Σεμινάριο για την αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτήσεων από γιατρούς Διεξαγωγή και αξιολόγηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σεμινάριο για την αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτήσεων από γιατρούς Διεξαγωγή και αξιολόγηση"

Transcript

1 ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ MEDICAL EDUCATION ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2008, 25(3): Σεμινάριο για την αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτήσεων από γιατρούς Διεξαγωγή και αξιολόγηση Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται η σκοπιμότητα, τα χαρακτηριστικά, οι στόχοι και η αξιολόγηση ειδικού σεμιναρίου για την αντιμετώπιση των ατόμων που κάνουν κατάχρηση οινοπνευματωδών ή παράνομων ουσιών («ναρκωτικών»). Το σεμινάριο οργανώθηκε από την Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών, με σκοπό να συμβάλλει στην κάλυψη του κενού που υπάρχει στη χώρα μας στην εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας για την αντιμετώπιση των ατόμων με προβλήματα χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών. Στο σεμινάριο συμμετείχαν 20 γενικοί γιατροί και απόφοιτοι της Ιατρικής σε αναμονή για την έναρξη της ειδικότητας της Γενικής Ιατρικής. Η συνολική διάρκειά του ήταν 55 ώρες και βασίστηκε στη μεθοδολογία και το εποπτικό υλικό που επεξεργάστηκε ομάδα πανεπιστημιακών από επτά χώρες της Ευρώπης. Η μεθοδολογία της εκπαίδευσης βασίστηκε σε διεπιστημονική προσέγγιση και στις αρχές της ενεργητικής και της διαδραστικής μάθησης. Η αξιολόγηση του σεμιναρίου ήταν ενδελεχής και περιέλαβε όλα τα στάδια προετοιμασία, υλοποίηση, έκβαση καθώς και την ανταπόκριση των αρμόδιων δημόσιων φορέων. Έγινε επί τη βάσει προκαθορισμένων κριτηρίων, που ελέγχθηκαν με μεθόδους όπως τα ερωτηματολόγια, η παρατήρηση, οι ομαδικές συζητήσεις. Η αξιολόγηση αποκάλυψε τις αδυναμίες και τα ισχυρά σημεία του σεμιναρίου. Σε γενικές γραμμές, υπήρξε άριστη ανταπόκριση τόσο από τους εκπαιδευόμενους όσο και από τους εκπαιδευτές. Οι εκπαιδευόμενοι έκριναν ότι το σεμινάριο τους πρόσφερε απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες και εξέφρασαν την επιθυμία να υπάρξει κάποιου είδους συνεχιζόμενη εκπαίδευση. Οι εκπαιδευτές, εκτιμώντας τη θετική ανταπόκριση των εκπαιδευομένων, πρότειναν τη συνέχιση και την επέκταση του σεμιναρίου και σε άλλες ομάδες γιατρών. Τα αποτελέσματα του σεμιναρίου οδήγησαν στη διατύπωση προτάσεων για τους πλέον ενδεδειγμένους τρόπους που θα εξασφαλίζουν την εκπαίδευση του κατά το δυνατόν μεγαλύτερου αριθμού γιατρών στη χώρα, λαμβάνοντας υπόψη την καλύτερη αναλογία κόστους/απόδοσης. Οι προτάσεις υποβλήθηκαν στους αρμόδιους φορείς της πολιτείας, χωρίς όμως να υπάρξει ανταπόκριση από μέρους τους έως σήμερα. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2008, 25(3): Α. Κοκκέβη, Μ. Μαλλιώρη, Κ. Κοκκώλης, Κ. Σολδάτος... Ψυχιατρική Κλινική, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα Training seminar in substance use management for medical professionals: Implementation and evaluation Λέξεις ευρετηρίου Αντιμετώπιση Εκπαίδευση γιατρών Ουσιοεξαρτήσεις Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έρευνες σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο δείχνουν ότι στην καθημερινή άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος, σε δημόσια ή ιδιωτική βάση, τα περιστατικά των ουσιοεξαρτήσεων διαφεύγουν της διάγνωσης ή η διάγνωσή τους γίνεται μόνο σε πολύ προχωρημένο στάδιο. Η διαπίστωση αυτή αφορά ιδιαίτερα στις ειδικότητες της Γενικής Ιατρικής και της Παθολογίας και ευθύνεται όχι μόνο για την απουσία έγκαιρης αντιμετώπισης των προβλημάτων που συνδέονται με τη χρήση και την κατάχρηση ουσιών αλλά σε πολλές περιπτώσεις και με την αναποτελεσματικότητα της θεραπείας. 1 3 Οι γιατροί συνήθως «βλέπουν» ή καλούνται να αντιμετωπίσουν, στην καθημερινή άσκηση του επαγγέλματός τους, τις οξείες ή τις σοβαρές επιπλοκές της εξάρτησης, δηλαδή καταστάσεις για τις οποίες η πρόγνωση είναι τις περισσότερες φορές κακή. Οι παρατηρούμενες αρνητικές αντιλήψεις και στάσεις, καθώς και η έλλειψη ενδιαφέροντος των ιατρών για το εξαρτημένο άτομο, οφείλονται κατά κύριο λόγο στην απουσία κατάλληλης εκπαίδευσής τους για την αντιμετώπιση των περιστατικών αυτών. Εκπαίδευση

2 374 Α. Κοκκεβη και συν ιδιαίτερα δύσκολη και απαιτητική, αφού πρόκειται για ένα πρόβλημα σύνθετο με κοινωνικές, ψυχολογικές, ψυχιατρικές, βιολογικές και νομικές συνιστώσες. Πλήθος επιστημονικών στοιχείων τεκμηριώνουν ότι η έγκαιρη, σε πρώιμο στάδιο, αναγνώριση, διάγνωση και θεραπεία των ουσιοεξαρτήσεων έχουν εξαιρετικά αποτελέσματα και πολύ χαμηλότερο κόστος από οποιαδήποτε παρέμβαση σε μεταγενέστερο στάδιο. Αυτές οι έγκαιρες παρεμβάσεις βασίζονται σε στοιχειώδη θεραπευτικά προγράμματα μικρής διάρκειας και χαμηλού κόστους. 4 6 Στη χώρα μας, οι ανάγκες για αποτελεσματική αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτημένων ατόμων (οινόπνευμα και «ναρκωτικά») είναι εξαιρετικά μεγάλες και σε πλήρη δυσαναλογία με τις γνώσεις και τις δεξιότητες των επαγγελματιών υγείας. Η σχετική εκπαίδευση αποτελεί επείγουσα και επιτακτική ανάγκη, πρέπει να βασίζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες προσεγγίσεις τόσο ως προς τη μεθοδολογία όσο και ως προς τους στόχους και να παρέχεται στο προπτυχιακό και στο μεταπτυχιακό επίπεδο με εκπαιδευτικά προγράμματα ενσωματωμένα στην επίσημη διδακτέα ύλη. 7 Η Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών οργάνωσε από το Μάρτιο έως τον Ιούνιο του 2005 την πρώτη ειδική εκπαίδευση στη χώρα μας, με τίτλο «σεμινάριο για την αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτήσεων από γιατρούς». Στόχος του σεμιναρίου ήταν να συμβάλλει στην κάλυψη του σχετικού εκπαιδευτικού κενού για την αντιμετώπιση εξαρτημένων από οινόπνευμα ή «ναρκωτικά» και να δώσει τη δυνατότητα στους εκπαιδευόμενους να αναπτύξουν τις κατάλληλες γνώσεις και δεξιότητες για την έγκαιρη αναγνώριση, διάγνωση, αντιμετώπιση ή παραπομπή στους αρμόδιους φορείς και υπηρεσίες. Επειδή το σεμινάριο είχε ταυτόχρονα δοκιμαστικό χαρακτήρα σχετικά με την εφαρμοσιμότητα και την αποτελεσματικότητά του, ο σχεδιασμός του περιέλαβε και τη λεπτομερή αξιολόγησή του. Στη δημοσίευση αυτή παρουσιάζονται σύντομα το περιεχόμενο, οι στόχοι και η επιστημονική προσέγγιση του σεμιναρίου και γίνεται λεπτομερέστερη αναφορά στη μεθοδολογία και στα αποτελέσματα της αξιολόγησής του. 2. ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2.1. Εποπτικό υλικό Το σεμινάριο στηρίχθηκε στο εκπαιδευτικό υλικό που έχει εκδοθεί από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Εκπαίδευση στις Ουσιοεξαρτήσεις (ΕΑΤΙ) της Ολλανδίας με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 8 Το 1999, ομάδα πανεπιστημιακών καθηγητών από τη Σουηδία, τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Ολλανδία, τη Δημοκρατία της Τσεχίας και την Ελλάδα (Α. Κοκκέβη) πήρε την πρωτοβουλία για την προετοιμασία κατάλληλου υλικού για την εκπαίδευση φοιτητών της Ιατρικής, που αποτέλεσε και το περιεχόμενο της παραπάνω έκδοσης. Η επιστημονική ομάδα εξέτασε εκτενώς τη σχετική βιβλιογραφία που έχει εκδοθεί από διεθνείς οργανισμούς και ιδρύματα στην Ευρώπη, τον Καναδά, την Αυστραλία και τις ΗΠΑ Με βάση αυτές τις πηγές, έγινε η επιλογή των θεμάτων και των μεθόδων εκπαίδευσης που συνιστούσαν το εν λόγω εκπαιδευτικό υλικό. Το εκπαιδευτικό υλικό αποτελείτο από (α) το εγχειρίδιο για τους φοιτητές Ιατρικής με τίτλο «ιατρική εκπαίδευση στην αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτήσεων» (184 σελίδες), που μεταφράστηκε στην ελληνική γλώσσα και περιέλαβε κάποιες προσθήκες που κρίθηκαν απαραίτητες από τους οργανωτές του σεμιναρίου, (β) το εγχειρίδιο για τον εκπαιδευτή (87 σελίδες), (γ) εκπαιδευτικές διαφάνειες (σε έντυπα και power-point) και (δ) διευθύνσεις δικτυακών τόπων στη χώρα μας και στο εξωτερικό. Στους εκπαιδευόμενους που παρακολούθησαν το σεμινάριο της Ψυχιατρικής Κλινικής δόθηκε επιπλέον υλικό για την κατάσταση των ναρκωτικών στην Ελλάδα και την Ευρώπη, 17,18 κατάλογος υπηρεσιών πρόληψης και θεραπείας στη χώρα μας με τα πλήρη στοιχεία για τις προσφερόμενες υπηρεσίες, 19 και άλλο βοηθητικό υλικό Επιμέρους στόχοι του εκπαιδευτικού προγράμματος Οι στόχοι του προγράμματος για τους εκπαιδευόμενους ήταν οι ακόλουθοι: Να είναι σε θέση να διαγιγνώσκουν και να αξιολογούν τις διαταραχές από χρήση ουσιών (ΔΧΟ) και να εκτιμούν τη σοβαρότητα του προβλήματος Να διαθέτουν εκτενείς γνώσεις σχετικά με τις περίπλοκες συνέπειες της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών και τα διάφορα στάδια ανάπτυξης της εξάρτησης Να γνωρίζουν τις επιστημονικά τεκμηριωμένες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις που είναι δυνατόν να γίνουν σε κάθε στάδιο της ουσιοεξάρτησης Να αποκτήσουν μια σειρά πρακτικών δεξιοτήτων σχετικά με (α) την έγκαιρη διάγνωση των προβλημάτων ουσιοεξάρτησης, (β) την εφαρμογή αποτελεσματικών βραχυχρόνιων παρεμβάσεων, (γ) την επικοινωνία και τη λήψη συνέντευξης Να γνωρίζουν σε ποιες παρεμβάσεις οφείλουν να περιορίζονται ως μη ειδικοί σε θέματα ουσιοεξαρτήσεων Να γνωρίζουν τα άτομα, τις υπηρεσίες και τις ειδικότητες στις οποίες πρέπει να παραπεμφθεί ο ασθενής,

3 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 375 καθώς και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να γίνει η παραπομπή Δεδομένης της συχνής έλλειψης ενδοσκόπησης από πλευράς των εξαρτημένων ασθενών, των συνοδών ψυχολογικών προβλημάτων και της έλλειψης κινήτρου για αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας, να υιοθετήσουν τη δέουσα στάση απέναντι στον εξαρτημένο ασθενή, ώστε να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν μια επαγγελματική σχέση μαζί του Δεδομένου ότι πολλοί γιατροί έχουν αρνητική στάση έναντι των εξαρτημένων ασθενών και της θεραπείας τους, να τους δοθεί η ευκαιρία να συζητήσουν τη στάση αυτή και με βάση τις νέες γνώσεις και τις δεξιότητες να την αλλάξουν Μεθοδολογία εκπαίδευσης Η μεθοδολογία της εκπαίδευσης ακολούθησε τη διεπιστημονική προσέγγιση και βασίστηκε στην ενεργητική και διαδραστική μάθηση. Στη διάρκεια κάθε τρίωρης θεματικής ενότητας του σεμιναρίου έγιναν διευθέτηση του χρόνου για ασκήσεις, συζητήσεις σε μικρές ομάδες και στην ολομέλεια, παρουσιάσεις περιστατικών και παίξιμο ρόλων. Προς το τέλος του σεμιναρίου οι εκπαιδευόμενοι είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν θεραπευτικά προγράμματα και να συζητήσουν εκεί με το θεραπευτικό προσωπικό και με τους ασθενείς Θεματικές ενότητες του εκπαιδευτικού προγράμματος Οι βασικές θεματικές ενότητες που περιέλαβε το σεμινάριο ήταν: Εισαγωγή στο θέμα των εξαρτήσεων και των επιπτώσεών τους. Στην ενότητα αυτή δίνεται έμφαση στους τύπους των εξαρτήσεων και στις πολλαπλές επιπτώσεις τους κοινωνικές, οικονομικές, ψυχολογικές, στην υγεία στο επίπεδο του ατόμου, της οικογένειας και του κοινωνικού συνόλου. Γίνεται αναφορά στη σημασία που έχει η συμμετοχή του γιατρού στην αναγνώριση και την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων Επιδημιολογικά στοιχεία για τη φύση και την έκταση της χρήσης στη χώρα μας. Στην ενότητα αυτή δίνεται η εικόνα της έκτασης και της φύσης της χρήσης και της εξάρτησης από ουσίες στη χώρα μας και παρέχονται συγκριτικά στοιχεία με άλλες χώρες για την καλύτερη κατανόηση του φαινομένου. Παρουσιάζονται επίσης στοιχεία από εθνικές έρευνες για τις ομάδες υψηλού κινδύνου και τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες που συνδέονται με το πρόβλημα Η σημασία των στάσεων και των κυρίαρχων κοινωνικών αντιλήψεων απέναντι στις ουσιοεξαρτήσεις. Η ενότητα αυτή εστιάζεται στις στάσεις και στο ρόλο του γιατρού στο πρόβλημα των εξαρτήσεων. Αναλύονται οι αιτίες της αρνητικής στάσης των γιατρών απέναντι στα εξαρτημένα άτομα Τι πρέπει να γνωρίζει ο γιατρός για τις ψυχοδραστικές ουσίες και τις επιπτώσεις τους, παρεμβάσεις σε ασθενείς με ΔΧΟ. Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται οι διάφορες κατηγορίες εξαρτησιογόνων ουσιών, εξηγείται η δράση τους, οι επιπτώσεις από τη χρήση τους και αναλύονται κεντρικές έννοιες, όπως κατάχρηση, εξάρτηση, ανοχή, τοξίκωση, στερητικό σύνδρομο κ.λπ. Κατευθυντήριες γραμμές για την παροχή πληροφόρησης και καθοδήγησης στους ασθενείς σχετικά με τη χρήση ουσιών. Στην ενότητα αυτή δίνονται κατευθύνσεις για τις πληροφορίες που θα πρέπει να παρέχει ο γιατρός στον ασθενή για να περιορίσει-διακόψει την κατανάλωση οινοπνευματωδών και άλλων ουσιών που τον θέτουν σε κίνδυνο. Αναλύεται διεξοδικότερα ο ρόλος του γιατρού στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που συνδέονται με τις ΔΧΟ και του δίνονται κατευθύνσεις, προκειμένου να μπορεί να αποφασίσει αν θα αρχίσει θεραπευτική παρέμβαση στον ασθενή ή θα τον παραπέμψει σε ειδικό πρόγραμμα Έγκαιρη διάγνωση των προβλημάτων που οφείλονται στη χρήση ουσιών σε ασθενείς με ΔΧΟ. Στην ενότητα αυτή εξηγείται η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης στα πλαίσια του ρόλου του γιατρού. Παρουσιάζονται τα εργαλεία διάγνωσης των ΔΧΟ και γίνεται εξάσκηση στη χορήγηση και την ερμηνεία τους Άμεση αντιμετώπιση του στερητικού συνδρόμου και της τοξίκωσης λόγω χρήσης ψυχοδραστικών ουσιών. Στην ενότητα αυτή δίνονται οι βασικές κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση από το γιατρό του στερητικού συνδρόμου και του συνδρόμου τοξίκωσης λαμβάνοντας υπόψη την ουσία που τα δημιουργεί, καθώς και τον τρόπο προσέγγισης και επαφής με τον ασθενή Βραχείες παρεμβάσεις από το γενικό γιατρό σε ασθενείς με ΔΧΟ και τεχνικές της κινητοποιητικής συνέντευξης. Στην ενότητα αυτή εξηγείται η μέθοδος της βραχείας παρέμβασης και ασκούνται οι εκπαιδευόμενοι στοιχειωδώς στη χρήση της μεθόδου για την ανάπτυξη, στα εξαρτημένα άτομα, κινήτρου θεραπείας. Σημειώνεται ότι για ορισμένες από τις παραπάνω θεματικές ενότητες αφιερώθηκαν περισσότερα από ένα τρίωρα.

4 376 Α. Κοκκεβη και συν 2.5. Χρόνος υλοποίησης του σεμιναρίου, διδάσκοντες και εκπαιδευόμενοι Το σεμινάριο πραγματοποιήθηκε από το Μάρτιο έως τον Ιούνιο του 2005 στους χώρους της Ψυχιατρικής Κλινικής, σε απογευματινές ώρες μ.μ., μία φορά την εβδομάδα. Έγιναν επίσης επισκέψεις των εκπαιδευομένων σε όλους τους τύπους των θεραπευτικών μονάδων για εξαρτημένα άτομα στην περιοχή της Αθήνας. Η συνολική διάρκεια του σεμιναρίου ήταν 55 ώρες. Οι διδάσκοντες ήταν πανεπιστημιακοί και μη πανεπιστημιακοί επιστήμονες, με μακρά εμπειρία στην έρευνα και την αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτήσεων. Στους εκπαιδευόμενους συμμετείχαν 20 συνολικά γιατροί ο αριθμός αυτός είχε τεθεί ως ανώτατο όριο από τους υπεύθυνους του σεμιναρίου. Η πλειονότητα των συμμετεχόντων γιατρών ήταν απόφοιτοι της Ιατρικής, σε αναμονή για την ειδικότητα της Γενικής Ιατρικής, και οι υπόλοιποι γενικοί γιατροί. Η επιλογή των γιατρών που συμμετείχαν στο σεμινάριο έγινε μετά από κατάθεση του βιογραφικού τους και προσωπική συνέντευξη με τους υπεύθυνους του σεμιναρίου. 3. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Το σεμινάριο εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στη χώρα μας και για το λόγο αυτό δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στη λεπτομερή αξιολόγησή του, που έγινε τόσο από τους εκπαιδευτές όσο και από τους εκπαιδευόμενους. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται συνοπτικά η γενική μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για την αξιολόγηση και ειδικότερα τα κριτήρια και τα αποτελέσματα της αξιολόγησης Γενική μεθοδολογία αξιολόγησης Η αξιολόγηση περιέλαβε όλες τις φάσεις της διαδικασίας που αφορούσαν στην οργάνωση και στην υλοποίηση του σεμιναρίου. Βασίστηκε σε αριθμητικά και ποιοτικά κριτήρια, όπως τα ερωτηματολόγια, η παρατήρηση, η καταγραφή του περιεχομένου των συζητήσεων. Συμμετείχαν σε αυτήν οι εκπαιδευόμενοι και οι εκπαιδευτές. Όλα τα στοιχεία εισήχθησαν στον ηλεκτρονικό υπολογιστή και δημιουργήθηκαν στατιστικοί πίνακες συχνοτήτων για τα αριθμητικά δεδομένα και πίνακες κατηγοριοποιημένων σχολίων για τα ποιοτικά δεδομένα, τόσο για κάθε διδακτική συνεδρία χωριστά όσο και αθροιστικά ή συγκεντρωτικά, ανάλογα με την περίπτωση, για το σύνολο των διδακτικών συνεδριών Φάση προετοιμασίας του σεμιναρίου. Τα κριτήρια της αξιολόγησης της φάσης προετοιμασίας του σεμιναρίου ήταν (α) η ανταπόκριση των αρμόδιων φορέων για συνεργασία στον εντοπισμό και την ενημέρωση των ενδιαφερομένων να παρακολουθήσουν το σεμινάριο, (β) τα τεχνικά μέσα για την οργάνωση του σεμιναρίου (γραμματειακή υποδομή, κάλυψη εξόδων μεταφράσεων και αναπαραγωγής υλικού), (γ) η ανταπόκριση των εκπαιδευτών και (δ) η ανταπόκριση των γιατρών στην πρόσκληση για εκπαίδευση. Η αξιολόγηση αυτής της φάσης συνοψίζεται ως ακολούθως: Ανταπόκριση αρμόδιων φορέων Απαιτήθηκε σημαντικός χρόνος για τον εντοπισμό και την ενημέρωση των ενδιαφερομένων, γιατί ήταν αδύνατο να γίνει μέσω του Υπουργείου Υγείας. Για το λόγο αυτόν, οι οργανωτές του σεμιναρίου απευθύνθηκαν στις Νομαρχίες, οι οποίες ανταποκρίθηκαν, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις με αρκετή καθυστέρηση. Θετική ανταπόκριση υπήρξε από το Σύλλογο των Γενικών Γιατρών. Τεχνικά μέσα Τα τεχνικά μέσα ήταν ανεπαρκή. Δεν υπήρξε ουσιαστική γραμματειακή και υλική υποστήριξη για την προετοιμασία του σεμιναρίου. Ανταπόκριση εκπαιδευτών Η ανταπόκριση έμπειρων επιστημόνων για συμμετοχή στο σεμινάριο υπήρξε άμεση και ενθουσιώδης, καθώς καλή υπήρξε και η ανταπόκριση στη σύσταση της ομάδας των εκπαιδευτών από τον ΟΚΑΝΑ, το 18ΑΝΩ, το ΨΝΘ, το ΚΕΘΕΑ, το ΕΠΙΨΥ. Ανταπόκριση γιατρών Εκδηλώθηκε ενδιαφέρον συμμετοχής από τους γιατρούς που ενημερώθηκαν για το σεμινάριο. Αρκετοί ζήτησαν να συμμετάσχει και κάποιος άλλος συνάδελφός τους, που οι ίδιοι ενημέρωσαν Φάση υλοποίησης του σεμιναρίου. Η φάση της υλοποίησης του σεμιναρίου περιέλαβε (α) την αξιολόγηση των εκπαιδευομένων από τους εκπαιδευτές (παρουσίες, συνέπεια, ενεργητική συμμετοχή, γνώσεις και στάσεις), (β) την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συνεδριών από τους εκπαιδευτές (περιεχόμενο, διδακτικά μέσα, εποπτικά μέσα) και (γ) την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συνεδριών και των εκπαιδευτών από τους εκπαιδευόμενους. Α. Αξιολόγηση των εκπαιδευομένων Παρουσίες εκπαιδευομένων Από τους 20 εγγεγραμμένους στο σεμινάριο, οι 17

5 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 377 ήταν παρόντες σε σχεδόν όλες τις διδακτικές συνεδρίες, με μέγιστο αριθμό απουσιών τις δύο απουσίες. Λόγω αντικειμενικών δυσκολιών (π.χ. στρατιωτική θητεία, μετάθεση εκτός Αθηνών) 3 άτομα απουσίασαν σε >3 συνεδρίες. Υπήρξε συνέπεια στην ώρα προσέλευσης και αποχώρησης από όλους τους εκπαιδευόμενους. Γνώσεις και στάσεις εκπαιδευομένων Οι εκπαιδευόμενοι απάντησαν, πριν από την έναρξη και μετά από την ολοκλήρωση του σεμιναρίου, σε ερωτηματολόγιο γνώσεων και στάσεων (21 ερωτήσεις) για τα συναφή με το περιεχόμενο του σεμιναρίου θέματα. Ο μικρός αριθμός του δείγματος των εκπαιδευθέντων δεν προσφέρεται για στατιστική αξιολόγηση. Παρουσιάζονται εντούτοις οι συχνότητες των απαντήσεων, οι οποίες είναι ενδεικτικές των μεταβολών που έγιναν. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι αρχικές γνώσεις και οι στάσεις των εκπαιδευομένων απέναντι στη χρήση ουσιών διαφοροποιήθηκαν με την ολοκλήρωσή του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αλλαγή στην τοποθέτηση των εκπαιδευομένων απέναντι στην επικινδυνότητα της χρήσης οινοπνεύματος σε σχέση με τη χρήση ναρκωτικών (πίν. 1). Επίσης, οι εκπαιδευόμενοι, μετά από το πέρας του σεμιναρίου, ήταν σε θέση να δηλώσουν με πιο σωστό τρόπο τις διαστάσεις των κοινωνικών, περιβαλλοντικών και κληρονομικών παραγόντων στην αιτιολογία της εξάρτησης (πίν. 2). Στον πίνακα 3 φαίνεται ότι οι εκπαιδευθέντες, μετά από το πέρας του σεμιναρίου, πιστεύουν περισσότερο απ ό,τι πριν ότι η υποστήριξη από το περιβάλλον του εξαρτώμενου έχει περιορισμένη αξία. Τόσο κατά την έναρξη όσο και μετά από το πέρας του σεμιναρίου οι εκπαιδευόμενοι γιατροί θεωρούν στη μεγάλη πλειονότητά τους τα εξαρτημένα άτομα ως ασθενείς και όχι ως εγκληματίες (πίν. 4). Θα πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η ομάδα των γιατρών που εκπαιδεύτηκαν δεν αντιπροσωπεύει ενδεχομένως τις πεποιθήσεις γενικότερα των γιατρών, αφού το ενδιαφέρον τους για συμμετοχή στο σεμινάριο Πίνακας 1. Πιστεύετε ότι το αλκοόλ είναι μια ουσία περισσότερο ή λιγότερο επικίνδυνη από τα ναρκωτικά; Περισσότερο 18,8 43,8 Λιγότερο 18,8 18,8 Περίπου το ίδιο 62,5 37,5 δηλώνει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στους χρήστες. Παρατηρείται επίσης διαφοροποίηση των αντιλήψεών τους πριν και μετά από την εκπαίδευση ως προς δύο βασικά χαρακτηριστικά των εξαρτημένων: τα θεωρούν λιγότερο ως αδύνατους χαρακτήρες ή ως αντικοινωνικά άτομα. Από τον πίνακα 5 διαπιστώνεται το αποτέλεσμα που είχε το σεμινάριο στην αντίληψη των εκπαιδευθέντων για την επάρκεια των γνώσεών τους στην αντιμετώπιση των εξαρτημένων ατόμων. Συγκεκριμένα, φαίνεται ότι αυξήθηκαν οι γνώσεις τους για την έγκαιρη αναγνώριση και διάγνωση του προβλήματος, για την πρώιμη παρέμβαση και για την ενδεδειγμένη παραπομπή των ασθενών στα εξειδικευμένα κέντρα. Σε ό,τι αφορά στη θεραπεία αυτή καθαυτή, αναγνωρίζουν, ακόμα και μετά από το σεμινάριο, ότι οι δυνατότητές τους είναι περιορισμένες. Άλλωστε, ένας από τους στόχους του σεμιναρίου ήταν να κάνει σαφή τα Πίνακας 2. Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι συνδέονται αιτιολογικά με την εξάρτηση από τα ναρκωτικά οι... Κοινωνικοί παράγοντες Καθόλου Λίγο 5,9 Αρκετά 23,5 50,0 Πολύ 70,6 50,0 Οργανικοί παράγοντες Καθόλου 29,4 25,0 Λίγο 52,9 50,0 Αρκετά 17,6 25,0 Πολύ Ψυχολογικοί παράγοντες Καθόλου Λίγο 6,3 Αρκετά 35,3 25,0 Πολύ 64,7 68,8 Κληρονομικοί παράγοντες Καθόλου 47,1 Λίγο 35,3 60,0 Αρκετά 17,6 33,3 Πολύ 6,7 Περιβαλλοντικοί παράγοντες Καθόλου 12,5 12,5 Λίγο 18,8 6,3 Αρκετά 43,8 43,8 Πολύ 25,0 37,5 Οικονομικοί παράγοντες Καθόλου 5,9 Λίγο 29,4 26,7 Αρκετά 41,2 46,7 Πολύ 23,5 26,7

6 378 Α. Κοκκεβη και συν Πίνακας 3. Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι η απεξάρτηση από τα ναρκωτικά είναι θέμα... Πίνακας 4. Σε ποιο βαθμό θα χαρακτηρίζατε τα εξαρτημένα άτομα ως... Προσωπικής θέλησης Καθόλου Κατάλληλης θεραπευτικής αντιμετώπισης Υποστήριξης από το περιβάλλον Λίγο 5,9 Αρκετά 17,6 25,0 Πολύ 76,5 75,0 Καθόλου Αρκετά 23,5 31,3 Πολύ 76,5 68,8 Καθόλου Αρκετά 11,8 31,3 Πολύ 88,2 68,8 Αδύνατους χαρακτήρες Καθόλου 6,3 Λίγο 17,6 43,8 Αρκετά 35,3 31,3 Πολύ 47,1 18,8 Αντικοινωνικά άτομα Καθόλου 35,3 50,0 Λίγο 47,1 31,3 Αρκετά 11,8 18,8 Πολύ 5,9 Ασθενείς Καθόλου 6,3 Λίγο 5,9 Αρκετά 17,6 18,8 Πολύ 76,5 75,0 Εγκληματίες Καθόλου 82,4 81,3 Λίγο 17,6 12,5 Αρκετά 6,3 Πολύ όρια των δυνατοτήτων τους στην αντιμετώπιση ενός τόσο σύνθετου προβλήματος. Η καλύτερη αντίληψη του ρόλου αλλά και των ορίων του γιατρού, στην αντιμετώπιση των ατόμων που χρησιμοποιούν εξαρτησιογόνες ουσίες, φαίνεται και στον πίνακα 6, όπου Πίνακας 5. Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι έχετε επαρκείς γνώσεις για... Αναγνώριση του προβλήματος Καθόλου Λίγο 35,3 Αρκετά 64,7 68,8 Πολύ 31,3 Διάγνωση Καθόλου 5,9 Λίγο 58,8 Αρκετά 35,3 68,8 Πολύ 31,3 Πρώιμη παρέμβαση Καθόλου 41,2 Λίγο 52,9 Αρκετά 5,9 93,8 Πολύ 6,3 Θεραπεία Καθόλου 82,4 Παραπομπή σε εξειδικευμένα θεραπευτικά κέντρα Λίγο 17,6 81,3 Αρκετά 18,8 Πολύ Καθόλου 11,8 Λίγο 64,7 Αρκετά 17,6 43,8 Πολύ 5,9 56,3 ενισχύεται ιδιαίτερα η άποψη ότι ανήκει στα καθήκοντα του γενικού γιατρού η πρώιμη παρέμβαση για το χειρισμό αυτών των ατόμων. Ως προς τις υπηρεσίες στις οποίες θα πρέπει να αντιμετωπίζονται τα εξαρτημένα άτομα, το 100 των ερωτηθέντων πιστεύουν απόλυτα στην αρμοδιότητα των εξειδικευμένων κέντρων θεραπείας. Σε ό,τι αφορά στα γενικά νοσοκομεία του ΕΣΥ, περίπου οι μισοί απαντούν ότι τα εξαρτημένα άτομα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται σε αυτά, ενώ το 60 απαντούν το ίδιο για τα κέντρα υγείας. Ενδιαφέρον έχουν οι απαντήσεις των εκπαιδευομένων στην ερώτηση κατά πόσο πιστεύουν ότι «θα πρέπει να διδάσκεται συστηματικά και με πλήρες πρόγραμμα η αντιμετώπιση των εξαρτήσεων στο προπτυχιακό, μεταπτυχιακό επίπεδο της ιατρικής εκπαίδευσης και στους γιατρούς που ασκούν το επάγγελμα». Οι απαντήσεις ήταν 100 θετικές για τους γιατρούς που ασκούν το επάγγελμα, τόσο πριν όσο και μετά από το σεμινάριο. Επίσης, το 100 (μετά από το σεμινάριο) έναντι του 88,2 (πριν από το σεμινάριο) απαντά ότι θα πρέπει να διδάσκεται η αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτήσεων στο μεταπτυχιακό επίπεδο και το 68,8

7 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 379 Πίνακας 6. Για τα άτομα που χρησιμοποιούν εξαρτησιογόνες ουσίες, σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι ανήκει στα καθήκοντα του γενικού γιατρού η... (μετά) έναντι του 82,4 (πριν) δίνουν την ίδια απάντηση για το προπτυχιακό επίπεδο. Β. Αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συνεδριών και του σεμιναρίου από τους εκπαιδευτές Για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συνεδριών και συνολικά του σεμιναρίου χρησιμοποιήθηκαν (α) ερωτηματολόγιο (8 10 ερωτήσεων) για την αξιολόγηση της κάθε εκπαιδευτικής συνεδρίας, το οποίο συμπλήρωναν όλοι οι εκπαιδευτές μετά από το τέλος της κάθε συνεδρίας, (β) έντυπο καταγραφής και επισημάνσεων για τη διαδικασία και τις τυχόν αδυναμίες της κάθε διδακτικής συνεδρίας, που συμπλήρωναν οι υπεύθυνοι του σεμιναρίου, και (γ) τα πρακτικά από τις τρεις συναντήσεις εκπαιδευτών για την αξιολόγηση της πορείας και της συνολικής έκβασης του σεμιναρίου. Στα πρακτικά καταγράφηκαν και προτάσεις των εκπαιδευτών. Εκπαιδευτικές συνεδρίες Αναγνώριση του προβλήματος Καθόλου Αρκετά 11,8 12,5 Πολύ 88,2 87,5 Διάγνωση Καθόλου Αρκετά 17,6 18,8 Πολύ 82,4 81,3 Πρώιμη παρέμβαση Καθόλου Αρκετά 29,4 6,3 Πολύ 70,6 93,8 Θεραπεία Καθόλου 6,3 - Παραπομπή σε εξειδικευμένα θεραπευτικά κέντρα Λίγο 50,0 68,8 Αρκετά 31,3 31,3 Πολύ 12,5 Καθόλου Αρκετά 5,9 6,3 Πολύ 94,1 93,8 Οι εκπαιδευτές έμειναν αρκετά έως πολύ ικανοποιημένοι από την έκβαση της κάθε συνεδρίας σε ό,τι αφορά στο περιεχόμενο των εισηγήσεων, τις συζητήσεις και τις σχετικές ασκήσεις. Τόσο στις συζητήσεις όσο και στις ασκήσεις συμμετείχε η μεγάλη πλειονότητα των εκπαιδευομένων, γεγονός που υποδηλώνει το ιδιαίτερο ενδιαφέρον τους προς το σεμινάριο. Οι αδυναμίες που επισήμαναν οι εκπαιδευτές ήταν η έλλειψη χρόνου και η μη καταλληλότητα του χώρου. Διατύπωσαν τη γνώμη να αυξηθεί ο χρόνος που διατίθεται για τις ασκήσεις και τη συζήτηση καθώς και ο αριθμός των συνεδριών, με στόχο την αφομοίωση των γνώσεων. Επισημάνσεις των υπευθύνων Η εκτίμηση των υπευθύνων του σεμιναρίου, οι οποίοι ήταν παρόντες σε όλες τις εκπαιδευτικές συνεδρίες, ήταν ότι το σεμινάριο πέτυχε τους στόχους του. Υπήρξε ικανοποιητική συνεργασία και συντονισμός, ώστε να μην υφίστανται επικαλύψεις μεταξύ των εκπαιδευτών. Συναντήσεις εκπαιδευτών Στις δύο πρώτες συναντήσεις που έγιναν, επισημάνθηκαν οι αδυναμίες που αφορούσαν κυρίως στην ακαταλληλότητα του χώρου για τη σωστή διεξαγωγή του συγκεκριμένου σεμιναρίου, που βασίζεται πολύ στη δουλειά σε ομάδες. Η πορεία του, κατά τα άλλα, κρίθηκε ιδιαίτερα ικανοποιητική και επισημάνθηκε το καλό επίπεδο, το ενδιαφέρον και η ενεργητική συμμετοχή των εκπαιδευομένων. Στην τρίτη και τελευταία συνάντηση συζητήθηκε, επιπλέον των προηγούμενων αδυναμιών, ο περιορισμένος χρόνος για την πρακτική άσκηση των εκπαιδευομένων. Υπογραμμίστηκε η ανάγκη να δοθεί περισσότερος χρόνος στην εκπαίδευση, στην κινητοποιητική συνέντευξη, στις τεχνικές της συμβουλευτικής και ειδικότερα στη σχέση γιατρού/ασθενούς. Επισημάνθηκε η ανάγκη να περιληφθούν στη θεματολογία του επόμενου σεμιναρίου, ως ουσιοεξαρτησιογόνες ουσίες, η νικοτίνη και η χρήση ψυχοφαρμάκων από ηλικιωμένους και γυναίκες, η συνταγογράφηση ψυχοδραστικών ουσιών και τα σωματικά συμπτώματα που οδηγούν το εξαρτημένο άτομο στο γενικό γιατρό. Προτάθηκε επίσης στο μέλλον να γίνουν σεμινάρια που θα απευθύνονται σε ομοιογενείς ομάδες εκπαιδευομένων, δηλαδή ξεχωριστά σε γενικούς γιατρούς, γιατρούς που δεν έχουν ακόμα λάβει την ειδικότητα της Γενικής Ιατρικής και ψυχιάτρους. Στα θετικά του σεμιναρίου αναφέρθηκαν η πληρότητά του, το καλά δομημένο περιεχόμενό του, η ισορροπημένη προσέγγιση των θεμάτων, η καλή επιλογή των εκπαιδευομένων γιατροί εν ενεργεία. Εν κατακλείδι, όλοι οι εκπαιδευτές που ήταν παρόντες στις συναντήσεις θεωρούν ότι το σεμινάριο πέτυχε τους στόχους του. Επιθυμούν να

8 380 Α. Κοκκεβη και συν συμμετέχουν σε επόμενα σεμινάρια ως εκπαιδευτές. Θεωρούν ότι για τη συνέχεια είναι απαραίτητη η υποστήριξη από τα αρμόδια υπουργεία. Πίνακας 7. Σε ποιο βαθμό το σεμινάριο... Λίγο Αρκετά Πολύ Γ. Αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συνεδριών από τους εκπαιδευόμενους Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συνεδριών από τους εκπαιδευόμενους έγινε με (α) ερωτηματολόγιο (18 ερωτήσεις) για την αξιολόγηση της καθεμιάς από τις 13 εκπαιδευτικές συνεδρίες, που συμπλήρωναν μετά από το τέλος της κάθε συνεδρίας, (β) ερωτηματολόγιο (21 ερωτήσεις) για τη συνολική αξιολόγηση του σεμιναρίου, που συμπληρώθηκε μετά από την ολοκλήρωσή του, και (γ) την ελεύθερη συζήτηση (δίωρη) των υπευθύνων του σεμιναρίου με τους εκπαιδευόμενους, για την οποία κρατήθηκαν πρακτικά, τα οποία περιέλαβαν και τις προτάσεις που διατύπωσαν οι εκπαιδευόμενοι. α. Αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συνεδριών Στην ερώτηση για το βαθμό αποτελεσματικότητας (κλίμακα 10 βαθμίδων από «καθόλου» έως «πολύ διδακτικό») του καθενός από τα διδακτικά μέσα που χρησιμοποιούνταν (διάλεξη, ομαδική συζήτηση, ασκήσεις, υπόδυση ρόλων, παρουσιάσεις power point), η διάμεσος για όλα τα μέσα ήταν Πρώτη στην κατάταξη της αποτελεσματικότητας ήταν η υπόδυση ρόλων, ενώ όλα τα άλλα μέσα ακολουθούσαν με μικρή διαφορά. β. Συνολική αξιολόγηση του σεμιναρίου Στον πίνακα 7 παρουσιάζονται οι απαντήσεις των εκπαιδευθέντων σχετικά με τη συνολική αξιολόγηση του σεμιναρίου, όπου φαίνεται ότι το σεμινάριο ικανοποίησε τις προσδοκίες των εκπαιδευθέντων και τους εφοδίασε με γνώσεις για τις ουσιοεξαρτήσεις. Υπάρχει πάντως μια αναμενόμενη επιφύλαξη για το κατά πόσο εφοδιάστηκαν οι εκπαιδευόμενοι με τις δεξιότητες που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των χρηστών. Στην ερώτηση, τέλος, για το αν υπήρξαν θεματικές ενότητες που δεν συμπεριέλαβε το σεμινάριο, η πλειονότητα απάντησε αρνητικά (63,6). γ. Επισημάνσεις από τη συνεδρία ελεύθερης συζήτησης Ισχυρά σημεία του σεμιναρίου Ικανοποίησε τις προσδοκίες που είχατε; Σας εφοδίασε με γνώσεις για τις ουσιοεξαρτήσεις; Σας εφοδίασε με δεξιότητες για την αντιμετώπιση των χρηστών; Οι εκπαιδευόμενοι θεωρούν ότι το σεμινάριο τους προσέφερε αρκετές νέες γνώσεις και ότι απέκτησαν διαγνωστικές δεξιότητες καθώς και δεξιότητες για την αντιμετώπιση ατόμων που κάνουν χρήση/κατάχρηση ουσιών. Αξιολόγησαν θετικά τις μεθόδους ενεργητικής μάθησης που χρησιμοποιήθηκαν και ιδιαίτερα τις ασκήσεις. Στα ισχυρά σημεία ανέφεραν και την επιλογή των εκπαιδευτών. Αδύνατα σημεία του σεμιναρίου Αρκετοί εκπαιδευόμενοι, επίσης, θεώρησαν ότι ο χρόνος που διατέθηκε για το σεμινάριο ήταν λίγος. Θέματα στα οποία θα επιθυμούσαν να δοθεί περισσότερος χρόνος είναι οι ιατρογενείς εξαρτήσεις, οι κανόνες στη συνταγογράφηση ουσιών από το γιατρό, η αξιοπιστία των πληροφοριών που δίνει ο χρήστης, η αντιμετώπιση του στερητικού συνδρόμου. Επίσης, θα επιθυμούσαν να περιληφθεί στο πρόγραμμα και η αντιμετώπιση της εξάρτησης από τη νικοτίνη. Αρκετοί υποστήριξαν ότι οι απογευματινές ώρες διεξαγωγής του σεμιναρίου δεν είναι οι καλύτερες (κόπωση της ημέρας) και επισήμαναν την ακαταλληλότητα του χώρου για τη λειτουργία ομάδων. Ως αδυναμία αναφέρθηκε ότι σε ορισμένες διδακτικές συνεδρίες η έμφαση που δόθηκε στη θεωρητική πληροφορία ήταν κουραστική. Κρίθηκε σκόπιμη περισσότερη εξάσκηση και ιδιαίτερα στην κινητοποιητική συνέντευξη και στην επικοινωνία γιατρού-ασθενούς (συνέντευξη). Τέλος, για τις επισκέψεις στις θεραπευτικές μονάδες η εκτίμησή τους ήταν ότι θα ήθελαν και γι αυτές περισσότερο χρόνο και, συγκεκριμένα, θα επιθυμούσαν να συζητήσουν για τα περιστατικά και να παρακολουθήσουν συνεντεύξεις με ασθενείς. Προτάσεις των εκπαιδευομένων 13,3 46,7 40,0 43,8 56,3 25,0 43,8 31,3 Οι εκπαιδευόμενοι διατύπωσαν μια σειρά από προτάσεις για συνεχιζόμενη εκπαίδευση. Συγκεκριμένα: Να δημιουργηθεί ένα δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευομένων και εκπαιδευτών για υποστήριξη και πληροφόρηση σχετικά με τις νέες εξελίξεις στον τομέα

9 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 381 Συνεχιζόμενη εκπαίδευση μέσω συναντήσεων 1 2 φορές το χρόνο Να δοθούν δυνατότητες εκπαίδευσης στους εκτός Αθηνών γιατρούς Επιθυμητή η ηλεκτρονική δικτύωση. 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Η αξιολόγηση του πρώτου αυτού σεμιναρίου, για την αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτήσεων από τους γιατρούς, έδειξε ότι τόσο οι εκπαιδευόμενοι όσο και οι εκπαιδευτές έμειναν ιδιαίτερα ικανοποιημένοι από αυτό. Πιστεύουν ότι η προσφορά του σεμιναρίου είναι σημαντική στον τομέα της αντιμετώπισης των ουσιοεξαρτήσεων στη χώρα μας. Θεωρούν ότι ουσιαστικά στην επιτυχία του συντέλεσαν το καλά δομημένο περιεχόμενο του σεμιναρίου, οι μέθοδοι διδασκαλίας που εφαρμόστηκαν, τα διδακτικά βοηθήματα προς τους εκπαιδευόμενους και τους εκπαιδευτές και η επιστημονική κατάρτιση και η εμπειρία των εκπαιδευτών. Η αξιολόγηση έδωσε την ευκαιρία στους υπεύθυνους για την οργάνωση του σεμιναρίου να εντοπίσουν όλα τα αδύνατα σημεία, ώστε η οργάνωση παρόμοιων σεμιναρίων στο μέλλον να προσφέρει μεγαλύτερη πληρότητα γνώσεων και δεξιοτήτων στους εκπαιδευόμενους. Η συνολική εμπειρία υπήρξε πολύτιμη για εκπαιδευόμενους και εκπαιδευτές. Το υψηλό γενικά επίπεδο και η ποιότητα των εκπαιδευθέντων βοήθησε σημαντικά, μέσω της ενεργητικής συμβολής τους, στην αξιόπιστη αξιολόγηση του σεμιναρίου. Η οργάνωση και η υλοποίηση του σεμιναρίου έγινε με πενιχρά μέσα. Αφιερώθηκε πολύ προσωπικός χρόνος (εντοπισμός, ειδοποίηση, επιλογή εκπαιδευομένων, επιμέλεια μετάφρασης εγχειριδίου, προετοιμασία εκπαιδευτικών εποπτικών μέσων και βοηθημάτων, παρακολούθηση υλοποίησης, συντονισμός εκπαιδευτών, σχεδιασμός και διενέργεια αξιολόγησης). Οι εκπαιδευτές αφιέρωσαν επίσης σημαντικό χρόνο για την προετοιμασία, τη διδασκαλία και τις συντονιστικές συναντήσεις. Κοινή πεποίθηση όσων συμμετείχαν στο σεμινάριο υπήρξε η ανάγκη εκπαίδευσης των γιατρών στην αντιμετώπιση των εξαρτήσεων. Η επανάληψη και η επέκταση του σεμιναρίου σε μεγαλύτερο πλήθος γιατρών και από εκτός Αθηνών περιοχές κρίθηκε σκόπιμη, δεδομένου ότι το πρόβλημα των εξαρτήσεων σήμερα απασχολεί όλες τις περιοχές της χώρας. Οι προτάσεις αυτές προωθήθηκαν μαζί με την αξιολόγηση του σεμιναρίου στα Υπουργεία Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Παιδείας και Θρησκευμάτων και στον ΟΚΑΝΑ, ζητώντας τη στοιχειώδη βοήθεια για την κάλυψη της γραμματειακής υποστήριξης για την επανάληψη του σεμιναρίου για τους γιατρούς της περιοχής Αθηνών, από την Ψυχιατρική Κλινική. Κατατέθηκε επιπλέον στο Υπουργείο Υγείας μια ολοκληρωμένη πρόταση και τεχνικο-οικονομική μελέτη για την υλοποίηση του σεμιναρίου με τη βοήθεια των σύγχρονων μέσων που προσφέρει η τεχνολογία για εκπαίδευση εξ αποστάσεως μέσω διαδικτύου. Η εκπαίδευση μέσω διαδικτύου εξασφαλίζει τη δυνατότητα πρόσβασης σε μεγάλο αριθμό γιατρών απ όλη τη χώρα και μειώνει τα πρακτικά εμπόδια και το οικονομικό κόστος. Έως σήμερα, δυστυχώς, κανένα από τα αιτήματα αυτά δεν έχει βρει ανταπόκριση. Για το λόγο αυτόν, η πρωτοβουλία της Ψυχιατρικής Κλινικής σε έναν τόσο κρίσιμο τομέα έχει μείνει χωρίς συνέχεια. Πρόσφατη απόφαση του Ιατρικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών έκανε δεκτή την πρόταση για οργάνωση σε προπτυχιακό επίπεδο διατομεακού (Μορφολειτουργικής και Κοινωνικής Ιατρικής, Ψυχιατρικής, Νευρολογίας) μαθήματος επιλογής, με τίτλο «Ουσιοεξαρτήσεις: Βιοψυχοκοινωνικές προσεγγίσεις στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση». Αν και το μάθημα αυτό αφενός είναι προαιρετικό και αφετέρου έχει περισσότερο θεωρητική κατεύθυνση, εντούτοις σηματοδοτεί την αναγνώριση από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών της ανάγκης εκπαίδευσης των μελλοντικών γιατρών στα θέματα αντιμετώπισης των ουσιοεξαρτήσεων. Ευχή θα ήταν η χώρα μας να μπορέσει να ανταποκριθεί στο άμεσο μέλλον χωρίς άλλη καθυστέρηση στο Ψήφισμα του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ελληνική Προεδρία του 2003), που αναφέρεται στην ανάγκη κατάρτισης στα κράτη-μέλη, μέσω ολοκληρωμένων προγραμμάτων σπουδών για φοιτητές της Ιατρικής και λοιπούς σπουδαστές καθώς και για επαγγελματίες στο χώρο της υγείας, σχετικά με την αντιμετώπιση των διαταραχών κατάχρησης ουσιών. 20 Άλλωστε, τα πιο πρόσφατα σχέδια δράσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα οινοπνευματώδη και τα ναρκωτικά δίνουν έμφαση στην εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας. 3,21,22 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Οι συγγραφείς εκφράζουν τις θερμές ευχαριστίες τους στους εκπαιδευτές του σεμιναρίου (Ο. Αναγνώστου, Κ. Γασγαλίδη, Α. Κατσουλάκο, Ε. Καφετζόπουλο, Α. Μάτσα, Κ. Νικολάου, Β. Πομίνι, Χ. Πουλόπουλο, Μ. Σφηκάκη, Α. Φωτίου), που χωρίς τη δική τους συμβολή δεν θα ήταν δυνατή η πραγματοποίησή του. Ευχαριστίες εκφράζονται και στους φορείς στους οποίους ανήκουν οι εκπαιδευτές, γιατί διευκόλυναν τη συμμετοχή τους (ΟΚΑΝΑ, ΨΝΘ, ΚΕΘΕΑ, 18ΑΝΩ). Ευχαριστίες εκφράζουμε επί-

10 382 Α. Κοκκεβη και συν σης και στους γιατρούς που εκπαιδεύτηκαν (Ο. Ανδρούτσο, Α. Βαμβακίδου, Σ. Δημητρακόπουλο, Α. Ζαφειρόπουλο, Σ. Καλέμη, Β. Καρανάσιου, Δ. Κολοκυθά, Μ. Κυπαρίσση, Δ. Κωνσταντίνου, Σ. Λουμιώτη, Α. Λυσικάτου, Ο. Μάνου, Σ. Ματσούκα, Ν. Οικονόμου, Ε. Παπαγεωργίου, Σ. Παπασταυρόπουλο, Σ. Πέγκο, Β. Ρεντούμη, Χ. Στάθη, Α. Τζανίδου), γιατί με την ενεργό συμμετοχή τους συνεισέφεραν στην αξιολόγηση αυτού του πρώτου εκπαιδευτικού σεμιναρίου για την αντιμετώπιση των ουσιοεξαρτήσεων στη χώρα μας. Τέλος, ευχαριστούμε θερμά την Ιατρική Εταιρεία Αθηνών, που διευκόλυνε τη γνωστοποίηση του σεμιναρίου στους γιατρούς. ABSTRACT Training seminar in substance use management for medical professionals: Implementation and evaluation A. KOKKEVI, M. MALLIORI, K. KOKKOLIS, C. Soldatos Department of Psychiatry, Medical School, University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2008, 25(3): This paper presents the rationale, targets and features of a training seminar on the management of individuals with alcohol and other drug use problems, and its evaluation. The seminar was organized by the Department of Psychiatry of Athens University Medical School with the aim of contributing towards filling the gap in the education of health professionals in this field. The seminar was attended by 20 generalists and graduates of the Medical School waiting to start specialization in general medicine, and its duration was 55 hours. It was based on the training methodology and active participatory approach of a training manual published by the European Addiction Training Institute (EATI) in Amsterdam, developed from the initiative and preparatory work of a team of experts and university professors from seven EU countries. The evaluation of the seminar was exhaustive and included all the stages of the seminar preparation, implementation and outcome. It was carried out with the participation of those involved, that is, the students and the trainers, based on predefined criteria and employing several methods such as questionnaires, observation and group discussions. In this way the strong and weak aspects of the seminar were revealed. In general, the trainees reported that the seminar had provided them with new and necessary knowledge and skills for the diagnosis and management of individuals with alcohol and drug use problems. They proposed continuing education on the topic. The trainers, acknowledging the seminar s positive impact on the trainees, proposed its extension to a greater number of physicians throughout the country. The evaluation of the seminar assisted in the formulation of proposals that were submitted to the appropriate public authorities. These proposals focused on the extension of training in Greece and on the ways that this could be achieved with the optimum cost/benefit relationship. Up to the present there has been no response from the relevant public bodies. Key words: Management, Substance use disorders, Training of physicians Βιβλιογραφία 1. Keller SD, Dermatis H. Current status of professional training in the addictions. Subst Abus 1999, 20: Dale A, March A. Evidence-based practice indicators for alcohol and other drug interventions. Curtin University, Perth (National Drug Research Institute, NDRI), Αustralia, Kokkevi A. Greek presidency of the European Union in the field of drugs: January 1 June 30, Greek Organization Against Drugs, Athens, Leshner A. Science-based views of drug addiction and its treatment (Review). J Am Med Dir Assoc 1999, 282: Brands B, Kahan M, Selby P, Wilson L (eds). Management of alcohol, tobacco and other drug problems. A physicians manual. Centre of Αddiction and Μental Ηealth. A WHO Centre of Excellence, Toronto, Volpicelli JR, Pettinati HM, McLellan ATh, O Brien ChP. Combining medication and psychosocial treatments for addictions. The BRENDA approach. The Guilford Press, New York, Wilson L, Kahan M, Wilson D, Bullock B, Ward-Smith R. Curriculum renewal and evaluation of addiction training and education. In: Teaching module series for undergraduate medical education and faculty development. Volume 1: Problem Drinking Module. Project CREATE, Hoffman NG. Assessing treatment effectiveness. In: Chevy Chase MD, Miller NS (eds) Principles of addiction medicine.

11 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΥΣΙΟΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ 383 American Society of Addiction Medicine (ASAM), European Addiction Training Institute. Medical education in substance use management. A manual for medical students. European Addiction Training Institute, EATI, Amsterdam, Institute of Alcohol Studies. Medical education in alcohol and alcohol problems. A European perspective. EUROCARE, Brands B, Kahan M, Selby P, Wilson L (eds). Management of alcohol, tobacco and other drug problems: A physician s manual. Centre for Addiction and Mental Health. WHO Center of Excellence, Toronto, Ontario, Chapel JN, Lewis DC. Medical education in substance abuse treatment. In: Galanter M, Kleber HD (eds) The American Psychiatric Press textbook of substance abuse treatment. 2nd ed. Washington, DC, Burns J, Galanter M, kaufman E, Schnoll S, BURYS J. Postgraduate medical fellowship training in alcoholism and drug abuse: National consensus standards. Am J Drug Alcohol Abuse 1991, Kahan M. CREATE. Program on medical education in addictions. Center for Addiction and Mental Health, Toronto, Project Adept. Alcohol and drug education for physicians training in primary care. Center for Alcohol and Addiction Studies, Brown University, Roche AM, Cormack S. Beyond training and towards workforce development. National Centre for Education and Training on Addiction-NCETA, Australia, Walsh RA. Medical education about alcohol, review of its role and effectiveness. Alcohol Alcohol 1995, 30: Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία. ΕΚΤΕΠΝ 2004, ετήσια έκθεση για την κατάσταση των ναρκωτικών και των οινοπνευματωδών στην Ελλάδα. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ), Αθήνα, Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας. Ετήσια έκθεση για την κατάσταση του προβλήματος των ναρκωτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Νορβηγία. Λουξεμβούργο, Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ), Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία (ΕΚΤΕΠΝ). Οδηγός υπηρεσιών πρόληψης και θεραπείας των ουσιοεξαρτήσεων. Αθήνα, WHO Regional Committee for Europe. European alcohol action plan th session, Copenhagen, European Council. EU drugs action plan ( ). Official Journal of the European Union. 2005/C 168/1, 2005 Corresponding author: A. Kokkevi, Department of Psychiatry, Eginition Hospital, 74 Vassilissis Sofias Ave., GR Athens, Greece xxxxxxxxxxxxx

Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εξέλιξη Οδοντιάτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εξέλιξη Οδοντιάτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση Ψήφισμα Συμβουλίου Ευρωπαίων Οδοντιάτρων (CED) Mάιος 2013 Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εξέλιξη Οδοντιάτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση Το κείμενο που ακολουθεί είναι η ελληνική μετάφραση του ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4 ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4 ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4 ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Τριανταφυλλιά Νικολάου, Πολυτεχνείο Κρήτης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή... 2 2. Σύνταξη Ερωτηματολογίων...

Διαβάστε περισσότερα

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409)

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Συντονιστής μαθήματος: Αλέξιος Μπένος, Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής. Τηλ. 2310999137, e-mail: benos@med.auth.gr Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του προγράμματος Ενισχυτικής Διδασκαλίας (Ε.Δ.)

Έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του προγράμματος Ενισχυτικής Διδασκαλίας (Ε.Δ.) Έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του προγράμματος Ενισχυτικής Διδασκαλίας (Ε.Δ.) Σχολείο:. Ημερομηνία:. 1. Ποσοτικά δεδομένα Πρόκειται για τον αριθμό των διδακτικών που πραγματοποιήθηκαν ανά τμήμα και ανά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Συμβουλευτική στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Η Ψυχολογική Συμβουλευτική στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Η Ψυχολογική Συμβουλευτική στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Κωνσταντίνος Ευθυμίου & Νικόλαος Γεωργουλάς Γ.Δ. τουδημοκρίτειουπανεπιστημίουθράκης 1 Η Συμβουλευτική Υπηρεσία στο Δ.Π.Θ. n,!.!,!. " # (".#.)

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Δωδεκανήσου Σε συνεργασία με το Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015)

Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015) Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015) 1. Ταυτότητα της έρευνας Το Μουσικό Σχολείο (Μ.Σ.) λειτουργεί στην Κύπρο από το 2006. Η ίδρυσή του έγινε στα πλαίσια της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης, με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΝΑΥΤΕΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΝΑΥΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΝΑΥΤΕΣ Β. Μενούτης, Β. Παυλόπουλος, Λ. Τζέμος, Χ. Δημητρακόπουλος, Χ. Γεωργόπουλος, Σ. Λαρεντζάκης Γραφείο Προληπτικής Ψυχικής Υγιεινής Πολεμικού Ναυτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Ακαδημαϊκό Έτος: 2014-15 Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Κωδικός: Ψ4607 Περίληψη του εργαστηρίου Η Αλκοολογία

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας στη μέθοδο

Εκπαίδευση Επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας στη μέθοδο Εκπαίδευση Επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας στη μέθοδο Η Ελληνική με την αιγίδα της Β Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής της διοργανώνει εκπαιδευτικό πρόγραμμα στη μέθοδο εκπαίδευσης γονέων: «Θετικοί Γονείς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Καφετζόπουλος

Ευάγγελος Καφετζόπουλος Ευάγγελος Καφετζόπουλος Η λοίμωξη HVCστον παγκόσμιο χάρτη Οι χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών αποτελεί παγκοσμίως την κύρια αιτία της HCV λοίμωξης Ηπατίτιδα C: Ασθένεια των περιθωριοποιημένων; Πηγή: Ward JW,

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ Ενηλικιότητα Δεν προσδιορίζεται με βάση την ηλικία. Ο ίδιος αναγνωρίζει τον εαυτό του

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λέσβου

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λέσβου Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Λέσβου Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Σάμου

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Σάμου Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Σάμου Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Κάπνισμα. Γράφημα 1. Συχνότητα/βαρύτητα καπνίσματος, ανά ηλικία (%) Γράφημα 2. Συχνότητα/βαρύτητα καπνίσματος στους 15χρονους, ανά φύλο (%)

Εισαγωγή. Κάπνισμα. Γράφημα 1. Συχνότητα/βαρύτητα καπνίσματος, ανά ηλικία (%) Γράφημα 2. Συχνότητα/βαρύτητα καπνίσματος στους 15χρονους, ανά φύλο (%) Εισαγωγή Η εφηβεία είναι η περίοδος κατά την οποία ξεκινά συνήθως η χρήση των εξαρτησιογόνων ουσιών νόμιμων και παράνομων. Αν και οι περισσότεροι έφηβοι πειραματίζονται με τις ουσίες ή τις χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Το Peer Review for EQAVET ως εργαλείο Διασφάλισης της Ποιότητας στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση

Το Peer Review for EQAVET ως εργαλείο Διασφάλισης της Ποιότητας στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Το Peer Review for EQAVET ως εργαλείο Διασφάλισης της Ποιότητας στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Facilitating a European Quality Assurance through Peer Review for VET Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Το Ινστιτούτο Δια Βίου Εκπαίδευσης και το Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας της Σχολής Διοίκησης και Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος είναι να παρουσιάσει τον τρόπο δημιουργία και λειτουργίας Γραφείου Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ ΕΞΑΜΗΝΙΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ ΕΞΑΜΗΝΙΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ ΕΞΑΜΗΝΙΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Συμπληρώνεται με ευθύνη του κάθε διδάσκοντος χωριστά για καθένα από τα εξαμηνιαία προ-ή και μετά-πτυχιακά μαθήματα Ι. ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

INNO-CAREER. 4 η ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

INNO-CAREER. 4 η ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ INNO-CAREER Είμαστε στην ευχάριστη θέση να μοιραστούμε μαζί σας το 4ο ενημερωτικό δελτίο του έργου INNO CAREER το οποίο καλύπτει το χρονικό διάστημα 1 Μαΐου 2015 30 Σεπτεμβρίου 2015. Το κύριο αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Τσαλαπατάνη Ειρήνη: Μεθοδολογία εκπαίδευσης ενήλικων χρηστών ιατρικών βιβλιοθηκών

Τσαλαπατάνη Ειρήνη: Μεθοδολογία εκπαίδευσης ενήλικων χρηστών ιατρικών βιβλιοθηκών - 0 - Ένωση Ελλήνων Βιβλιοθηκονόμων & Επιστημόνων Πληροφόρησης Σεμινάρια Ιατρικών βιβλιοθηκών 10 Φεβρουαρίου 2012 Τσαλαπατάνη Ειρήνη: Μεθοδολογία εκπαίδευσης ενήλικων χρηστών ιατρικών βιβλιοθηκών Βιβλιοθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Κάθε αναφορά απόψεις που προέρχεται από εξωτερικές πηγές -βιβλία, περιοδικά, ηλεκτρονικά αρχεία, πρέπει να επισημαίνεται, τόσο μέσα στο κείμενο όσο και στη βιβλιογραφία,

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ: 2 ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 3 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΤΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΑΝΤΑ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ:

1 ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ: 2 ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 3 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΤΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΑΝΤΑ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ: ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α (συμπληρώνεται από τους προϊσταμένους των Τμημάτων Κοινωνικής Εργασίας) ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ, ΣΤΑ 1 ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ: 2 ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 3 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

EC-ASE: European Certificate for Consultants of Social Economy

EC-ASE: European Certificate for Consultants of Social Economy Μεθοδολογία Αντιστοίχισης των Προσόντων με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Επαγγελματικών Προσόντων (EQF) EC-ASE: European Certificate for Consultants of Social Economy «European Certificate for Consultants of Social

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικά Σεμινάρια ΚΑΡΠΑ European Resuscitation Council (ERC)

Εκπαιδευτικά Σεμινάρια ΚΑΡΠΑ European Resuscitation Council (ERC) ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗΣ ΚΥ.Σ.ΑΝ. Κερύνιας 9 Λατσιά, 2231. Τηλ: 99784580 Εκπαιδευτικά Σεμινάρια ΚΑΡΠΑ European Resuscitation Council (ERC) Το Κυπριακό Συμβούλιο Αναζωογόνησης είναι μη κερδοσκοπικός

Διαβάστε περισσότερα

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν Εκδοτικό σηµείωµα Στη φιλοσοφία και πρακτική του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό άξονα της θεραπευτικής του προσέγγισης και της λειτουργίας του. Το προσερχόµενο στη

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής ηµήτριος Γ. Πύρρος, MD, EMDM /ντης Ιατρικών Υπηρεσιών, ΚΥ ΕΚΑΒ President-elect, elect, WADEM Ορισµοί Υπάρχουν τουλάχιστον 50 ορισµοί για

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κέρκυρας

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κέρκυρας Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Κέρκυρας Σε συνεργασία με τη Δημοτική Μονάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Α. Καβαδέλλα, Κ. Τσιχλάκης, Α. Κοσιώνη, Ι. Τζούτζας, J. Cowpe, A. Bullock Οδοντιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Αθήνα Cardiff University,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 201-2016 www.psych.uoa.gr Πληροφορίες για το ΠΜΣ όπως αυτές αναφέρονται στο σχετικό ΦΕΚ ίδρυσής του και στην Προκήρυξη υποβολής υποψηφιοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ... Cities for Peace and Democracy in Europe Ε Ρ Ε ΤΟΠΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Υ Ν Α με την υποστήριξη Ιανουάριος 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ...3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ...6

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Νομικά και οικονομικά θέματα. Επιμέλεια. Miguel Santos. Συγγραφείς Pîrvu IONICĂ Luminiţa OPREA

Οδηγός Εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Νομικά και οικονομικά θέματα. Επιμέλεια. Miguel Santos. Συγγραφείς Pîrvu IONICĂ Luminiţa OPREA Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Νομικά και οικονομικά θέματα Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Pîrvu IONICĂ Luminiţa OPREA ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Εκπαιδευτική ενότητα Νομικά και οικονομικά θέματα Αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης employ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΣΡΟΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Επιστηµονική Επιµέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013

ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 ΤΟΜΕΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ 18 ΑΝΩ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Επεξεργασία και ανάλυση ερωτηματολογίου TDI

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Δρ. Αν. Καμπαμανώλη-Δήμου Προϊστάμενος ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ από την ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Dr. John Sofos Professor in the Department of Animal Sciences Distinguished Professor at Colorado State

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού www.hcc.edu.gr οργανώνει από το 2000 σε σταθερή βάση, κάθε φθινόπωρο, άνοιξη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology»

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015

Διαβάστε περισσότερα

A Fairy Tale Model of Trauma Informed Treatment Μοντέλο των φάσεων του παραµυθιού για τη θεραπεία του τραύµατος Ηµερήσιο Εργαστήριο Εισηγητής: Dr. Ricky Greenwald Child Trauma Institute, New York 6 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

European Federation of Psychological Associations (EFPA)

European Federation of Psychological Associations (EFPA) European Federation of Psychological Associations (EFPA) Εκπαιδευτικά Κριτήρια για τους ψυχολόγους που ειδικεύονται στην Ψυχοθεραπεία 24/3/2003 http://www.efpa.be/documentsonprofissues/docmain.htm Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικό Πρόγραμμα Κατάρτισης στις Διαπραγματεύσεις

Βιωματικό Πρόγραμμα Κατάρτισης στις Διαπραγματεύσεις Βιωματικό Πρόγραμμα Κατάρτισης στις Διαπραγματεύσεις Κ.Ε.Κ. / Ο.Π.Α. Υπό την αιγίδα: 1 Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Ο.Π.Α.) Ίδρυση: 1920 3 ο Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ελλάδος (σειρά αρχαιότητας) 1

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Σημείωση: Αυτές οι τροποποιήσεις πρόκειται να ενσωματωθούν στην έγκυρη Περίληψη των Χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Γρεβενών

Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Γρεβενών Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές Έρευνα ESPAD 2011 Αποτελέσματα για το Ν. Γρεβενών Σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι, esodimeso esodimeso www.esodimeso.com

Αγαπητοί φίλοι, esodimeso esodimeso www.esodimeso.com Αγαπητοί φίλοι, Το να σας μιλάει κάποιος στο χώρο των ιατρικών συνεδρίων με την επισήμανση «για πρώτη φορά» θέλει πολύ κουράγιο. Κι αυτό το έχουμε. Έτσι λοιπόν σας απευθύνω την πρόσκληση της συμμετοχής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Θρησκευτική Ετερότητα: εθνικές και θρησκευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΧΟΙ Το ερευνητικό αυτό σχέδιο εντάσσεται στο ευρύτερο πεδίο της οικονομικής αξιολόγησης. Πιο συγκεκριμένα, συνίσταται στη συγκριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ HELLENIC SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF PSYCHIATRY AND RELATED SCIENCES ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ»

«ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ» ΕΠΙΤΑΓΗ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Α.Ε.Ι. ΚΑΙ Τ.Ε.Ι. «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ» Βασικός στόχος του προγράμματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΚΟΠΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Η κατάρτιση των εκπαιδευομένων ώστε να αποκτήσουν τις απαραίτητες γνώσεις, δεξιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «Δημιουργία παρουσιάσεων με Prezi για την περιβαλλοντική εκπαίδευση»

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «Δημιουργία παρουσιάσεων με Prezi για την περιβαλλοντική εκπαίδευση» Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «Δημιουργία παρουσιάσεων με Prezi για την περιβαλλοντική εκπαίδευση» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Επιμορφωτές: Άγγελος Κωνσταντινίδης, Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

"Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΑΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Π.Τ.Δ.Ε ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ".

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΑΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Π.Τ.Δ.Ε ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. "Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΑΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Π.Τ.Δ.Ε ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ". Σίμος Αναγνωστάκης, Ε.Ε.Δι.Π., sanagn@edc.uoc.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Άδεια ασκήσεως επαγγέλματος από τη Νομαρχία Θεσσαλονίκης με αριθμό πρωτοκόλλου 24/27110.

Άδεια ασκήσεως επαγγέλματος από τη Νομαρχία Θεσσαλονίκης με αριθμό πρωτοκόλλου 24/27110. Εκπαίδευση Πτυχίο Ψυχολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Master of Science in Addictive Behaviours, Department of Psychology, University of Liverpool, UK. Άδεια ασκήσεως επαγγέλματος από τη

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Γ Διδασκαλία τη Χημείας Με Νέες Τεχνολογίες Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση Γεώργιος Ξεντές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας στην Ελλάδα: μια ερευνητική και θεωρητική προσέγγιση

Η ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας στην Ελλάδα: μια ερευνητική και θεωρητική προσέγγιση Η ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας στην Ελλάδα: μια ερευνητική και θεωρητική προσέγγιση Στέλλα Κορομπίλη, Αναπλ. Καθηγήτρια, Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης, ΑΤΕΙΘ, Αφροδίτη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ Της ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT)

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ Της ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT) ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ Της ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT) 1. ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Από την έναρξη του σχολικού έτους μέχρι τέλος Σεπτεμβρίου ή το αργότερο την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργήστε τη δική σας Αγροτική Επιχείρηση. Εκπομπές GHG και περιβαλλοντικές επιδράσεις. Περιβαλλοντική διαχείριση & βιωσιμότητα

Δημιουργήστε τη δική σας Αγροτική Επιχείρηση. Εκπομπές GHG και περιβαλλοντικές επιδράσεις. Περιβαλλοντική διαχείριση & βιωσιμότητα Δημιουργήστε τη δική σας Αγροτική Επιχείρηση 505690-LLP-1-2009-1-IT-KA3-KA3MP Περιβαλλοντική διαχείριση & βιωσιμότητα Εκπομπές GHG και περιβαλλοντικές επιδράσεις Μηχανισμός υπολογισμού του ανθρακικού αποτυπώματος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επικαιροποίησης Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ-Πανεπιστημίου και ΤΕΙ- "ΠΕΓΑ-Κοινωνική Εργασία σε καταστάσεις κρίσης στην Πρωτοβάθμια Κοινωνική Πρόνοια" ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Κομοτηνή 2015 1 Σύνταξη: Θεανώ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΣΤΕΦΑΝΗ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Ειρήνη Ρήγου Εισαγωγή Για να επιτευχθεί μια Διοικητική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα, δεν αρκεί μόνο το να σχεδιάζονται πολιτικές σε εθνική κλίμακα παρακολουθώντας

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δελτίου Τύπου του Προγράμματος T Story

3 ο Δελτίου Τύπου του Προγράμματος T Story 3 ο Δελτίου Τύπου του Προγράμματος T Story Επίσημο Δελτίο Τύπου του Προγράμματος T Story Storytelling Applied to Training,χρηματοδοτούμενο από ό τη δράση «Κύρια Δραστηριότητα 3 Τεχνολογίες Πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική έρευνας. Στρατηγική έρευνας. Η ερευνητική διαδικασία στη βιβλιοθήκη αρχίζει από τη στιγμή που χρειάζεται

Στρατηγική έρευνας. Στρατηγική έρευνας. Η ερευνητική διαδικασία στη βιβλιοθήκη αρχίζει από τη στιγμή που χρειάζεται Η ερευνητική διαδικασία στη βιβλιοθήκη αρχίζει από τη στιγμή που χρειάζεται Στρατηγική έρευνας κάποιος να λύσει ένα πρόβλημα, να κάνει μια εργασία για την εκπλήρωση κάποιου μαθήματος, να συγγράψει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική Έρευνα Ικανοποίησης Χρηστών Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων

Ηλεκτρονική Έρευνα Ικανοποίησης Χρηστών Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων ΜΟΝΑ Α ΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΕΡΕΥΝΑ Ηλεκτρονική Έρευνα Ικανοποίησης Χρηστών Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2012 2 ΜΟΝΑ Α ΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Φιλίππων: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Φιλίππων: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Φιλίππων: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Επιμορφωτές: Άγγελος Κωνσταντινίδης, Χρήστος Πάππος, Δήμητρα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα