i I K jii [ i l l c:!r

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "i I K jii [ i l l c:!r"

Transcript

1

2 i l

3 i I K jii [ i l lc:!r

4 Φωνητική συνειδητοποίηση και διόρθωση παιδιών προαχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας

5

6 Ζ ω η Γ α β ρ ιη λ ιδ ο υ Φωνητική συνειδητοποίηση και διόρθωση παιδιών προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας Ύ V 7 Τ O J θ Ύ] Τ ύ ύ Γιώργος Δ α ρ δ α νο ς Α Θ Η Ν Α

7 Ζ ω η Γα β ρ ιη λ ιδ ο υ Φωνητική σννειδητοποίη ση κ α ι διόρθω ση π αιδιώ ν προσχολική ς κ α ι πρώ της σχολικής ηλικίας 199 σσ. (14x20,5 εκ.), 12,5 δεκαεξασέλιδα Αριθμός Έ κδοσης 274 Copyright τ υ π ω θ ή τ υ ) - Γ ιώ ρ γ ο ς Δ λ ρ δ λ ν ο ς - Ζ α ι ι Γλ β ρ ιιιλ ια ο υ Πρώτη έκδοση: Απρίλιος 2003 Μ ορφολογία - Τεχνική επιμέλεια: Χ ρ η σ τ ό ς Σ τ λ υ ρ ο π ο υ λ ο ς Επεξεργασία κειμένου - Σελιδοποίηση - Φιλμς: Π ά ρ ι ς Κ λ ρ δ λ μ ιί ς ιις Διορθώσεις: Μ ά γ δ α Κ λ λ υ δ ιλ ν ο υ Μ οντάζ: Ν τ ίν α Α γ γ έ λ ο υ Στήσιμο εξοκρύλλου: Κ υ ρ ι ά κ ο ς Α ο λ ν λ ς ιλ δ ιις r m τ ω θ ή τ ω - Γ ιώ ρ γ ο ς Δ λ ρ δ α ν ο ς ΔΙΔΟΤΟΥ 37,106 80, ΑΘΗΝΑ Τηλ.: Fax: infoc'mardanosnet.gr Απαγορί-.ίικται η αναδημοσίευση και γι-νικά η ολική, μιτιική ή πι-ριληπτική αναπαραγωγή και μί:τά<νχτη ήττω και μιας σι-λί^ας του παρόντος βφλί,ου, κατά παράφραση ή διασ κευ ή μι οποιονόήποτί- τρ ό π ο (μηχανικό, η λεκτρ ονικό, φ ω τοτυ π ικ ό κ.λπ. - Ν. 2121/93, άρθρο 5 )). Η απαγόρευση αυτή ιοχνι-l και για τις δημόοι,ί-ς υπηρί:σΰ:ς, ]ι $λι.υ()ή>«:ς, οργα νισ μ ούς κ.λπ. (ά ρ θ ρ ο 18). Ο ι π α ρ α β ά τες διώ κ ο ν τα ι (ά ρ θ ρ ο 13) κα ι το υ ς ι πι 5άλλοντ<χι κ α τά σ χ εσ η, α στικ ές και. ποινικές κιιροχτι-ις σύμ φ ω να μι το νό[ΐο (ά ρ θρ α 64-66). ISBN

8 Της μικρής πράσινης θάλασσας

9

10 Π ί ν α κ α ς Π ε ρ ι ε χ ο μ ε ν ω ν Πρόλογος...15 Ευχαριστίες Α' ΜΕΡΟΣ ΦΩΝΗΤΙΚΗ - ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Φωνητική 25 Στόχοι του Κεφαλαίου Ορίζοντας τη Φ ω νητική...26 Ακουστική Φωνητική: Η φυσική υιιυοιαοη των ήχων.. 28 II Αρθρωτική Φωνητική...37 Όργανα Παραγωγής Ομιλίας...37 Διάκριση των Φωνηε'ντ(ον της Ελληνικής...40 Διάκριση των Συμφώνων της Ελληνικής...42 Υπερτμηματικά Φ αινόμενα I Ιερ ίλη ψ η...49 Σημαντική Ορολογία Ιροτεινόμενη Βιβλιογραφία...50 Αξιολογήστε τι κατανοήσατε...51 [9]

11 Π ΙΝ Α Κ Α Σ Π Ε Ρ ΙΕ Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Φωνολογία 55 Στόχοι του Κεφαλαίου Ορίζοντας τη Φωνολογία Αλλόφο>νο Διακριτικά Χαρακτηριστικά Φωνολογικές Α ντιθέσεις Ουδετέρο)ση και Αρχιφώνημα Η Φωνολογική Ανάλυση μιας Γλώ σσα ς Πάθη Φωνημάτων Π ερ ίληψ η Σημαντική Ορολογία Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Αξιολογήστε τι κατανοήσατε ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Φωνητική και Φωνολογική Αηόκτηοη 71 Στόχοι του Κε(ραλαίου Ορίζοντας τη Φ(ονητική και Φοονσλογική Απόκτηση.. 72 Κινητικός Έλεγχος των Αρθροπών Ψυχοκινητικές Προϋποθέσεις του Λόγου Φωνολογικά Λάθη Αντικαταστάσεις Φωνημάτων Αντικατάσταση μεσαίου ανοίγματος φοινή εντός από α νοικτό Αντικατάσταση άηχου από ηχηρό Αντικατάσταση τριβόμενου (διαρκείας) από κλειστό (στιγμιαίο) Αντικατάσταση παλλόμενου από πλευρικό Αντι καταστάσεις που αφορούν στον τόπο άρθρωσης Παράλειψη/Προσθήκη Τμημάτων [ίο ]

12 Π ΙΝ Α Κ Α Σ Π Ε Ρ ΙΕ Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν Μετάθεση, Αφομοίωση και Ανομοΐωση στα Πλαίσια της Αέξης...89 Π ερ ίληψ η...90 Σημαντική Ορολογία...90 Προτεινόμενη Βιβλιογραφία...90 Αξιολογήστε τι κατανοήσατε...91 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Μέθοδοι Διόρθωσης 93 Στόχοι του Κεφαλαίου Ορίζοντας τη Διορθωτική Φ ω νη τική Η Αρθρωτική Διορθωτική Φ ωνητική Η Προφορικο-τονική Μ έθ ο δ ο ς Κλινική Φωνολογία και Φωνολογική θεραπεία Η Κλινική Εκτίμηση του Α όγου Η Διάγνωση Η Θεραπεία Π ερίληψ η Σημαντική Ορολογία Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Αξιολογήστε τι κατανοήσατε Β' ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΑΞΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Έ να Ετιικοινωνιακό Μοντέλο Φωνητικής Σννειδητοηοίησης και Διόρθωσης 117 Στόχοι του Κεφαλαίου [ιι]

13 Π ΙΝ Α Κ Α Σ Π Ε Ρ ΙΕ Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν Φωνητική και Φωνολογία στην Υπηρεσία της Δ ιόρθω σης Ανάγκη για ένα Επικοινωνιακό Μοντέλο Φωνητικής Συνειδητοποίησης και Διόρθωσης Αρχές Διόρθωσης Στάδια Διόρθωσης Το Στάδιο της Αξιολόγησης του Λόγου των Παιδιών Το Στάδιο της Ευαισθητοποίησης Σχετικά με τα Λρθροπ ικά και Προσωδιακά Χαρακτηριστικά της Γλώσσας Το Στάδιο της Ακουστικής Διάκρισης των Ήχων μέοα από το Παιχνίδι Ασκήσεις Ακουστικής Διάκρισης Διττή σύγκριση Τριπλή σύγκριση Αντίληψη ενός ήχου Το κυνήγι του ηχο-θησαυρού Οι ηχο-σαρανταποδαρούσες Τα ηχο-αγοράκια και τα ηχο-κοριτσάκια Ταξίδι στον κόσμο Ο τροχός των (ρωνηέντων Το τρενάκι t o w συμφώνοτν Το φιδάκι του σ Το Στάδιο της Προετοιμασίας για την Άρθρωση Μερικές Ιδέες για Α σκήσεις Μαθαίνω τους αρθρωτές Δραστηριότητες προθέρμανσης και εξάσκησης των αρθροπτόν Τ ο Στάδιο της Ενσωμάτωσης των Αρθρωτικών Κινήσείον και της Εξάσκησης Ορίζοντας την Ενσωμάτωση [12]

14 Π ΙΝ Α Κ Α Σ Π Ε Ρ ΙΕ Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν Διαμορφώνοντας το Περιβάλλον και τις Συνθήκες Ενσωμάτωσης Εξωτερική Ανατροφοδότηση και Ενσωμάτωση Μέσα προς Χρήση Ο Αυτόνομος Σχεδιασμός της Αρθρωτικής Προσπάθειας Φωνήεντα Σύμφωνα Το Στάδιο της Αντιστοίχισης Φθόγγου και Γραπτής Αναπαράστασης Π ερίληψ η Σημαντική Ορολογία Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Αξιολογήστε τι κατανοήσατε Ευρετήριο Ελληνόγλθ)σση Βιβλιογραφία Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία [ 1 3 ]

15

16 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ο Τμήμα Επιστημοίν της Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης αποτελεί το μοναδικό πανεπκττημιακό τμήμα, όιιου διδάσκεται το μάθημα της Διορθωτικής Φίονητικής. II Διορ- 0(.)ΐ ική Φωνητική (phonetique corrective) αποτελεί κλάδο ιΐ ς ε< >αρμοσμένης φωνητικής (phonetique appliquee) και («><-; στόχο έχει να βοηθήσει τους δασκάλους γλοκτσας (μηιρικής ή ξένης) να κατανοήσουν τα αίτια της προβληματικές άρθρωσης των μαθητ(όν τους (στην προκειμένη περίιικοοί] των νηπίων) και να επιλέξουν τρόπους διόρθοιοης καιά περίπτωση. Για τη φωνητική διόρθωση θέτει στη διά- Οιοί] τονν δασκάλων μεθόδους και εργαλεία συστηματικά. 11 συγγραφή του βιβλίου αυτοΰ ιψοέκυψε κυρίως από Π ν ανάγκη ενός εγχειριδίου για τους (ροιτητές του μαθήμαιος και για οποιονδήποτε άλλον ενδιαφέρεται για ζητήματα φωνητικής διόρθωσης, αλλά και από ιη γοητεία που μου (ίσκοιΐοε πάντοτε η κατανόηση της διαδικασίας συνειδητόιΐοίΐ οΐ]ς και άρθρωσης των ήχοιν αιιό το ιιαιδί. [15]

17 Π ΡΟ Λ Ο ΓΟ Σ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Ο ι βασικότεροι στόχοι του βιβλίου αυτοΰ είναι: I I εξοικείωση του αναγνώστη με βασικές έννοιες της θεωρητικής γλωσσολογίας και ειδικότερα της αρθρωτικής φωνητικής και της φωνολογίας, που αποτελοΰν τα θεωρητικά εργαλεία στα οποία βασίζεται η φωνητική διάγνωση και διόρθωση. Η εξοικείωση με τις μεθόδους διόρθωσης της Διορθωτικής Φωνητικής (σύγκριση διαφορετικοί φωνολογικών συστημάτων, ιι.χ. ελληνικού και τουρκικού για την πρόβλεψη λαθών ιιροφοράς, σιάδια διόρθωσης, είδη ασκήσεων κ.τ.λ.) και τ«οπτικοακουσιικά ή άλλα μέσα στα οποία καταφεύγει όποιος ασχολείται με τη διόρθωση (φωνοδιαγράμματα, βιντεοκασέτες, χρήση καθρέφτη κ.τ.λ.). Η εξοικείωση με τα είδη γλωσσικών παραδρομών στα οποία υποπίπτουν τα παιδιά, αλλά και με περιιτκόσεις μαθησιακών δυσκολιών, (όσιε ο αναγνώστης να είναι σε θέση να κατανοεί το είδος λάθους και να επιλέγει τρόπους διόρθωσης ή να αναγνωρίζει περιπτώσεις μαθησιακίόν δυσκολιών και να παραπέμπει τα παιδιά σε ειδικούς (π.χ. ψυχολόγους, λογοθεραπευτές) που θα αντιμετο)πίσουν συνολικά το πρόβλημα και όχι μόνο σε επίπεδο προίροράς. Η κατανόηση από πλευράς του αναγνοκπη όλίον των παραπάνω θα τον καταστήσει ικανό να εξηγεί τα φωνητικά ή φωνολογικά λάθη των παιδιών, να επιλέγει την κατάλληλη μέθοδο διόρθωσης και να την εφαρμόζει ή να παραπέμπει το παιδί στον ειδικό σε περιπτώσεις μαθησιακών δυσκο

18 Π ΡΟ Λ Ο ΓΟ Σ λιών (δυσλεξία κ.τ.λ.), όπου απαιτούνται και άλλου είδους ιζκιδικευμένες γνώσεις για την αντιμετώπιση τέτοιων περιmu ιικών. Ακόμη και σ αυτές τις περιπτώσεις, ωστόσο, θα π'ναι σημαντικός αρωγός στην προσπάθεια του ειδικού. ΚΟΙΝΟ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Αυτό το βιβλίο απευθύνεται σε φοιτητές IΙαιδσγωγικών Τμημάτων ή Τμημάτων ΤΕΙ λογοθεραπείας που μελειοόν ζητήματα διόρθωσης της άρθρωσης και προφοράς. Ενδιαφέρει επίσης ειδικούς, π.χ. ψυχολόγους που ενδιαφέρ ο ν κχι να κατανοήσουν τη φωνολογική δομή της Ελληνικής για να αντιμετωπίσουν πληρέστερα περιπτώσεις προβλημάιων λόγου ή λογοθεραπευτές που επιθυμούν να ενισχύσουν ι η; Οκ(ι>ρητικές τους γνώσεις γύρω από ζητήματα φωνητικής άρθρωσης και φωνολογίας ή θεωριών φωνητικής διόρθωσης. Απευθύνεται, τέλος, σε παιδαγωγούς προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας που ενδιαφέρονται να εμπλουτίσουν τη διδασκαλία τους με δραστηριότητες που οξύνουν ι η φωνολογική συνειδητοποίηοη και εξασκούν τη φωνητική άρθρωση των μαθητών τους ή σε γονείς με ανάλογους προβληματισμούς. Δ ο μ ή τ ο υ β ιβ λ ίο υ Τ ο βιβλίο αποτελείται από δύο Μέρη. Το Πρώτο Μέρος ιιεριλαμβάνει τέσσερα Κεφάλαια. Στο Πρώτο Κεφάλαιο γίνπαι συνοπτική παρουσίαση των βασικών εννοιών της ακουστικής και αρθρωτικής φωνητικής και παρουσιάζονται yi [ι7]

19 Π ΡΟ Λ Ο ΓΟ Σ τα αρθρωτικά χαρακτηριστικά των φθόγγων της ελληνικής και τα σύμβολα του Διεθνούς Φωνητικού Αλφαβήτου που τους περιγράφουν. Τ ο Δεύτερο μελετά τις αρχές της φωνολογίας (π.χ. διάκριση ανάμεσα σε φθόγγο και φώνημα, ορισμός αλλοφίόνου, φωνολογικές αντιθέσεις κ.τ.λ.) και παρουσιάζει τα φωνολογικά διακριτικά χαρακτηριστικά των φωνημάτων της ελληνικής. Η συγγραφή των δύο πρώτων αυτ(όν Κεφαλαίων δεν προέκυψε από προσωπική έρευνα, αλλά στηρίχτηκε οε μεγάλο βαθμό σε προηγούμενες μελέτες ή πανεπιστημιακές σημεκοσεις1. Τ ο Τρίτο Κεχράλαισ παρουσιάζει τη (ρωνητική και φωνολογική ανάπτυξη του παιδιού και περιπαιχτείς φωνολογικών αποκλίσεων, που απαντούν συχνά στον παιδικό λόγο. Παρατίθεται μεγάλος αριθμός παραδειγμάτων που προέκυψε από την έρευνα πτυχιακών εργασιών σι οποίες πραγματοποιήθηκαν ή πραγματοποιούνται υπό την επίβλεψή μου ή από μαγνητοφωνήσεις νηπίων που πραγματοποίησαν (ροιτητές στο πλαίσιο του μαθήματος «Διορθωτική Φωνητική». Σύντομη μνεία γίνεται εδ(ό στα συμπτώματα και ενδείξεις περιπτώσεων μαθησιακών δυσκολκόν, προκειμένου να είναι σε θέση ο/η μελλοντικός/ή νηπιαγοτγός να τις αναγνοτρίσει και να τις παραπέμψει στον ειδικό λογοθεραπευτή ή ψυχολόγο. Το Τέταρτο Κεφάλαιο παρουσιάζει τα βασικότερα μοντέλα (ροτνηττκής/φοτνολογι- 1. Συμβουλευτήκαμε μεταξύ άλλων τα βιβλία του Μ. Σκτλίόυ, Φωνολογία η/< Κοινής Ν βομ ψ ιχής, της Θ. ΙΤαυλιδου, Ε π ίπ εδα I λωσσικής Α νάλυσης και του Κ. ΙΙείτουνια, Ν εοελληνική Γ ραμ μ ατική και Συγκριτική Ανάλυση, τις πανεπιστημιακές σημειώσεις της Α. Ανλϊγλϊταδιι-Συμειινιδπ, Εη,ΐιι,εδα Γλωσσικής Ανάλυσης, της I. Κλιπιλ, Αομική Φωνολογία (ΙΙανεπιοτήμιο Κρήτης) και το σύγγραμμα της Δ. Μλρκοιιουλου-Χειλα, Σ τοιχεία (Αρθρωτικής) Φωνητικής και Δομικής Φωνολογίας.

20 Π Ρ Ο Λ Ο ΓΟ Σ κής διόρθωσης, τις αρχές τους καν τα εργαλεία διόρθωσης που το καθένα χρησιμοποιεί. Το Δεύτερο Μέρος επικεντρώνεται στην πράξη. Το Πέμπτο Κεφάλαιο περιγράφει τις αρχές και τα εργαλεία του προτεινόμενου μοντέλου διόρθωσης και παρέχει μεγάλη γκάμα πρακτικών ασκήσεων και υλικού προς χρήση. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μεγάλος αριθμός από παιδαγωγικά στοιχεία έχουν ενσωματωθεί σε κάθε Κε(ράλαιο, (όσιε να βοηθήσουν τον αναγνώστη στην κατανόηση του αντικειμένου. Κάθε κεφάλαιο ξεκινά με παράθεση των οαόχων που επιδκόκει να καλύψει. Μέσα στο Κεφάλαιο ενσωματχόνονται φοηογραφίες και σχεδιαγράμματα για την οπτικοποίηση των (ραινομένων που περιγράφονται κάθε φορά. Στο τέλος του Κεφαλαίου παρατίθεται περίληψη καθώς και οι λέξεις-κλειδιά της ενότητας. Οι ερωτήσεις κατανόησης στο τέλος κάθε Κεφαλαίου αποσκοπούν στο να βοηθήσουν τον αναγνοίστη να επικεντρωθεί στα σημαντικότερα σημεία που εξετάσεηκαν. [19]

21

22 ΕΥ Χ Α ΡΙΣΤΙΕΣ Κάθε βιβλίο ή εγχειρίδιο δεν αποτελεί αποκλειστικό δημιούργημα του συγγραφέα του. Ένα σωρό άνθρωποι, πέρα απ αυτόν, συνεισφέρουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στη γέννησή του. Όλους αυτούς θα ήθελα να ευχαριστήσω εδώ: Κατ αρχάς, την πνευματική μου μητέρα, Άννα Αναστασιάδη-Συμεο)νίδη, που με πρωτοέφερε οε επαφή με τη Διορθωτική Φωνητική και μου έδοοσε το έναυσμα να ασχοληθώ διεξοδικότερα με το αντικείμενο, το Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία, που μου παρείχε όλα τα υλικά μέσα για τη διεξαγωγή της έρευνας, και ιδιαίτερα τις καλές συναδέλφους Λουκία Μπεζέ, Καθηγήτρια Ψυχολογίας της Ανάπτυξης, για τις συμβουλές της και Μαρία Σφυρόερα, Επ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικής, με την οποία είχα πολλές φορές την ευκαιρία να συζητήσω εποικοδομητικά για ζητήματα εφαρμογής και διδακτικής στην προσχολική ηλικία, τις πτυχιακές μου φοιτήτριες Κική Καρβελά και Μαρία Γκαγκαβούζη, τα αποτελέσματα της έρευνας των οποίων μου στάθηκαν ιδιαίτερα χρήσιμα, την πτυχιακή μου φοιτήτρια Ολυμπία Αντωνίου για τις φωτογραφήσεις των ασκήσεων άρθρωσης, τους μικρούς Κυριακή και Δημήτρη Μουζακίδη για τη συνεργασία τους κατά 111 (ρωτογράφηση καθώς και τους γονείς τους που έδωσαν ιην άδειά τους για τη φωτογράφηση αυτή, τις φοιτήτριες [21]

23 Ε Υ Χ Α Ρ ΙΣ Τ ΙΕ Σ που παρακολουθούν το επιλεγόμενο μάθημα «Διορθωτική Φωνητική» και συνεισφέρουν με τις εργασίες τους στη συλλογή υλικού από το λόγο νηπίων και, τέλος, την καλή φίλη, Καθηγήτρια Διορθωτικής Φωνητικής του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, Lorraine Baque για τις γόνιμες συζητήσεις που είχαμε σχετικά με το αντικείμενο καθώς και τις πολύτιμες θυσιάσεις της. Ζίΐιι Γ α β ρ ιη λ ιδ ο υ Λέκιορας Ελληνικής Γλο'χκκχς ΤΕΕΙIΗ - ΔΙ ΙΟ

24 ΦΩΝΗΤΙΚΗ - ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ

25 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 1 ΦΩΝΗΤΙΚΗ

26 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Εξοικείωση με τις βασικότερ ες θεω ρητικές έννοιες της φωνητικής και το φωνητικό αλίραβητο. Κατανόηση και ικανότητα περιγραφής κον παραμέipcov ταξινόμησης των <ρο>νηέντονν και συμφώνων της ελληνικής γλώσσας και γνωριμία με τα αρθρωτικά χαρακτηρκπικά των φθόγycov. Εξοικείωση με έννοιες της ακουστικής <ρωνητικής και κατανόηση των ακουσιικών χαρακτηριστικών των φθόγycov. Γνοιριμία με τις βασικότερες θεοιρητικές προσεγγίσεις που έχουν καθοδηγήσει την έρευνα και την πρακτική στον τομέα της διορθοπικής (ρωνητικής. Ο ρ ίζ ο ν τ α ς τ η φ ω ν η ίίκ η Ηφωνητ ική εξετάζει ιη φυσιολογία της ομιλίας, δηλαδή περιγράίρει τους ήχους που παράγονται από τα ανθρώπινα φωνητικά όργανα ή τους αναλύει πειραματικά με τη βοήθεια ειδικών μηχανημάτων, όπως ο (ρασματογράφος ή ο παλμογράφος (βλ. παρακάτω Ακουστική Φωνητική). Στη φωνητική διακρίνονται τρεις κλάδοι: Η αρθρωτική φωνητική, που ασχολείχαι με χον τρόπο παραγωγής των γλωσσικών ήχων ή αλλιώς φθόγγων. Η ακουστική ψωνητική, με ανχικείμενό χης τη μελέτη των [26]

27 ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ακουστικών ιδιοτήτων και γνωρισμάτων που έχουν τα ηχητικά κύματα, τα οποία παράγονται από τον ομιλητή και φτάνουν στον ακροατή μέσω του αέρα που λειτουργεί ως αγωγός στην προκειμένη περίπτωση. Η ακροατική φωνητική, αντικείμενο της οποίας είναι η μελείτη της λήψης του ήχου από τον ακροατή και του τρόπου με τον οποίο ο εγκέ(ραλος αναγνωρίζει και επεξεργάζεται το συγκεκριμένο ήχο. Η φωνητική έχει μονάδα της το φθόγγο, που αναπαριστάται σε [ ]. Μιλοίντας για τους φθόγγους μιας γλίόσσας, κάνουμε λόγο για μια ποικιλία, «<ρού δεν ιηχχρέρουν όλοι οι ομιλητές έναν γλωσσικό ήχο με τον ίδιο πάντα τρόπο. Οι δυνατότητες παραλλαγής οτην ιηκκρορά των διαφόρων φθόγγων είναι πολλές, θ α ήταν, όμως, υπερβολή να επιμείνουμε σε όλες αυτές τις μικρές διαφορές, που, τις περισσότερες φορές, με δυσκολία τις αντιλαμβανόμαστε. Γι αυτό υποστηρίζεται ότι «...ο φθόγγος είναι μια αφηρημένη ενότητα που την καθορίζουμε περίπου σύμφωνα με τον μέσο όρο της προφοράς της πλειοψηφίας των ομιλητών» (Πετρούνιας, 1993: 467). Στην προσπάθεια τους οι φωνολόγοι να ανακαλύψουν έναν αξιόπιστο και ενιαίο τρόπο καταγραφής όλων των ήχων που απαντούν σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, πρόιειναν το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο (International Phonetic Alphabet, ΙΡΑ). Τα σύμβολα του Διεθνούς Φωνητικού Αλφαβήτου που αναπαριστούν τους ήχους (ή φθόγγους) της Κλληνικής είναι τα εξής (βλ. και Παράρτημα στο τέλος του βιβλίου): [27]

28 4 Μ Ε Ρ Ο Σ ΦΩΝΗΤΙΚΗ - ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ [a] [anemos] [ν] [vivlio] [γ] ϋ] [yala], [jelo] [δ] [derma] [e] [enas] [ζ] [zoi] [kozmos] [i] [ipnos], [ipios], [ϊοδϊο] [θ] [0eoria] [k] [c] [kala], [ceros] [1] [A] [leo], [iaos] [m] [monos] [n] [μ] [r)][ [nero], [jiata] [aqxos] [o] [oplo], [oreos] [p] [pali] [r] [reo] [s] [stilos] [t] [trapezi] [fisi] [x] [ς] [xara], [ςεπ] [u] [uranos] [g] [J] [garaz], [jeisa] [b] [bira] [d] [dulapa] Α κ ο υ σ τ ικ ή φ ω ν η τ ικ η : η φ υ σ ικ ή υ π ό σ τ α σ η ΤΩΝ ΗΧΩΝ Οήχος είναι μια αίσθηση που γίνεται αντιληπτή από το αφτί του ανθρώπου. Παράγεται από τις πυκνώσεις ή αραιώσεις αέρα που προκαλεί ένα σώμα που δονείται, στην [28]

29 ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ / περίπτωση της ανθρώπινης ομιλίας οι φωνητικές χορδές, και μεταδίδεται με την ταχύτητα των 340 m/sec. Ο ήχος δεν μεταδίδεται σε κενό αέρος. Όταν υπάρχει περιοδικότητα, δηλαδή όταν η δόνηση επαναλαμβάνεται κατά τον ίδιο τρόπο μέσα στο χρόνο (π.χ. κίνηση εκκρεμούς, δονήσεις της χορδής της κιθάρας, της στήλης αέρα ενός πνευστού μουσικού οργάνου), ο ήχος μπορεί να χαρακτηριστεί 0)ς προς τέσσερις μεταβλητές: την έντασή του, το ύψος του, τη διάρκεια του και τη χροιά του. Η ένταση του ήχου εξαρτάται από το πλάτος της κίνησης που τον παράγει. Ας φανταστούμε τη χορδή ενός βιολιού που ορίζεται από τα σημεία χ και y (Σχήμα 1). Την πάλλουμε από τη θέση ηρεμίας Α ώς το σημείο Β. Μόλις την αφήοουμε, πραγματοποιεί μια παλμική κίνηση, που παράγει ένα ηχητικό κύμ α, του οποίου η ολοκληρωμένη πορεία είναι ΑΒΓΑ. Το κύμα μεταδίδεται ομόκεντρα, ωθώντας τα μόρια του αέρα στο αφτί μας. Η απόσταση ΑΒ μετρά το πλάτος του ήχου. Ό σο μεγαλύτερο είναι το πλάτος τόσο εντονότερος είναι ο ήχος. Ο ήχος μειώνεται ολοένα ) ΧΙΊΜΑ 1: Δημιουργία ηχητικού κύματος (ΑΒΓΑ) = 1κύκλος. Α Β = πλάτος. [29]

30 Μ Ε Ρ Ο Σ... ΦΩΝΗΤΙΚΗ - ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Αντιληπτικά και ακουστικά χαρακτηριστικά της έντασης. ΕΝΤΑΣΗ ισχυρή ασθενής <- ΠΛΑΤΟΣ ΔΟΝΗΣΕΩΝ μεγάλο μικρό και κάποια στιγμή παύει να ακούγεται. Μ άλλα λόγια, το πλάτος του κύματος μικρ(χίνει, επομένως η αντίληψή του εξαφανίζεται (Σχήμα 2). Μονάδα μέτρησης της έντασης του ήχου είναι το Decibel (Db). Η ένταση της ανθροιπινης ομιλίας καθορίζεται από τις φωνητικές χορδές και μπορεί να φτάσει τα 120 l)b. Στον πίνακα 1 αναπαρισκόνται τα ακουστικά και αντιληπτικά χαρακτηριστικά της έντασης του ήχου. ΣΧΗΜΑ 2: Το πλάτος κύματος μειώνεται, το ηχητικό κύμα αδυνατεί και χάνεται. ΣΧΗΜΑ 3: Ισχυρός και ασθενής ήχος. Τα δυο ηχητικά κύματα διαφέρουν και ως προς τη συχνότητα. [30]

31 ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Αντιληπτικά και ακουστικά χαρακτηριστικά του ύψους. ΥΨΟΣ οξύς ήχος βαρύς ήχος ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΔΟΝΗΣΕΩΝ υψηλή χαμηλή Το ύψος του ήχου (που μας επιτρέπει να τον χαρακτηρίσουμε ως οξΰ ή βαρύ) προκύπτει από τη συχνότητα των δονήσεων των φωνητικών χορδών που τον παράγουν, δηλαδή τον αριθμό ιων κύκλων στη μονάδα του χρόνου, το δευτερόλεπτο. Ό σο πιο γρήγορη είναι η συχνότητα τόσο πιο οξύ (υψηλό) αντιλαμβανόμαστε τον ήχο. Ό σο πιο αργή είναι η συχνότητα τόσο πιο βαρύ (χαμηλό) αντιλαμβανόμαστε τον ήχο (Σχήμα 4). Μονάδα μέτρησης του ύψους του ήχου είναι το Hertz (αριθμός των κύκλων ανά δευτερόλεπτο). Ονομάζουμε κύκλο την κίνηση που πραγματοποιεί ένα σώμα από το σημείο ηρεμίας ώς το πιο απομακρυσμένο σημείο μετακίνησής του και την επαναφορά του στο σημείο ηρεμίας με τους ίδιους όρους. Ονομάζουμε περίοδο το χρονικό διάστημα που απαιιΐ'.ίται για να επανέλθει το σώμα στην αρχική του θέση. Ο ήχος που παράγουν οι άνθρωποι εξαρτάται από τη συχνότητα της δόνησης των φωνητικών χορδών. Ό σο πιο 5ΧΗΜΑ 4: Βαρύς ήχος και οξύς ήχος. [3ΐ]

32 if Μ Ε Ρ Ο Σ ΦΩΝΗΤΙΚΗ - ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ 16 Ηζ 1600 Ηζ 1 1 ΥΠΟΗΧΟΙ! 1 ΥΠΕΡΗΧΟΙ 11! I 1 βαρείς ήχοι ΣΧΗΜΑ 5: Ήχοι, υπόηχοι, υπέρηχοι. υψηλοί ήχοι μεγάλο το μήκος των φωνητικών χορδών τόσο πιο βαρύς ο ήχος, ενώ όσο πιο κοντές οι φο)νητικές χορδές τόσο πιο οξύς ο ήχος (πρβλ. τις φοτνητικές χορδές ανδροίν, γυναικών, παιδιών). Το ανθρώπινο αφτί αντιλαμβάνεται τις δονήσεις ανάμεσα σε 16 και Ηζ. Ή χοι κάτω από το όριο των 16 Ηζ ονομάζονται νπ,όηχοι και πάνο) από το όριο τ(ον Ηζ υπέρηχοι. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η ανδρική φωνή κυμαίνεται από 100 έως 150 Hz, η γυναικεία από 200 έο>ς 300 Ηζ και η παιδική από 300 έως 450 Ηζ. Η συχνότητα της φωνής του μπάσου είναι από 65 έως 326 Ηζ, του βαρύτονου από 108 έως 425 Ηζ, του τενόρου από 122 έως 522 Ηζ και της σοπράνο από 261 έως Ηζ. Από τα μουσικά όργανα, το ΣΧΗΜΑ 6: Αριστερά, ένας κύκλος c-ab-d και η περίοδός του. Στη μέση, το πλάτος του κύματος είναι σταθερό, αλλά μειώνεται η συχνότητά του. Δεξιό, η συχνότητα της καμπύλης g-h δεν αλλάζει, μειώνεται, ωστόσο, το πλάτος. [32]

33 ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ / βιολί κυμαίνεται από 200 έως Ηζ, χο κλαρινέχο από 75 έως Ηζ και χο πιάνο από 27 έως Ηζ. Τα φωνήεντα γίνονται ανχιληπχά ως χαμηλοί ήχοι σε σχέση με χα οξέα σύμφωνα, όπως χο [s] και [ζ]. Η διάρκεια χου ήχου εξαρχάχαι από χο χρόνο κατά τον οποίο παράγεται, επομένως από το χρόνο της (ρωνητικής δραστηριότηχας καχά χην οποία παράγεχαι, και χου προσδίδει χο χαρακτηριστικό χου μακρού ή βραχέως ήχου. Η γλώσσα μας δεν διακρίνει ανάμεοα σε μακρά και βραχέα φωνήενχα, σε ανχίθεση με την Αρχαία Ελληνική (η = εε, ω = οο κ. ι.λ.), χην Αγγλική ή χη Γερμανική. Οι ήχοι διακρίνονχαι σε απλούς και σύνθετους, περιοδικούς και μη ηε/ποδικούς. Στην πρώχη περίπτωση, η ταλάνχωση είναι ημιτονοειδής (αρμονική) (π.χ. διαπασών). Στη δεΰχερη περίπχωση, η ταλάντωση είναι περιοδική, όχι όμως ημιχονοειόής. Τα όργανα παραγωγής ομιλίας χου ανθρώπου παράγουν σύνθετους ήχους. Κάθε σύνθεχος ήχος αναλύεται σε απλούς, δηλαδή οι συχνότητες χων επιμέρους ιαλανχώσεων είναι ακέραια πολλαιιλάσια μιας θεμελιώδους ουχνόχηχας (αρμονικής). Ο απλός ήχος με χη μικρόχερη οοχνόχηχα, χη θεμελκόδη, ονομάζεται θεμελκόδης ή πρώτος αρμονικός, ενώ οι υπόλοιποι ονομάζονται δεύτερος, τρίτος αρμονικός κ.τ.λ. Τα <ρ(ονήεντα είναι σύνθετοι περιοδικοί ήχοι, ενώ τα σύμφωνα μη περιοδικοί (θόρυβοι). Όργανα ι ίνάλυσης της ομιλίας είναι μεταξύ άλλων ο φασματογράφος (spcctrographe) και ο π αλμ ογράφ ος (oscillographe). Ο φασματογράφος αναπαριστά οπτικά τον ήχο. Στον κάθετο άξονα μετρά τη συχνότητα της φωνής σε Hertz και στον οριζόντιο τη διάρκεια του ηχητικού κύματος σε δευτερόλειιια. Οι οριζόντιες ζώνες ονομάζονται διαμορφωτές. Ο βαθ- ΐπς αμαύρωσης του χαρτιού υποδηλώνει την ένταση του Η [33]

34 4 Μ Ε Ρ Ο Σ ΦΩΝΗΤΙΚΗ - ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΗΜΑ 7: Σύνθετος ήχος (σύμφωνα με τους Tarneaud και Borel-Maisonny, σ. 5). ΕΙΚΟΝΑ 1: Ανάλυση με φασματογράφο της λέξης «μάνα». [34]

35 ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ήχου. Στον παλμογράφο, που επιτρέπει τη μέτρηση των εναλλαγών του ΰψους του ήχου, καταγράφεται η επιτόνιση. Με βάση τα όργανα ανάλυσης της ομιλίας, διαπιστώνουμε ότι τα οι^τωνα διακρίνονται σε: Θορύβους μη περιοδικούς, όπο)ς τα άηχα σύμφωνα (βλ. Πίνακα 4): [ρ], [t], [k], [f], [θ], [x], [s]. Θορύβους αναμεμιγμένους με την περιοδικότητα του λαρυγγικού τόνου, δηλαδή τα ηχηρά σύμφωνα: [b], [d], [g], [y], [δ], [γ], [ζ]. Θορύβους με μεγάλη περιοδικότητα, που πλησιάζουν στα φωνήεντα, και είναι όικος και αυτά ηχηροί ήχοι: ι, [1], [m], [η]. Θορύβους με διακοπή και έκρηξη υιρηλής [ρ], [t], [k] ή χαμηλής συχνότητας [b], [d], [g], Θορύβους διαρκείς ( - χωρίς διακοπή) με υψηλή συχνότητα: [fj, [θ], [χ], [γ], [ν], [δ]. f ΙΚΟΝΛ 2: Φασματογραφική ανάλυση των φωνηέντων της ελληνικής. [35]

36 jf Μ Ε Ρ Ο Σ ΦΩΝΗΤΙΚΗ - ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ Η διάκριση ανάμεσα σε απλούς και συνθέτους ήχους συνδέεται στο επίπεδο της αντίληψης με την έννοια της χροιάς. Η χροιά του ήχου είναι εκείνη που μας επιτρέπει να διακρίνουμε τη νότα λα ενός κλαρινέτου από εκείνη μιας τρομπέτας ή τα φωνητικά χαρακτηριστικά του [ί] από εκείνα του [ej. Τα φωνήεντα διαθέτουν: Ύψος, που εξαρτάται από τη συχνότητα δόνησης των φωνητικών χορδών (μέσος όρος στον άνδρα δονήσεις το δευτερόλεπτο, δονήσεις το δευτερόλεπτο σπς γυναίκες). Ένταση, που εξαρτάται από το πλάτος της δόνησης των φωνητικίόν χορδών (ανοτιατο όριο 120 l)b). Δ ιάρκεια, που καθορίζεται από το χρόνο εκπομπής (+/-120 ms). Χροιά, που (χρείλεται στη μορίρή του φαρυγγο-στοματτκου ηχείου. Τα σΰμ(ρ(ονα διαθέτουν χ ροιά αλλά όχι ύψος (είναι μη περιοδικοί ήχοι). ΠΙΝΑΚΑΣ 3: Ακουστικά καί αντιληπτικά χαρακτηριστικά του ύψους, της έντασης, της διάρκειας και της χροιάς. Όροι Ακουστική παράμετρος Αντιληπτική παράμετρος Ύψος Συχνότητα Βαρύς-οξύς ήχος Ένταση Πλάτος Αδύναμος-δυνατός ήχος Διάρκεια Χρόνος Μακρός-βραχύς ήχος Χροιά Αριθμός και ένταση απλών ήχων που προστίθενται στο θεμελιώδη Απλός-σύνθετος ήχος [36]

37 ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ / Η ΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ Ηαρθρωτική φωνητική μελετά τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τα όργανα άρθρωσής του, προκειμένου να παράγει λόγο. Είναι, επομένως, σημαντικό να γνωρίζουμε ποια όργανα τον βοηθούν στη λειτουργία αυτή. Όργανα Παραγωγής Ομιλίας Τα φωνητικά όργανα του ανθρώπου είναι οι πνεύμονες, η τραχεία, ο λάρυγγας, η στοματική και η ρινική κοιλότητα. Τα όργανα αυτά αρχικά δημιουργήθηκαν για να επιτελούν τις βιολογικές λειτουργίες της αναπνοής και της σίτισης και συνδέονται με τα βασικά αντανακλαστικά της επιβίωσης (αυτά της αναζήτησης τροφής και θηλασμού-κατάιιοσης). Δευτερευόντως χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή του λόγου. Απαραίτητη προϋπόθεση, επομένως, για π ν ορθή λειτουργία του ανθρώπινου συστήματος άρθρωσης λόγου αποτελεί φυσικά η ολοκλήρωση της κινητικής ανάπτυξής τους (βλ. Κεφάλαιο 3). Ιϊα την παραγωγή της ομιλίας πρωταρχικό ρόλο παίζουν σι πνεύμονες (lungs). Από (χυτούς ξεκινάει ο αέρας, περνάει αι ιό την τραχεία (trachea) και το λάρυγγα (larynx), όπου βρίσκονται οι φωνητικές χορδές (vocal chords), και βγαίνει ιιιιο ιΐ] στοματική κοιλότητα (oral cavity) ή τχ\ ρινική κοιλόιι/kr (nasal cavity) (βλ. Εικόνα 3). Οι φωνητικές χορδές είναι!»'<> μεμβράνες που σχηματίζουν ανάμεσά τους τη γλωσσίδα (glottis). Όταν η γλωσσίδα είναι κλειστή, σι φωνητικές χορδές ιιάλλονται και τότε παράγονται οι ηχηροί φθόγγοι. Οιαν π'ναι ανοιχτή, οι φωνητικές χορδές βρίσκονται σε [37]

38 4 Μ Ε Ρ Ο Σ ΦΩΝΗΤΙΚΗ - ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ ΕΙΚΟΝΑ 3: Τα όργανα άρθρωσης του ανθρώπου: 1. Άκρη της γλώσσας, 2. Προράχη της γλώσσας, 3. Πίσω μέρος της γλώσσας, 4. Δόντια, 5. Φατνία, 6. Σκληρός ουρανίσκος, 7. Υπερώα, 8. Γλωσσίδα, 9. Σταφυλή. απόσταση και ιόιε παράγονχαι οι άηχοι φθόγγοι φλ. Εικόνα 5). Ο τράρνγγας (pharynx) είναι ί ο τμήμα χης διόδου χου αερα ιιου ενώνει ιο λάρυγγα με χο σχόμα και χη ρινική κοιλότητα. Μέσα σιη στοματική κοιλότητα υπάρχει ΐ) γλώσσα (tongue), που είναι ένα μυίόδες και ευέλικτο όργανο. Κατά μήκος της διακρίνουμε έξι σημεία: χην άκρη (tip of the tongue), χην /ιροράχτι (blade), ττ\ράχη (center), χο ιι/ίσω μ έ ρος (back), τη ρίζα (root) και χην ετιιγλωσσίδα (epiglottis). Η επιγλίοσσίδα δεν ουμμεχέχει σχην παραγωγή χης ομιλίας. Ο ουρανίσκος (palate) αρχίζει από χα φατνία (alveolar ridge), δηλαδή χην περιοχή χων ούλων πάνο) ή κάχω από χα δόντια (teeth), και καχαλήγει σχη σταφυλή (uvula), μια μυώδη απόληξη χου ουρανίσκου, η οποία κινείχαι προς χα πί [38]

39 ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ / σω, για να εμποδίσει τον αέρα να περάοει στη ρινική κοιλότητα, όταν πρόκειται να παραχθεί στοματικός (δηλαδή μη ρινικός) φθόγγος. Ο ουρανίσκος διαιρείται: α) στο σκληρό ουρανίσκο (hard palate) και/?) στο μ αλακό ουρανίσκο ή υπερώ α (velum), που καταλήγει στη (Σταφυλή. Αν χαμηλώσει η υπερώα και συγχρόνως δημιουργηθεί κλείσιμο οτη (Στοματική κοιλότητα, είτε με το πάνω και κάτω χείλος (upperlower lip) είτε με τη γλοίοσα προς το πάνω μέρος του (Στόματος, τότε η μοναδική διέξοδος του αέρα είναι η ρινική κοιλότητα. Έ τσ ι παράγονται οι ρινικοί (ρθόγγοι. Λαμβάνοντας υπόιρη τα παραπάνίο, διακρίνουμε τα qxoνητικά όργανα (Σε παθητικούς και ενεργητικούς αρθρωτές ανάλογα με την κίνησή τους κατά την παραγο)γή κον φθόγγων. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν το πάνω χείλος, τα δόντια, τα φατνία, ο ουρανίσκος, η υπερίόοτ και ο φάρυγγας, ενώ στην κατηγορία κον ενεργηιικίόν αρθρωτονν ανήκουν το κάτω χείλος, η γλο'χτσα, η σιαφυλή και οι φωνητικές χορδές. Η γνώση των οργάνων που (Συμβάλλουν (Στην παραγωγή κον ήχων α π ο τ ε λ ε ί α π α ρ α ίτ η τ η προϋπόθεση για την παρέμβαση σε αυτά, η οποία επιτυγχάνεται με τον έλεγχο των ρικόν τους. Στη φυσική (μητρική) γλοίοσα ο έλεγχος αυτός γίνεται υποσυνείδητα, (Σε (Σημείο που κι εμείς οι ίδιοι δεν μιιομοΰμε να περιγράφουμε ή να (Σ υ ν ειδητο π ο ιή σ ο υ μ ε τι φθόγγους προφέρουμε. Το αντίθετο (Συμβαίνει σ τη ν περίιιιωση εκμάθησης ξένης γλ(όσσας ή διόρθωσης προφοράς ικπδιών με προβλήματα λόγου, όπου η τροποποίηση τ η ς \ >ηοης των φωνητικών οργάν(ον γίν ετα ι (Συνειδητά. 11 υπερώα είναι συγχρόνως ενεργητικός και παθητικός «ρθροπής, ίΐκιιι μιιορεί η ίδια να χαμηλώσει ή σ αυτή να ακουμπήσει η γλώσσα y \ ιιαραγωγή το)ν ρινικιδν φθόγγων. [39]

40 4 Μ Ε Ρ Ο Σ ΦΩΝΗΤΙΚΗ - ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ Απαραίτητες προϋποθέσεις για τη σωστή παραγωγή των φθόγγων είναι ο εντοπισμός της θέσης των φωνητικών οργάνων και η συνειδητοποίηση του ακούσματος που παράγεται σε σύγκριση με κάποιο πρότυπο3. Στη συνειδητοποίηση αυτή αποσκοπεί το επόμενο μέρος του Κεφαλαίου, <πο οποίο γίνεται λόγος για τη διάκριση των ήχων ως προς τον τρόπο και τόπο άρθρωσής τους. Γνωρίζοντας τα φωνητικά όργανα του ανθροίπου σε συνδυασμό με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των (ρθόγγο)ν, ένας εκπαιδευτικός μπορεί να εντοπίσει και να διαγνώσει (χοστά τη (ρύση κάθε πιθανού προβλήματος άρθρωσης και να συμβάλει με τον καλύτερο τρόπο στην έγκαιρη εξάλειψή του. Διάκριση των Φωνηέντων της Ελληνικής Οι φθόγγοι της Νέας Ελληνικής διακρίνονιαι σε φωνηεντικούς (vowels) και συμφωνικούς (consonants). Οι <ρωνηενττκοί φθόγγοι είναι πέντε τον αριθμό: [a], [e], [i], [ο], [u]. Είναι ηχψ>οί φθόγγοι και κατά την παραγωγή τους ο αέρας περνά ανεμπόδιστα από το (ράρυγγα και το στόμα. Ταξινομούνται με βάση τρία αρθρωτικά κριτήρια: Το βαθμό ανοίγματος του στόματος. "Ετσι διαχωρίζονται σε: ϊ. ανοιχτά φωνήεντα [a], ii. φωνήεντα μ εσ αίου ανοίγματος [e], [ο], iii. κλειστά φωνήεντα [i], [u]. Τη θέση του υψηλότερου σημείου της γλώσσας, της οποίας η κίνηση προς τα εμπρός συμβάλλει στην παρα 3. ΙΙρότυπο μπορεί να αποτελέσει η προφορά ενός φυσικού ομιλητή ιης ξένης γλώσσας. [40]

41 ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 γωγή των μπροστινών φωνηέντων [i] και [e], ενο) η κίνηση προς τα πίσα), στην παραγωγή των οπίσθιων φωνηέντων [u] και [ο], Τ η θέση των χειλιών, η οποία καθορίζει αν θα προφέρουμε τα στρογγυλά [u] και [ο] ή τα μη στρογγυλά (ή απλωτά) [i], [a] και [e]. Τ ο φωνολογικό (ρωνηεντικό σύστημα αναπαρκπαται σχηματικά οτο παρακάτω φωνητικό διάγ ραμ μ α, όπου στον κάθετο άξονά του υπάρχουν τα (ρωνήεντα που διακρίνονται με βάση το βαθμό ανοίγματος του στόματος, ενώ στον οριζόντιο άξονα εκείνα που διακρίνονται με κριτήριο τη θέση του υψηλότερου σημείου της γλώσσας: a ΙΧ ΙΙΜ Α 11: Τα φωνήεντα της ελληνικής.

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήχος. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης

Ο Ήχος. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης ιαθεµατική Εργασία µε Θέµα: Οι Φυσικές Επιστήµες στην Καθηµερινή µας Ζωή Ο Ήχος Τµήµα: β1 Γυµνασίου Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης Συντακτική Οµάδα: Γεώργιος Ελευθεριάδης Ο Ήχος Έχει σχέση ο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τ. Ε. Ι. ΠΑΤΡΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ιδάσκουσα : ρ. Αγγελική Κωτσοπούλου ΠΑΤΡΑ 2007-0 - ΕΝΟΤΗΤΑ 1 η Φωνολογία και φωνητική Στη γλωσσολογία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 ο : Μηχανικά Κύματα

Κεφάλαιο 5 ο : Μηχανικά Κύματα Κεφάλαιο 5 ο : Μηχανικά Κύματα Φυσική Γ Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan g g Εισαγωγή Η ενέργεια μεταφέρεται με μεταφορά μάζας Αν ρίξεις μια μπάλα προς ένα αμαξάκι, το αμαξάκι

Διαβάστε περισσότερα

«Φωνολογική διαταραχή» Υλικό παρέμβασης για το ζεύγος θ φ.

«Φωνολογική διαταραχή» Υλικό παρέμβασης για το ζεύγος θ φ. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Φωνολογική διαταραχή» Υλικό παρέμβασης για το ζεύγος θ φ. ΕΚΠΟΝΗΣΗ : Αυγουστίνου

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Γνωριμία με την ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΘΕΩΡΙΑ 5. 1 ος ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ 7 Προσδοκώμενα αποτελέσματα 8

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Γνωριμία με την ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΘΕΩΡΙΑ 5. 1 ος ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ 7 Προσδοκώμενα αποτελέσματα 8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Γνωριμία με την ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΘΕΩΡΙΑ 5 1 ος ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ 7 Προσδοκώμενα αποτελέσματα 8 1.1. Περιοδική κίνηση Περιοδικά φαινόμενα 9 1.2. Ταλάντωση - Ταλαντούμενα

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Ποιοι μιλούν Η γλώσσα των ζώων Είναι αυτόγλώσσα; Η Dr Pepperberg και ο Alex (ο παπαγάλος) 3 Δομή της γλώσσας Πώς μελετούν τη γλώσσα η γνωστική ψυχολογία, η νευροψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Παναγιώτης Δεμέστιχας Στέλλα Γκανέτσου

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Παναγιώτης Δεμέστιχας Στέλλα Γκανέτσου ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Παναγιώτης Δεμέστιχας Στέλλα Γκανέτσου ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Συγγραφείς: Παναγιώτης Δεμέστιχας, Στέλλα Γκανέτσου Υπεύθυνη Παραγωγής: Φωτεινή

Διαβάστε περισσότερα

2 Χωρίς φυσικά να παραγνωρίζεται η σημασία των

2 Χωρίς φυσικά να παραγνωρίζεται η σημασία των Κεφάλαιο 1 Φωνητική Άγγελος Λέγγερης 1.1. Εισαγωγή Η φωνητική είναι ο κλάδος της γλωσσολογίας που ασχολείται με τη μελέτη των ήχων που παράγει ο άνθρωπος, κάθε άνθρωπος ανεξαρτήτως της γλώσσας που ομιλεί,

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σωτηρία Τζιβινίκου Λέκτορας ΠΤΕΑ Γραφικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων

Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων Σύλλογος Εγγεγραμμένων γρ Λογοπαθολόγων Λογοθεραπεία: Ο Ρόλος του Λογοπαθολόγου και η Κυπριακή Πραγματικότητα 29-30 Νοεμβρίου 2014 Τι είναι Λογοθεραπείαοθερα εία Λογοθεραπεία είναι η επιστήμη που στοχεύει

Διαβάστε περισσότερα

Το Σηντι-Ρωμ του Δυσαλέξη

Το Σηντι-Ρωμ του Δυσαλέξη Το Σηντι-Ρωμ του Δυσαλέξη Μια εκπαιδευτική εφαρμογή για παιδιά με δυσλεξία Απόστολος Πηγιάκης Ειδικός Παιδαγωγός ΕΠΙΛΕΞΕΙ Μαρία Καραβελάκη, Αναλύτρια εκπαιδευτικών συστημάτων ΙΝΤΕ*LEARN Τεχνολογίες Αιχμής

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Ακουστική φωνητική μελέτη της παραγωγής και αναγνώρισης των φωνηέντων σε βαρήκοα άτομα

Ακουστική φωνητική μελέτη της παραγωγής και αναγνώρισης των φωνηέντων σε βαρήκοα άτομα Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 35, Ιανουάριος - Φεβρουάριος - Μάρτιος 2009, σελίδες 42-47 ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ακουστική φωνητική μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD)

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) 1 APPENDIX I Εισαγωγικό Επίπεδο ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) ΠΡΟΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΟΝΙΣΜΟΣ Η επιτυχία της επικοινωνίας εξαρτάται από την ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή: Γλωσσική ανάπτυξη και διδασκαλία Τι είναι γλωσσική ανάπτυξη: τι μαθαίνει το

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Λίγα λόγια για την εργασία Οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες, σήμερα, αποτελούν μια πολύ συνηθισμένη κατάσταση στο σχολείο. Ωστόσο πολλά

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Επεξεργασία Σηµμάτων

Ψηφιακή Επεξεργασία Σηµμάτων Ψηφιακή Επεξεργασία Σηµμάτων Διάλεξη 3: DSP for Audio Δρ. Θωµμάς Ζαρούχας Επιστηµμονικός Συνεργάτης Μεταπτυχιακό Πρόγραµμµμα: Τεχνολογίες και Συστήµματα Ευρυζωνικών Εφαρµμογών και Υπηρεσιών 1 Προεπισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

τα βιβλία των επιτυχιών

τα βιβλία των επιτυχιών Τα βιβλία των Εκδόσεων Πουκαμισάς συμπυκνώνουν την πολύχρονη διδακτική εμπειρία των συγγραφέων μας και αποτελούν το βασικό εκπαιδευτικό υλικό που χρησιμοποιούν οι μαθητές των φροντιστηρίων μας. Μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

, ραδιοκύματα: που του ασκούνται και για το αλγεβρικό άθροισμα των ροπών Στ ως προς οποιοδήποτε σημείο του, ισχύει: δ) F 0, 0

, ραδιοκύματα: που του ασκούνται και για το αλγεβρικό άθροισμα των ροπών Στ ως προς οποιοδήποτε σημείο του, ισχύει: δ) F 0, 0 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 0 4 ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 0.06.04 Θέμα Α Στις ερωτήσεις Α-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό

Διαβάστε περισσότερα

Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου(ιι)

Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου(ιι) ιδακτικοί στόχοι Φύλλο Εργασίας 3 Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου(ιι) Οι µαθητές: Να διακρίνουν τους ήχους ανάλογα µε το ύψος τους σε βαρείς και οξείς. Να διαπιστώσουν ότι το ύψος του ήχου που

Διαβάστε περισσότερα

Θ έ μ α τ α γ ι α Ε π α ν ά λ η ψ η Φ υ σ ι κ ή Κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς Γ Λ υ κ ε ί ο υ

Θ έ μ α τ α γ ι α Ε π α ν ά λ η ψ η Φ υ σ ι κ ή Κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς Γ Λ υ κ ε ί ο υ Θ έ μ α τ α γ ι α Ε π α ν ά λ η ψ η Φ υ σ ι κ ή Κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς Γ Λ υ κ ε ί ο υ Αφού επαναληφθεί το τυπολόγιο, να γίνει επανάληψη στα εξής: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Ερωτήσεις: (Από σελ. 7 και μετά)

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια προσέγγισης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο: Πιθανή διάρκεια: Διδακτικό υλικό:

Επίπεδο: Πιθανή διάρκεια: Διδακτικό υλικό: Θεωρία: Η διδακτική πρόταση που ακολουθεί επικεντρώνεται στους ήχους /i/ και /e/, οι οποίοι δυσκολεύουν ιδιαίτερα τους αραβόφωνους μαθητές. Ο καθηγητής διδάσκει την προφορά ακολουθώντας τη μέθοδο της Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ. Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Ηµεροµηνία: Κυριακή 26 Απριλίου 2015 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ. Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Ηµεροµηνία: Κυριακή 26 Απριλίου 2015 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 015 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Ηµεροµηνία: Κυριακή 6 Απριλίου 015 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1 Θέµα 1 ο 1. Το διάγραµµα του διπλανού σχήµατος παριστάνει τη χρονική µεταβολή της αποµάκρυνσης ενός σώµατος που εκτελεί απλή αρµονική ταλάντωση. Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4 η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ Επώνυµο / Όνοµα: Ηλικία: Ηµερ. Γεν: Ηµεροµηνία πρώτης συνάντησης: ιεύθυνση: Τηλ: Παραποµπή από: Προηγούµενη αξιολόγηση Πού; Πότε; Ποιος; Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ 4ωρο Τ.Σ. Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ίας νου ω αραγ ου π ς ν θεση ης κειµέ ν. κ θούν έ υ ς ο ω ψ η λ τ τ ι η ίλ ία έχε ακο εµά Περι θοδολογ α της περ πτυξη θ οτήτων ί ά ν ε M θοδολογ ατική αν απάνω ε η

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μ ΑΪΟΥ 2002 2004 Δ ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Π ΕΡΙΛΗΨΗ: Η μελέτη αυτή έχει σκοπό να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει τα ευρήματα που προέκυψαν από τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ, ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρώιμες ενδείξεις - Πρόληψη

ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ, ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρώιμες ενδείξεις - Πρόληψη ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ, ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρώιμες ενδείξεις - Πρόληψη ΕΠΕΑΕΚ, τίτλος έργου «Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών στα Προβλήματα λόγου και Ομιλίας» Υπεύθυνος Προγράμματος: ράκος Γεώργιος,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Πολυμέσων. Ενότητα # 4: Ήχος Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής

Τεχνολογία Πολυμέσων. Ενότητα # 4: Ήχος Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής Τεχνολογία Πολυμέσων Ενότητα # 4: Ήχος Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες

ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες ΑΚΤΙΝΕΣ v6.0 Εκπαιδευτικό λογισμικό για παιδιά με ειδικές ικανότητες και κινητικές δυσκολίες Μαρία Καραβελάκη Αναλύτρια Εκπαιδευτικών Συστημάτων ΙΝΤΕ*LEARN Τεχνολογίες Αιχμής στην Εκπαιδευτική Πράξη, 4

Διαβάστε περισσότερα

Θέ α: ωσ ή ια ροφή και άσκηση ια ο ς εφήβο ς.

Θέ α: ωσ ή ια ροφή και άσκηση ια ο ς εφήβο ς. 4ο Ε Α α ο σίο Α' ίο 4-2015 ρε νη ική ρ ασία Θέ α: ωσ ή ια ροφή και άσκηση ια ο ς εφήβο ς. 4η Ο ά α 1ο Τ τ ά η ο Y ο ώτη α: ι ές α ές άσ ησης ια ο ς φήβο ς. Γενικές αρχές άσκησης: Εί η Άσ ησης Ια ι ός

Διαβάστε περισσότερα

3 η Ενότητα. Φωνητική παραγωγή

3 η Ενότητα. Φωνητική παραγωγή 3 η Ενότητα Φωνητική παραγωγή 1. Εισαγωγή Η φωνητική παραγωγή αρχίζει με τη γέννηση του βρέφους. Η φωνητική οδός του παιδιού κατά τη γέννησή του ομοιάζει πολύ περισσότερο με αυτή ενός πιθήκου παρά ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων

Εισαγωγή στα χαρακτηριστικά των μικροφώνων ΕΙΔΗ ΜΙΚΡΟΦΩΝΩΝ Επιμέλεια: Νίκος Σκιαδάς ΠΕ 17.13 Μουσικής Τεχνολογίας Το μικρόφωνο πήρε την ονομασία του από τον Ντέιβιντ Χιουζ, ο οποίος επινόησε μια διάταξη μεταφοράς ήχου που ήταν τόσο ευαίσθητη, που

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΙ

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΙ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΙ ΘΕΜΑ 1 ο (βαθµοί 2) Σώµα µε µάζα m=5,00 kg είναι προσαρµοσµένο στο ελεύθερο άκρο ενός κατακόρυφου ελατηρίου και ταλαντώνεται εκτελώντας πέντε (5) πλήρης ταλαντώσεις σε χρονικό

Διαβάστε περισσότερα

[γála], [nisos], [cípos],[cení], [círos], [típos], [cerós], [ómos], [kalà], [cerí]

[γála], [nisos], [cípos],[cení], [círos], [típos], [cerós], [ómos], [kalà], [cerí] Οδηγίες για τις εξετάσεις ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ (ΦΦΓ01) ιδάσκων: ιονύσης Γούτσος (Α-Λ) Στις γραπτές εξετάσεις θα περιλαµβάνονται 4 υποχρεωτικά θέµατα. Στο πρώτο θέµα θα ζητηθεί ο ορισµός βασικών γλωσσολογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο φύλλο απαντήσεών σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013 2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Κατεύθυνση: ΠΡΑΚΤΙΚΗ Κλάδος: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Μάθημα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Τάξη: A Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ποροΐων Σερρών

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ποροΐων Σερρών Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ποροΐων Σερρών 2ο Πανελλήνιο Σεμινάριο Ήχος και Φύση Προτεινόμενες Ασκήσεις Προετοιμασίας για Συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς Ιωάννα Ετμεκτσόγλου, Λέκτορας Μουσικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Δυσκολίες στην ανάγνωση Τα θεωρητικά μέρη του δικτύου οπτικής αναγνώρισης λέξεων και οι εκτιμώμενες θέσεις τους στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου του έμπειρου

Διαβάστε περισσότερα

Doppler Radar. Μεταφορά σήµατος µε την βοήθεια των µικροκυµάτων.

Doppler Radar. Μεταφορά σήµατος µε την βοήθεια των µικροκυµάτων. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 101 10. Άσκηση 10 Doppler Radar. Μεταφορά σήµατος µε την βοήθεια των µικροκυµάτων. 10.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Ε. Κολέζα, Γ. Βρέταρος, θ. Δρίγκας, Κ. Σκορδούλης Εισαγωγή Ο εκπαιδευτικός κατά τη διάρκεια της σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ. Οι αριθμοί πέρα απ τους κανόνες

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ. Οι αριθμοί πέρα απ τους κανόνες ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Οι αριθμοί πέρα απ τους κανόνες Οι αριθμοί πέρα απ τους κανόνες Γιάννης Καραγιαννάκης Copyright Γιάννης Καραγιαννάκης Eκδότης: Διερευνητική Μάθηση, Αθήνα 2012 Επιμέλεια: Γιάννης Καραγιαννάκης

Διαβάστε περισσότερα

Ã. ÁÓÉÁÊÇÓ ÐÅÉÑÁÉÁÓ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΘΕΜΑ 1 ο

Ã. ÁÓÉÁÊÇÓ ÐÅÉÑÁÉÁÓ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΘΕΜΑ 1 ο Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ ο Στι ερωτήσει - 4 να γράψετε στο τετράδιό σα τον αριθµό των ερώτηση και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Τροχό κυλίεται πάνω σε οριζόντιο

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Β' ΦΑΣΗ Α ΚΥΚΛΟΥ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ. Κ. Μπονίδης, υπεύθυνος Πρακτικής Άσκησης σε συνεργασία με τις Φ. Τολούδη, Γ. Λώλου και Ό.

Β' ΦΑΣΗ Α ΚΥΚΛΟΥ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ. Κ. Μπονίδης, υπεύθυνος Πρακτικής Άσκησης σε συνεργασία με τις Φ. Τολούδη, Γ. Λώλου και Ό. Β' ΦΑΣΗ Α ΚΥΚΛΟΥ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΕ 2015 Κ. Μπονίδης, υπεύθυνος Πρακτικής Άσκησης σε συνεργασία με τις Φ. Τολούδη, Γ. Λώλου και Ό. Δημητρίου Η β φάση του Α Κύκλου υλοποιείται κατά το εαρινό εξάμηνο από

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ζεύγος «Β - Δ». ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΊΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία

ζεύγος «Β - Δ». ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΊΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΊΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Θέμα : «Φωνολογική διαταραχή και υλικό παρέμβασης για το ζεύγος «Β - Δ». Επιβλέπων Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

γ. είναι η απόσταση που διανύει το κύμα σε χρόνο T, όπου Τ η περίοδος του κύματος.

γ. είναι η απόσταση που διανύει το κύμα σε χρόνο T, όπου Τ η περίοδος του κύματος. ΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΥΜΑΤΑ Ερωτήσεις ποαπής επιογής Οδηγία: Για να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις ποαπής επιογής αρκεί να γράψετε στο φύο απαντήσεων τον αριθμό της ερώτησης και δεξιά από αυτόν το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική για Μηχανικούς

Φυσική για Μηχανικούς Φυσική για Μηχανικούς Ηχητικά Κύματα Εικόνα: Τα αυτιά του ανθρώπου έχουν εξελιχθεί να ακούν και να ερμηνεύουν ηχητικά κύματα ως φωνή ή ως ήχους. Κάποια ζώα, όπως το είδος αλεπούς με τα αυτιά νυχτερίδας,

Διαβάστε περισσότερα

Ήχος. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 04-1

Ήχος. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 04-1 Ήχος Χαρακτηριστικά του ήχου Ψηφιοποίηση με μετασχηματισμό Ψηφιοποίηση με δειγματοληψία Κβαντοποίηση δειγμάτων Παλμοκωδική διαμόρφωση Συμβολική αναπαράσταση μουσικής Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 4.1 Τι ονομάζουμε σύνθεση αρμονικών ταλαντώσεων;

ΟΠΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 4.1 Τι ονομάζουμε σύνθεση αρμονικών ταλαντώσεων; Σύνθεση ταλαντώσεων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 4.1 Τι ονομάζουμε σύνθεση αρμονικών ταλαντώσεων; 4.2 Να γίνει η σύνθεση δύο απλών αρμονικών ταλαντώσεων ίδιας συχνότητας, ίδιας διεύθυνσης, διαφοράς φάσης μεταξύ τους φ,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Ερευνώντας τις ερμηνείες φοιτητών και τις διδακτικές πρακτικές εκπαιδευτικών σε θέματα σχετικά με την έννοια της περιοδικότητας Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ Επιστημονική υπεύθυνη:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη. Φωνητική. Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας

Εισαγωγή στη. Φωνητική. Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας Εισαγωγή στη Φωνητική Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας Ιανουάριος 2003 Περιεχόµενα 1 Εισαγωγή 1 1.1 Φθόγγοι..................................... 2 1.2 Ορθογραφία.................................. 3 1.3 Φωνήµατα....................................

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Όταν το πλήθος των παρατηρήσεων είναι μεγάλο, είναι απαραίτητο οι παρατηρήσεις να ταξινομηθούν σε μικρό πλήθος ομάδων που ονομάζονται κλάσεις (class intervals). Η ομαδοποίηση αυτή γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 5 5.0 ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ

ΕΝΟΤΗΤΑ 5 5.0 ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 5 5.0 ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ανάγκη των ανθρώπων για ασύρματη επικοινωνία από απόσταση έδωσε το έναυσμα στους επιστήμονες της εποχής, πριν περίπου 116 χρόνια, να ασχοληθούν περαιτέρω με την εξέλιξη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Συστηματική Παρατήρηση της Εκπαιδευτικής Παρατήρησης

Τίτλος Μαθήματος: Συστηματική Παρατήρηση της Εκπαιδευτικής Παρατήρησης Τίτλος Μαθήματος: Συστηματική Παρατήρηση της Εκπαιδευτικής Παρατήρησης Κωδικός Μαθήματος: ΠΑ0200 Διδάσκων: Δόμνα Κακανά [dkakana@uth.gr] Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 3 ο & 4 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ Gottfried Schubert 0.11.2010

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ Gottfried Schubert 0.11.2010 ΚΥΚΛΟΣ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ Gottfried Schubert 0.11.2010 1 of 45 2 of 45 Η μουσική ακουστική ασχολείται με την παραγωγή και αντίληψη της μουσικής. Τμήματα της μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

«Λογοθεραπευτική παρέμβαση σε

«Λογοθεραπευτική παρέμβαση σε «Λογοθεραπευτική παρέμβαση σε παιδιά με βαρηκοΐα-κώφωση» Σπουδαστής: Σιώμος Χρήστος Α.Μ. : 12728 ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ AYTIOY Το αυτί περιλαμβάνει το αισθητήριο όργανο της ακοής και της ισορροπίας του σώματος και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Επιμόρφωσης για τη Φυσική Αγωγή: Επιμόρφωση Νηπιαγωγών & Εκπαιδευτικών ΠΕ11 Α & Β φάση

Οδηγός Επιμόρφωσης για τη Φυσική Αγωγή: Επιμόρφωση Νηπιαγωγών & Εκπαιδευτικών ΠΕ11 Α & Β φάση 2011 2012 Οδηγός Επιμόρφωσης για τη Φυσική Αγωγή: Επιμόρφωση Νηπιαγωγών & Εκπαιδευτικών ΠΕ11 Α & Β φάση Επιστημονικό Πεδίο: Σχολική & Κοινωνική Ζωή Ανδρέας Γ. Αυγερινός Συντονιστής για τη Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ηχοπροστασία Ήχος Ήχος είναι καθετί που ακούμε. Ο ήχος γενικότερα υπήρξε ένα μέσο έκφρασης και πληροφόρησης του ανθρώπου με το περιβάλλον του. Ο ήχος ανήκει στο φυσικό περιβάλλον του ανθρώπου. Με την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα