ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 471. ΜΕΡΟΣ ΣΤ' Εκπαίδευση και καλλιτεχνική έκφραση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 471. ΜΕΡΟΣ ΣΤ' Εκπαίδευση και καλλιτεχνική έκφραση"

Transcript

1 ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 471 ΜΕΡΟΣ ΣΤ' Εκπαίδευση και καλλιτεχνική έκφραση

2 472 6Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

3 Επενδύοντας μουσικά ιστορίες, μύθους και παραμύθια Σοφία Αγγελίδου Εκπαιδευτικός μουσικής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, υποψήφια Διδάκτορας Τμήματος Μουσικών Σπουδών Ιονίου Πανεπιστημίου Ζωή Διονυσίου Λέκτορας Μουσικής Παιδαγωγικής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιονίου Πανεπιστημίου Πολλοί εκπαιδευτικοί, ακόμα και όταν έχουν συστηματικές μουσικές γνώσεις, συνήθως διστάζουν να πειραματιστούν και να δημιουργήσουν μουσική στην τάξη τους, στερώντας από τον εαυτό τους και από τους μαθητές τους ένα μεγάλο κομμάτι της μουσικής τους έκφρασης. Εφόσον η μουσικότητα υπάρχει σε κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από τις μουσικές του γνώσεις (Blacking 1995), πιστεύουμε ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει και να εκφραστεί με μουσική. Η προηγούμενη συστηματική ενασχόλησή του με τη μουσική βοηθά, αλλά δεν είναι καθοριστική για τις δραστηριότητες που προτείνουμε. Αυτό που είναι καθοριστικό σε κάθε τάξη ή ομάδα είναι η διάθεση για παιχνίδι και για πειραματισμό με τους ήχους. Επιλέξαμε να ασχοληθούμε με τη μουσική επένδυση ιστοριών, πιστεύοντας ότι η μουσική δίνει διαφορετικό ύφος και διάσταση σε κάθε αφήγηση. Η μουσική, ως συμβολική μορφή επικοινωνίας, μπορεί να προσφέρει ποικίλους τρόπους έκφρασης, ερμηνείας, προβληματισμού, εμπλουτίζοντας έτσι σημαντικά το λόγο και τα μηνύματα που προσλαμβάνονται από αυτόν. Στη μουσική αγωγή που στηρίζεται σε έξι βασικές μουσικές δραστηριότητες: α) τραγούδι, β) ακρόαση, γ) κίνηση, δ) εκτέλεση οργάνων, ε) μουσική δημιουργία (αυτοσχεδιασμός και σύνθεση), στ) γραφή και ανάγνωση (Σέργη 1982, Campbell & Kassner 1995, Μακροπούλου & Βαρελάς 2001), η μουσική επένδυση ιστοριών μπορεί να προσφέρει έδαφος για δημιουργική εργασία σε κάθε άξονα δραστηριοτήτων. Οι ιστορίες, οι μύθοι και τα παραμύθια είναι πάντα ελκυστικά για τα παιδιά, γιατί τους εισάγουν σε έναν κόσμο γεμάτο φαντασία, μαγεία και δράση. Μεταφέρουν τον ακροατή σε έναν κόσμο διαφορετικό, όπου οι πρωταγωνιστές είναι άλλοτε υπεράνθρωποι όπως θεοί, ημίθεοι και ήρωες, άλλοτε άνθρωποι που συναναστρέφονται φανταστικά πλάσματα, κάνουν χρήση μαγικών αντικειμένων και ταξιδεύουν σε τόπους μυθικούς. Ο κόσμος των αφηγήσεων, που τα παιδιά έχουν τόσο ανάγκη, βρίσκεται μακριά από την καθημερινή τους ζωή. Γι αυτό άλλωστε παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γι αυτά και τα συγκινεί, προσφέροντάς τους ένα παράθυρο σε διαφορετικούς κόσμους. Στην εύπλαστη ηλικία των παιδιών οι αφηγήσεις εμπλέκουν το αληθινό με το φαντασιακό, δίνοντας άλλη διάσταση στην καθημερινότητά τους. Οι ιστορίες, οι μύθοι και τα παραμύθια μπορούν να χρησιμοποιηθούν μέσα στην τάξη τόσο για να ψυχαγωγήσουν τα παιδιά όσο και για να τα διδάξουν και να τα διαπαιδαγωγήσουν. Ο παιδαγωγικός ρόλος των αφηγηματικών έργων γίνεται ακόμα ισχυρότερος όταν τα παιδιά από την απλή ακρόαση των έργων περάσουν στη βιωματική προσέγγισή τους. Κάθε ιστορία μπορεί να εκφέρεται με προφορικό ή γραπτό λόγο, μέσα από θεατρικά δρώμενα, χορό, κίνηση, εικαστικά

4 474 6Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ και γενικά με κάθε μορφή έκφρασης. Εμείς εστιάσαμε στο πώς όλα αυτά μπορούν να ζωντανέψουν μέσα από τη μουσική. Στο εργαστήριο αυτό διερευνήσαμε πώς μπορούμε να επενδύσουμε μουσικά λογοτεχνικές ιστορίες, μύθους από την ελληνική μυθολογία και λαϊκά παραμύθια. Η μουσική, με ή χωρίς δραματοποίηση, συμβάλλει στη μαγική αυτή διάθεση, μεταφέροντας τα παιδιά στο φανταστικό χώρο και χρόνο του μύθου και της ιστορίας. Οι δραστηριότητες που επιλέχθηκαν μπορούν να εφαρμοστούν σε παιδιά κάθε ηλικίας, Προσχολικής, Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, ή ακόμα σε και ενήλικες. Χρησιμοποιήσαμε τη φωνή μας, ήχους του σώματος, μουσικά όργανα της τάξης, αυτοσχέδια μουσικά όργανα και φυσικά το τραγούδι. Παρακάτω γίνεται μια σύντομη αναφορά σε τρόπους μουσικής επένδυσης του λόγου, δίνονται κάποιοι άξονες και αναφέρονται ενδεικτικές δραστηριότητες και στη συνέχεια περιγράφεται το βιωματικό εργαστήριο. 1. Μουσική επένδυση Μουσική επένδυση είναι η επένδυση με μουσική ενός κειμένου, μιας ιστορίας, μιας αφήγησης, δρώμενου, ενός εικαστικού έργου κτλ. Δεν πρόκειται για μουσική υπόκρουση, ούτε για προσθήκη έτοιμης μουσικής στο κείμενο που χρησιμοποιείται κάθε φορά. Αντιθέτως, πρόκειται για μια πιο ενεργητική και δημιουργική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία κάνουμε μουσική για να εκφραστούμε, να δημιουργήσουμε, να αποδώσουμε μουσικά μέρη της ιστορίας. Στόχος της μουσικής επένδυσης, όπως τη χρησιμοποιούμε εδώ, είναι η δημιουργία μουσικής που να είναι πρωτότυπη, να ταιριάζει με τους χαρακτήρες, τις εικόνες και τα συναισθήματα που περιγράφονται στο δοσμένο κάθε φορά κείμενο και κυρίως να προέρχεται από τα ίδια τα παιδιά. Τα μέλη της ομάδας μπορούν να δουλέψουν ατομικά, σε μικρές ή μεγάλες ομάδες, στην τάξη ή στο σπίτι. Θεωρούμε ότι η μουσική επένδυση προσφέρει ιδανικές συνθήκες για ομαδική εργασία στην τάξη, όπου τα παιδιά μαθαίνουν να εργάζονται σε ομάδες, αξιοποιεί καθένα τα ταλέντα και τις δεξιότητές του, δοκιμάζουν, προτείνουν, ακούν, συζητούν για τη μουσική, έτσι ώστε προκύπτει συλλογικά μια μουσική δημιουργία. Σε κάθε μουσική επένδυση μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη φωνή, το σώμα μας, μουσικά όργανα, καθώς και ηλεκτρονικά μηχανήματα, που αποτελούν τα μέσα μουσικής έκφρασης (Σέργη 1984). Η φωνή είναι από τα πιο εκφραστικά μέσα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε τραγούδι και ρυθμική απαγγελία στίχων, λέξεων, φράσεων. Το σώμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα κρουστό όργανο, που αποδίδει άπειρους ήχους, γνωστούς ως κρουστά σώματος (body percussion), π.χ. χτυπήματα με παλαμάκια, δάχτυλα, μηρούς, πόδια, γόνατα, ώμους, κοιλιά κτλ. Τέλος, ως όργανα εννοούνται: τα παραδοσιακά (ιδιόφωνα, μεμβρανόφωνα, χορδόφωνα, αερόφωνα), τα όργανα συμφωνικής ορχήστρας (έγχορδα, πνευστά, κρουστά) και βέβαια τα αυτοσχέδια και κρουστά όργανα τάξης (τονικά και μη τονικά), που χρησιμοποιούνται εκτενώς στη μουσική αγωγή (μεταλλόφωνα, ξυλόφωνα, μαράκες, τύμπανα, καστανιέτες, ξυλάκια, ντέφι, κουδουνάκια, ξύστρα, quiro, καλάμι της βροχής κ.ά.). Παρακάτω παραθέτουμε τα βασικότερα είδη μουσικής επένδυσης που χρησιμοποιήθηκαν και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε κάθε παρόμοια δραστηριότητα: Ρυθμική και μελωδική απαγγελία λόγου: Μπορεί να γίνει σε λέξεις, φράσεις, ονόματα, διαλόγους και ειδικά σε μέρη του κειμένου όπου θέλουμε να δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση. Μπορεί να συνδυαστεί με ήχους του σώματος που τονίζουν κάποια σημεία των λέξεων ή των φράσεων, με διαφοροποιήσεις στην ένταση, στη χροιά και στο ρυθμό και, τέλος, με μελοποίηση. Μουσικά μοτίβα: Τα μουσικά μοτίβα μπορούν να αποδώσουν μουσικά κάθε χαρακτήρα, πρόσωπο ή κατάσταση που περιγράφεται στο κείμενο ή το/τα συναίσθημα/ατα που προκαλεί. Τα μοτίβα συνιστάται να είναι απλά και ξεκάθαρα, ώστε να επαναλαμβάνονται αυτούσια με το ίδιο ή διαφορετικά όργανα ή με παραλλαγές, αν χρειάζεται. Συχνά

5 ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 475 κάθε χαρακτήρας αποζητά ένα συγκεκριμένο όργανο ή συνδυασμό οργάνων για να τονιστεί το μοτίβο του. Άλλες φορές απαιτείται το ίδιο μοτίβο να παραλλάσσεται όταν υπάρχουν διαφοροποιήσεις στη διάθεση, στη ροή του έργου, στις ώρες της ημέρας, στη σειρά που εμφανίζεται κτλ. Ηχοεικόνα: Η ηχοεικόνα αποδίδει μουσικά μια εικόνα που περιγράφει το κείμενο. Συνήθως, πρόκειται για μια μουσική εικόνα, μια απεικόνιση της στιγμής, σε αντίθεση με την ηχοϊστορία, όπου η εικόνα εκτυλίσσεται σε ιστορία. Αυτό που χρειάζεται να προσέχει κάποιος είναι να δίνουμε μια όσο το δυνατόν πλήρη και περιγραφική εικόνα, που να έχει τη δύναμη να μας συνεπαίρνει σαν να τη βλέπαμε μπροστά μας. Ηχοϊστορία: Πρόκειται για μια σειρά εικόνων που εκτυλίσσονται σε ιστορία. Η ηχοϊστορία συνήθως περιγράφει μια μικρή ιστορία η οποία προέρχεται από ένα κείμενο, ποίημα ή ιστορία. Στην ηχοϊστορία δίνεται το περιθώριο να σχολιαστούν ορισμένες καταστάσεις, συναισθήματα και γεγονότα που υπάρχουν στο δοσμένο λόγο και φυσικά υπάρχει εξέλιξη στη μουσική, που αποδίδεται με διαφορές στη χρήση οργάνων, μελωδιών και μοτίβων. Σύνθεση τραγουδιού: Πάνω σε στίχους, λέξεις ή φράσεις του κειμένου μπορεί να βασιστεί το τραγούδι που θα συνθέσει η ομάδα. Οι στίχοι, η μελωδία και το ύφος του τραγουδιού είναι χρήσιμο να συνάδουν με το περιεχόμενο του κειμένου. Το τραγούδι συνήθως σχολιάζει τα τεκταινόμενα, αλλά μπορεί και να δίνει τη λύση στο μουσικό δρώμενο που προηγήθηκε ή να το προλογίζει. Όλες οι παραπάνω δραστηριότητες μπορούν να συνδυαστούν με κίνηση, με θεατρικά δρώμενα, παντομίμα, χορό κτλ. Ο John και η Elizabeth Paynter (1974) προτείνουν ένα συνδυασμό μουσικής, θεάτρου και χορού, όπου δουλεύονται και τα τρία ισόρροπα μέσα από ιστορίεςπαραμύθια. Επισημαίνουν ότι είναι απαραίτητο η ομάδα να στοχεύει σε μια πρόταση μέσα από το μουσικό-θεατρικό δρώμενο που να δίνει την επιδιωκόμενη ατμόσφαιρα, παρά να στοχεύει στο θεατρικό ρεαλισμό. Μέσα από παρόμοια διαθεματικά πρότζεκτ, όλα τα μέλη της ομάδας μπορούν να βιώσουν την καλλιτεχνική εμπειρία, μια και πολλά γνωστικά αντικείμενα μπορούν να συμβάλουν και να εμπλουτίσουν ένα μουσικοθεατρικό δρώμενο (Χρυσοστόμου 2005). Σημαντικό σε τέτοιου είδους συλλογική εργασία είναι ο εκπαιδευτικός να έχει το ρόλο καθοδηγητή στην ομάδα, να προτρέπει τα μέλη της να έρθουν σε διάλογο και επικοινωνία μεταξύ τους για το επιθυμητό αποτέλεσμα, να επεμβαίνει όσο λιγότερο γίνεται και να αφήνει την ομάδα να εξελιχθεί μέσα από το έργο και την αξιολόγησή του. Η μουσική επένδυση ιστοριών δίνει τη δυνατότητα να ζωντανέψει ο λόγος σε κάθε του μορφή: παραμύθι, ποίημα, πεζό, μύθος, ιστορία, μυθιστόρημα, καθώς και προφορική αφήγηση. Αυτό φυσικά δε σημαίνει ότι ο λόγος από μόνος του δεν έχει μουσικότητα, αλλά ότι συχνά στο σχολείο είναι πολύ ευχάριστο για τους μαθητές να ζωντανεύουν κείμενα με τη χρήση μουσικής. Η Πόλυ Βασιλάκη (2007) δίνει πολύ παραστατικά ενδεικτικές μουσικές δραστηριότητες βασισμένες σε παραμύθια που έχουν αναφορές σε μουσική. Εμείς δεν αναφερόμαστε μόνο σε ιστορίες και παραμύθια που περιέχουν ρεαλιστικές αναφορές σε μουσική, ήχους, όργανα κ.ά., αλλά σε κάθε είδους κείμενο όπου η μουσική μπορεί να γίνει βασικό συμβολικό συστατικό της δραματοποίησής του. Πιστεύουμε ότι η μουσική επένδυση κειμένου συχνά μπορεί να δημιουργήσει έντονα συναισθήματα, διάθεση για παιχνίδι και πειραματισμό, να βοηθήσει την έκφραση των συναισθημάτων των παιδιών, στη βελτίωση των ικανοτήτων τους στη μουσική και στην επικοινωνία τους. Ακολουθεί ένα ενδεικτικό πλάνο δραστηριοτήτων για μελοποιήσεις ιστοριών, ποιημάτων, παραμυθιών και περιγραφή των κυριότερων δραστηριοτήτων του εργαστηρίου. Ενδεικτικό πλάνο δραστηριοτήτων για μελοποίηση ποιήματος, κειμένου, μύθου Ο εμψυχωτής ή ένας μαθητής διαβάζει το κείμενο ή το ποίημα εκφραστικά.

6 476 6Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Η τάξη συζητά σύντομα για το θέμα του κειμένου, ποιοι χαρακτήρες εμφανίζονται, ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους, τι τους κάνει εντύπωση, τι θέλουν να τονίσουν από όσα άκουσαν. Η ομάδα βρίσκει ένα μοτίβο για κάθε χαρακτήρα ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του (τα μοτίβα πρέπει να είναι ευδιάκριτα, να ακούγονται κάθε φορά που το παραμύθι αναφέρεται σε αυτό τον ήρωα και να μπορούν να παραλλάσσονται). Προτείνονται και δοκιμάζονται διάφορα μοτίβα από τα μέλη της ομάδας με διάφορα όργανα, μέχρι να καταλήξει η ομάδα ποιο την ικανοποιεί. Καλό είναι σε κάθε μοτίβο να πρωτοστατεί ένα όργανο, που είτε ακούγεται μόνο του είτε το συνοδεύουν κι άλλα. Ενθαρρύνουμε τη χρήση φωνής. Όσο πιο είναι απλές μελωδίες, τόσο μεγαλύτερο περιθώριο για επεξεργασία έχουμε στη συνέχεια μέσα στην ιστορία. Επιλέγουμε πώς να περιγράψουμε κάποιες ειδικές καταστάσεις που εμφανίζονται στην ιστορία (π.χ., γεγονότα, φαινόμενα, συναισθήματα κτλ.). Πειραματιζόμαστε με τα όργανα μέχρι να καταλήξουμε στο πιο ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Αφηγούμαστε το κείμενο με τα μουσικά μοτίβα και τις ηχοεικόνες δοκιμαστικά. Μια ομάδα μπορεί να είναι η ορχήστρα που θα αποδώσει μουσικά την ιστορία, ενώ άλλη ομάδα να δραματοποιήσει την ιστορία. Η ομάδα αυτή πειραματίζεται με παρόμοιο τρόπο σε κάθε ένα από τα παραπάνω στάδια και πάντα σε συνεργασία με την ομάδα των μουσικών. Αξιολογούμε τη δουλειά συνολικά, διορθώνουμε μέρη ή τρόπους εκτέλεσης/ ερμηνείας. Τελική παρουσίαση: Μπορούμε να δραματοποιήσουμε την ιστορία, να την αποδώσουμε μουσικά χωρίς καθόλου αφήγηση (παντομίμα). Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε γραφικές παρτιτούρες για να θυμόμαστε την εξέλιξη της μουσικής και της κίνησης ή να ασκηθούμε σε τεχνικές αυτοσχεδιασμού. 2. Δραστηριότητες του εργαστηρίου Στο εργαστήριο που περιγράφεται χρησιμοποιήσαμε μουσική επένδυση δοσμένου λόγου βασισμένοι σε τρία παραδείγματα: ένα ποίημα, μια σύνθεση μύθων από την ελληνική μυθολογία και ένα παραμύθι δίχως τέλος). Α. Μελοποίηση ποιήματος Το πρώτο κείμενο που επιλέχθηκε για να επενδυθεί μουσικά ήταν το ποίημα του Γ. Δροσίνη «Ο Ήλιος και ο Αέρας». Ο Ήλιος και ο Αέρας Ο Αέρας θύμωσε, με τον Ήλιο μάλωσε. Ο Αέρας έλεγε «Είμαι δυνατότερος!» Kαι ο Ήλιος έλεγε: «Σε περνώ στη δύναμη!» Ένας γέρος γεωργός με τη μαύρη κάπα του στο χωράφι πήγαινε.

7 ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 477 Ο Αέρας λάλησε: «Όποιος έχει δύναμη Παίρνει από τον γέροντα Τη χονδρή την κάπα του!» Φύσησε, ξεφύσησεν, έσκασε στο φύσημα άδικος ο κόπος του. Κρύωσεν ο γέροντας και διπλά τυλίχτηκε στη χονδρή την κάπα του! Και ο Ήλιος λάλησε: «Όποιος έχει δύναμη Παίρνει από το γέροντα τη χονδρή την κάπα του!» Έφεξεν ολόλαμπρος καλοσύνη σκόρπισε κι έβγαλεν ο γέροντας τη χονδρή την κάπα του. Πάλι ξαναλάλησε: «Άκουσε και μάθε το σε περνώ στη δύναμη, γιατί πας με το κακό κι εγώ πάω με το καλό!» Γεώργιος Δροσίνης (1903) Το ποίημα αυτό, όπου περιγράφεται γλαφυρά η σύγκρουση των στοιχείων της φύσης, προσφέρεται για μελοποίηση ακόμα και από παιδιά μικρής ηλικίας, αφού περιγράφει έντονα συναισθήματα και πράξεις (θύμωσε, μάλωσε, λάλησε, φύσησε, έσκασε κ.ά.), που εύκολα μπορούν να αναγνωριστούν και να αποδοθούν με μουσικά όργανα. Το ποίημα αρχικά διαβάστηκε μια φορά εκφραστικά από την εμψυχώτρια και ζητήθηκε από όσους συμμετείχαν να εντοπίσουν τα σημεία που θα μπορούσαν να επενδυθούν με μουσική. Προτάθηκε τα σταθερά πρόσωπα του κειμένου ο αέρας, ο ήλιος και ο γέροντας να υποδηλώνονται από συγκεκριμένα μουσικά μοτίβα και όργανα κάθε φορά που εμφανίζονται μέσα στο ποίημα. Παρατηρήθηκε ότι το τρίστιχο «Όποιος έχει δύναμη παίρνει από τον γέροντα τη χοντρή την κάπα του» επαναλαμβάνεται δύο φορές αυτούσιο μέσα στο κείμενο και είναι καθοριστικό για τον αγώνα των δύο στοιχείων της φύσης, έτσι επενδύθηκε ρυθμικά αυτή η φράση, τονίζοντας τη λέξη «δύναμη» και δίνοντας έμφαση με μια παύση στο αντικείμενο του καβγά, τη χοντρή κάπα του γεωργού (Μουσικό παράδειγμα 1). Μέσα από τη μελοποίηση του ποιήματος του Γεωργίου Δροσίνη «Ο Ήλιος και ο Αέρας» όσοι συμμετείχαν εξοικειώθηκαν με τη χρήση των κρουστών οργάνων τάξης και με τον τρόπο που αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε απλές δραστηριότητες μουσικής επένδυσης λογοτεχνικού ή ποιητικού κειμένου. Δημιούργησαν μοτίβα, επέλεξαν όργανα για κάθε μοτίβο, ξεχώρισαν τη φράση του ποιήματος με τη μεγαλύτερη έμφαση, που την απέδωσαν ρυθμικά.

8 478 6Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Μουσικό παράδειγμα 1: Απόσπασμα από το ποίημα του Γ. Δροσίνη. 2. Μελοποίηση μύθου Οι αρχαιοελληνικοί μύθοι, με την τόσο πλούσια θεματολογία τους, αναφέρονται στις πράξεις υπεράνθρωπων πλασμάτων, όπως θεοί, ημίθεοι, ήρωες κτλ., που τοποθετούνται έξω από τον ιστορικό χρόνο (Cupitt 1982, σελ. 29). Η χρήση μύθων στην εκπαιδευτική διαδικασία αποδεικνύεται ιδιαίτερα χρήσιμη, γιατί τα γεμάτα μεταφορές και αλληγορίες μηνύματά τους αναπτύσσουν τη δημιουργικότητα, τη φαντασία και την αφαιρετική σκέψη των μαθητών. Επειδή εξωτερικά μοιάζουν με παραμύθια, γίνονται εύκολα αποδεκτοί από τους μαθητές. Χωρίς να έχουν στόχο απλώς να καταδείξουν το καλό και το όμορφο, καταφέρνουν να προβληματίσουν, να γεννήσουν ερωτηματικά, να απαντήσουν και να καθοδηγήσουν τα παιδιά (Αγγελίδου & Αγγελίδου 2008, σελ. 57). Επειδή η χρησιμότητά τους στην εκπαιδευτική διαδικασία αποδεικνύεται πολύτιμη, στο εργαστήριο επιλέχθηκαν να μελοποιηθούν τρεις μύθοι που συνδέονται μεταξύ τους, ο μύθος του αποκεφαλισμού της Μέδουσας από τον Περσέα, ο μύθος της δημιουργίας του διπλού αυλού από την Αθηνά και ο μύθος του μουσικού διαγωνισμού του Απόλλωνα με τον Μαρσύα. Απόλλων, Μαρσύας, Μούσες, Βρετανικό μουσείο, Λονδίνο, αρ. ευρ Αθηνά, Περσέας και Μέδουσα, Πολυδέκτης, Μπολόνια, Museo Civico Archeologico, αρ. ευρ Η εμψυχώτρια αφηγήθηκε τους τρεις αρχαιοελληνικούς μύθους. Η αφήγηση υποστηρίχτηκε από τη χρήση εικονογραφικών μαρτυριών από αρχαιοελληνικά αγγεία, όπου απεικονίζονταν σκηνές από τους μύθους, ώστε να υπάρχουν για όσους συμμετείχαν και οπτικά ερεθίσματα των μύθων που τους ζητήθηκε να μελοποιήσουν. Χωρίστηκαν σε δύο ομάδες, μία που θα μελοποιούσε το μύθο της Μέδουσας και τη δημιουργία των αυλών και μία που θα ξεκινούσε από το δεύτερο μύθο και θα κατέληγε στο μουσικό διαγωνισμό του Απόλλωνα και του Μαρσύα. Η πρώτη ομάδα, παρόλο που κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας δυσκολεύτηκε αρκετά να αποφασίσει τον τρόπο με τον οποίο θα απέδιδε το μύθο, τον δραματοποίησε εύστοχα, προσθέτοντας λεπτομέρειες που ανέσυραν τα μέλη της από τη μνήμη τους, χρησιμοποίησαν κίνηση και επένδυσαν με μουσική κάποια στοιχεία του μύθου. Η δεύτερη

9 ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 479 ομάδα, παρόλο που στη μουσική επένδυση των μύθων χρησιμοποίησε πολλά και πλούσια μοτίβα, δεν έμεινε ικανοποιημένη από το αποτέλεσμα, πιθανόν γιατί έλειπε η κίνηση και η δραματοποίηση. 3. Μελοποίηση παραμυθιού Η τελευταία δραστηριότητα που πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια του εργαστηρίου ήταν η μουσική επένδυση του παραμυθιού Ο βασιλιάς και οι τρεις κόρες. Οι εμψυχώτριες αφηγήθηκαν την αρχή του παραμυθιού και δημιουργήθηκαν δύο ομάδες και να περιγράψουν μουσικά τους χαρακτήρες του παραμυθιού. Ακολούθησε μικρή συζήτηση για τα χαρακτηριστικά κάθε κόρης και του βασιλιά και στη συνέχεια δημιουργήθηκαν τέσσερις ομάδες, που αντιπροσώπευαν τα τέσσερα πρόσωπα του παραμυθιού. Η ομάδα που θα περιέγραφε το βασιλιά είχε το ρόλο του αφηγητή και του κριτή, ενώ είχε και την ευθύνη να δώσει τη λύση, το τέλος του παραμυθιού. Αυτοί που συμμετείχαν είχαν στη διάθεσή τους τα μουσικά όργανα, ενώ ενθαρρύνθηκαν να χρησιμοποιήσουν και τη φωνή τους. Τρεις από τις τέσσερις ομάδες συνδύασαν ποίηση και μουσική και έγραψαν τραγούδια που πολύ παραστατικά περιέγραφαν τους χαρακτήρες του παραμυθιού. Στο παρακάτω παράδειγμα παρατίθεται το εισαγωγικό τραγούδι του βασιλιά (Μουσικό παράδειγμα 2), ενώ εξαιρετικά εύστοχο ήταν και το τέλος του παραμυθιού, όπου ενώ κορυφώνεται η αγωνία για την απόφαση του βασιλιά, ο βασιλιάς πεθαίνει πριν προλάβει να ανακοινώσει ποια από τις αδελφές θα τον διαδεχθεί. Αυτή η τρίτη δραστηριότητα ολοκληρώθηκε πιο εύκολα από τις προηγούμενες, επειδή τα μέλη της ομάδας ήταν περισσότερο εξοικειωμένα με τη χρήση της μουσικής, των μουσικών οργάνων και της κίνησης. Μουσικό παράδειγμα 2: Ο βασιλιάς και οι τρεις κόρες Στιγμιότυπο από το εργαστήριο, Αθήνα, 29/3/2008. Επίλογος Στο εργαστήριο αυτό επιδιώξαμε να ασκηθεί η ομάδα στη μουσική επένδυση κειμένων (ποιημάτων, μύθων, ιστοριών) σε ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο. Η μουσική μπορεί να ζωντανέψει ένα κείμενο, να βοηθήσει τα μέλη της ομάδας να το επεξεργαστούν και να το βιώσουν καλύτερα, τους βοηθά να εκφραστούν και να δημιουργήσουν. Τέλος, τους βοηθά να καλλιεργήσουν τις δυνατότητές τους στη μουσική και τη θεατρική έκφραση.

10 480 6Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Βιβλιογραφία Blacking J. (1995), How musical is man?, University of Washington Press, London Campbell P. C. & Kassner C S. (1995), Music in childhood from pre-school through the elementary grades, Schirmer Books, New York Cupitt D. (1982), The World to come, SCM Press, London Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae, Artemis Verlag, Zurich Munchen Paynter J. & Paynter El. (1974), The dance and the drum: integrated projects in music, dance and drama for schools, Universal Edition, London Αγγελίδου Σ. & Αγγελίδου Ε. (2008), «Παίζοντας με το μύθο και τη μουσική στην Αρχαία Ελλάδα», Μουσική σε πρώτη βαθμίδα, τεύχ. 4, σελ Αργυρίου Μ. & Διονυσίου Ζ. (επιμ.) (2008), Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Μουσικής Αγωγής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης: Μεθοδολογικές και βιωματικές προσεγγίσεις των τάξεων από την Α έως και την ΣΤ Δημοτικού, Gutenberg & ΕΕΜΑΠΕ, Αθήνα Βασιλάκη Π. (2007), «Η μουσική των παραμυθιών», στο Αργυρίου Μ. & Διονυσίου Ζ. (επιμ.), Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Μουσικής Αγωγής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης: Μεθοδολογικές και βιωματικές προσεγγίσεις των τάξεων από την Α έως και την ΣΤ Δημοτικού Gutenberg & ΕΕΜΑΠΕ, Αθήνα, σελ Δροσίνης Γ. (1903), Παιδικά παραμύθια, I. N. Σιδέρης, Αθήνα Κακριδής Ι. (Εποπτ.) (1986), Ελληνική Μυθολογία,. Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα Μακροπούλου Έ. & Βαρελάς Δ. (2001), Μουσική: το πιο συναρπαστικό παιχνίδι, Fagotto, Αθήνα Σέργη Λ. (1982), Δημιουργική Μουσική Αγωγή για τα παιδιά μας, Gutenberg, Αθήνα Τιβέριος Μ. (1996), Ελληνική Τέχνη, Αρχαία Αγγεία, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα Χρυσοστόμου Σ. (2005), Η μουσική στην εκπαίδευση: το δίλημμα της Διεπιστημονικότητας, Παπαγρηγορίου-Νάκας, Αθήνα

11 Μουσική εκπαίδευση και αισθητική αγωγή: εναλλακτικές απόψεις, ερμηνείες και επιπτώσεις Μαρία Αργυρίου Εκπαιδευτικός Μουσικής Αγωγής, υποψήφια Διδάκτωρ Ιονίου Πανεπιστημίου Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Πρόεδρος της Ένωσης Εκπαιδευτικών Μουσικής Αγωγής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (EEMAΠΕ) Περίληψη Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες είναι σύνηθες να εκλαμβάνουμε τη μουσική εκπαίδευση ως μέρος της τριάδας της αισθητικής αγωγής (θέατρο, μουσική, εικαστικά). Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, πολλοί συγγραφείς εκφράζουν μερικές θεμελιώδεις απόψεις προς αυτή την κατεύθυνση, ενισχύοντας ένα καθεστώς «ορθόδοξης εκπαιδευτικής κουλτούρας». Σε ένα υγιές εκπαιδευτικό κλίμα όμως, κάθε τι ορθόδοξο θα πρέπει να υποβάλλεται σε αυστηρή εξέταση, γι αυτό με έκπληξη διαπιστώνουμε ότι η αισθητική αγωγή γίνεται το επίκεντρο «θερμών» συζητήσεων. Σκοπός της εισήγησης δεν είναι η αντιπαράθεση στη συγκεκριμένη δημόσια συζήτηση, αλλά η επανεξέταση του concept της αισθητικής αγωγής σε ό,τι αφορά τη διδασκαλία της μουσικής στα εκπαιδευτικά ιδρύματα σε σχέση με τις άλλες μορφές τεχνών. Εξαρχής είναι ξεκάθαρο ότι πολλές συζητήσεις είναι νεφελώδεις εξαιτίας του ότι όρος «αισθητική αγωγή» χρησιμοποιείται με διάφορους τρόπους και με διαφορετικό περιεχόμενο. Όπως πολλοί άλλοι όροι, στις εκπαιδευτικές διαλέξεις αποκτά διάφορες ερμηνείες. Πιο συχνά, εμπεριέχει τον τύπο της εκπαίδευσης στις τέχνες, υπηρετώντας την ανάπτυξη των παιδιών σε ένα συγκεκριμένο τρόπο σκέψης ή ευφυΐας. Στα πλαίσια μιας ανοιχτής ενόρασης όμως, η αισθητική δεν είναι απαραίτητα συνδεδεμένη με τις τέχνες, καθώς προκύπτει ως διάσταση μάθησης και εμπειρίας σε οποιαδήποτε τομέα γνώσεων. Μια τρίτη αντίληψη εγείρεται από την άποψη περί αισθητικής, η οποία την εκλαμβάνει ως διαδικασία διεξαγωγής έρευνας σχετικά με τη φιλοσοφία των τεχνών. Έτσι, η αισθητική εκπαίδευση φαίνεται να εμπεριέχει τη μελέτη θεμάτων προς συζήτηση όπως: καλλιτεχνικές έννοιες, κρίσεις, αξίες και σκοποί. Αυτές οι διαφορετικές αντιλήψεις της αισθητικής εκπαίδευσης αφορούν όχι μόνο το δημόσιο φορέα εκπαίδευσης (ΥΠΕΠΘ) και τις καλές πρακτικές της μουσικής εκπαίδευσης στα σχολεία, αλλά πρωτίστως την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Ως εκ τούτου, εγείρεται ένας αριθμός φιλοσοφικών και εκπαιδευτικών θεμάτων αλλά και προβλημάτων, τα οποία με τη σειρά τους απαιτούν θεωρητική υποστήριξη και επεξεργασία. Επιπροσθέτως, θα εξετάσουμε βασικά χαρακτηριστικά της πολιτιστικής πολιτικής, σύμφωνα με τα οποία η αισθητική εκπαίδευση βρίσκει εφαρμογή σε σύγχρονους εκπαιδευτικούς φορείς όπως: πολιτιστικοί οργανισμοί, μουσεία και χώροι ανάπτυξης ιδιωτικής καλλιτεχνικής έκφρασης.

12 482 6Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Εισαγωγή Η έκδοση του βιβλίου του David Elliot το 1995 Music Matters: A new Philosophy of Music Education αποτέλεσε αφορμή για να γίνει μια δημόσια συζήτηση σχετικά με τη φύση της αισθητικής και μουσικής εμπειρίας, της πρακτικής της μουσικής εκπαίδευσης, καθώς και για θέματα που σχετίζονται με τα παραπάνω. Ο Elliot φαίνεται τότε να προκαλεί σχετικά με εκείνο που αυτός θεωρεί επιτυχημένο στην εκπαίδευση, ότι δηλαδή η μουσική εκπαίδευση θα πρέπει να συγκαταλέγεται στην αισθητική εκπαίδευση μαζί με το θέατρο, τα εικαστικά, αλλά και το χορό, αλληλοσυμπληρώνοντας το ένα το άλλο. Άλλωστε, γι αυτόν η συγκεκριμένη θέση δεν αποτελούσε καινοτομία, καθώς πολλοί μουσικοπαιδαγωγοί για μεγάλο χρονικό διάστημα υποστήριζαν το ίδιο. Επίσης, ο Elliot θα διαφωνούσε από εδώ και πέρα με την άποψη που ήθελε να δίνεται ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός ότι οι μαθητές είναι απαραίτητο να καταλαβαίνουν, πέρα από οτιδήποτε άλλο, την ουσία του αισθητικού περιεχομένου των μουσικών έργων (Plummeridge 1998). Η αναπάντεχη για τα χρονικά δεδομένα θέση βρέθηκε αντιμέτωπη με τις απόψεις που κυριαρχούσαν τότε για τη μουσική γνώση. Ο Elliott ήθελε να κατευθύνει ξανά την προσοχή στη μουσική εκπαίδευση και πρακτική, αναδεικνύοντας την έννοια της μουσικότητας και τη σημασία της αυτενέργειας των μαθητών να «φτιάχνουν μουσική». Γι αυτόν η μουσική είναι κάτι που οι άνθρωποι «κάνουν», ενώ η μουσική γνώση προκύπτει με προγραμματισμένες διαδικασίες, καθώς προσλαμβάνεται και αναπτύσσεται έχοντας κοινωνικό περιεχόμενο. Με αυτό τον τρόπο ο Elliot άνοιξε το δρόμο για ένα δημοκρατικό διάλογο, όπου πολλές θεωρίες και απόψεις αμφισβητήθηκαν και επανεξετάστηκαν. Ήδη όμως, ο David Aspin (1996), o Bennett Reimer (1996) και ο Keith Swanwick (1996) είχαν προβεί στις δικές τους κριτικές σχετικά με την αισθητική εκπαίδευση και τη μουσική παιδαγωγική. Αυτό που θέλουμε όμως να καταστήσουμε σαφές είναι ότι στο μουσικοπαιδαγωγικό τομέα η αντίληψη της αισθητικής εκπαίδευσης θεωρείται άλλοτε δεδομένη και άλλοτε απορριπτέα ή προς αναζήτηση, καθώς ως έννοια εγείρει από μόνη της πολλές ερμηνείες. Η λέξη αισθητική συναντάται στις καθημερινές συζητήσεις, φέροντας τη σφραγίδα της επιδοκιμασίας. Στην εκπαιδευτική πραγματικότητα όμως, χρησιμοποιείται με ευρεία έννοια για να περιγράψει λειτουργικούς τρόπους διανόησης, παρόλο που αρκετοί άνθρωποι διαφωνούν με αυτή την άποψη. Ακολουθώντας την αρχική μας τοποθέτηση, η αισθητική εκπαίδευση είναι ο τύπος εκπαίδευσης που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένη ποιοτική εμπειρία. Πιο συχνά, η αισθητική εκπαίδευση σχετίζεται με τις καλές τέχνες και υποστηρίζεται ότι παρέχει έναν ξεκάθαρο τρόπο σκέψης και άσκηση της διανόησης. Μέσα στο χώρο του σχολείου εμπεριέχεται σε μαθήματα όπως η μουσική, το δράμα, ο χορός, η ενασχόληση με τον Τύπο ή την πληροφορική, τα εικαστικά αλλά και σε οτιδήποτε συνδέεται με τη δημιουργικότητα. Μια άλλη άποψη για την αισθητική εκπαίδευση εγείρεται από τη χρήση της λέξης στη φιλοσοφία της τέχνης, συμπεριλαμβάνοντας θέματα όπως η σημασία των τεχνών, οι καλλιτεχνικές αξίες, η σημασία των τεχνών στην κοινωνία και τη φύση των καλλιτεχνικών εκτιμήσεων. Σύμφωνα με τα παραπάνω, η αισθητική εκπαίδευση συστήνει πολλά μαθήματα σε ακαδημαϊκό επίπεδο, τα οποία προσφέρονται σε πανεπιστήμια ή άλλα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα για μελέτη και έρευνα. Ο σκοπός μας στην παρούσα εισήγηση είναι η περαιτέρω εξέταση των απόψεων που παραθέσαμε και αφορούν την αισθητική εκπαίδευση. Κάθε ερμηνεία εγείρει πολλά ζητήματα, που σχετίζονται με διαφορετικούς τρόπους στοχοθεσίας, οργάνωσης και διδασκαλίας της μουσικής στα σχολεία που αποτελούν στόχοι της ίδιας της εκπαίδευσης αλλά και της, όχι πάντα, εύκολης σχέσης μεταξύ θεωρίας και πράξης. Ι. Αισθητική εμπειρία και εκπαίδευση: μια ευρεία άποψη Το 1974 η βρετανική κυβέρνηση δημιούργησε ένα βοηθητικό υλικό, γνωστό ως Assessments

13 ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 483 of Performance Unit. Μια από τις εργασίες του συγκεκριμένου υλικού ήταν να διαχωρίσει τις μεθόδους εξακρίβωσης και επιτήρησης της παιδικής ανάπτυξης σε πολλούς τομείς: μαθηματικά, επιστήμες, φυσικές επιστήμες, γλώσσα και αισθητική αγωγή. Η ομάδα που αφορούσε την αισθητική ανάπτυξη συστήθηκε το 1983 (Τμήμα Εκπαίδευσης και Επιστήμης) και ξεκαθάρισε στα μέλη της, που οι περισσότεροι ήταν εκπαιδευτικοί σχετικοί με τις τέχνες, ότι έπρεπε να τεθεί μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε αυτό που αποκαλείται artistic και aesthetic. Στην πραγματικότητα, η ομάδα εστίασε στις τέχνες στην εκπαίδευση, καθώς ο λόγος γι αυτή την αλλαγή προήλθε από το συμπέρασμα ότι το μανιφέστο της αισθητικής εκπαίδευσης, εμπεριέχοντας όρους όπως ωραίο, κομψό, ευγενικό, αφορά σχεδόν κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας. Ωστόσο, αναπτύσσοντας την αισθητική γνώση θα μπορούσε να υπάρξει ένας γενικός εκπαιδευτικός σκοπός και μια ευρεία παραδοχή στο αναλυτικό πρόγραμμα. Αυτή η ευρεία παραδοχή της αισθητικής καθαρά εκφράστηκε σε κείμενα που επηρέασαν τον Αμερικανό φιλόσοφο και παιδαγωγό John Dewey (1916, 1934). Κεντρικό σημείο στη φιλοσοφία και τη θεωρία του Dewey σχετικά με την τέχνη είναι η βιωματική εμπειρία, η οποία, όπως υποστηρίζει, ενυπάρχει σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Παρ όλα αυτά κάνει κάποιες διακρίσεις μεταξύ καταστάσεων που βιώνονται αλλά και της ίδιας της εμπειρίας. Στην καθημερινότητα, η εμπειρία διέπεται από αρχές, τέλη, παρεμβολές, ενοχλήσεις. Το χαρακτηριστικό της όμως είναι η αίσθηση πληρότητας ή κατάκτησης. Μια διαδικασία εμπειρίας προσφέρει ποιότητα και ολοκλήρωση σε όλες τις πλευρές της ζωής. Για τον Dewey η εμπειρία μετατρέπεται σε τεχνικό όρο, καθώς μπορεί να ερμηνευτεί βάσει πράξεων που δημιουργούν έννοιες πληρότητας. Όλες οι πραγματικές εμπειρίες έχουν αισθητική ποιότητα, ενώ στην πραγματικότητα η εμπειρία είναι αισθητική. Οι εχθροί της αισθητικής δεν έχουν να κάνουν με την πρακτική ή τη διανόηση και ως εκ τούτου, σύμφωνα με αυτή την άποψη, και οι επιστημονικές, ιστορικές, μαθηματικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι εμπεριέχουν αισθητική ποιότητα. Ο Dewey συχνά απορρίπτει το δυισμό και ανυπομονεί να δώσει έμφαση στη διανοητική και αισθητική λειτουργία, που λειτουργούν από κοινού. Η επιφύλαξή του πάνω σε αυτό που καλείται «παραδοσιακές εκπαιδευτικές πρακτικές» προέρχεται από το γεγονός ότι τα παιδιά συχνά δεν αποδέχονται να γίνονται κοινωνοί σε ποιοτικές εμπειρίες που εκείνος θεωρεί βασικές καθώς μεγαλώνουν. Ο Βρετανός φιλόσοφος Louis Arnaud Reid (1986) υιοθέτησε τη θέση του Dewey σε θέματα αισθητικής εκπαίδευσης και αισθητικής γενικότερα όταν αναφέρεται στην απορροφημένη προσοχή κατά τη διαδικασία μάθησης. Ο Reid υπενθυμίζει στους δασκάλους ότι ο ρόλος τους είναι να διεγείρουν και να ενθαρρύνουν το βαθύ ενδιαφέρον των παιδιών σε οτιδήποτε κάνουν, ώστε να μπορούν να εκτιμήσουν εποικοδομητικά την εκπαιδευτική διαδικασία (που συμπεριλαμβάνει την προσωπική τους μελέτη και κατανόηση) και όχι ως μέσο για μια καλλιτεχνική ολοκλήρωση. Η απόκτηση των δεξιοτήτων και της γνώσης σε όλους τους τομείς του αναλυτικού προγράμματος εκλαμβάνεται ως μια διαδικασία στην οποία θα πρέπει να υπάρχει το ενδιαφέρον, η απορία και η αίσθηση της δέσμευσης. Πολλοί άνθρωποι θα καλωσόριζαν με θέρμη τις αρχές του Reid σε έναν κοινό ιδεώδες που θα συστήνει τα καλύτερα ιδανικά της φιλελεύθερης εκπαίδευσης. Σε ποιο βαθμό βέβαια ανταποκρίνονται αυτά στις συνήθεις πρακτικές είναι άλλο θέμα. Είναι ευρέως γνωστό και προκαλεί ενδιαφέρον το γεγονός ότι πολλά παιδιά δεν βρίσκουν ευχαρίστηση στις εκπαιδευτικές αναζητήσεις και συχνά απορρίπτουν τη σχολική εκπαίδευση. Γι αυτό είναι φυσικό να δοθεί έμφαση σε εκπαιδευτικές πολιτικές και οι δάσκαλοι, κατά την άποψή μας, συχνά πρέπει να αντιμετωπίζουν την κριτική και την αξιολόγηση από εξωτερικούς παρατηρητές. Τα τελευταία πενήντα χρόνια υπάρχουν αρκετές ευρηματικές υποδείξεις σχετικά με τη διδασκαλία του αναλυτικού προγράμματος στην εκπαίδευση της γενικής μουσικής, αλλά αυτές οι «καινοτομίες» φαίνεται να μην έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, ώστε να μπορέσουν να κινήσουν το ενδιαφέρον των παιδιών σε κάθε μάθημα. Στη Βρετανία, για παράδειγμα, αν

14 484 6Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ και υπάρχει ενθουσιασμός πάνω στη διδασκαλία των οργάνων, στις σχολικές χορωδίες και σε ορχηστρικά σύνολα, η μουσική ως μέρος του αναλυτικού προγράμματος δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται στα ενδιαφέροντα ενός αρκετά σημαντικού αριθμού αγοριών και κοριτσιών. Ο Ross (1995) υποστηρίζει ότι υπάρχει ένα εγγενές «λάθος» στον τρόπο με τον οποίο η μουσική διδάσκεται στα σχολεία, καθώς η έλλειψη ενδιαφέροντος από την πλευρά των μαθητών έρχεται ως αποτέλεσμα μιας προβληματικής διδασκαλίας. Υπάρχουν όμως και πολλοί παράγοντες που συνεισφέρουν στις εκτιμήσεις των μαθητών σχετικά με την εκπαίδευση και το σχολείο, όπως το κοινωνικό περιβάλλον του σχολείου, τα προσωπικά ενδιαφέροντα, η οικονομική άνεση των μαθητών. Αν και είναι ευρέως αποδεκτό ότι η βελτίωση του αναλυτικού προγράμματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη βελτίωση της διδασκαλίας, θα πρέπει να αναγνωριστεί το γεγονός ότι οι δάσκαλοι λειτουργούν προς όφελος της κοινωνίας. Ό,τι συμβαίνει στα σχολεία δεν πρέπει να αποτελεί γενικευμένη τάση, καθώς παρακολουθούμε με την πάροδο των ετών τον προσανατολισμό αλλά και γιατί όχι την εξομοίωση της εκπαίδευσης με συγκεκριμένα μαθήματα, όπως η γλώσσα, η επιστήμη και η τεχνολογία. Η συγκεκριμένη τάση αφορά άλλωστε διαδικασίες της εκπαίδευσης που συνδέονται κατευθείαν με την οικονομική ανάπτυξη σε έναν ανταγωνιστικό κόσμο. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί οι μαθητές αποτυγχάνουν να εκτιμήσουν πράγματα όπως η μουσική και οι τέχνες, καθώς η κοινωνία δε θεωρεί ότι είναι σημαντικά για την εκπαίδευση. Η ιδέα της αισθητικής εκπαίδευσης, όπως σκιαγραφείται από τον Dewey και τον Reid, καλύπτεται από σύννεφα εμμονής για τα standards της εκπαίδευσης. Φυσικά, σε κάθε εκπαιδευτικό σύστημα υπάρχει ενδιαφέρον για την καλλιτεχνική ολοκλήρωση. Τίθεται όμως πάντα το ζήτημα διάκρισης τελικά των φυσικών από τους μη φυσικούς σκοπούς της εκπαίδευσης. Αυτό που φαίνεται να χαρακτηρίζει και να διαχωρίζει την εκπαίδευση από την επιμέρους εκπαίδευση είναι ότι εστιάζει στο ανοιχτό μυαλό και στην ανάπτυξη της διανόησης, καθώς και στις ηθικές, πνευματικές και αισθητικές ικανότητες. Όταν αυτές οι αρχές ξεχαστούν, είναι σχεδόν σίγουρο ότι η διδασκαλία και η μάθηση θα μετατραπούν σε βαρετές διαδικασίες, φτάνοντας σε εκπαιδευτικό τέλμα. Θα γίνουν αυτό που αποκαλεί ο Dewey «αναισθησία» και η μεγαλύτερη αντίθεση μιας φιλελεύθερης εκπαίδευσης. Πολλοί μουσικοί πέφτουν στην παγίδα της χρήσης μιας εξειδικευμένης μουσικής ορολογίας, με σκοπό την ερμηνεία των λειτουργικών επινοήσεων της εκπαίδευσης. Είναι σύνηθες άλλωστε να διαβάζουμε ενθουσιώδεις απολογισμούς της μουσικής και της μετάδοσης της γνώσης της, καθώς αναμφισβήτητα οι μουσικές σπουδές κάνουν τους μαθητές καλύτερους σε όλα τα μαθήματα. Μια δημοφιλής άποψη είναι ότι η μουσική συνεισφέρει στην ανάπτυξη και τη διαμόρφωση συμπεριφορών αλλά και δεξιοτήτων, όπως η δημιουργικότητα, ο ανεξάρτητος τρόπος σκέψης και η ανοχή, ικανότητες που συνδέονται με τα προσόντα του εργαζόμενου που απαιτεί μια μεταβιομηχανική κοινωνία. Γι αυτό και η αισθητική εκπαίδευση μέσα στα πλαίσια αυτού που καλούμε ευρεία αίσθηση υπηρετεί την ενίσχυση της σημαντικότητας αυτών των αρχών, ιδανικών και αξιών, που αποτελούν τα απαραίτητα θεμέλια όχι μόνο για την εκπαίδευση αλλά και για την ευρύτερη πολιτισμένη κοινωνία. ΙΙ. Καλλιτεχνική εμπειρία, γνώση και εκπαίδευση Υπάρχουν αρκετές εκφάνσεις της θέσης ότι οι τέχνες συστήνουν από κοινού ένα σαφή χώρο σχετικά με τη βιωματική εμπειρία και ότι η αισθητική εκπαίδευση φέρνει σε επαφή τους μαθητές με σημαντικές παραδόσεις, ιδέες και τεχνικές των αρχών των τεχνών, που μπορεί να διαχωρίζονται, αλλά παράλληλα είναι συνδεδεμένες μεταξύ τους. Ενώ υπάρχουν αρκετές ομοιότητες σε αυτές τις απόψεις, υπάρχουν και αρκετές διαφορές, που αφορούν το πρακτικό μέρος της μουσικής αλλά και τους ίδιους τους εκπαιδευτές. Στο βιβλίο του Philip Phenix (1964) Realms of Meaning δίνεται έμφαση στη θεωρία της

15 ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 485 γνώσης και τη θεωρία της εκπαίδευσης, καθώς και οι δύο έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην εκπαιδευτική σκέψη για πάνω από πενήντα χρόνια. Υποστηρίζεται ότι η γενική εκπαίδευση θα εισάγει τους μαθητές σε κυρίαρχες έννοιες της γνώσης και σε σφαίρες επιρροής των εννοιών. Ο Phenix υποθέτει ότι υπάρχουν αλληλένδετες σφαίρες, όπως: οι συμβολισμοί, οι θεμελιωμένες απόψεις μέσω πειραμάτων και αποδείξεων, οι κανόνες ηθικής, οι συνοπτικές επισκοπήσεις και η αισθητική. Κάθε σφαίρα επιρροής έχει τις δικές της μεθόδους, κυρίαρχες ιδέες και χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Με σεβασμό στις τέχνες, η βασική διαφωνία του Phenix, η οποία είναι επηρεασμένη από την αισθητική της Suzanne Langer, έχει να κάνει με το ότι για εκείνον η γνώση είναι κάτι περισσότερο από λογικές ή και εμπειρικές εξακριβωμένες προτάσεις. Η ανθρώπινη ύπαρξη έχει αναπτύξει διαφορετικά συστήματα, αλλά και τις τέχνες, χρησιμοποιώντας την παρατήρηση, τη λογική, καθώς και την παρεκβατική γλώσσα. Η γνώση στις τέχνες, κατά τον Phenix, θεωρείται ξεχωριστή και μοναδική φόρμα. Η αισθητική κατανόηση είναι αυτόματη, με άμεση αναφορά στην αντίληψη του αντικειμένου. Η αισθητική γνώση αποκτάται μέσα από τις αισθήσεις και αποτελεί φόρμα γνώσης ως προϊόν εξοικείωσης. Μια σχετική θεωρία που αφορά την εκπαίδευση και τη γνώση προτάθηκε από τον Paul Hirst (1965, 1974), ο οποίος έβαλε στην ίδια ομάδα τη λογοτεχνία και τις καλές τέχνες ως ευδιάκριτη φόρμα γνώσης σχετικά με μεθόδους και διαδικασίες εξέτασης της αλήθειας. Παρ όλα αυτά, ο Hirst υποστηρίζει ότι στις τέχνες, όπως και στις γλώσσες, οι σημασίες τους εξαρτώνται από σύμβολα που χρησιμοποιούνται σε ειδικά χωρία. Γι αυτό και τα έργα τέχνης διέπονται από τον υποκειμενισμό του αληθινού ή του ψεύτικου. Ο ισχυρισμός ότι οι αρχές των τεχνών έχουν βασικά συστατικά που παρέχουν τη βάση για την αισθητική εκπαίδευση είναι ευρύτατα διαδεδομένος. Ο Peter Abbs (1994) θεωρείται υπέρμαχος αυτής της άποψης, καθώς θεωρεί ότι η αισθητική εκπαίδευση αποτελεί μια ειδική κατηγορία χαρακτηριστικού δείγματος κατανόησης και ανάπτυξης των «έξι μεγάλων τεχνών»: της μουσικής, του δράματος, της λογοτεχνίας, του χορού, του κινηματογράφου και των οπτικοακουστικών τεχνών. Η αισθητική αποτελεί κώδικα αντίληψης αισθήσεων και σύλληψης ιδεών, καθώς θεωρείται ουσιώδης για την ανάπτυξη της ανθρώπινης συνείδησης. Συνδυάζει τη δημιουργικότητα, την οξυδέρκεια, αλλά και ένα δυναμικό πεδίο αξιολόγησης, παρουσίασης και ανταπόκρισης με ιδιαίτερο τρόπο. Κάθε μορφή τέχνης έχει τις δικές της μεθόδους και τεχνικές, αλλά όλες συγκλίνουν σε έναν κοινό τύπο αισθητικής γνώσης και αισθητικών διαδικασιών, σε μια κοινή κατηγορία. Εκείνο που προκύπτει από τις παραπάνω εναλλακτικές και επιστημονικές τοποθετήσεις είναι ότι, σε αντίθεση με αυτό που συχνά υποστηρίζεται, δεν υπάρχει ταύτιση απόψεων μεταξύ αυτών που θεωρούν τις τέχνες ως συνιστώσα γνώσης ή συγκεκριμένης ερμηνείας. Παρ όλα αυτά, υπάρχει μια γενική δέσμευση στην ιδέα ότι οι τέχνες διακρίνονται από ένα αρμονικό σύμπλεγμα στοιχείων που τους επιτρέπει να θεωρούνται η δικαίωση των αρχών της αισθητικής εκπαίδευσης. Αυτή η θέση προκαλεί την έντονη διαφωνία των μουσικών με τους άλλους εκπαιδευτές των τεχνών. Μέρος των αντιρρήσεων του David Elliott (1995) για το concept της αισθητικής εκπαίδευσης αφορά την εκδοχή του να θέλει το μουσικό τρόπο σκέψης πολύ διαφορετικό από τους υπόλοιπους τύπους καλλιτεχνικής σκέψης. Ως προς αυτό φαίνεται να συμφωνεί με τον Howard Gardner (1983), ο οποίος θεωρεί ότι η μουσική αποτελεί ξεχωριστό τύπο νοημοσύνης. ΙΙΙ. Η φιλοσοφία της τέχνης και η πρακτική της μουσικής εκπαίδευσης Υπάρχει η αντίληψη ότι οι άνθρωποι που ασχολούνται με τη μουσική είτε επαγγελματικά είτε ως ακροατές μυούνται σε μια φιλοσοφική διαδικασία. Αποτελεί άλλωστε κοινός τόπος οι μουσικοί να προβαίνουν σε κρίσεις που αφορούν τη σημασία και την εκτίμηση του έργου διαφόρων συνθετών, μουσικών έργων και εκτελέσεων. Πολλές φορές επίσης, προσπαθούμε να αναγνω-

16 486 6Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ρίσουμε τα συναισθήματα και τις ιδέες που «κρύβονται» πίσω από τις παρτιτούρες. Τέτοιου είδους ανησυχίες αναπόφευκτα οδηγούν σε συζητήσεις που έχουν να κάνουν με την αισθητική και τη φιλοσοφία της τέχνης. Όπως κάθε άλλος κλάδος της φιλοσοφίας, η αισθητική δεν αποτελεί απλώς άλλο ένα θεωρητικό παρακλάδι της τέχνης. Γι αυτό και είναι σημαντικό οι μαθητές να συμμετέχουν σε συζητήσεις που αφορούν την αισθητική εκπαίδευση κατά τη διάρκεια των μουσικών αναζητήσεών τους. Δεν υποστηρίζουμε φυσικά το γεγονός ότι θα συμμετέχουν σε συζητήσεις εξετάζοντας δυσνόητες φιλοσοφικές έννοιες, ωστόσο μπορούν να θέσουν ερωτήματα, να εκφράσουν απόψεις, ακόμα και ενστάσεις. Αυτού του είδους οι διαδικασίες κάλλιστα θα μπορούσαν να εκληφθούν ως μέρος της αισθητικής εκπαίδευσης. Η συστηματική μελέτη αισθητικών ζητημάτων σπάνια αποτελεί θέμα σχολικού μαθήματος, ενώ, φυσικά, το συναντάμε ως θεματική ενότητα στην ακαδημαϊκή εκπαίδευση με τον τίτλο Φιλοσοφία των τεχνών. Αποτελώντας μάθημα του προγράμματος σπουδών ανώτατων σχολών που ασχολούνται με την επιστήμη της μουσικής και των ανθρωπιστικών σπουδών, η αισθητική εκπαίδευση θεωρείται απαραίτητο προσόν για την ακαδημαϊκή αναβάθμιση όσων ασχολούνται ευρύτερα με τις τέχνες. Αναπόφευκτα γεννιούνται ερωτήματα όπως: Γιατί οι εκπαιδευτικοί της μουσικής θα πρέπει να ασχολούνται με ζητήματα αισθητικής και σε ποιο βαθμό; Γιατί η αισθητική εκπαίδευση θα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ενασχόλησης των συγκεκριμένων εκπαιδευτικών; Αναμφίβολα, πολλοί εκπαιδευτικοί, που στηρίζονται μόνο στην πρακτική για το μάθημα μέσα στην τάξη, αναρωτιούνται για τη σύνδεση του θεωρητικού/φιλοσοφικού υπόβαθρου με τη σχολική πραγματικότητα. Γι αυτό και τίθενται σοβαρά ερωτήματα για τη σχέση θεωρίας και πράξης. Με την ανάπτυξη των εκπαιδευτικών συστημάτων κατά τη διάρκεια του 20ού και του 21ου αιώνα, η διδασκαλία σε ένα πρόγραμμα σπουδών δε νοείται ως μέσο μετάδοσης των γνώσεων με μηχανικό τρόπο. Οι εκπαιδευτικοί δεν αποτελούν «λειτουργικά όργανα» που απλώς βασίζονται στις ακαδημαϊκές τους σπουδές. Επιζητούν την επαγγελματική γνώση, η οποία με τη σειρά της ενισχύει την εκπαιδευτική λειτουργία τους. Κι αυτό συμβαίνει γιατί η εκπαίδευση είναι μια «πολύπλοκη επιχείρηση», με φιλοσοφικές, ψυχολογικές και κοινωνικές διαστάσεις, η οποία θέλει το δάσκαλο ικανό να παίρνει αποφάσεις και να αναπτύσσει την κριτική σκέψη στην καθημερινή του εργασία. Αυτός ο τύπος γνώσης, που φαντάζει θεωρητικός, αποτελεί μέρος της επαγγελματικής εξειδίκευσης του δασκάλου. Γι αυτό και η μελέτη της αισθητικής θεωρείται τόσο σημαντική για την εκπαίδευση και την πρακτική εξάσκηση των εκπαιδευτικών της μουσικής. Παρ όλα αυτά, πολλοί αντιμετωπίζουν την άποψη αυτή με σκεπτικισμό, ενώ κάποιοι άλλοι απλώς την απορρίπτουν ως μη σχετική με τις επαγγελματικές τους ανάγκες. Σε αυτό το σημείο βλέπουμε και πάλι να διαφαίνεται η κρίση μεταξύ θεωρίας και πράξης. Η απάντηση στον προβληματισμό μας θα ήταν ίσως η σωστή διευθέτηση, το δέον, στην ένταξη εφαρμοσμένων θεωριών στους γενικότερους σκοπούς της εκπαίδευσης, έτσι ώστε η θεωρία να αποτελέσει τη βάση αλλά και τον οδηγό για τις καλές πρακτικές στο χώρο της εκπαίδευσης. Επιπλέον, στην παραπάνω θέση μας θα λέγαμε ότι οι θεωρίες της αισθητικής εκπαίδευσης θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως δείκτες και πολλοί εκπαιδευτικοί θα διαπίστωναν με πόσο διαφορετικές μουσικοπαιδαγωγικές ερμηνείες θα μπορούσαν να προσλάβουν τα περιεχόμενα του αναλυτικού προγράμματος. Μια εναλλακτική τοποθέτηση είναι ότι το περιεχόμενο της εκπαιδευτικής θεωρίας, εκτός του ότι προσφέρει πεδίο δράσης μέσα από ιδέες, δίνει σε αυτόν που χρησιμοποιεί κατεξοχήν την πρακτική, ευκαιρίες για ανταπόκριση στην πράξη με πραγματικές συνθήκες ενισχύοντας την κριτική του ικανότητα και την αντίληψη, χαρακτηριστικά απαραίτητα κατά τη διαδικασία της διδασκαλίας. Αν και η θεωρία με την πράξη τις περισσότερες φορές εκλαμβάνονται ως αντίπαλες δυνάμεις, στην πραγματικότητα αλληλοσυμπληρώνονται. Η πρακτική βασίζεται στη θεωρία και οι εκπαιδευτικοί σίγουρα διαμορφώνουν τις απόψεις τους σχετικά με τη φύση των διδακτικών αντικειμένων μέσα στην τάξη. Αν οι απόψεις τους μπορούσαν να φιλτραριστούν μέσα από συ-

17 ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 487 στηματική διερεύνηση, μόνο τότε θα υπήρχαν οφέλη για τον τρόπο διδασκαλίας. Η μουσική μπορεί να διδαχθεί όπως μια οποιαδήποτε γλώσσα και μόνο όταν κάποιος ασχοληθεί με τις λεπτομέρειές της, θα διαπιστώσει ότι ανοίγονται πολλές προοπτικές ερμηνείας και διδασκαλίας. Αισθητικά θέματα που αφορούν τη μουσική, όπως μουσικές έννοιες και σημασίες, η φύση των μουσικών αξιών, η μουσική εκτίμηση και αξιολόγηση, επιδρούν στη διδασκαλία της. Φυσικά, δεν τίθεται θέμα για το τι θα πρέπει να έχει διαμορφώσει ο εκπαιδευτικός πριν αρχίσει να διδάσκει μουσική και αυτό είναι οι αισθητικές αρχές που εμπλέκουν το σύνολο των τεχνών στην εκπαίδευση. Η «πειθαρχημένη οργάνωση» για ορισμένους στηρίζεται στην κατανόηση των εκπαιδευτικών αρχών και με βάση αυτή την άποψη αποφεύγεται μια ανεπιτυχής πρακτική. Κάτι τέτοιο όμως αφορά τους αντικειμενικούς στόχους ενός αναλυτικού προγράμματος και ίσως γι αυτό διδασκαλία και κατανόηση πολλές φορές δε φαίνεται να συμβαδίζουν. Η αισθητική εκπαίδευση βρίσκεται στην καρδιά της μουσικής εκπαίδευσης αλλά και της διαρκούς εκπαίδευσης. Γι αυτό και είναι σχετική με τη φιλοσοφία, αλλά και αποτελεί αξία ενασχόλησης για όλους τους εκπαιδευτικούς. Παρέχοντας επαγγελματική αλλά και πρακτική βοήθεια στους μουσικούς, δε θα πρέπει να εξεταστεί μέσα σε αυστηρά θεωρητικά πλαίσια. Οι καλλιτεχνικές επιδιώξεις θα πρέπει να αποτελούν σημαντικό μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα σε μια ευρύτερη προσπάθεια κατανόησης και προαγωγής των τεχνών. Άλλωστε, η ίδια η φύση της μουσικής έχει εξάψει το ενδιαφέρον πολλών μουσικών αλλά και εραστών της και δε θα πάψουν να υφίστανται θεωρίες που θα προσπαθούν να εξηγήσουν το μυστήριο και τη μαγεία της. ΙV. Πολιτιστική πολιτική και αισθητική εκπαίδευση Στην προσπάθεια προσδιορισμού του πλαισίου της πολιτιστικής πολιτικής, θα ήταν σκόπιμο να παραθέσουμε τον ορισμό που περιλαμβάνεται στην πρώτη έκδοση της Unesco, η οποία είναι σχετική με τα θέματα πολιτιστικής πολιτικής (Unesco 1969, σελ. 8), όπου τονίζεται ότι «η πολιτιστική πολιτική, στη γενική έννοια του όρου, είναι σύνολο κοινωνικών πρακτικών, συνειδητών και διακριβωμένων, παρεμβάσεων ή μη παρεμβάσεων, που έχουν στόχο την ικανοποίηση κάποιων πολιτιστικών αναγκών με την υπέρτατη δυνατή χρήση όλων των υλικών και ανθρωπίνων πόρων που μια δεδομένη κοινωνία διαθέτει σε μια ορισμένη στιγμή. Η πολιτική αυτή θα πρέπει να καθορίζει κάποια κριτήρια της πολιτιστικής ανάπτυξης και να συνδέει τον πολιτισμό με τη διαμόρφωση της προσωπικότητας και την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη». Θα παραθέσουμε επίσης έναν απλούστερο αλλά περιεκτικό ορισμό, που διευκολύνει περισσότερο τη δημόσια διοίκηση στην άσκηση και εφαρμογή της πολιτιστικής πολιτικής στην πρακτική της διάσταση: «Πολιτιστική πολιτική είναι ένα σύστημα σκοπών, μέσων και φορέων, που συνδυάζονται σε ένα πρόγραμμα για να επιτευχθεί η ενίσχυση και η διάδοση του πολιτιστικού φαινόμενου μιας κοινότητας για μια δεδομένη χρονική περίοδο» (Κόνσολα 2006, σελ. 28). Ο πολιτισμός είναι σίγουρα πεδίο που απαιτεί μακρόχρονη δράση, καθώς πολλές από τις δραστηριότητές του δεν μπορούν να έχουν άμεσα αποτελέσματα. Παρ όλα αυτά, οι κύριοι στρατηγικοί σκοποί της πολιτιστικής πολιτικής αφορούν τη συντήρηση, την προώθηση και τη διάδοση των πολιτιστικών αγαθών και συνοψίζονται στους εξής: 1) την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, 2) την ενίσχυση της σύγχρονης καλλιτεχνικής και πνευματικής δημιουργίας και 3) τη διεύρυνση της πρόσβασης και συμμετοχής των πολιτών στην πολιτιστική ζωή (Αργυρίου 2008). Η ευρωπαϊκή διάσταση που δίνεται στην ελληνική πολιτιστική πολιτική (η οποία συμπεριλαμβάνει την αισθητική εκπαίδευση) δεν είναι απλώς η υιοθέτηση μιας σειράς μέτρων, δράσεων και προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όπως η κινητικότητα εκπαιδευτικών και σπουδαστών, η σταδιακή εναρμόνιση εκπαιδευτικών συστημάτων, η αναγνώριση τίτλων σπουδών κ.ά. Στοχεύει στην αναγνώριση της ύπαρξης του «άλλου» αλλά και τη συνύπαρξη μαζί του, προτάσσοντας ως θεμελιώδεις συνεκτικές αξίες το σεβασμό, την κατανόηση, την ανεκτικότητα και την κοινή προσπάθεια διαφορετικών εθνικών ταυτοτήτων και συνειδήσεων.

18 488 6Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ο σύγχρονος «εκπαιδευτικός λόγος στην Ευρώπη» αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον, καθώς επιχειρείται μια καταγραφή των κοινών ευρωπαϊκών στοιχείων στο εκπαιδευτικό σύστημα κάθε εθνικού κράτους, αλλά και μια δυναμική διαδικασία διαμόρφωσης στοιχείων σε ένα μελλοντικό σχήμα κοινής εκπαιδευτικής πολιτικής. Η χρήση του όρου «ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης» επικεντρώνεται κυρίως στις δράσεις των ευρωπαϊκών προγραμμάτων (Ευρωπαϊκής Κοινότητας, Συμβουλίου της Ευρώπης) και τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας, καθώς συνδέεται με τη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού χώρου, αποσκοπώντας σε μια εκπαίδευση με οπτική και περιεχόμενο. Τέλος, ο προσδιορισμός του πεδίου «ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση» οδηγεί στη διερεύνηση του πεδίου της συζήτησης «Μαθαίνοντας για την εκπαίδευση» παραπέμποντας σε όρους όπως «ευρωπαϊκή ιδέα», «ευρωπαϊκή πολιτεία», «ευρωπαϊκός πολιτισμός», «ευρωπαϊκή ταυτότητα», «Ευρωπαίος πολίτης». Ως εκ τούτου, σύγχρονες τάσεις κοινωνικής πολιτικής, προσεγγίζοντας το χώρο της αισθητικής εκπαίδευσης έχουν δώσει έναν καινούργιο χαρακτήρα σε πολιτιστικούς οργανισμούς κάθε ειδικότητας, με νέες προτάσεις για τον τρόπο λειτουργίας τους. Στο επίκεντρο της πολιτιστικής εκπαίδευσης βρίσκονται τα μουσεία, καθώς ο βασικός ρόλος που επιφυλάσσει η σύγχρονη κοινωνία δεν είναι ο απομνημειογραφικός αλλά ο κατεξοχήν παιδαγωγικός. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα που εκπονούνται στο χώρο τους έχουν ως στόχο κυρίως να διαπαιδαγωγήσουν και να ψυχαγωγήσουν τους μικρούς επισκέπτες και θαυμαστές. Ως εκ τούτου, τόσο το σχολείο όσο και το μουσείο σήμερα αποτελούν αυτόνομα υπαρκτή συνιστώσα της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Κατά τον Screven 1, το μουσείο ως «παράλληλος» εκπαιδευτικός χώρος, ανοικτός και προσιτός σε όλους, λόγω του ποικιλόμορφου υλικού, παρέχει όχι μόνο στοιχεία, αλλά εκφράζει αντιλήψεις, ιδέες, συμφέροντα, αξίες και νέους τρόπους σκέψης για τον κόσμο. Γιατί μόνο με αυτό τον τρόπο μπορούμε να καλλιεργήσουμε δημιουργικά αισθητική και πολιτιστική ευαισθησία και να αντιληφθούμε την ιστορικότητα των αντικειμένων, καθώς και τα κοινωνικοπολιτικά πλαίσια στα οποία εντάσσονται. Ο πολιτισμός ως ανθρώπινη έκφραση και δημιουργία ορίζει ένα ευρύ φάσμα ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Εφαρμογή της αισθητικής εκπαίδευσης στο χώρο του σχολείου βρίσκουμε και στο πλαίσιο εκπόνησης πολιτιστικών προγραμμάτων σε μια προσπάθεια μαθητών και εκπαιδευτικών να εμπλακούν σε μια δημιουργική διαδικασία που έχει ως αντικείμενό της την καλλιέργεια της αισθητικής, καθώς επίσης την ανάδειξη και προώθηση στοιχείων πολιτισμού, μέσω του χορού, του θεάτρου, της μουσικής και εν γένει των εικαστικών τεχνών. Επίλογος Παρόλο που η μουσική είναι ένα από τα παλαιότερα μαθήματα του αναλυτικού προγράμματος, σύγχρονες συζητήσεις αναφέρονται στην αξία του σχετικά με το αν θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στη γενική εκπαίδευση ή όχι. Η μουσική εκπαίδευση έχει συμβάλει στο να συμμετέχουν για πάνω από διακόσια χρόνια πολλοί μουσικοί και ειδικοί επιστήμονες σε θέματα εκπαιδευτικών προσεγγίσεων. Γι αυτό το λόγο θα πρέπει να υπάρχουν πολλές απόψεις για τους σκοπούς, το περιεχόμενο και τις μεθόδους των εκπαιδευτικών προγραμμάτων που συστήνονται. Η σημερινή δημόσια συζήτηση εκφράζει αυτή ακριβώς τη διάθεση, δίνοντας έμφαση στο γεγονός ότι η αισθητική εκπαίδευση θα πρέπει να οδηγεί στη συνειδητοποίηση φιλοσοφικών και επαγγελματικών τοποθετήσεων οι οποίες είναι σημαντικές για τους εκπαιδευτικούς. Ήδη προτείναμε πως η αισθητική εκπαίδευση μπορεί να ερμηνευτεί με τουλάχιστον τρεις τρόπους και ότι κάθε ερμηνεία έχει τις δικές της εκδοχές, τόσο για το φορέα που ασχολείται με αυτή όσο και για την εφαρμογή προγραμμάτων στην εκπαίδευση. Παρ όλα αυτά, θεωρείται από πολλούς εκπαιδευτικούς μάλλον ατυχές το γεγονός ότι δίνεται πολύ μεγάλη σημασία στη θεωρητική αντιμετώπιση του ζητήματος. Και ενώ οι θεωρίες συμβάλλουν στην πρακτική, είναι απαραίτητο να αναγνωρίζουμε ότι πολλοί παράγοντες, εκτός

19 ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ 489 επιστημονικού πεδίου, συμβάλλουν με τη σειρά τους αποφασιστικά στη μουσική εκπαίδευση. Για πολλούς εκπαιδευτικούς της μουσικής οι γνώμες διίστανται σχετικά με το θεωρητικό υπόβαθρο της μουσικής εκπαίδευσης και το ρόλο του στην πρακτική της εκπαίδευσης μέσα στο σχολείο. Επιπλέον, σε μερικές χώρες (ανάμεσά τους και η Ελλάδα) παρατηρούμε ότι δίνεται αρκετή έμφαση στο γεγονός ότι η μουσική περιθωριοποιείται στο αναλυτικό πρόγραμμα, καθώς «θυσιάζεται» στο βωμό των πρακτικών λειτουργιών της εκπαίδευσης. Αυτού του είδους η αντιμετώπιση, εκ μέρους της πολιτείας, δεν είναι κάτι το καινούργιο. Η τάση της αντιπαλότητας μεταξύ των «φυσικών» και «μη φυσικών» υποχρεώσεων της εκπαίδευσης δεν προκαλεί έκπληξη, καθώς τα παιδιά «εισέρχονται» σε έναν κόσμο που τα προετοιμάζει για την ενηλικίωσή τους. Το ιδανικό όμως της ελεύθερης εκπαίδευσης, το οποίο ενισχύεται σαφώς από την αισθητική εκπαίδευση, παραμένει πάντα το ίδιο, μεταμορφώνοντας και εμπνέοντας τους δασκάλους, δίνοντας νόημα και σημασία στις φιλότιμες και επίπονες προσπάθειές τους. Σημειώσεις 1. Screven G. S. (1969), The museum as a responsible learning environment, Museum News, Washington Βιβλιογραφία Αργυρίου Μ. (2008), Θεσμοί πολιτισμού και Εκπαιδευτικά Προγράμματα (α και β μέρος), στο Μουσική σε Πρώτη Βαθμίδα, τεύχ. 3, 4. ΕΕΜΑΠΕ-Fagotto, Αθήνα Κόνσολα Ντ. (2006), Πολιτιστική ανάπτυξη και Πολιτική, Παπαζήσης, Αθήνα Πίνη Ε. (1996), Εκπαιδευτικά προγράμματα και Αισθητική Αγωγή: κοινό πεδίο δράσης, Πρακτικά Συνεδρίου, Ελληνική Εταιρεία Αισθητικής Αγωγής, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων Χαμπούρη-Ιωαννίδου Αικ. (2002), «Πολιτιστικοί Οργανισμοί και Ιδρύματα», στο Οι διαστάσεις των πολιτιστικών φαινομένων, Πολιτιστικό Πλαίσιο, τόμ. Β, EAΠ, Αθήνα Υπουργείο Πολιτισμού, Νόμος 2557/97,» Θεσμοί, μέτρα και δράσεις πολιτιστικής ανάπτυξης», Αθήνα Aspin D. (1996), Book Rewiew: Music Matters, International Journal of Music Education, Vol. 27, σελ Bruner J. (1999), The culture of education, Harverd University Press, Cambridge Department of Education and Science (Great Britain) (1983), Aesthetic Development: discussion document on the assessment of aesthetic development through engagement in the creative and performing arts, Assessment of Performance Unit Dewey J. (1916), Democracy and Education, Macmillan, New York Dewey J. (1934), Arts as Experience, Capricorn Books, New York Elliott D. (1995), Music Matters: a new Philosophy of Music Education, Oxford University Press, New York Elliott D. (1996), Music Education in Finland: A new Philosophical view, στο Gardner H. (1983), Frames of Mind; The theory of multiple intelligences, Basic Books, New York Hirst P. (1965), Liberal Education and the Nature of Knowledge, στο Archambault, Philosophical Analysis and Education, Rutledge, London Hirst P. (1974), Knowledge and the Curriculum, Rutledge, London Phenix. P. (1964), Realms of meaning: A philosophy of the curriculum of the General Education, MacGraw Hill, New York Plummeridge C. (1991), Music Education in Theory and practice, Farmer Press, London Plummeridge C. (1998), Music education and Aesthetic Education, στο Πρακτικά 1ου Διεθνούς Συνεδρίου για τη Μουσική Εκπαίδευση, Σύνδεσμος Καθηγητών Μουσικής ΟΕΛΜΕΚ, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, Λευκωσία Reid L. A. (1986), Ways of understanding and Education, Heinemann, London Reimmer M. (1996), David Elliott s New Philosophy of Music Education: Music for performers only, Bulletin of the Council for Research in Music Education, Spring, No. 128, σελ Ross M. (1995), What s wrong with school music?, British Journal of Music Education, Vol. 12, No. 3, σελ Screven G. S. (1969), The museum as a responsible learning environment, Museum News, Washington Swanwick K. (1996), Music Education: Is there life beyond schools?», Finnish Journal of Music Education, Vol. 1, No 1., σελ UNESCO (1969), Cultural policy, a preliminary study, Paris

20 Τα βασικά της σκηνοθεσίας για μη επαγγελματίες Sead Djulic Σκηνοθέτης και παιδαγωγός θεάτρου, Θέατρο Νέων του Mostar, Κέντρο Θεατρικής Εκπαίδευσης, Βοσνία Ερζεγοβίνη Σημειώσεις από εργαστήριο που πραγματοποιήθηκε στην 6η Διεθνή Συνδιάσκεψη για το Θέατρο στην Εκπαίδευση Αθήνα 2008 Το εργαστήριο Αριθμός ανθρώπων που συμμετείχαν: 16 Διάρκεια: 5 ώρες Σκοπός του εργαστηρίου ήταν να παροτρύνει και να δραστηριοποιήσει όσους συμμετέχουν σε αυτό να εργαστούν αυτόνομα πάνω στο υλικό που προσφέρεται. Ο κεντρικός άξονας της δουλειάς βασιζόταν σε δύο παραθέματα: α) Μπέρτολτ Μπρεχτ: «Ο ντιλεταντισμός είναι η μίμηση των επαγγελματιών και ο ερασιτεχνισμός πρέπει να οικοδομήσει τη δική του τέχνη». β) Πίτερ Μπρουκ: «Μπορώ να μεταδώσω όλες τις γνώσεις μου για το θέατρο μέσα σε 1-2 ώρες. Τα υπόλοιπα είναι θέμα εμπειρίας». Με αφετηρία αυτές τις δύο αρχές, έδωσα σε όσους συμμετείχαν στο εργαστήριο το ακόλουθο μικρό θεατρικό, για να το αναλύσουν και να το δουλέψουν περαιτέρω: ΠΑΙΔΙ Ώστε είσαι χιλίων ετών. ΒΙΒΛΙΟ Όχι, μόνο χιλίων αριθμών. ΠΑΙΔΙ Και τότε τι είναι αυτές οι ρυτίδες στο δέρμα σου; ΒΙΒΛΙΟ Αυτές είναι αράδες. Εδώ δίνουν ραντεβού οι λέξεις για τις παράξενες συνευρέσεις τους. ΠΑΙΔΙ Και για τι μιλάνε; ΒΙΒΛΙΟ Για τη ζωή! Γι αυτή που υπάρχει ή γι αυτή που θα μπορούσε να έχει υπάρξει. ΠΑΙΔΙ Όταν ήσουν μικρός, ήθελες να γίνεις βιβλίο; ΒΙΒΛΙΟ Παρέμεινα παιδί. Αναρωτιέμαι και ρωτάω, όπως κι εσύ. ΠΑΙΔΙ Δεν πονάς όταν γυρίζω τις σελίδες; ΒΙΒΛΙΟ Καθόλου! Έτσι γνωρίζει ο ένας τον άλλον κι έτσι μπορώ να σου ανοιχτώ και να καταλάβω αν μ αγαπάς. ΠΑΙΔΙ Πώς μπορείς να το ξέρεις αυτό; ΒΙΒΛΙΟ Αν τις γυρίσεις όλες, σημαίνει ότι περνάς καλά μαζί μου. ΠΑΙΔΙ Φθείρονται οι λέξεις με το διάβασμα; ΒΙΒΛΙΟ Το αντίθετο! Πολλαπλασιάζονται και μπαίνουν στα κεφάλια όλων όσων θέλουν να γνωριστούν μαζί τους. ΠΑΙΔΙ Ακόμα κι όταν είναι εκατομμύρια; ΒΙΒΛΙΟ Κι ακόμα περισσότερες! ΠΑΙΔΙ Ακόμα και ύστερα από εκατό χρόνια;

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 Ομιλία του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου στην ημερίδα με θέμα «Η Αισθητική Αγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Νεοελληνική Γλώσσα Ε Δημοτικού Τίτλος: «Μουσική» Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠPΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα Εκπαιδευτική εµψύχωση βιωµατικό σεµινάριο για εκπαιδευτικούς ιοργάνωση: Παιχνιδοκαµώµατα για µικρούς & µεγάλους ερβενίων 43, Αθήνα 02-03 09-10 16-17 & 23-24 Νοεµβρίου 2013 ηλώσεις συµµετοχής: έως 29-10-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Δημοτικού Oδηγίες αξιοποίησης των σχολικών εγχειριδίων Σχολική χρονιά: 2011-2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός»

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» εισήγηση του Μένη Θεοδωρίδη που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του Πανελληνίου Συνεδρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ

1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Αθήνα, 1/9/2013 Πληροφορίες : Δ.Σ. Διεύθυνση : Ξενοφώντος 15Α T.K. : 105 57 Αθήνα Τηλέφωνο/Φάξ : 210.3229120 Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο : pess@pess.gr Δικτυακός τόπος : http://www.pess.gr Π Ε. Τ Π Ε Λ Ο Π

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Φωτεινή Κωστή Κυπριακή Εκπαιδευτική Αποστολή

Φωτεινή Κωστή Κυπριακή Εκπαιδευτική Αποστολή Φωτεινή Κωστή Κυπριακή Εκπαιδευτική Αποστολή Παιχνίδια «Μαντεύω» Η δασκάλα ή ένα παιδί περιγράφει με 1-2 προτάσεις το αντικείμενο της κρυμμένης εικόνας ή ένα πρόσωπο και τα παιδιά προσπαθούν να μαντέψουν

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 60 ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 27-1-2007

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικοί στόχοι

Εκπαιδευτικοί στόχοι ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Εκπαιδευτικοί στόχοι των προτεινόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com 27ο Συνέδριο Κοινωνικής Παιδιατρικής 9-10 Οκτωβρίου 2015, Σπάρτη - Μονεμβασιά Μουσική επικοινωνία στην οικογένεια: στόχοι και πρακτικές του προγράμματος μουσικής αγωγής για βρέφη και νήπια του Ιονίου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Μ ΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

Μ ΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Μ ΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Πολιτιστικό πρόγραμμα στα πλαίσια της Ευέλικτης Ζώνης 6/θ Δ.Σ. ΚΟΝΤΙΑ ΛΗΜΝΟΥ 2009 2010 ΤΑΞΗ Ε Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Κουρίτα Αγγελική ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ομάδα εργασίας: Γάβανου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΙΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ 1. Σύντομη ενημέρωση (βασική

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος ΔΣ ΕΑΕΠ Σε 960 ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία της χώρας, 12/θεσια και με τον μεγαλύτερο μαθητικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή.

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή. Προσέλευση μαθητών. Κολύμβηση Φυσική Αγωγή. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες υπό την επίβλεψη έμπειρων γυμναστών και κάνουν ασκήσεις για την καλύτερη φυσική κατάστασή τους και παιχνίδια ομαδικότητας, συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα