1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι"

Transcript

1 Αναστασία Καλάη-Μουζάκη Υπ. δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας Στέλιος Μουζάκης Πολιτικός Μηχανικός, Ιστοριοδίφης Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι και Άγιος Γιάννης στον Πέλικα, Μαρούσι Παρατηρήσεις στον εικονογραφικό τύπο, την τεχνοτροπία και την τεχνική των τοιχογραφιών τους ΜΕΡΟΣ Α Τυπολογικές-μορφολογικές παρατηρήσεις 1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι ΟΙ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ με τις οποίες θα ασχοληθούμε δεν είναι άγνωστες στους ερευνητές. Ο Άγιος Αθανάσιος 1 στο Λιόπεσι έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο μνημείο (πίν. 1β). Είναι ξυλόστεγη τρίκλιτη βασιλική με ενιαία δίριχτη στέγη. 2 Η μορφή της είναι ιδιότυπη γιατί έχει χτιστεί πάνω στα λείψανα μεγάλης παλαιοχριστιανικής βασιλικής 3 της οποίας σώζεται μεγάλη κυκλική αψίδα του ιερού. Χαρακτηριστικό στοιχείο της τοιχοδομίας της είναι η άφθονη χρήση παλαιοτέρων αρχιτεκτονικών μελών αλλά και ενεπιγράφων επιτυμβίων στηλών. 4 Η γενική μορφή της παλαιοχριστιανικής βασιλικής, τα θεμέλια της οποίας διακρίνονται γύρω από την εκκλησία, έχει ήδη μελετηθεί 5 (πίν. 1α). 1. Κατέχει τις συντεταγμένες 3.Ξ 114 στο Ρ.Σ.Α. μνημείων και αρχαιολογικών χώρων του Ιωάννη Τραυλού (1974). 2. Χαρ. Μπούρας Αθηνά Καλογεροπούλου Ρένα Ανδρεάδη, Εκκλησίες της Αττικής, Αθήνα 1969, Ό.π., 244 πίν., XXV. 4. A. Milchhofer, ΑΜ 12 (1887), 95-7 αρ. 79, 91. IG II , H. Mobius, ΑΜ 49 (1924), Ευθ. Μαστροκώστας, Αρχαιολογική Εφημερίς, 1956, Ευθ. Μαστροκώστας, Αρχαιολογική Εφημερίς, 1961, Χρονικά, 15 αρ. 45, 46.

2 330 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ Σε κάτοψη η διαμόρφωση του τριμερούς ιερού της είναι αρκετά ιδιότυπη. Στη βορινή πλευρά η πρόθεση ακολουθεί τη διαμόρφωση της μεγάλης, διαμέτρου 10,00 μ. κυκλικής αψίδας, της παλαιοχριστιανικής βασιλικής από την οποία αφίσταται το κεντρικό τμήμα όπου διαμορφώνεται και ημικυκλική, εσωτερικά και εξωτερικά, κόγχη. Τέλος, η νότια πλευρά του ιερού διασπάται σε δύο τμήματα, ακολουθώντας μέχρις ενός σημείου τα υπάρχοντα θεμέλια της αψίδας και στη συνέχεια τους στυλοβάτες του μεσαίου κλίτους της αρχικής βασιλικής. Από τα υπάρχοντα στοιχεία οι μελετητές του μνημείου τοποθετούν την ανέγερση του Αγίου Αθανασίου στον 17ο αιώνα. 6 Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι τοιχογραφίες της αφού σώζονται σε τέσσερα επάλληλα στρώματα. Όλα χρονολογούνται μέσα στην τουρκοκρατία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες του κτιστού τέμπλου, οι οποίες χρονολογούνται ακριβώς το Το υπόλοιπο, ορατό σύνολο τοποθετείται από τους ίδιους ερευνητές, επίσης, στα τέλη του 18ου αιώνα (πίν. 2). 2. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα Η δεύτερη εκκλησία στην οποία θα αναφερθούμε είναι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στον Πέλικα του Μαρουσιού 7 (πίν. 3). Και αυτή είναι γνωστή στους ερευνητές. 8 Όμως κανένας δεν παρουσίασε ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική μορφολογική και τυπολογική μελέτη και, πολύ περισσότερο, σχέδια. Είναι μονόκλιτη καμαροσκέπαστη βασιλική 9 με ελαφρά οξύκορφο ημικυλινδρικό θόλο (σχέδ. 1). Σχεδόν ορθογώνια σε κάτοψη, έχει εσωτερικές διαστάσεις, 6. Χαρ. Μπούρας Αθηνά Καλογεροπούλου Ρένα Ανδρεάδη, ό.π., Στο χάρτη του Ιωάννη Τραυλού (1974) φέρεται υπό στοιχεία 16, Η Αν. Ορλάνδος, ΕΜΜΕ, τχ. 3 (1933) 201. Γ. Γκητάκος, Η εν Αμαρουσίω μονόκλιτος καμαροσκέπαστος βασιλική του Αγίου Ιωάννου (Πέλικα), Αθήναι Φώτης Κόντογλου, «Τα ρημοκκλήσια του Μαρουσίου», Περιοδικόν Στεγαστικού Ταμιευτηρίου της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος, τχ. 110 (1979). Το ίδιο κείμενο με την επιμέλεια της Θ. Μαυραντή δημοσιεύτηκε στην Αμαρουσία της και στην έκδοση του Ιστορικού Λαογραφικού Μουσείου Δήμου Αμαρουσίου Εκκλησίες και Θρησκευτική ζωή στο παληό Μαρούσι, επιμ. Γ. Σαρηγιάννης, Μαρούσι 1994, Τέλος Δ. Μασούρης, «Η θρησκευτική ζωή στο Μαρούσι», στην ίδια έκδοση, ό.π., 54, με αριθμ. περιγραφής Χρησιμοποιώ τον όρο μονόκλιτος βασιλική όπως έχει ήδη επικρατήσει στην ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία, παρά τις αμφιβολίες πολλών. Σε παλαιότερες μελέτες μου χρησιμοποιούσα τον όρο «μονόχωρος δρομικός ναός», όπως τον είχε καθιερώσει ο καθ. Ν. Μουτσόπουλος (Στ. Μουζάκης, Βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες της Τήλου, Αθήνα Στ. Μουζάκης, Οι μεταβυζαντινές εκκλησίες περιοχής Ασπροπύργου και η σημασία τους για την ιστορική έρευνα του χώρου, Ασπρόπυργος 1992, 518, 519). Για τη γενικότερη βιβλιογραφία επί του όρου βλ. Γ. Δημητροκάλλης, Άγνωστοι βυζαντινοί ναοί Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας, 2, Αθήνα 1998, 21 σημ. 1.

3 ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΣΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΛΙΚΑ, ΜΑΡΟΥΣΙ 331 χωρίς την ημικυκλική κόγχη, 7,23 3,61 μ., δηλαδή εμβαδόν 10 26,10 μ 2 και λόγο πλευρών 0,50 = 1:2. 11 Είναι μια αναλογία που συναντάται 12 κυρίως σε βυζαντινές βασιλικές 13 και σε μονόκλιτους σταυρεπίστεγους ναούς του ΙΓ και ΙΔ, κυρίως, αιώνα, 14 δεν παύει όμως να εμφανίζεται και αργότερα. 15 Το ύψος της μέχρι το κλειδί του ελαφρά οξύκορφου θόλου από το υπάρχον πλακόστρωτο, αρχικό, δάπεδο είναι 3,80 μ. Ο λόγος ύψους πλάτους μάς δίδει τιμή 1,03 εμφανίζεται μάλλον ογκώδης. Η τοιχοποιία της, όπως διακρίνεται κάτω από τα γαλακτίσματα της ασβέστου είναι αργολιθοδομή μαζί με τεμάχια πλίνθων και έχει πάχος περίπου 0,55 μ. Η ημικυκλική εσωτερικά κόγχη του ιερού έχει πλάτος 2,13 μ. και βέλος 1,06 μ., ενώ η κτιστή Αγία Τράπεζα καλύπτει τον κύλινδρό της σε ύψος 0,96 μ. Καταλαμβάνει το 0,60 μ. της ανατολικής πλευράς και έχει τοποθετηθεί εκτός του κατά μήκος άξονά της, εξαιτίας της δημιουργίας της ημικυκλικής κόγχης πρόθεσης (0,60 0,80 μ.) επί του ανατολικού τοίχου. Το κέντρο του ημικυκλίου απέχει 0,40 μ. από τον κατά μήκος άξονά του. Εξωτερικά, η ελαφρά ακανόνιστη τρίπλευρη αψίδα, με επιτόπου μέτρηση εμφανίζει γωνίες 131, γεγονός που μας οδηγεί στο να τις θεωρήσουμε πλευρές κανονικού οκταγώνου 16 αντί του συνήθους κανονικού ημιεξαγώνου. 17 Στο βορινό τοίχο, στη συναρμογή του με τον ανατολικό, υπάρχει ημικυκλική, επίσης, κόγχη διακονικού (0,36 0,80 μ.). 10. Το εμβαδόν της την τοποθετεί μάλλον στις μεσαίου μεγέθους εκκλησίες του τύπου της. Ν. Μουτσόπουλος, Η Παληάχωρα της Αιγίνης, Αθήνα 1962, 197 και πίνακα Β, σ Πρβλ. Ν. Μουτσόπουλος, ό.π., 189 πίνακα β, Άγιος Δημήτριος (17ος) με αναλογίες πλευρών 2,10. Ενώ η αναλογία κάτοψης είναι 0,48. Οι εκκλησίες της Παληάχωρας δεν εμφανίζουν αναλογία 1: Ό.π., 189, με πλησιέστερες τιμές το 1,93 του Σωτήρος και 2,10 του Σταυρού και Αγίου Δημητρίου, όλες του 17ου αιώνα. 13. Για τις μονόκλιτες βυζαντινές βασιλικές που εμφανίζουν αναλογία 1:2, βλ. Γ. Δημητροκάλλης, Άγνωστοι..., 2, Αθήνα 1998, 21 σημ Όπου η αναλογία κάτοψης των μονόκλιτων σταυρεπίστεγων κυμαίνεται από 1:1,40 μέχρι 1:3,05, όμως τον ΙΓ και ΙΔ αιώνα η συνήθης αναλογία είναι 1:2. Για τη βιβλιογραφία βλ. Γ. Δημητροκάλλης, ό.π., 24 σημ Βλ. πρόχ. Άγιος Ιωάννης Σεπολίων (17ος-18ος), Αν. Ορλάνδος, ΕΜΜΕ, ό.π., Ήδη από τη βυζαντινή εποχή έχουν επισημανθεί τρίπλευρες κόγχες που ανήκουν σε κανονικό οκτάγωνο ή και σε άλλο κανοικό πολύγωνο. Βλ. Γ. Δημητροκάλλης, Άγνωστοι..., ό.π., 1 (1990) 256, εικ Α. Ορλάνδος, «Βυζαντινοί ναοί της Ανατολικής Κορινθίας», ΑΒΜΕ, 1 (1955) 72, εικ. 21, ταξιάρχης Σοφικού, επίσης Γ. Δημητροκάλλης, Άγνωστοι βυζαντινοί..., ό.π., 2 (1998) 79, 299, 355. Στην κατασκευή του κανονικού οκταγώνου οι γωνίες είναι Στους ναούς της Ηπειρωτικής Ελλάδας, δηλαδή στους ναούς της Ελλαδικής Σχολής κατά τους μεσοβυζαντινούς και παλαιολόγειους χρόνους, το εξωτερικό περίγραμμα της κόγχης του Ιερού έχει μορφή κανονικού (ημι)εξαγώνου. Χ. Μπούρας, Ιστορία της αρχιτεκτονικής, 2, Αθήνα 1994, 234. Πρέπει να σημειώσουμε ότι η χάραξη του κανονικού ημιεξαγώνου είναι πολύ εύκολη, αφού η πλευρά του εξαγώνου είναι ίση με το ήμισυ της διαμέτρου της κόγχης.

4 332 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ Μια ακόμη κόγχη είναι διανοιγμένη στο χώρο του ιερού, στο νότιο τοίχο, τραπεζοειδούς μορφής (0,41 0,58 μ.) όπου στο βάθος της ιστορείται ο Άγιος Νικόλαος ο Νέος ο εν Βουναίνη. 18 Παριστάνεται νέος χωρίς γένια με κοντά σγουρά μαλλιά, σύμφωνα με τον γνωστό εικονογραφικό του τύπο. Με το δεξί κρατεί σταυρό ενώ φέρει το αριστερό προ του στήθους. 19 Η παράσταση δεν αναφέρεται από τον ερευνητή Δ. Σοφιανό μεταξύ των γνωστών απεικονίσεων σε τοιχογραφίες εκκλησιών της Αττικής. Επίσης και η αντίστοιχη της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στο Πικέρμι που, όπως έχουμε επισημάνει σε ιδιαίτερη μελέτη μας, είναι η παλαιότερη γνωστή στο χώρο της Αττικής. Ο κατά μήκος άξονας της εκκλησίας στρέφεται 10 προς δυσμάς. Είναι δηλαδή εκτός των συνηθισμένων και ανεκτών αποκλίσεων. 20 Το στενό μονόλοβο παράθυρο της κόγχης τοποθετημένο στον άξονα, πλάτους μόλις 0,15 μ. εξωτερικά, διευρύνεται εσωτερικά και φθάνει στα 0,35 μ., ενώ βρίσκεται 0,50 μ. υψηλότερα από την Τράπεζα. Όμως στο χώρο του κυλίνδρου υπάρχει και δεύτερο όμοιο παράθυρο με διαστάσεις εξωτερικά 0,08 μ. και εσωτερικά 0,30 μ., το οποίο βρίσκεται στα 0,85 μ. ψηλότερα του προηγουμένου και έχει ύψος 0,56 μ. Όπως διακρίνεται από τον τρόπο κτισίματός του εξωτερικά στην κόγχη και τα δύο έχουν κατασκευαστεί εξ αρχής (πίν. 4). Τίθεται όμως το ερώτημα γιατί αυτός ο περίεργος προσανατολισμός. Συνήθως μια τέτοια λύση δινόταν σε εκκλησίες που ανεγείρονταν σε πλαγιές όπου όμως και στην περίπτωση αυτή πολλές φορές, όταν η απόκλιση ήταν μεγάλη, δημιουργούσαν ιερό κάθετα σχεδόν στον κατά μήκος άξονα. 21 Υπάρχουν ελάχιστες περιπτώσεις επίσης όπου η θέση αυτή επιβαλλόταν από την αμυντική διάταξη των 18. Δημ. Σοφιανός, «Ο Άγιος Νικόλαος ο Νέος της Βουναίνης (Ι αι.). Προσθήκη», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά, 2 (1986), Στην Αττική απαντάται στην Αγία Τριάδα στο Κορωπί, στον Άγιο Αθανάσιο Κουβαρά (μέσα 18ου αιώνα), Άγιο Πέτρο Κορωπίου (β μισό 17ου αιώνα), Μεταμόρφωση Σωτήρα στο Πικέρμι (1547/8 η παλιότερη γνωστή, βλ. Στέλ. Μουζάκης Αναστασία Καλάη-Μουζάκη, Η Επιστημονική Συνάντηση ΝΑ. Αττικής, Κορωπί 1997, πρακτικά (υπό έκδοση). 19. Δημ. Σοφιανός, «Ο Άγιος Νικόλαος ο Νέος της Βουναίνης (Ι αι.). Συμπληρωματικά στοιχεία, ανέκδοτα αγιολογικά κείμενα Μαξίμου (1620) κ.ά.», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά, 2 (1986), Ι. Κουμανούδης, Η λαϊκή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική της νήσου Θήρας, Αθήνα 1960, 11-2 και εικ. 11 και Ν. Μουτσόπουλος, Η Παληάχωρα..., ό.π., 184, εικ. 59, με χαρακτηριστική περίπτωση την Αγία Κρυφτή (16ος-17ος αιώνας). Στέλιος Μουζάκης, Οι μεταβυζαντινές εκκλησίες της περιοχής Ασπροπύργου και η σημασία τους για την ιστορική έρευνα του χώρου, Ασπρόπυργος 1992, όπου και η βιβλιογραφία. 21. Βλ. Ν. Μουτσόπουλος, Η Παληάχωρα..., ό.π., Αλλά και Στέλ. Μουζάκης Αναστασία Καλάη, «Το χωριό Μάζι του Μεγάλου Δερβενίου της Μεγαρίδας και οι εκκλησίες του. Προσπάθεια τοπογραφικού και χρονικού εντοπισμού του κατά τους μέσους χρόνους και την Τουρκοκρατία», ΣΤ ΣΙΛΑ, Μέγαρα 1994, πρακτικά (υπό έκδοση) όπου και η κάτοψη της ερειπωμένης εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου (μέσα του 16ου αι.). Ακόμη Στέλ. Μουζάκης, «Το χωριό Μάζι του Μεγάλου Δερβενίου της Μεγαρίδος. Χρονικός και τοπο-

5 ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΣΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΛΙΚΑ, ΜΑΡΟΥΣΙ 333 γύρω κτισμάτων σε περιπτώσεις οικισμών. Τέλος, όταν το ιερό δεν είναι στραμμένο προς την Ανατολή, τότε στρέφεται προς αυτή μόνον το παράθυρο. 22 Στη συγκεκριμένη όμως διάταξη του Αγίου Ιωάννη κανένας λόγος δεν είναι δυνατόν να γίνει αποδεκτός. Πιθανολογούμε ότι τη συγκεκριμένη θέση την επέβαλλαν λόγοι κατασκευής. Φαίνεται ότι η εκκλησία ανεγέρθηκε πάνω στα ερείπια παλαιοτέρου κτίσματος, ίσως όχι εκκλησίας, και ακολούθησε για οικονομία υλικού τα υπάρχοντα στη θέση αυτή θεμέλια. Συνηγορεί και η παρουσία ογκολίθων στη Ν. Δυτική γωνία αλλα και γενικότερα στο δυτικό τοίχο. Έτσι κατά την ανέγερση της εκκλησίας για λόγους πλέον τάξεως και φωτισμού δημιούργησαν και δεύτερο παράθυρο το οποίο εμφανίζεται προσανατολισμένο κατά 57 προς Ανατολάς. 23 Ειδικότερα στον Άγιο Ιωάννη έχουμε παράθυρο και στον άξονα αλλά και αντίστοιχο για τον φωτισμό. 24 Οι σταθμοί και των δύο παραθύρων δημιουργούνται από τμήματα κιόνων διαφόρων διατομών. Μάλιστα του δευτέρου, του έκκεντρου παραθύρου, το λοβό του καλύπτει τμήμα πωρόλιθου. Τέλος, τρίτο παράθυρο με διαστάσεις 0,04 0,31 μ. και εσωτερικά 0,35 μ. βρίσκεται ψηλά πάνω από την κόγχη, στο τύμπανο του Ανατολικού (θεωρητικά) τοίχου. Σημαντικό τέλος μορφολογικό στοιχείο αποτελεί το υπάρχον στη δυτική πλευρά πάνω από την ψηλή ύψους 1,86 μ. είσοδο, προσκυνητάρι 25 (πίν. 5). Αυτό δημιουργείται από εξέχον τοξωτό πλαίσιο συνολικού βάθους 0,50 μ. που στηρίζεται σε μαρμάρινα επίκρανα και επάνω φέρει αετωματώδη επίστεψη. Οι παραστάδες έχουν πλάτος 0,33 μ. και εξέχουν κατά 0,21 μ. Το συνολικό ύψος του μέχρι την κορυφή είναι 1,30 μ. και καλύπτεται με κεράμους. Το επίκρανο της δεξιάς παραστάδας κοσμείται με φύλλα ακάνθου, επαρχιακής τέχνης. Τεμάχιο μαρμάρου φέροντος ραβδώσεις έχει χρησιμοποιηθεί ως πρέκι της εισόδου, ενώ πάνω του τμήμα πλίνθου συνδέει τις δύο παραστάδες. Εσωτερικά δύο ξύλινοι κορμοί συμπληρώνουν το πάχος του τοίχου (σχέδ. 2). Τέλος, πάνω στην κορυφή της αετωματώδους επίστεψης υπάρχει στενή φωτιστική θυρίδα. γραφικός εντοπισμός του κατά τους μέσους χρόνους και την Τουρκοκρατία», Βυζαντινός Δόμος, 7 (1994) 66-7 όπου και η περιγραφή τους. 22. Ι. Κουμανούδης, «Παρατηρήσεις επί της αρχιτεκτονικής και της Κατασκευής τινών Μεταβυζαντινών ναών. Η σημασία των», Τεχνικά Χρονικά XXXVII (1968) 29 ακόμη Χ. Δημητρόπουλος, Οι εκκλησίες της Κέας, Θεσσαλονίκη 1983, 305, Η τιμή αυτή τοποθετεί την ανέγερση της εκκλησίας κατά τα τέλη Μαΐου, βλ. Ι. Κουμανούδης, Η λαϊκή..., ό.π., εικ Γ. Δημητροκάλλης, Άγνωστοι βυζαντινοί..., ό.π., 2 (1998) 68-9, Παναγία Παυσολύπη. 25. Παρόμοια προσκυνητάρια συναντάμε ήδη από τη βυζαντινή εποχή σε εκκλησίες της Αττικής, όπως Άγιος Πέτρος στα Καλύβια, αλλά και κατά την Τουρκοκρατία. Για τα μνημεία βλ. Nafsika Coumbaraki-Panselinou, Saint-Pierre de Kalyvia Kouvara et la chapelle de la Vierge de Merenta, Θεσσαλονίκη 1976, 43-5 όπου και η σχετική βιβλιογραφία.

6 334 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ Στο βάθος της κόγχης στο τύμπανο, εικονίζεται ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, κατενωπίω ευλογών με τη δεξιά, ενώ με το αριστερό κρατεί ειλητάριο. Εκατέρωθεν στην εσωτερική παρειά των παραστάδων διακρίνονται οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ Γαβριήλ. Στο άνω μέρος του τόξου ιστορείται φυλλοφόρος Σταυρός με τα σύμβολα του Πάθους. Ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και αξιοπρόσεκτα είναι τα ακιδογραφήματα 26 που διασώζονται σε παραστάσεις και για τα οποία έχω μιλήσει εκτενέστατα σε άλλο Συνέδριο. 27 Ολοκληρώνοντας τις τυπολογικές και μορφολογικές παρατηρήσεις στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη στον Πέλικα περνάμε στις κοινές εικονογραφικές παρατηρήσεις. Β ΜΕΡΟΣ Τα εικονογραφικά σύνολα του Αγίου Αθανασίου στο Λιόπεσι και του Αγίου Ιωάννη στον Πέλικα Στον Άγιο Αθανάσιο οι μελετητές του αναφέρουν ότι διατηρεί τοιχογραφίες σε τέσσερα στρώματα και ότι οι υπάρχουσες σήμερα παραστάσεις παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ενώ επισημαίνουν ότι προέρχονται από χέρι λαϊκού ζωγράφου με πλούσιο ψυχισμό, όμως χωρίς μεγάλη πρωτοτυπία. 28 Τέλος δημοσιεύουν και ορισμένες από τις τοιχογραφίες. 29 Προσεκτική όμως παρατήρηση αυτών πείθει ότι δεν πρόκειται για έργο ενός μόνον ζωγράφου. Όταν μελετήσει κάποιος το μνημείο και τις υπάρχουσες συγκεκριμένες τοιχογραφίες, μεταξύ αυτών και τις δημοσιευόμενες, αποδεικνύεται ότι δεν αποτελούν μέρος ενός συνόλου αλλά τμήματα διαφόρων φάσεων. Δηλαδή άλλες εντάσσονται στο τέταρτο, 30 άλλες στο δεύτερο 31 και άλλες στο πρώτο στρώμα. Ταυτόχρονα όμως αποτελούν και έργα περισσοτέρων του ενός ζωγράφων. 26. Ακιδογραφήματα λέγονται τα διάφορα σχέδια τα οποία συναντάμε χαραγμένα πάνω στους τοίχους ή τις τοιχογραφίες και τα οποία έχουν δημιουργηθεί με κάποιο αιχμηρό αντικείμενο. Σαφώς διακρίνονται κατά το περιεχόμενό τους από τα χαράγματα (graffiti). Για τη βιβλιογραφία βλ. Στέλ. Μουζάκης, «Το αγίασμα του Αγίου Ρηγίνου στη Σκόπελο και τα ακιδογραφήματά του», Θεσ. Ημερ. 37 (2000) Στέλ. Μουζάκης, «Σχόλια σε ανέκδοτα ακιδογραφήματα εκκλησιών της Αττικής. Μια προσπάθεια εικαστικής, λαογραφικής και εθνολογικής προσέγγισής τους», Η ΣΙΛΑ, Μαρούσι Μαΐου 1999, πρακτικά (υπό έκδοση), όπου γίνεται για πρώτη φορά αναφορά στην προσπάθεια ταξινόμησης και δημιουργίας ενός corpus των ακιδογραφημάτων των εκκλησιών του χώρου της Αττικής. 28. Χαρ. Μπούρας Αθηνά Καλογεροπούλου, Ρένα Ανδρεάδη, ό.π., Ό.π., εικ Στον νότιο τοίχο δίπλα στον Άγιο Αθανάσιο. 31. Τεταρτοσφαίριο της κόγχης του ιερού, τμήμα βορινού τοίχου.

7 ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΣΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΛΙΚΑ, ΜΑΡΟΥΣΙ 335 Αντίθετα, το εικονογραφικό σύνολο του Αγίου Ιωάννη στον Πέλικα αποτελεί ενιαίο έργο ενός ζωγράφου ο οποίος το δούλεψε ακολουθώντας παλαιότερα πρότυπα. Στις παραστάσεις τονίζονται ιδιαίτερα οι αρμονικοί χρωματισμοί, ενώ φαίνεται ότι γνωρίζει τη χρήση των χρωμάτων, εφαρμόζοντας τη συμφωνία των αντιθέτων τόνων, που συνοδεύουν τις σκληρές πτυχώσεις των ενδυμάτων. Τοποθετούνται από διάφορους ερευνητές στα μέσα του 16ου αιώνα. 32 Στην παρούσα εργασία θα μας απασχολήσουν οι απεικονίσεις του Αγίου Αθανασίου στο Λιόπεσι, κυρίες αυτές που καλύπτουν τον δυτικό τοίχο, στο κεντρικό κλίτος και στα δύο πλάγια κλίτη του (πίν. 6). Στο κεντρικό κλίτος πάνω από την είσοδο βρίσκονται η Προδοσία, η Σταύρωση και η Κατάβαση του Ιησού από τον Σταυρό. Στο τριγωνικό τύμπανο σώζονται δύο προφήτες, ενώ δεξιά, εισερχόμενοι, αδιάγνωστος Άγιος και αριστερά η Έγερση του Λαζάρου. Στην ίδια ζώνη, στον δυτικό τοίχο του νότιου κλίτους, η Βαϊοφόρος και η Βάπτιση. Εικονογραφικές-τεχνοτροπικές παρατηρήσεις Η Έγερση του Λαζάρου Πρόκειται για παράσταση πολυπρόσωπη. Στο κέντρο της ψηλά, ανάμεσα στα σχηματοποιημένα βουνά που τέμνονται και συγκλίνουν, εικονίζονται αρχιτεκτονήματα με πύργο και επάλξεις. Αναγνωρίζεται η Βηθανία απ όπου εξέρχονται δώδεκα Ιουδαίοι με τα χαρακτηριστικά λευκά καλύμματα της κεφαλής όσες και οι φυλές του Ισραήλ. Στο μέσο και αριστερά της εικόνας παρίσταται ο Ιησούς με ερυθρό σκούρο χιτώνα και κυανόχρωμο ιμάτιο. Με το αριστερό του κρατεί τυλιγμένο ειλητόν (;) και βαδίζει προς τα δεξιά όπου εικονίζεται ο Λάζαρος. Τον Ιησού που εμφανίζεται σε μεγαλύτερη κλίμακα με ένσταυρο φωτοστέφανο ακολουθούν οι μαθητές του εκ των οποίων διακρίνονται ολόσωμοι οι Πέτρος, Ιωάννης και Θωμάς 33 αγένειος, ενώ από τους υπόλοιπους διακρίνεται μόνον το άνω μέρος της κεφαλής των. Ο Λάζαρος παριστάνεται μετά την εντολή «Λάζαρε, δεύρο έξω» και την προτροπή «λύσατε αυτόν και άφετε υπάγειν», όρθιος μπροστά από το μνημείο 34 περιδεμένος «σουδαρίω» του οποίου τα δεμένα «κειρίαις» χέρια και πόδια του σπεύδει 32. Μ. Χ. Γκητάκος, Η εν Αμαρουσίω..., ό.π., Η παρουσία του Θωμά βεβαιώνεται από επιγραφές σε τοιχογραφίες της Καππαδοκίας (βλ. και Ιωάννης, ια, 16). 34. Στην εικονογραφική παράδοση της Μακεδονίας εμφανίζεται εντός σαρκοφάγου J. Millet, Recherches sur l iconographie de l Evangelie, Παρίσι 1916, Για τη σχετική βιβλιογραφία βλ. Αναστασία Τούρτα, Οι ναοί του Αγίου Νικολάου στη Βίτσα και του Αγίου Μηνά στο Μονοδένδρι, Αθήνα 1991, 79, σημ. 402.

8 336 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ και λύνει ένας από το πλήθος, ο οποίος έκπληκτος προ του θαύματος στρέφει την κεφαλή προς τον Ιησού. Έτερος σηκώνει και αποθέτει με τα χέρια του τον λίθο που έφραζε το μνήμα. Οι δύο αδελφές του Λαζάρου Μάρθα και Μαρία εικονίζονται γονυκλινείς μπροστά στα πόδια του Ιησού, σε μια προσπάθεια πιθανόν σφουγγίσματος των ποδιών Του. Όμοια ιστορείται η σκηνή και στον Άγιο Ιωάννη τον Πέλικα. Ίδια διάταξη των προσώπων παρατηρούμε και στην αντίστοιχη παράσταση (πίν. 7α, β). Η ομοιότητα μεταξύ τους φθάνει μέχρι ταύτισης, αφού και στις δύο ακολουθείται ο αυτός αριθμός και η αυτή θέση εκάστου προσώπου. Ιδιαίτερα οι γύρω του μνήματος διατεταγμένες μορφές αποδεικνύουν με τη θέση και τη στάση τους ότι μπορεί να έχει χρησιμοποιηθεί το ίδιο ανθίβολο. Αξιοσημείωτη λεπτομέρεια το μαντήλι στο λαιμό της Μάρθας και οι ανασκουμπωμένες χειρίδες στους νεαρούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι συνήθως εικονίζονται δύο άνδρες οι οποίοι κυλίουν το λίθο. Ο δεύτερος λείπει και από τις δύο παραστάσεις. 35 Η παράσταση από την άποψη της λιτότητας και των επιμέρους μορφολογικών στοιχείων ακολουθεί τύπο ανάλογο με τις τοιχογραφίες του Θεοφάνη στη Μονή Αναπαυσά 36 και στη μονή της Μεγίστης Λαύρας 37 διαμορφωμένο σε κρητικές εικόνες του 15ου αι. 38 Επισημαίνουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τύπου, όπως η τοποθέτηση των Εβραίων σε δεύτερο επίπεδο, τη μορφή του τείχους της Βηθανίας και την παράλειψη της μίας ανδρικής μορφής. Θα προχωρήσουμε και στην παρουσίαση μιας ακόμη από τις υπάρχουσες πολυπρόσωπες παραστάσεις του Αγίου Αθανασίου του ίδιου στρώματος. Η Βαϊοφόρος Η ΒΑΓΙΟΦΩΡΑ, όπως αναγράφει, εικονίζεται δεξιότερα της Έγερσης του Λαζάρου στον δυτικό τοίχο του βορινού κλίτους (πίν. 8α). Στην παράσταση ο Χριστός πλησιάζει στην Ιερουσαλήμ καθισμένος σε πουλάρι. Ακολουθούν οι μαθητές με πρώτο τον Πέτρο προς τον οποίο στρέφεται και ομιλεί ο Χριστός. Πλήθος Ιουδαίων ασκεπών έχει βγει να τον προϋπαντήσει στην πύλη της Ιερουσαλήμ, ενώ πίσω τους διαγράφονται τα τείχη και η πόλη. Μπροστά στα πόδια του ζώου μερικά 35. Η μορφή παραλείπεται και στην παράσταση της Ρασιώτισσας (Γ. Γούναρης, Οι τοιχογραφίες Αγίων Αποστόλων και της Παναγίας Ρασιώτισσας, Θεσσαλονίκη 1980, Πίν. 26β). 36. M. Chatzidakis, «Recherches sur les peintres Theophane le Cretois», DOP ( ), εικ G. Millet, Monuments de l Athos. I. Les peintures, Παρίσι 1927, Ο ίδιος τύπος παράστασης χρησιμοποιείται στη συνέχεια και σε άλλες τοιχογραφίες στο Άγιον Όρος, όπως παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου της μονής Παύλου και στη Μονή Διονυσίου (ό.π., πίν & 228). Βλ. επίσης G. Millet, Recherches, ό.π., 241 και πίν Μ. Χατζηδάκης, Εικόνες της Πάτμου, Αθήνα 1977, 77, αρ. 25, πίν. 23.

9 ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΣΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΛΙΚΑ, ΜΑΡΟΥΣΙ 337 παιδιά κρατούν βάγια ή στρώνουν στο έδαφος ρούχα. Δύο άλλα βρίσκονται στο δέντρο που εικονίζεται στη μέση της σκηνής. Το ένα είναι χωμένο στο φύλλωμα, το άλλο σκαρφαλώνει στον κορμό. Η σύνθεση διαφοροποιείται από τις παλαιότερες αποδόσεις του θέματος τόσο στα έργα του Θεοφάνη και των συνεχιστών του στον Άθω, όσο και σε τοιχογραφίες εκκλησιών της Ηπείρου και άλλων περιοχών ως προς την απεικόνιση του ζώου το οποίο εικονογραφείται να προχωράει με ανορθωμένο κεφάλι και του Πέτρου που ακολουθεί σε κάποια απόσταση, ενώ λείπει από την ομάδα και η γυναικεία μορφή που υψώνει το παιδί της. Στην αντίστοιχη παράσταση του Αγίου Ιωάννη (πίν. 8β), αποδίδονται όλα αυτά ακριβώς τα ελλείποντα στοιχεία από την αντίστοιχη του Αγίου Αθανασίου, ακολουθεί δηλαδή την κρητική σχολή, όπως και στην Έγερση του Λαζάρου. Θα παραμείνουμε λόγω του χρόνου μόνον σ αυτές τις παραστάσεις. Χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στην τέχνη του άγνωστου ζωγράφου του Αγίου Ιωάννη στον Πέλικα διακρίνονται στην παράσταση της Έγερσης του Λαζάρου, στον Ευαγγελιστή Ιωάννη το Θεολόγο, στον αδιάγνωστο ολόσωμο άγιο στην άντυγα του τόξου, στον προφήτη Ιεζεκιήλ και στον Άγιο Μερκούριο. Είναι φανερές οι ομοιότητες στο σχήμα του προσώπου, στο σχεδιασμό των χαρακτηριστικών, στην απόδοση των μαλλιών. Στενή τυπολογική συνάφεια παρουσιάζει ο Προφήτης Ιεζεκιήλ με τον Προφήτη Ηλία του Αγίου Ιωάννη στο σχήμα του προσώπου, στον τονισμό του σχήματος του ματιού και στο πλάσιμο. Οι συνθέσεις του είναι ισόρροπα οργανωμένες. Ιδιαίτερα η θέση των αρχιτεκτονημάτων στη σύνθεση αποδεικνύει επίγνωση του ρόλου των. Δεν παρερμηνεύονται όπως λ.χ. στη Βαϊοφόρο, τη Σταύρωση και την Αποκαθήλωση του Αγίου Αθανασίου. Δημιουργεί μορφές μάλλον εύσωμες όπου αναδεικνύονται οι όγκοι και οι κινήσεις με ρεαλιστικές έντονες πτυχώσεις των υφασμάτων. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες παραστάσεις όπου οι μορφές επίσης εύσωμες, εμφανίζονται εντελώς επίπεδες καθώς οι πυκνές γραμμικές πτυχές και τα μεγάλα επίπεδα περιορίζουν την ανάδειξη των όγκων (πρβλ. Βαϊοφόρος). Η αδιάσπαστη συνέχεια του στρώματος και ο ενιαίος χαρακτήρας στη σύλληψή του, παρά τις διαφορές που παρατηρούνται σε μέρη του διάκοσμου συνηγορούν ώστε να δεχθούμε ότι αυτός εικονογραφήθηκε όχι σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, αλλά το πιθανότερο με διαφορετικούς ζωγράφους του ίδιου συνεργείου (πίν. 9α, β). Δεν αποκλείεται, δηλαδή, η τοιχογράφηση του πρώτου στρώματος του Αγίου Αθανασίου να πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο, 39 όμως από διαφορετικής ικανότητας και εμπειρίας ζωγράφους οι οποίοι εργάστηκαν με την επίβλεψη και το συντονισμό του ζωγράφου του τοιχογραφικού συνόλου του Αγίου Ιωάννου στον Πέλικα. 39. Άλλωστε τα διαστήματα ήσαν πολύ μικρά. Από ένα μέχρι δύο μήνες.

10 338 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ Για να αναγνωριστεί ο αριθμός των ζωγράφων και τα έργα τους σίγουρα απαιτείται ειδικότερη εξαντλητική μελέτη. Είναι όμως βέβαιο ότι οι τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη και του πρώτου στρώματος του Αγίου Αθανασίου εμφανίζουν μια εικονογραφική συνάφεια με κοινά εξωτερικά μορφολογικά στοιχεία που φθάνουν και τις αγιολογικές επιγραφές και τα οποία αποτελούν ουσιώδη γνωρίσματα εικονογραφικού εργαστηρίου (πίν. 10α, β). Αναφέρουμε στολές πολυτελείς στρατιωτών (Σταύρωση, Προδοσία), ο τρόπος απόδοσης των βουνών με βραχώδη άνδηρα στις κορυφές και ομαλές πλαγιές, που σχεδιάζονται με μαλακές καμπύλες γραμμές. Το εικονογραφικό στοιχείο της Βάπτισης, όπου ο Χριστός πατεί σε μικρή στρογγυλή πλάκα 40 στον Πέλικα (πίν. 11α), δυστυχώς στον Άγιο Αθανάσιο έχει καταστραφεί, το κυριότερο τα ανθρωπόμορφα βουνά της Βάπτισης του Ιησού Χριστού στον Άγιο Αθανάσιο (πίν. 11β) και τέλος απεικονίσεις αγίων σεβαστών σε τοπική θρησκευτική παράδοση, όπως του Αγίου Νικολάου του Νέου του Εν Βουναίνη που εικονογραφείται στον Άγιο Ιωάννη στον Πέλικα. Οι ρίζες του ζωγράφου και του συνεργείου του αναγνωρίζουμε ότι έχουν άμεση σχέση με το καλλιτεχνικό ρεύμα το οποίο εκδηλώνεται στην Ήπειρο την τρίτη δεκαετία του 16ου αιώνα και εξαπλώνεται στη συνέχεια σ ολόκληρο το χώρο της ΒΔ Ελλάδας, δηλαδή την τοπική σχολή της ΒΔ Ελλάδας του 16ου αιώνα 41 (πίν. 12α, β, γ, δ). Δεν είναι στοιχείο πρωτόγνωρο. Ήδη έχει κάνει την εμφάνισή της στη μονή Γαλατάκη στην Εύβοια (1566) και στη λιτή του Αγίου Μελετίου στον Κιθαιρώνα (τελευταίο τέταρτο του 16ου αι.). Μάλιστα από το 1969, ο αείμνηστος Μ. Χατζηδάκης είχε επισημάνει την παρουσία της, την οποία χαρακτήρισε ως «σχολή Θηβών» από τη θηβαϊκή καταγωγή τριών από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της, 42 τη γνώμη του οποίου ακολουθούν και νεότεροι ερευνητές Για την αλληγορία του βλ. Αναστασία Τούρτα, ό.π., 191, όπου και αναφορά στα μνημεία. Σχετική είναι και η παράσταση του βύθιου δράκοντα στο κάτω μέρος της πρόθεσης, στον Πέλικα. 41. Θεμελιακό για το θέμα είναι το έργο της Μυρτάλης Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπινών και η πρώτη φάση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής, Αθήνα 1983, όπου εξετάζονται οι ρίζες της σχολής αυτής, τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της γνωρίσματα και επισημαίνονται τα στάδια εξέλιξής της. Σχετικά με το χαρακτηρισμό της άλλοτε αναφέρεται ως τοπική ηπειρώτικη σχολή και άλλοτε ως τοπική στην ηπειρωτική Ελλάδα σχολή. Σημαντικό επίσης είναι το βιβλίο του M. Garidis, La peinture murale dans le monde Orthodoxe après la chute de Byzance ( ) et dans sous domination et vainqueur, Αθήνα Μ. Χατζηδάκης, «Ο ζωγράφος Φράγγος Κοντάρης», ΔΧΑΕ, περ. Δ/Ε (1969), Ε. Δεληγιάννη-Δωρή, «Die Nandmalereien der Liteder Klosterkirche von Hosios Meletios», Miscel. Byz. Monac., Μόναχο 1975, 154 κ.εξ. Γ. Γούναρης, Οι τοιχογραφίες..., ό.π., 176 κ.εξ.

11 ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΣΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΛΙΚΑ, ΜΑΡΟΥΣΙ 339 Την παρουσία εικονογραφικών συνεργείων της Β. Ελλάδας κατά τον 16ο αιώνα στην Αττική την είχαμε επισημάνει και σε παλαιότερη εργασία μας, εδώ, στην προηγούμενη Η Επιστημονική Συνάντηση, όταν μιλούσαμε για την εικονογράφηση της εκκλησίας της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Πικέρμι, οι τοιχογραφίες της οποίας είναι ακριβώς χρονολογημένες στο 1548/9. Είχαμε επισημάνει τότε ότι «ο ζωγράφος χρησιμοποιεί κατά βάση στοιχεία και πρότυπα της μακεδονικής σχολής και θα μπορούσαμε να δεχθούμε ότι προέρχεται από το Βορειοελλαδικό χώρο, ίσως έχοντας φθάσει στο χώρο μας ακολουθώντας τις μετακινήσεις των ποιμένων, διαμέσου των οποίων διαδόθηκε η λατρεία και ο εικονογραφικός τύπος του Αγίου Νικολάου του Νέου...», 44 γεγονός το οποίο επαληθεύτηκε από τη συνεχιζόμενη έρευνά μας. Συμπερασματικά Πιστεύουμε ότι αποδείχτηκε μέσα στις λίγες αυτές γραμμές, με αρκετή πειστικότητα, η άμεση σχέση του ζωγράφου του Αγίου Ιωάννη στον Πέλικα με τον αντίστοιχο ζωγράφο του εργαστηρίου που δούλεψε τις τοιχογραφίες του α στρώματος του δυτικού τοίχου του Αγίου Αθανασίου στο Λιόπεσι, ίσως και σ άλλες γειτονικές εκκλησίες. Επισημάνθηκε για πρώτη φορά η παρουσία ενός ακόμη αγνώστου από άλλη πηγή, εικονογραφικού εργαστηρίου που δούλεψε στο χώρο της Αττικής στο τέλος του 16ου μέχρι τις αρχές του 17ου αιώνα. Κλείνοντας τοποθετούμε στις τελευταίες δεκαετίες του 16ου αιώνα τις τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη και πιθανόν στο γύρισμα του 17ου αιώνα την τοιχογράφηση του α στρώματος του Αγίου Αθανασίου από συνεργείο με την επιμέλεια του ίδιου ζωγράφου στον οποίο σίγουρα οφείλονται και ορισμένες από αυτές. Χρονολόγηση που ενισχύεται από την ύπαρξη χαραγμάτων που αναγράφουν «Ιωάνις 1662», «Θεολόγος 1671» πάνω σε τοιχογραφία του δεύτερου στρώματος. Επίλογος Θέλουμε, τέλος, να υπενθυμίσουμε ότι ο χώρος της Αττικής είναι γεμάτος από μνημεία που εκπροσωπούν όλες τις ιστορικές περιόδους στη μακραίωνη πορεία της. Οι περισσότερο όμως άγνωστες παραμένουν, χωρίς αμφιβολία, η βυζαντινή περίοδος και η εποχή της Τουρκοκρατίας. Μόλις τις δύο τελευταίες δεκαετίες άρχισε συστηματική έρευνα και παρουσίαση μερικών μεγάλων και σημαντικών μνημείων. Όμως κοντά σ αυτά σώζεται και ένα πλήθος από ταπεινά σε μέγεθος 44. Στέλ. Μουζάκης Αναστασία Καλάη-Μουζάκη, «Ο ναός της Μεταμόρφωσης Σωτήρος, στο Πικέρμι της Αττικής», ό.π. (υπό έκδοση).

12 340 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ κτίσματα. Αυτά έχουν κτιστεί με αγάπη, πίστη και μεράκι από άγνωστους τεχνίτες, που κατάφεραν να τους δώσουν ζωή σμίγοντας παλαιότερα με σύγχρονά τους στοιχεία με μια ζηλευτή αρμονία. Η ύπαρξη αυτών αναντίρρητα υποδηλώνει τη βαθιά πίστη και την προσήλωση των απλών ανθρώπων στη μακραίωνη παράδοσή τους και την Ορθοδοξία. Ταυτόχρονα αποτελούν τεκμήρια της οικονομικής-κοινωνικής κατάστασης αλλά και της εθνολογικής διαστρωμάτωσης των κατοίκων του συγκεκριμένου χώρου κατά τους χρόνους εκείνους. 45 Πιστεύουμε ότι και τα μικρά αυτά και παραμελημένα μνημεία έχουν πολλά να προσφέρουν, όπως αποδείξαμε, στον ερευνητή που θα σκύψει με αγάπη και ενδιαφέρον πάνω τους, καθώς και στην Ιστορία της Αττικής 46 γης γενικότερα. Έχουμε τέλος τη γνώμη ότι μια ορθή τουριστική αξιοποίησή τους θα μπορούσε να προσφέρει προστασία στα μνημεία αλλά και ευρύτερες δυνατότητες μελέτης και ψυχικής καλλιέργειας των επισκεπτών. 45. Στέλ. Μουζάκης, Το άγνωστο μικρομονάστηρο της Παναγίας-Χελιδονούς στις Αχαρνές Αττικής, 16ος αιώνας, Αχαρνές 1988, Στέλ. Μουζάκης Αναστασία Καλάη-Μουζάκη, Ο Δίκλιτος ναΐσκος της Αγίας Άννας στη Μεταμόρφωση-Κουκουβάουνες-Αττικής στη θέση Χτυπητό, Αθήνα Στέλ. Μουζάκης, Ο οικισμός Βρανά, το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου και οι εκκλησίες περιοχής Μαραθώνα, Αθήνα Στέλ. Μουζάκης, «Τα τοπωνύμια της Βούλας του Πάπα Ιννοκεντίου του Γ. Η περίπτωση της μονής του Αγίου Γεωργίου στο Βρανά του Μαραθώνα Αττικής», Τετράμηνα (Φθινόπωρο 91), Μελέτες εκκλησιών της Αττικής δημοσιεύονται και στη σειρά Εκκλησίες στην Ελλάδα μετά την Άλωση, έκδοση ΕΜΠ 1-5 ( ). Στέλ. Μουζάκης Αναστασία Καλάη-Μουζάκη, Το άγνωστο φωτάναμα της Ζωοδόχου Πηγής Χελιδονού Κηφισιάς, Αθήνα 1981, Στέλ. Μουζάκης, «Το φωτάναμα της Μονής Μουνδών στη Χίο. Συμβολή στη νησιώτικη μοναστηριακή αρχιτεκτονική», Τετράμηνα 53, Άμφισσα 1994, Στέλ. Μουζάκης, «Οι μεταβυζαντινές εκκλησίες της περιοχής Ασπροπύργου και η σημασία τους για την ιστορική έρευνα του χώρου», Β ΣΙΛΑ, Πρακτικά, Ασπρόπυργος 1992, και ανάτυπο. Στέλ. Μουζάκης, «Άγνωστη Βυζαντινή εκκλησία στη Μάνδρα Αττικής, Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος στον Κορακά», Ζ ΣΙΛΑ, Ελευσίνα 1997, Πρακτικά (σε έκδοση). Στέλ. Μουζάκης Αναστασία Καλάη-Μουζάκη, «Το χωριό Μάζι του Μεγάλου Δερβενίου της Μεγαρίδος και οι εκκλησίες του. Προσπάθεια τοπογραφικού και χρονικού εντοπισμού του κατά τους μέσους χρόνους και την Τουρκοκρατία», ΣΤ ΣΙΛΑ, Μέγαρα 1992, Πρακτικά (σε έκδοση). Στέλ. Μουζάκης, «Το χωριό Μάζι του Μεγάλου Δερβενίου της Μεγαρίδας. Χρονικός και τοπογραφικός εντοπισμός του κατά τους μέσους χρόνους και την Τουρκοκρατία», ΒΔ 7 (1994-5), Γεγονός που είχαμε επισημάνει και σε άλλες περιοχές παλαιότερα. Στέλ. Μουζάκης, «Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες της Τήλου», ΔΧ 12 (1987) και ανάτυπο (Αθήνα 1987) με χωριστή αρίθμηση. Στέλ. Μουζάκης, «Άγνωστη Βυζαντινή δίκογχη με μαυσωλείο εκκλησία στην Τήλο της Δωδεκανήσου», ΒΝΜ 15 ( ) Στέλ. Μουζάκης, Ο Άγιος Παντελεήμονας Τήλου. Αρχιτεκτονική διερεύνηση, Αθήνα 1984, ανάτυπο από το ομότιτλο βιβλίο του Χάρη Κουτελάκη, με χωριστή αρίθμηση 1-32 και αναδιπλούμενα σχέδια. Στέλ. Μουζάκης, «Η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική στα βυζαντινά Δωδεκάνησα, 4ος-αρχές 14ου αιώνα», ΒΔ 1 (1987)

13 ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΣΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΛΙΚΑ, ΜΑΡΟΥΣΙ 341 Σχέδιο 1. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα. Κάτοψη, τομές (Στ. Μουζάκης, 1988).

14 342 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ Σχέδιο 2. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα. Το προσκυνητάρι πάνω από την είσοδο και διάφορα μαρμάρινα μέλη (Στ. Μουζάκης).

15 ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΣΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΛΙΚΑ, ΜΑΡΟΥΣΙ 343 Πίνακας 1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι. α. Τομή κατά μήκος, κάτοψη β. Άποψη από νοτιοδυτικά. [Χ. Μπούρας, Α. Καλογεροπούλου, Ρ. Ανδρεάδη (1969), 244]

16 344 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ Πίνακας 2. Άγιος Αθανάσιος, εσωτερικό. Πίνακας 3. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα. Όψη από Β. Δυτικά (1988). Πίνακας 4. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα. Ανατολική όψη. Διακρίνονται τα δύο ανοίγματα (1988).

17 ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΣΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΛΙΚΑ, ΜΑΡΟΥΣΙ 345 Πίνακας 5. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα.Το προσκυνητάρι πάνω από την είσοδο (1988). Πίνακας 6. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι. Τοιχογραφίες του δυτικού τοίχου. Πίνακας 7α. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα. Η παράσταση της Έγερσης του Λαζάρου. Πίνακας 7β. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι. Η παράσταση της Έγερσης του Λαζάρου.

18 346 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ Πίνακας 8α. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι. Η παράσταση της Βαϊφόρου. Πίνακας 8β. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα. Η παράσταση της Βαϊφόρου. Πίνακας 9α. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι. Aδιάγνωστος άγιος Πίνακας 9β. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα. Ο Πέτρος πίσω από τον Ιησού (λεπτομέρεια της Βαϊφόρου).

19 ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΣΙ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΛΙΚΑ, ΜΑΡΟΥΣΙ 347 Πίνακας 10α. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι. Άγιος Ζωσιμάς. Πίνακας 10β. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα. Άγιος Νέστορ (λεπτομέρεια χεριού). Πίνακας 11α. Άγιος Ιωάννης στον Πέλικα. Η Βάπτιση, διακρίνεται η «πλάκα». Πίνακας 11β. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι. Η Βάπτιση, διακρίνονται τα ανθρωπόμορφα βουνά.

20 348 ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΑΗ-ΜΟΥΖΑΚΗ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΖΑΚΗΣ α. Βίτσα. Άγιος Νικόλαος. β. Ελαφότοπος. Κοίμηση Θεοτόκου. γ. Μαρούσι. Άγιος Ιωάννης, Πέλικας. δ. Λιόπεσι. Άγιος Αθανάσιος. Πίνακας 12. Λεπτομέρειες από απεικονίσεις αγίων σε διάφορα τοιχογραφικά σύνολα.

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίων Ιάσωνος και Σωσιπάτρου ΚΕΡΚΥΡΑ

Ιερός Ναός Αγίων Ιάσωνος και Σωσιπάτρου ΚΕΡΚΥΡΑ Ιερός Ναός Αγίων Ιάσωνος και Σωσιπάτρου ΚΕΡΚΥΡΑ Μάριος Χειμαριός Μάριος Χειμαριός, Κέρκυρα, Ιερός Ναός Αγίων Ιάσωνος και Σωσιπάτρου (Αρχιτεκτονική/ Ιστορία ) www.24grammata.com1 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Δ: Υστεροβυζαντινή Τέχνη (1204-1453) Αρχιτεκτονική-Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη 1. Περιγραφή Ο ανεµόµυλος της καταγραφής βρίσκεται στο χωριό Απείρανθος, που υπάγεται διοικητικά στον ήµο ρυµαλίας της νήσου Νάξου. Η βασική λειτουργία του ήταν η παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική Κοινότητα Περίκλειας

Τοπική Κοινότητα Περίκλειας Τοπική Κοινότητα Περίκλειας Σε υψόµετρο 580 µέτρων και µεταξύ των βουνών Τζένας και Πάικου, µόλις 7,5 χιλιόµετρα από τα ελληνοσκοπιανά σύνορα, σαν από θαύµαα κρατήθηκε ζωντανή η Περίκλεια, από τη συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ναός του Αγίου Στεφάνου

Ο ναός του Αγίου Στεφάνου Ο ναός του Αγίου Στεφάνου Ο ναός του Αγίου Στεφάνου βρίσκεται σε ένα ύψωμα στη βορειοανατολική πλευρά της Καστοριάς. Η χρονολόγησή του μνημείου είναι προβληματική καθώς δεν υπάρχουν πληροφορίες από επιγραφές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Ιστορία Κατασκευών Ενότητα 3.3: Θολοδομικά Συστήματα Θολοδομικά συστήματα στο Βυζάντιο Δρ Σταματίνα Γ. Μαλικούτη Τμήμα Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα A: Παλαιοχριστιανική Τέχνη (2 ος αι. αρχές 7 ου αι.) - Παλαιοχριστιανική και Προεικονομαχική Εικονογραφία. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας ΕΘΝΙΚΌ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΊΟ ΑΘΗΝΏΝ ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΌ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟ Π3.2.2 Μνημείο Καλαμάτας Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας Σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός μετά τρούλου, του οποίου η κατασκευή τοποθετείται μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή Οικοδομική Ι

Παραδοσιακή Οικοδομική Ι Πανεπιστήμιο Πατρών, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Οικοδομική Τεχνολογία 1 Παραδοσιακή Οικοδομική Ι Σταύρος Μαμαλούκος Τι είναι η παραδοσιακή αρχιτεκτονική ; Τι είναι η ίδια η παράδοση ; «Παραδοσιακή» αρχιτεκτονική»

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3 Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία Μάθημα 3 Τα αρχιτεκτονικά σύμβολα αποτελούν μια διεθνή, συγκεκριμένη και απλή γλώσσα. Είναι προορισμένα να γίνονται κατανοητά από τον καθένα, ακόμα και από μη ειδικούς.

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΑΣΗ. Για για την εφαρμογή εργασιών άμεσων μέτρων στερέωσης τοιχογραφιών μεταβυζαντινών μνημείων αρμοδιότητας της Ε.Φ.Α.Φ.Ε.,στην Π.Ε. Φθιώτιδας.

ΣΥΜΒΑΣΗ. Για για την εφαρμογή εργασιών άμεσων μέτρων στερέωσης τοιχογραφιών μεταβυζαντινών μνημείων αρμοδιότητας της Ε.Φ.Α.Φ.Ε.,στην Π.Ε. Φθιώτιδας. ΝΑ ΑΝΑΡΤΗΘΕΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Λαμία 26 Νοεμβρίου 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & Αρ.Πρωτ.: 6161 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ & ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα Oι πυραμίδες που έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα, αποτελούν μοναδικά δείγματα πυραμιδικής αρχιτεκτονικής στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μορφή τους, η αρχιτεκτονική τους, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Ιστορία Κατασκευών Ενότητα 4.3: Αρχιτεκτονικές - οικοδομικές λεπτομέρειες αστικών κτιρίων 19 ου αιώνα στην Ελλάδα. Μελέτη περίπτωσης:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Πλατάνι Αχαΐας

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Πλατάνι Αχαΐας ΕΘΝΙΚΌ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΊΟ ΑΘΗΝΏΝ ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΌ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟ Π3.2.2 Μνημείο Αιγίου Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Πλατάνι Αχαΐας Μονόχωρος τρίκογχος μετά τρούλου και τριμερή νάρθηκα ναός, του οποίου η κατασκευή τοποθετείται

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Τίρυνθας

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Τίρυνθας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ. Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου...

ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ. Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου... ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου... Ας ξεκινήσουμε με το Ωδείο... Το ρωμαϊκό Ωδείο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά για την Κρητική σχολή 3 Τεχνοτροπία 5 Εικόνες.9 Πηγές, συνεργασία, επικοινωνία 13 2 Γενικά για την Κρητική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΡΙΚΕΡΙ: ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού»

«ΤΡΙΚΕΡΙ: ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού» «ΤΡΙΚΕΡΙ: ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΣΗ «ΕΛΑΦΡΟΠΑΤΗΤΑ» Οργάνωση: Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα Αχαρνών.

Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα Αχαρνών. 67 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Στα πλαίσια του μαθήματος: Τοπικής Ιστορίας Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα Αχαρνών. Μια ματιά στο ΧΘΕΣ και στο ΣΗΜΕΡΑ. Θανάτη Φωτεινή Γ1 Σχολικό Έτος : 2012-2013 Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΟΥΛΙΚΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ``ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ``Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΟΥΛΙΚΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ``ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ``Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΟΥΛΙΚΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ``ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΟΡΦΩΝ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ``Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΝ ΟΛΥΜΠΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΑΦΡΟΔΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΒΟΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ. Βόλος Αρ. Πρωτ.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΒΟΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ. Βόλος Αρ. Πρωτ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΒΟΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ Βόλος Αρ. Πρωτ.: ΠΡΟΣ: Τον Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου Σας διαβιβάζω το υπ

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΑΙΑΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΩΝ ΑΧΑΡΝΩΝ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΑΙΑΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΩΝ ΑΧΑΡΝΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΑΙΑΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΩΝ ΑΧΑΡΝΩΝ ΔΗΜΟΣ ΑΧΑΡΝΩΝ 2012 1 ΑΓΙΟΙ ΣΑΡΑΝΤΑ ΜΑΡΤΥΡΕΣ Τύπος Ναού: Τετρακιόνιος ναός με τρούλο. Θέση: Δυτικά των Αχαρνών, στο ομώνυμο ύψωμα.

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ΝΟΤΙΑ ΚΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΚΛΙΤΥΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ΝΟΤΙΑ ΚΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΚΛΙΤΥΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ΝΟΤΙΑ ΚΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΚΛΙΤΥΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Project ΑΝΝΑ ΑΝΕΜΟΓΙΑΝΝΗ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΑΝΕΜΟΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΙΑ ΑΡΓΥΡΙΟΥ ΤΑΒΙΘΑ ΓΡΑΜΜΑΤΟΠΟΥΛΟΥ ΝΟΤΙΑ ΠΛΑΓΙΑ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΝΟΤΙΑ ΚΛΙΤΥΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Η νότια πλαγιά της Ακρόπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟ: ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟΥ

ΕΡΓΟ: ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟΥ ΕΡΓΟ: ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟΥ ΘΕΣΗ : ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟ- ΧΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΤΕΧΝΙΚΗ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1. ΘΕΣΗ ΟΙΚΟΠΕΔΟΥ 2. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΙΚΟΠΕΔΟΥ 3. ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι Οι αριθμοί αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να μελετήσουμε τον τρόπο που σημειώνονται οι αριθμοί που αποδίδουν στα σχέδια τις διαστάσεις του αντικειμένου. Οι γραμμές διαστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

Στο εν λόγω τεύχος παρουσιάζονται οι εκλαϊκευμένες κατευθύνσεις δόμησης σε τέσσερα παραρτήματα, ως εξής:

Στο εν λόγω τεύχος παρουσιάζονται οι εκλαϊκευμένες κατευθύνσεις δόμησης σε τέσσερα παραρτήματα, ως εξής: 3.4 Ειδικό τεχνικό τεύχος οδηγός με εκλαϊκευμένες κατευθύνσεις δόμησης Στο εν λόγω τεύχος παρουσιάζονται οι εκλαϊκευμένες κατευθύνσεις δόμησης σε τέσσερα παραρτήματα, ως εξής: Παράρτημα Ι. Α. Ενδεικτικό

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΦΑΓΕΙΩΝ, ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΩΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ»

«ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΦΑΓΕΙΩΝ, ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΩΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δ/ΝΣΗ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ «ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη Βελβεντό - Αξιοθέατα Ευρύτερη Περιοχή (οδηγός & υπόµνηµα) Προτεινόµενες ιαδροµές (χάρτες διαδροµών) velvento.gr σύντοµος οδηγός επισκέπτη 1 velvento.gr σύντοµος

Διαβάστε περισσότερα

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ α. Αρχειακή έρευνα β. Βιβλιογραφική έρευνα γ. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει.

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει. Πέντε χιλιόμετρα από τα στενά των Τεμπών, ανηφορίζοντας κανείς μπορεί να δει να ξεπροβάλουν τα Αμπελάκια Λάρισας, η Ιστορική Κοινότητα των Αμπελακίων όπως έχει επικρατήσει. Βρίσκεται στους πρόποδες του

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΧΟΙΡΟΚΟΙΤΙΑΣ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ ΕΝΕΤΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. Γενικά. Επιφάνεια σχεδίασης. Όργανα σχεδίασης

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. Γενικά. Επιφάνεια σχεδίασης. Όργανα σχεδίασης ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γενικά Τα περισσότερα στοιχεία αυτού του κεφαλαίου είναι γνωστά στους φοιτητές. Η εκ νέου παράθεσή τους στο παράρτημα γίνεται για λόγους υπενθύμισης και πιο ολοκληρωμένης παρουσίασης. Στην ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τα φύλλα εργασίας προέρχεται εξολοκλήρου από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Διαβάζουμε: Οι Κυκλάδες οφείλουν το όνομά τους στη γεωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ. υπαίθρια αμφιθεατρική κατασκευή ημικυκλικής κάτοψης γύρω από μια κυκλική πλατεία

ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ. υπαίθρια αμφιθεατρική κατασκευή ημικυκλικής κάτοψης γύρω από μια κυκλική πλατεία ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ υπαίθρια αμφιθεατρική κατασκευή ημικυκλικής κάτοψης γύρω από μια κυκλική πλατεία Μέρη αρχαίου θεάτρου σκηνή: ορθογώνιο, μακρόστενο κτίριο προσκήνιο: στοά με κίονες μπροστά από τη

Διαβάστε περισσότερα