεί ο κίνδυνος στο πληθυσμό, είναι απαραίτητο να ληφθεί υπόψη η συχνότητα με την οποία τα μέλη μιας κοινότητας εκτίθενται σε έναν παράγοντα κινδύνου (6). Ένας σχετικά ασθενής παράγοντας κινδύνου που όμως αφορά πολλούς ανθρώπους θα μπορούσε να συμβάλει περισσότερο στο γενικό κίνδυνο σε μια κοινότητα από έναν ισχυρότερο παράγοντα κινδύνου στον οποίο όμως εκτίθενται πολύ λίγα άτομα. Ο αποδοτέος κίνδυνος στον πληθυσμό είναι ένα μέτρο της 15

16 υπερβολικής επίπτωσης της νόσου σε μια κοινότητα που συνδέεται με την παρουσία ενός παράγοντα κινδύνου. Είναι το προϊόν του αποδοτέου κινδύνου και του επιπολασμού έκθεσης του παράγοντα κινδύνου σε έναν πληθυσμό όπως φαίνεται και στον πίνακα 4. Κάποιος μπορεί επίσης να εκφράσει το μέρος της εμφάνισης της νόσου σε έναν πληθυσμό που συνδέεται με έναν άλλο μέτρο κινδύνου, που αποκαλείται αποδοτέα αναλογία κινδύνου στον πληθυσμό. Ορίζεται ως ο αποδοτέος κίνδυνος στο πληθυσμό που διαιρείται με τη ολική επίπτωση της νόσου στον πληθυσμό. Στο Σχήμα 4 επεξηγείται πώς ο επιπολασμός ενός παράγοντα κινδύνου καθορίζει τη σχέση μεταξύ του κινδύνου στα μεμονωμένα άτομα και στο πληθυσμό. Το πάνω πάνελ του σχήματος 4 παρουσιάζει τον κίνδυνο θανάτου σύμφωνα με τα επίπεδα της πίεσης του αίματος. Εντούτοις, λίγοι άνθρωποι έχουν εξαιρετικά υψηλή πίεση όπως φαίνεται στο μεσαίο πάνελ του σχήματος 4. Όταν υπέρταση ορίζεται σε τιμές διαστολικής πίεσης αίματος μεγαλύτερης ή ίσης με 90mm Hg, οι περισσότεροι υπερτασικοί έχουν τιμές πίεσης λίγο πάνω από 90 και λίγοι βρίσκονται στην υψηλότερη κατηγορία με mm Hg πίεση. Κατά συνέπεια, το μεγαλύτερο ποσοστό των θανάτων στο πληθυσμό (58.4%) αποδίδεται στην ομάδα των ατόμων με ήπια επίπεδα υπέρτασης mm Hg. Άρα ο αποδοτέος κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στην ομάδα αυτή αν και ο σχετικός κίνδυνος είναι μικρότερος. Φαινομενικά παραδόξως δηλαδή, οι παθολόγοι θα μπορούσαν να σώσουν περισσότερες ζωές από την αποτελεσματική ρύθμιση της ήπιας υπέρτασης από ότι της σοβαρής. Σχήμα 4 διαστολικής πίεσης του αίματος. Ο κίνδυνος αυξάνει με την αύξηση της 16

17 Το παράδοξο αυτό καλείται Παράδοξο της πρόληψης και πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη στους ασχολούμενους με την δημόσια υγεία. Επίσης, για το πώς ο επιπολασμός της έκθεσης στον παράγοντα κινδύνου έχει επιπτώσεις στον κίνδυνο σε ομάδες ατόμων πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη όταν εξειδικεύουμε τον κίνδυνο σε ένα μεμονωμένο άτομο. Παραδείγματος χάριν, όταν οι ασθενείς δεν μπορούν να δώσουν ιστορικό, ή όταν η έκθεση είναι δύσκολο να αναγνωριστεί σε αυτούς, τότε εξαρτόμαστε από το συνήθη επιπολασμό της έκθεσης για να υπολογίσουμε την πιθανότητα των διάφορων νόσων. Παραδείγματος χάριν κατά την εξέταση των θεραπεύσιμων αιτιών της κίρρωσης σε έναν βορειοαμερικανικό ασθενή, θα ήταν πιο σημαντικό να εξεταστεί το αλκοόλ από την λοίμωξη από schistosomes, δεδομένου ότι λίγοι Βόρειο Αμερικανοί εκτίθενται στο mansoni schistosoma. Φυσικά, κάποιος θα πάρει εντελώς διαφορετική θέση αν βρεθεί στο δέλτα του Νείλου, όπου οι άνθρωποι σπάνια πίνουν αλκοόλ αλλά η λοίμωξη από schistosomes είναι συνηθισμένη. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι παράγοντες κινδύνου είναι χαρακτηριστικά που συνδέονται με αυξημένη εμφάνιση μιας νόσου. Ένας συγκεκριμένος παράγοντας κινδύνου είτε είναι ή είτε όχι αιτία μιας νόσου, επιτρέπει με την παρουσία του να διαφοροποιηθεί η πιθανότητα μιας νόσου να εμφανιστεί ή όχι. Οι περισσότεροι πιθανοί παράγοντες κινδύνου δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τους σκοπούς ενός πειράματος, έτσι είναι συνήθως απαραίτητο να μελετηθεί ο κίνδυνος με μελέτες παρατήρησης όπως οι μελέτες κοορτών ή ασθενώνμαρτύρων. Ο πιο έγκυρος τρόπος να συμβεί αυτό είναι η συγκρότηση μιας κοορτής ατόμων που έχουν και μιας άλλης που δεν έχουν εκτεθεί σε έναν παράγοντα κινδύνου, και η παρατήρηση της επακόλουθης επίπτωσης της νόσου. Όμως πολλές φορές αυτό είναι ανέφικτο και η μόνη δυνατή περίπτωση είναι η διεξαγωγή μελέτης ασθενών μαρτύρων. Όταν τα ποσοστά νόσου συγκρίνονται, τα αποτελέσματα μπορούν να εκφραστούν με διάφορους τρόπους. Αποδοτέος κίνδυνος η υπερβολική επίπτωση μιας νόσου που σχετίζεται με την έκθεση. Ο σχετικός κίνδυνος είναι ο αριθμός των φορών που είναι πιθανότερο τα εκτεθέντα άτομα να νοσήσουν σε σχέση με τα μη εκτεθέντα.. Ο αντίκτυπος ενός παράγοντα κινδύνου σε μια ομάδα ατόμων πρέπει να λαμβάνει υπ όψιν όχι μόνο το κίνδυνο που σχετίζεται με την έκθεση, αλλά επιπλέον και τον επιπολασμό της έκθεσης. Αν και είναι επιστημονικά προτιμητέο να μελετηθεί ο κίνδυνος με τη βοήθεια μελετών κοορτών, αυτή η προσέγγιση δεν είναι όχι πάντα εφικτή λόγω του χρόνου, της προσπάθειας και της δαπάνης που αυτές συνεπάγονται. 17

18 Suggested Reading Dawber TR. The Framingham Study. The Epidemiology of Atherosclerotic Disease. Cambridge, Massachusetts: Harvard U. Press, Feinstein AR. Clinical Biostatistics. Section 1. The Architecture of Cohort Research. St.Louis: C. v. Mosby, Co., Gordon Τ, Kannel WB, Halperin Μ. Predictability of coronary heart disease. J Chron Dis,1979; 32: Lilienfeld ΑΜ. Foundations of Epidemiology. Chapter 9. Prospective Studies. New York: Oxford University Press, References 1. Gordon Τ, Kannel WB, Halperin Μ. Predictability of coronary heart disease. J Chron Dis, 1979; 32: Diamond GA, Forrester JS. Analysis of probability as an aid in the clinical diagnosis of coronary artery disease. Ν Engl JMed, 1979; 300: Kramer MS, Rooks Υ, Pearson ΗΑ. Growth and development in children with sicklecell trait. Ν Engl J Med, 1978; 299: Dawber TR. The Framingham Study. The Epidemiology of Atherosclerotic Disease. Cambridge, Massachusetts. Harvard University Press, Royal College of General Practitioners' Oral Contraception Study. Further analysis of mortality in oral contraceptive users. Lancet, 1981; 1: Deubner DC, Tyroler ΗΑ, Cassel JC, Hames CG, Becker C. Attributable risk, population attributable risk, and population attributable fraction of death associated with hypertension in a biracial population. Circulation, 1975; 52:

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Αναλογία Λόγος Πηλίκο Αναλογία Proportion Αναλογία (Proportion) Ο αριθµητής ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ στον παρανοµαστή

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχέση μεταξύ εμβολίων και αυτισμού Θέση ύπνου των βρεφών και συχνότητα εμφάνισης του

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί;

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; Άσκηση Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; 1. Οι κάτοικοι της Ελλάδας, το 2010 2. Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 3. Οι νοσηλευθέντες σε ένα νοσοκομείο το 2012

Διαβάστε περισσότερα

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n..

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n.. Μέτρα Κινδύνου για Δίτιμα Κατηγορικά Δεδομένα Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε δείκτες μέτρησης του κινδύνου εμφάνισης μίας νόσου όταν έχουμε δίτιμες κατηγορικές μεταβλητές. Στην πιο απλή περίπτωση μας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Η πρώτη ΜΑΜ δημοσιεύθηκε το 1920 και αφορούσε τη σχέση καπνιστικής συνήθειας και επιθηλιώματος των χειλιών (μορφή καρκίνου του δέρματος) Το 1950, δημοσιεύθηκαν οι πρώτες 4 μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Έρευνα Αιφνίδιος θάνατος στα μωρά (παράγοντες που σχετίζονται) Λιπαρά ψαριά (omega 3 fats) και πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

(Confounders) Δύο κύρια θέματα. Θα πρέπει να πιστέψω το αποτέλεσμα της μελέτης μου; Συγχυτικοί και τροποποιητικοί παράγοντες

(Confounders) Δύο κύρια θέματα. Θα πρέπει να πιστέψω το αποτέλεσμα της μελέτης μου; Συγχυτικοί και τροποποιητικοί παράγοντες Θα πρέπει να πιστέψω το αποτέλεσμα της μελέτης μου; Συγχυτικοί και τροποποιητικοί παράγοντες Κάπνισμα = 11,6 Καρκίνος παγκρέατος Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Κάθε επιδημιολογική μελέτη πρέπει να θεωρείται ως μια άσκηση μέτρησης

Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Κάθε επιδημιολογική μελέτη πρέπει να θεωρείται ως μια άσκηση μέτρησης Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Κάθε επιδημιολογική μελέτη πρέπει να θεωρείται ως μια άσκηση μέτρησης Kenneth J. Rothman, 2002 Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί;

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; 1. Οι κάτοικοι της Ελλάδας, το 2010 2. Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 3. Οι νοσηλευθέντες σε ένα νοσοκομείο το 2012 4.

Διαβάστε περισσότερα

Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013

Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013 Κλέα Κατσουγιάννη Καθηγήτρια Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013 Μεταβλητότητα

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση;

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση; Υπέρταση Τι Είναι η Υπέρταση; Η πίεση του αίματος είναι η δύναμη που ασκεί το αίμα στις αρτηρίες όταν μεταφέρεται από την καρδιά στην κυκλοφορία. Η σταθερά αυξημένη πίεση, άνω των φυσιολογικών ορίων, αποκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική Επιδημιολογία

Επαγγελματική Επιδημιολογία Επαγγελματική Επιδημιολογία Η επιδημιολογία είναι η επιστήμη, που μελετά τη συχνότητα των νοσημάτων σε ανθρώπινους πληθυσμούς και διερευνά τους αιτιολογικούς παράγοντες και τους παράγοντες πρόγνωσης. Η

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Περιγραφική και ημιπειραματική έρευνα Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Σποραδικές παρατηρήσεις Σειρά παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010 Θοδωρής Λύτρας Φάσεις διερεύνησης επιδημίας 1) Αρχική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία Προληπτική Ιατρική

Επιδημιολογία Προληπτική Ιατρική Επιδημικός (Epidemic): Η ύπαρξη σε μια κοινότητα (ή περιοχή) μιας ομάδας νόσων όμοιας φύσης που υπερβαίνει σαφώς το φυσιολογικά αναμενόμενο. Δηλ. ο όρος σχετίζεται με το τί βιώνει κανονικά μια κοινότητα.

Διαβάστε περισσότερα

Λύση. Επίπτωση-πυκνότητα κ+ =ID κ+ 0,05 (έτη) -1. Επίπτωση-πυκνότητα κ- =ID κ- 0,01 (έτη) -1. ID κ+ - ID κ- 0,05-0,01=0,04 (έτη) -1

Λύση. Επίπτωση-πυκνότητα κ+ =ID κ+ 0,05 (έτη) -1. Επίπτωση-πυκνότητα κ- =ID κ- 0,01 (έτη) -1. ID κ+ - ID κ- 0,05-0,01=0,04 (έτη) -1 Άσκηση Σ έναν μελετώμενο πληθυσμό καπνιστών και μη καπνιστών διερευνήθηκε η σχέση μεταξύ καπνιστικής συνήθειας και συχνότητας εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα. Η επίπτωση-πυκνότητα μεταξύ των καπνιστών

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Επιδηµιολογία. Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση

Κλινική Επιδηµιολογία. Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση Κλινική Επιδηµιολογία Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση Σύγκριση µεταξύ διαφορετικών πληθυσµών ως προς την έκθεση (exposure) Σύγκριση της κατανοµής της συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Το οικονομικό φορτίο του καπνίσματος για το ιατροασφαλιστικό σύστημα σε κρίση στην Ελλάδα Tσαλαπάτη Κωνσταντίνα ΒScEcon, MSc Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Απρίλιος 2013 Το

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Οι δυσλιπιδαιμίες είναι παθολογικές καταστάσεις με διαταραχές των λιπιδίων του αίματος ποσοτικές αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Διαστάσεις & επιπτώσεις της παχυσαρκίας στο περιβάλλον της ιδιωτικής ασφάλισης. Γιάννης Βασαλάκης Chief Underwriter Ζωής & Υγείας Interamerican

Διαστάσεις & επιπτώσεις της παχυσαρκίας στο περιβάλλον της ιδιωτικής ασφάλισης. Γιάννης Βασαλάκης Chief Underwriter Ζωής & Υγείας Interamerican Διαστάσεις & επιπτώσεις της παχυσαρκίας στο περιβάλλον της ιδιωτικής ασφάλισης Γιάννης Βασαλάκης Chief Underwriter Ζωής & Υγείας Interamerican Επιμέρους θέματα Οι διαστάσεις της παχυσαρκίας Επίπτωση και

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες ασθενών-μαρτύρων (case-control studies) Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΔΓ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ + ΠΑΠΑΊΏΑΝΝΟΥ+ΑΝΤΩΝΙΟΣ τ.+ειδικευόμενος+πνευμονολογικήςdογκολογικής Κλινικής++ Α.Ν.Θ.++ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Ειδικευόμενος++Πνευμονολογικής+Κλινικής+Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ.+++Γ.+ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες στην πρωτογενή πρόληψη Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων Πρωτογενής πρόληψη : το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες Ασθενών-Μαρτύρων Case Control Studies

Μελέτες Ασθενών-Μαρτύρων Case Control Studies ΕΙΔΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Μη πειραματικές μελέτες - συνέχεια Μελέτες Ασθενών-Μαρτύρων Case Control Studies Ενώ στις μελέτες Cohort ξεκινάμε από εκτεθειμένους και μη και κοιτάμε ποιοι αναπτύσσουν το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

STADYING CASES. Case Reports. Case Reports. Case reports Case-series studies Case-control studies. Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού

STADYING CASES. Case Reports. Case Reports. Case reports Case-series studies Case-control studies. Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού STADYING CASES Case reports Case-series studies Case-control studies Case Reports Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού Case Reports Ηλεπτοµερής παρουσίαση µιας περίπτωσης νοσήµατος η µικρής οµάδας οµοειδών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ (ΙαΚ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ) ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΙΑΤΡΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ (ΙαΚ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ) ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1 ΙΑΤΡΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ (ΙαΚ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ) ΘΕΜΑ: «ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΟΙΚΙΣΜΟ ΜΑΥΡΙΚΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ» ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ο οικισμός Μαύρικα του Δ. Καρδίτσας δημιουργήθηκε το έτος

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα Το κάπνισμα του τσιγάρου είναι η πιο διαδεδομένη μορφή κατανάλωσης του καπνού. Πρόκειται για μια συνήθεια που σε αρχικό

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Μπεττίνα Χάιδιτς. Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής e mail:

Μπεττίνα Χάιδιτς. Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής e mail: Μπεττίνα Χάιδιτς Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής e mail: haidich@med.auth.gr Υπολογισμός μεγέθους δείγματος Πιο πολλές επιδημιολογικές μελέτες έχουν ως στόχο να εκτιμηθεί κάποιο χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ασφαλίσεις Υγείας και Περίθαλψης του Ομίλου μας. Προστατεύουν Άριστα το Πολυτιμότερο Αγαθό της Ζωής μας

Οι Ασφαλίσεις Υγείας και Περίθαλψης του Ομίλου μας. Προστατεύουν Άριστα το Πολυτιμότερο Αγαθό της Ζωής μας Οι Ασφαλίσεις Υγείας και Περίθαλψης του Ομίλου μας Προστατεύουν Άριστα το Πολυτιμότερο Αγαθό της Ζωής μας Οι Ασφαλίσεις Υγείας και Περίθαλψης του Ομίλου μας MEDISYSTEM MEDIHOSPITAL Freedom Ιατρικές επισκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφική και πειραματική έρευνα

Περιγραφική και πειραματική έρευνα 1 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΥΚΩΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : Τρασανίδης Γεώργιος, διπλ. Ηλεκ/γος Μηχανικός Μsc ΠΕ12 05 Περιγραφική και πειραματική έρευνα Σε μια έρευνα που περιλαμβάνει δύο μεταβλητές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Στατιστική

Εισαγωγή στη Στατιστική Εισαγωγή στη Στατιστική Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στην ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία. Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ορισμοί, Αιτιολογία των Νοσημάτων. Προσπάθεια λογικής εξήγησης της εμφάνισης νόσου.

Επιδημιολογία. Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ορισμοί, Αιτιολογία των Νοσημάτων. Προσπάθεια λογικής εξήγησης της εμφάνισης νόσου. Επιδημιολογία Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ορισμοί, Αιτιολογία των Νοσημάτων Ροβίθης Μιχαήλ 2006 1 Ιπποκράτης (400 Π.Χ) Προσπάθεια λογικής εξήγησης της εμφάνισης νόσου. «Η εμφάνιση νόσου δεν οφείλεται σε θεϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός µελετών. Γεωργία Σαλαντή. Λέκτορας Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Σχεδιασµός µελετών. Γεωργία Σαλαντή. Λέκτορας Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Σχεδιασµός µελετών Γεωργία Σαλαντή Λέκτορας Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Οι φοιτητές ιατρικής αντιπαθούν την στατιστική όχι όµωςκαιοιγιατροί! Γιατίοιγιατροί

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιδημιολογία της Καρδιαγγειακής Νόσου στην Ελλάδα, από το 1950

Η Επιδημιολογία της Καρδιαγγειακής Νόσου στην Ελλάδα, από το 1950 Η Επιδημιολογία της Καρδιαγγειακής Νόσου στην Ελλάδα, από το 1950 ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Χ ΑΡ Ο ΚΟ Π Ε Ι Ο Π ΑΝ Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Keys A et al. Epidemiological studies related to coronary

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ Κώστας Τσιλίδης (ktsilidi@cc.uoi.gr) http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Βιβλίο Ιωαννίδη, Κεφ. 16 March 24, 2015 Στόχος αναλύσεων ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η αξία της πρόληψης και πρώιμης διάγνωσης απέναντι στην αναμενόμενη «επιδημία» ασθενειών που προκαλούνται από τον Αμίαντο.

Η αξία της πρόληψης και πρώιμης διάγνωσης απέναντι στην αναμενόμενη «επιδημία» ασθενειών που προκαλούνται από τον Αμίαντο. Η αξία της πρόληψης και πρώιμης διάγνωσης απέναντι στην αναμενόμενη «επιδημία» ασθενειών που προκαλούνται από τον Αμίαντο. Μακρόπουλος Βασίλειος, MD, PhD, Καθηγητής Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας. Επαγγελματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ. Κώστας Τσιλίδης Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ. Κώστας Τσιλίδης Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ Κώστας Τσιλίδης Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Στόχος αναλύσεων ποιότητας ζωής Ο υπολογισμός της επιβίωσης σε έτη με συνεκτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου!

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Η πρόληψη σώζει ζωές. Δηλαδή η συνέπειά σου απέναντί στον εαυτό σου. Και πως μεταφράζεται αυτό;

Διαβάστε περισσότερα

ανασκοπήσεις Βασική επιδηµιολογική µεθοδολογία και στατιστική αξιολόγηση έρευνας Μέρος Β' (Τύποι Επιδηµιολογικών Μελετών) Σχήµα 1

ανασκοπήσεις Βασική επιδηµιολογική µεθοδολογία και στατιστική αξιολόγηση έρευνας Μέρος Β' (Τύποι Επιδηµιολογικών Μελετών) Σχήµα 1 26-27. Τάκος Βασική επιδηµιολογική µεθοδολογία και στατιστική αξιολόγηση έρευνας Η εκµάθηση και η εφαρµογή των βασικών επιδη- µιολογικών γνώσεων στην καθηµερινή κλινική πρακτική και την έρευνα θα µπορούσε

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Γιάννης Βασαλάκης Chief Uwr Ζωής & Υγείας Interamerican Τάσος Γαρυφαλλάκης Uwr Ζωής & Υγείας Αξίωμα Συνήθη ερωτήματα- προβληματισμοί Είναι παθολογικό το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα Θεοτοκά Σοφία Α1 6/5/2014

Παθητικό κάπνισμα Θεοτοκά Σοφία Α1 6/5/2014 Παθητικό κάπνισμα Θεοτοκά Σοφία Α1 6/5/2014 Παθητικό Κάπνισμα Το παθητικό κάπνισμα θεωρείται σήμερα η τρίτη προλήψιμη αιτία θνησιμότητας. «Ο εισπνεόμενος και εκπνεόμενος από τους καπνιστές καπνός (καπνός

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µαθήµατος: Παράδειγµα 1: µελέτη ασθενών-µαρτύρων ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ

Στόχος µαθήµατος: Παράδειγµα 1: µελέτη ασθενών-µαρτύρων ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΠΜΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007, 3ο εξάµηνο ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ 5 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ΜΕΤΡΑ ΚΙΝ ΥΝΟΥ & ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ SPSS

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος 1. Προσφέρει οικονομική ενίσχυση έναντι του υψηλού κόστους νοσηλείας, σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος χρειαστεί να νοσηλευτεί ή να χειρουργηθεί 2. Αποτελεί συμπληρωματική

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

«Παρατηρητηρίου Κοινωνικοοικονομικών και

«Παρατηρητηρίου Κοινωνικοοικονομικών και Εκπόνηση Επιχειρησιακού Σχεδίου για τη Δημιουργία «Παρατηρητηρίου Κοινωνικοοικονομικών και Επιδημιολογικών Δεικτών των Υγειονομικών Περιφερειών της Χώρας» Άρης Σισσούρας Δημήτρης Καλαμάρας Η Λίστα των

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλώ δώστε τις ημερομηνίες των τελευταίων σας τεσσάρων περιόδων, συμπεριλαμβανομένων των ημερομηνιών έναρξης και λήξης.

Παρακαλώ δώστε τις ημερομηνίες των τελευταίων σας τεσσάρων περιόδων, συμπεριλαμβανομένων των ημερομηνιών έναρξης και λήξης. Προετοιμασία για την επίσκεψη σε έναν ειδικό σε θέματα γονιμότητας Κάντε άλλο ένα βήμα μπροστά Απαιτείται μεγάλη ικανότητα ώστε να προσδιοριστεί η πηγή των προβλημάτων γονιμότητας και να συστηθεί η κατάλληλη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Άννα Ιµπρισίµη, ΤΕ Νοσηλεύτρια, Δ Παθολογική κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Δάφνη Μαυροπούλου, ΤΕ Νοσηλεύτρια, Δ Παθολογική κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Ελένη Καλαϊτζή,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙ Ν Υ Ν Ο Σ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ. Εκτίµηση κινδύνου ανάπτυξης νόσου Παράγοντες κινδύνου Τρόποι σύγκρισης των παραµέτρων κινδύνου

ΚΙ Ν Υ Ν Ο Σ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ. Εκτίµηση κινδύνου ανάπτυξης νόσου Παράγοντες κινδύνου Τρόποι σύγκρισης των παραµέτρων κινδύνου ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της θεωρίας των πιθανοτήτων και η εφαρµογή τους στην εκτίµηση των ασφαλιστικών κινδύνων

Βασικές αρχές της θεωρίας των πιθανοτήτων και η εφαρµογή τους στην εκτίµηση των ασφαλιστικών κινδύνων Βασικές αρχές της θεωρίας των πιθανοτήτων και η εφαρµογή τους στην εκτίµηση των ασφαλιστικών κινδύνων Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Αθηνών Βασικές αρχές της θεωρίας των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΓΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΧΙΟΥ

ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΓΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΧΙΟΥ Σελίδα 1 ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΓΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΧΙΟΥ Για τον ασθενή: Επώνυμο: Όνομα: Ημερομηνία γέννησης: Νοσοκομείο: Άνδρας / Γυναίκα: Υπεύθυνος επαγγελματίας υγείας / Τίτλος εργασίας......

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα IV. Επιστημονικά πορίσματα

Παράρτημα IV. Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα IV Επιστημονικά πορίσματα 60 Επιστημονικά πορίσματα Σύσταση της PRAC Ιστορικό Η ιβαμπραδίνη είναι παράγοντας μείωσης της καρδιακής συχνότητας ο οποίος δρα ειδικά στον φλεβοκόμβο χωρίς επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Ε ιδηµιολογία. Τυχαίο Σφάλμα Συστηματικό Σφάλμα

Κλινική Ε ιδηµιολογία. Τυχαίο Σφάλμα Συστηματικό Σφάλμα Κλινική Ε ιδηµιολογία Τυχαίο Σφάλμα Συστηματικό Σφάλμα ερευνητικό ερώτηµα : Η θνησιµότητα από καρδιαγγειακά επηρεάζεται από την κοινωνική τάξη; ερευνητικό ερώτηµα : η θνησιµότητα από καρδιαγγειακά (εξαρτηµένη

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

. Τι πρακτική αξία έχουν αυτές οι πιθανότητες; (5 Μονάδες)

. Τι πρακτική αξία έχουν αυτές οι πιθανότητες; (5 Μονάδες) Εργαστήριο Μαθηματικών & Στατιστικής Α ΣΕΙΡΑ ΘΕΜΑΤΩΝ η Πρόοδος στο Μάθημα Στατιστική //7 ο Θέμα α) Περιγράψτε τη σχέση Θεωρίας Πιθανοτήτων και Στατιστικής. β) Αν Α, Β ενδεχόμενα του δειγματικού χώρου Ω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΝΩΣΗ ΙΣΘΜΟΥ ΑΟΡΤΗΣ

ΣΤΕΝΩΣΗ ΙΣΘΜΟΥ ΑΟΡΤΗΣ ΣΤΕΝΩΣΗ ΙΣΘΜΟΥ ΑΟΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΠΩΤΕΡΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική Γ.Ν «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ» Συνηθισμένη συγγενής ανωμαλία (6-8% των Σ.Κ.) Συχνότητα:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα. Μάθημα: Επιδημιολογία και Εφαρμοσμένη Ιατρική Έρευνα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα. Μάθημα: Επιδημιολογία και Εφαρμοσμένη Ιατρική Έρευνα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας ιευθυντής: Χ. Χατζηχριστοδούλου Μάθημα: Επιδημιολογία και Εφαρμοσμένη Ιατρική Έρευνα Υπεύθυνος Μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 3 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ Περιεχόμενο Συνδεση με τα προηγουμενα Πριν

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες περιγραφικής επιδημιολογίας. Ιωάννα Τζουλάκη, Λέκτορας επιδημιολογίας

Βασικές έννοιες περιγραφικής επιδημιολογίας. Ιωάννα Τζουλάκη, Λέκτορας επιδημιολογίας Βασικές έννοιες περιγραφικής επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λέκτορας επιδημιολογίας Επιδημιολογία } Μελετά τη συχνότητα και των νόσων στους ανθρώπινους πληθυσμούς } Βασίζεται σε 2 υποθέσεις } Τα νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες κοόρτης ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ APPLIED MEDICAL RESEARCH. ... Π. Γαλάνης

Μελέτες κοόρτης ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ APPLIED MEDICAL RESEARCH. ... Π. Γαλάνης ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ APPLIED MEDICAL RESEARCH ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(1):111-126 Μελέτες κοόρτης 1. Εισαγωγή 2. Σχεδιασμός 3. Προοπτικές μελέτες κοόρτης 4. Αναδρομικές μελέτες κοόρτης

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ.

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Κ. ΤΣΙΟΥΦΗΣ, Α. ΜΑΝΩΛΗΣ, Ι. ΖΑΡΙΦΗΣ, Ε. ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΣ, Β. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ, Α. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα Κάπνισμα και Καρκίνος μισές αλήθειες μισά ψέμματα Ερώτηση: «Το κάπνισμα δεν αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου στους πνεύμονες αλλά και σε άλλα όργανα;» Απάντηση: «...Μιλώντας,

Διαβάστε περισσότερα

Τεκμηριωμένη Ιατρική Evidence-Based Medicine

Τεκμηριωμένη Ιατρική Evidence-Based Medicine Τεκμηριωμένη Ιατρική Evidence-Based Medicine Δημήτριος Γ. Γουλής Επίκουρος καθηγητής Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής Α Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Περιστατικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ.

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ. Πρόληψη Να ζείτε συνετά, σε χίλιους ανθρώπους µόνο ένας θα πεθάνει φυσικά, οι υπόλοιποι θα υποκύψουν λόγω του παράλογου τρόπου ζωής τους Μαµµωνίδης 1135-1204 µ.χ. Τι θα διαπραγµατευτεί το µάθηµα Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα