Σημειώσεις Βιοφυσικής 1

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σημειώσεις Βιοφυσικής 1"

Transcript

1 Δυναμικό κυτταρικής μεμβράνης Σημειώσεις Βιοφυσικής 1 Η διαφορά δυναμικού που αναπτύσσεται στη μεμβράνη του κυττάρου οφείλεται στις διαφορετικές συγκεντρώσεις ιόντων που βρίσκονται εκατέρωθεν της μεμβράνης. Σε κατάσταση ισορροπίας το εσωτερικό εμφανίζεται αρνητικό και το εξωτερικό θετικό. Τα ιόντα που διαμορφώνουν το διαμεμβρανικό δυναμικό είναι κατά κύριο λόγο τα ιόντα Na +, K +, Cl -. Βιολογικό ρόλο έχουν και τα ιόντα Ca +2, τα οποία όμως σε μια πρώτη προσέγγιση θα μπορούσαν να μη ληφθούν υπόψη, καθώς η συγκέντρωσή τους είναι σχετικά χαμηλή (βλ. πίνακα 1). Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης τα οργανικά ανιόντα που βρίσκονται στο εσωτερικό της μεμβράνης. Οι συγκεντρώσεις αυτές εξαρτώνται από το ph, τη θερμοκρασία και το είδος του κυττάρου. Στον πίνακα 1 έχει θεωρηθεί ότι ισχύουν οι ακόλουθες συνθήκες: θερμοκρασία 25 C, ph =7,2 (μέσα στο κύτταρο) και ph=7,4 (έξω από το κύτταρο) και το κύτταρο είναι μυϊκό. Όπως φαίνεται, στο κυτταρόπλασμα κυριαρχούν τα ιόντα καλίου. Στον εξωκυττάριο χώρο κυριαρχούν τα ιόντα νατρίου και χλωρίου. Στο εσωτερικό υπάρχουν και οργανικά ανιόντα (και μάλιστα σε συγκέντρωση παραπλήσια με το κάλιο), τα οποία προέρχονται κυρίως από πρωτεΐνες ή άλλες ενώσεις (χοληστερίνη, φωσφατιδυλσερίνη). Λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω, φαίνεται ότι υπάρχει μια περίσσεια θετικών ιόντων στο εξωτερικό του κυττάρου, γεγονός που δημιουργεί μια διαφορά δυναμικού, με αποτέλεσμα το εσωτερικό να εμφανίζεται αρνητικό. Οι συγκεντρώσεις αυτές των ιόντων καθορίστηκαν από διάφορους μηχανισμούς μεταφοράς με κυριότερους τους εξής: διάχυση λόγω διαφοράς συγκέντρωσης ροή λόγω διαφοράς ηλεκτρικού δυναμικού χημική μεταφορά λόγω αντλίας καλίου-νατρίου Πίνακας 1. Συγκέντρωση κυριότερων ιόντων εντός και εκτός του κυττάρου (Με Α- συμβολίζονται τα οργανικά ανιόντα στο εσωτερικό του κυττάρου). Οι τιμές ισχύουν για θερμοκρασία 25 C, ph =7,2 (μέσα στο κύτταρο) και ph=7,4 (έξω από το κύτταρο). Ιόν Συγκέντρωση στο κυτταρόπλασμα [mmol/lt H2O] Συγκέντρωση στο εξωκυττάριο υγρό [mmol/lt H2O] K Na Cl Ca ως A Οι σημειώσεις αυτές προέρχονται από το κείμενο της διδακτορικής διατριβής του Απόστολου-Απόλλωνα Παρασκευόπουλου με τίτλο «Το ηλεκτρικό και μαγνητικό πεδίο σε δίκτυα και εγκαταστάσεις ως παράγων περιβαλλοντικών επιπτώσεων», ΕΜΠ, Αθήνα /14

2 Μηχανισμοί μεταφοράς στην κυτταρική μεμβράνη Διάχυση Η διαφορετική συγκέντρωση μιας ουσίας σε κάποιο χώρο προκαλεί μετακίνηση από το χώρο μεγαλύτερης συγκέντρωσης προς το χώρο μικρότερης συγκέντρωσης και ισχύει ο νόμος του Fick: όπου J chem διάχυσης και C J chem C D (1) x η ροή των σωματιδίων που περνούν μέσα από μια επιφάνεια, D η σταθερά η συγκέντρωση των σωματιδίων, ενώ συγκέντρωσης ως προς τη διεύθυνση x. C x Η σταθερά διάχυσης D δίνεται από την σχέση του Einstein: είναι η βαθμίδα (gradient) της kt D 6r (2) Όπου k = J/K η σταθερά Boltzmann, η θερμοκρασία, η ακτίνα του σωματιδίου (μορίου, ατόμου) και το ιξώδες. Η σταθερά διάχυσης δίνεται σε [m 2 /sec]. Μια λοιπόν αρχική διαφορά συγκεντρώσεων θα δημιουργήσει ροή διαμέσου της μεμβράνης (σχήμα 1) από ειδικά κανάλια. Το παραπάνω φαινόμενο λαμβάνει χώρα τόσο για ιόντα όσο και για ουδέτερες ουσίες. Ειδικά σε ότι αφορά στα ιόντα, η αρχική διαφορά συγκεντρώσεων κάποια στιγμή εξισορροπείται λόγω ανάπτυξης ηλεκτρικού πεδίου, το οποίο τείνει να αναιρέσει τη διάχυση. T r Σχήμα 1. (1) Διάχυση σωματιδίων από έναν χώρο a μεγάλης συγκέντρωσης, σε χώρο b μικρής συγκέντρωσης μέσα από πορώδες διάφραγμα. (2) Βαθμίδα συγκέντρωσης (gradient) C xως προς την διεύθυνση x. 2/14

3 Ροή ιόντων Η διαφορετική συγκέντρωση φορτίων σε ένα χώρο δημιουργεί διαφορά ηλεκτρικού δυναμικού και ηλεκτρικό πεδίο με διεύθυνση από τα θετικά στα αρνητικά. Η ροή των φορτίων δίνεται από το νόμο του Ohm: J elec Jelec E όπου η πυκνότητα ρεύματος, η ειδική αγωγιμότητα του μέσου και E το ηλεκτρικό πεδίο. Επειδή, εξ ορισμού, όπου U U E x το ηλεκτρικό (βαθμωτό)δυναμικό, θα είναι J elec (3) (4) U (5) x Η εξίσωση 5 έχει παρόμοια μορφή με τον νόμο του Fick (εξίσωση 1). Θεωρώντας ότι η μεμβράνη είναι διαπερατή μόνο σε ένα είδος ιόντος, π.χ. σε K +, επειδή στο εσωτερικό υπάρχει περίσσεια σε κάλιο (πίνακας 1), θα δημιουργηθεί ροή ιόντων προς τα έξω. Στη συνέχεια θα δημιουργηθεί ηλεκτρικό πεδίο με φορά προς τα μέσα που τείνει να αναιρέσει τη ροή καλίου προς τα έξω. Κάποια στιγμή αποκαθίσταται ισορροπία και όσα ιόντα εξέρχονται, άλλα τόσα εισέρχονται. (σχήμα 2). Εσωτερικό Εξωτερικό Κυττάρου Κυττάρου Σχήμα 2. α) β) γ) Αποκατάσταση ισορροπίας σε μεμβράνη με κανάλια Κ +. (α) Η μεμβράνη δεν έχει κανάλια και έχει στο εσωτερικό περίσσεια Κ +. (β) Ανοίγει κανάλι και τα ιόντα εξέρχονται, λόγω της διαφορετικής συγκέντρωσης και παράλληλα δημιουργείται ηλεκτρικό πεδίο με φορά από έξω προς τα μέσα. (γ) Κάποια στιγμή το ηλεκτρικό πεδίο μεγαλώνει τόσο, ώστε όσα ιόντα εξέρχονται άλλα τόσα εισέρχονται (κατάσταση ισορροπίας). Λαμβάνοντας υπόψη τώρα τα ιόντα Na +, κάποια στιγμή θα αποκατασταθεί η ισορροπία που φαίνεται στο σχήμα 3. 3/14

4 Εσωτερικό Εξωτερικό Κυττάρου Κυττάρου α) β) γ) Σχήμα 3. Αποκατάσταση ισορροπίας σε μεμβράνη με κανάλια Νa +. Κ + άγουσες Δυνάμεις Χημ. Ηλεκ. Κ + Na + άγουσες Δυνάμεις Χημ. Ηλεκ. Cl - Cl - άγουσες Δυνάμεις Χημ. Ηλεκ. Σχήμα 4. Χημικές (Χημ.) και Ηλεκτρικές (Ηλεκ.) δυνάμεις που οδηγούν τα ιόντα καλίου, νατρίου και χλωρίου. Το ηλεκτρικό δυναμικό έχει σχεδιαστεί όπως είναι στην πραγματικότητα (αρνητικό στο εσωτερικό). Για τα ιόντα καλίου αλλά και για τα ιόντα χλωρίου οι δύο δυνάμεις αλληλοεξουδετερώνονται. Για τα ιόντα νατρίου και οι δύο δυνάμεις είναι προς το εσωτερικό του κυττάρου. Η πραγματικότητα βρίσκεται πιο κοντά στο σχήμα 2 παρά στο σχήμα 3, αφού όπως δείχνουν πειραματικές μετρήσεις, στο δυναμικό ισορροπίας το εσωτερικό του κυττάρου (κυτταρόπλασμα) είναι ηλεκτραρνητικό ως προς το εξωτερικό του (εξωκυττάριο υγρό). Ωστόσο, αν ίσχυε αυτό, τα ιόντα νατρίου θα οδηγούνταν μέσα στο κύτταρο, όχι μόνο λόγω διαφοράς στη συγκέντρωση αλλά και λόγω ηλεκτρικού πεδίου. Η αθρόα ροή ιόντων νατρίου στο εσωτερικό του κυττάρου θα άλλαζε την περίσσεια αρνητικού φορτίου σε αυτό. Παρόλα αυτά, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Αν ληφθεί υπόψη η κίνηση των ιόντων χλωρίου (μεμονωμένα) κι επειδή υπάρχει περίσσεια ιόντων έξω από το κύτταρο (πίνακας 1), θα υπάρξει ροή ιόντων προς τα μέσα, η οποία με τη σειρά της θα ενισχύσει το ήδη υπάρχον ηλεκτρικό πεδίο, το οποίο αντιτίθεται στην είσοδο αρνητικών ιόντων. Έτσι θα επέλθει και για τα ιόντα χλωρίου ισορροπία όμοια με αυτή των ιόντων καλίου. Σύμφωνα με τα παραπάνω, και σε συνδυασμό με το σχήμα 4, μόνο τα ιόντα νατρίου μπορούν να διαμορφώσουν το δυναμικό της μεμβράνης, αφού στα ιόντα καλίου και 4/14

5 χλωρίου επέρχεται ισορροπία και οι συγκεντρώσεις τους δεν αλλάζουν. Αν όμως τα ιόντα νατρίου είναι αυτά που καθορίζουν το δυναμικό, τότε θα γινόταν αθρόα εισροή ιόντων νατρίου κάτι που όπως θα ανέτρεπε την ισορροπία, θα άλλαζε το ηλεκτρικό δυναμικό και τις συγκεντρώσεις. Αυτό δε συμβαίνει, γιατί υπάρχει ένας ακόμη μηχανισμός μεταφοράς ιόντων, η επονομαζόμενη «αντλία νατρίου-καλίου» ή «αντλία καλίου-νατρίου». Αντλία Νa-Κ Η αντλία Νa-Κ είναι στην ουσία μια πρωτεϊνική δομή (ένζυμο), η οποία έχει αποστολή να μεταφέρει ιόντα Νa + έξω από το κύτταρο και να φέρνει ιόντα Κ + μέσα στο κύτταρο. Όπως φαίνεται από το σχήμα 5, η αντλία Νa-Κ είναι ένα κανάλι διπλής κατεύθυνσης αλλά επιτρέπει την έξοδο μόνο σε ιόντα Νa και την είσοδο μόνο σε ιόντα Κ. Την ενέργεια για τη λειτουργία αυτή, την εξασφαλίζει από την υδρόλυση της ATP (τριφωσφορικής αδενοσίνης ή τριφωσφαταδενοσίνης): ATP + H2O ADP + H3PO4 +ΔG Έτσι προκύπτει η ADP, ενώ απελευθερώνεται ενέργεια: ΔG =30,5kJ/mol. Για κάθε μόριο ATP που υδρολύεται, αντλούνται 3 Na + προς τα έξω και 2 Κ + προς τα μέσα. Το ένζυμο που συγκροτεί την αντλία ονομάζεται Κ-Νa-ΑΤΡάση. Ουσιαστικά η Κ-Νa-ΑΤΡάση και η αντλία ταυτίζονται. Η ταχύτητα λειτουργίας της αντλίας περιλαμβάνει περίπου 2000 κύκλους άντλησης/sec και μεταφορά ιόντα/sec. Όπως δείχνει το σχήμα 5, η αντλία αποτελείται από δύο πρωτεΐνες α και β. Το ένζυμο μπορεί να θεωρηθεί ότι παρουσιάζεται με δύο μορφές: ένδο-μορφή και έξω-μορφή. Η λειτουργία της αντλίας μπορεί να αναλυθεί σε 6 στάδια όπως δείχνει το σχήμα 6. Αρχικά το ένζυμο έχει την ένδο-μορφή, προσλαμβάνει Νa + και αποβάλλει Κ +. Στη συνέχεια το ένζυμο υφίσταται φωσφορυλίωση, το ATP μετατρέπεται σε ADP και το ένζυμο προσαρτά φωσφορική ρίζα. Η φωσφορυλιωμένη είναι η έξω-μορφή, η οποία είναι υψηλής επιδεκτικότητας σε Κ +. Με αυτή τη μορφή, προσλαμβάνονται K + και αποβάλλονται τα Na + που είχαν προσληφθεί από την ένδο-μορφή. Στη συνέχεια η αποβολή της φωσφορικής ρίζας οδηγεί στην αποφωσφορυλίωση και στην ένδο-μορφή. Η ένδο-μορφή είναι υψηλής επιδεκτικότητας σε Νa +. Έτσι ο κύκλος των διαδοχικών σταδίων ξεκινά και πάλι και η λειτουργία της αντλίας συνεχίζεται. 5/14

6 Κυτταρόπλασμα Κυτταρική Μεμβράνη εξωτερικό Σχήμα 5. Δομή της αντλίας Νa-Κ (ένζυμο Νa-Κ-ATPάση) αποτελούμενη από δύο πρωτεΐνες α και β. Πρόσληψη Αποβολή Φωσφορυλίωση Μετατροπή στην έξω-μορφή Υψηλής επιδεκτικότητας σε K + Υψηλής επιδεκτικότητας σε Na + Μετατροπή στην ένδο-μορφή Αποβολή Na + Πρόσληψη K + Αποφωσφορυλίωση Σχήμα 6. Τρόπος λειτουργίας της αντλίας: a)ενδο-μορφή, σύνδεση με Νa, αποβολή Κ. b)φωσφορυλίωση. c)μετατροπή στην έξω-μορφή, υψηλής επιδεκτικότητας σε Κ. d) Πρόσληψη Κ, αποβολή Νa. e) Αποφωσφορυλίωση (αποβολή φωσφορικής ρίζας). f) Μετατροπή στην ενδο-μορφή, υψηλής επιδεκτικότητας σε Νa. 6/14

7 Οι ποσοτικές σχέσεις που καθορίζουν το ηλεκτρικό δυναμικό κυτταρικής μεμβράνης είναι οι εξισώσεις του Nernst και του Goldmann. Εξισώσεις δυναμικού Εξίσωση του Nernst Η εξίσωση Nernst προσδιορίζει τη διαφορά δυναμικού εκατέρωθεν της μεμβράνης, για την οποία υπάρχει ηλεκτροχημική ισορροπία: U RT C o U ln z F C i kt C o U ln zq C i όπου είναι η διαφορά δυναμικού εκατέρωθεν της μεμβράνης και συγκεκριμένα U Ui Uo, με τους δείκτες και να σημαίνουν το εσωτερικό και εξωτερικό αντίστοιχα, 96500Cb/gr-ion η σταθερά του Faraday, q =1, Cb το στοιχειώδες ηλεκτρικό φορτίο, το σθένος του ιόντος και C η συγκέντρωση αυτού. z i o R = 8,314J/(mol K) η παγκόσμια σταθερά των ιδανικών αερίων, Για θερμοκρασία περιβάλλοντος 25 C (298K), RT F = kt q τάση). Για θερμοκρασία σώματος 37 C (310K) η τάση αυτή γίνεται 26mV. (6) F = =25mV (η λεγόμενη θερμική Η εξίσωση Nernst δίνει το δυναμικό ισορροπίας (ηρεμίας) σε δύο διαλύματα με διαφορετική συγκέντρωση ιόντων και έχει θεμελιώδη σημασία στην ηλεκτροχημεία γενικά. Ειδικά σε ό,τι αφορά στο κύτταρο, τα δύο διαλύματα είναι ο ενδοκυττάριος και ο εξωκυττάριος χώρος. Στην εξίσωση Nernst λαμβάνεται υπόψη μόνο ένα είδος ιόντος. Με βάση τα δεδομένα του πίνακα 1, υπολογίζονται τα δυναμικά ισορροπίας σε μια κυτταρική μεμβράνη, λαμβάνοντας υπόψη κάθε φορά ένα είδος ιόντος. Πίνακας 2. Δυναμικά ισορροπίας με βάση τις συγκεντρώσεις του πίνακα 1. Τα δεδομένα της 2ης στήλης είναι για 37 C που μπορεί να θεωρηθεί η φυσιολογική θερμοκρασία του ανθρώπινου οργανισμού. Δεν έχουν υπολογιστεί με βάση τον πίνακα 1, αφού η αύξηση θερμοκρασίας δεν αλλάζει μόνο τη θερμική τάση αλλά και τις συγκεντρώσεις. Ιόν Δυναμικό Ισορροπίας (mv) σε 25 C (298K) Δυναμικό Ισορροπίας (mv) σε 37 C (310K) K Na Cl Ca έως +155 έως /14

8 Η πραγματική τιμή του δυναμικού ισορροπίας στο κύτταρο είναι από -70 ως -90mV. Αυτό δείχνει ότι δεν έχουν όλα τα ιόντα την ίδια συμμετοχή στην διαμόρφωση αυτού του δυναμικού. Φαίνεται να υπάρχει αυξημένη διαπερατότητα σε ιόντα Κ + αφού το δυναμικό Nernst για το κάλιο είναι περισσότερο κοντά στην πραγματική τιμή. Συνεπώς η εξίσωση Nernst για να καλύψει θεωρητικά το φαινόμενο πρέπει να συμπεριλάβει και τα υπόλοιπα ιόντα καθώς και τις διαπερατότητες της μεμβράνης. Αυτό γίνεται με χρήση της εξίσωσης Goldman. Εξίσωση Goldman Η εξίσωση Goldman Hodgkin Katz (GHK) προσδιορίζει τη διαφορά δυναμικού εκατέρωθεν της μεμβράνης, για την οποία υπάρχει ηλεκτροχημική ισορροπία παρουσία όλων των τύπων ιόντων, για τα οποία η μεμβράνη μπορεί να είναι διαπερατή: όπου P k n PC k[ k] ok RT P1 [ C1 ] 1 P2 [ C2 ] o2... RT k1 U ln ln z F P n 1[ C 1] i1 P 2[ C 2] i2... z F PC k[ k] ik k1 είναι η διαπερατότητα του k ιόντος και 8/14 C k (7) η αντίστοιχη συγκέντρωσή στο εσωτερικό και το εξωτερικό του κυττάρου (ανάλογα με τον δείκτη και ). Αν συνυπάρχουν θετικά και αρνητικά ιόντα, τα αρνητικά ιόντα πρέπει να έχουν στον αριθμητή τις εσωτερικές συγκεντρώσεις και στον παρονομαστή τις εξωτερικές, οπότε για μονοσθενή ιόντα ( z =1) θα είναι RT U ln F P C P C n n Pk [ Ck ] ok Pk [ Ck ] ik k1 k1 n n k [ k ] ik k [ k ] ok k1 k1 Λαμβάνοντας υπόψη ότι στα κύτταρα τα κυριότερα ιόντα είναι το κάλιο, το νάτριο και το χλώριο τότε η σχέση (8) γίνεται RT PK [ K ] o PNa [ Na ] o PCl [ Cl ] i U ln F P [ K ] P [ Na ] P [ Cl ] K i Na i Cl o Τα ιόντα ασβεστίου έχουν z =1, όμως δεν επηρεάζουν τόσο το δυναμικό και μπορούν να μην ληφθούν υπόψη, λόγω της χαμηλής συγκέντρωσής τους σε σχέση με τα υπόλοιπα ιόντα. Στην εξίσωση 8α θα πρέπει να είναι γνωστές οι διαπερατότητες των αντίστοιχων ιόντων. Είναι αναμενόμενο το κάλιο να εμφανίζει την μεγαλύτερη διαπερατότητα αφού το δυναμικό Nernst για τις τυπικές συγκεντρώσεις του σε ένα κύτταρο, είναι κοντά στο πραγματικό δυναμικό. Η διαπερατότητα εκφράζει πόσο εύκολα περνά ένα ιόν τη μεμβράνη και συνήθως μετριέται σε μm/sec. Εξαρτάται από τον συντελεστή διάχυσης D, έναν συντελεστή διαλυτότητας, ενώ είναι αντιστρόφως ανάλογη από το πάχος x της μεμβράνης: i o (8) (8α) D P (9) x

9 Δυναμικό δράσης Όλα τα παραπάνω αφορούσαν το λεγόμενο δυναμικό ισορροπίας κατά το οποίο το κύτταρο αδρανεί. Φεύγοντας από το δυναμικό ισορροπίας τα πρωτεϊνικά κανάλια και η αντλία ATP διαμορφώνουν νέες συγκεντρώσεις και το ηλεκτρικό δυναμικό αλλάζει. Αυτή η αλλαγή ηλεκτρικού δυναμικού συνιστά ένα σήμα το οποίο μπορεί να μεταδοθεί από κύτταρο σε κύτταρο και να οδηγήσει τελικά σε μια συγκεκριμένη λειτουργία, π.χ. την σύσπαση ενός μυός, την εντολή για πολλαπλασιασμό κάποιων κυττάρων, την έκφραση ενός συναισθήματος και γενικά ζωτικών λειτουργιών. Τα ηλεκτρικά σήματα που δημιουργούνται χωρίζονται σε δύο κύριες κατηγορίες: Βαθμωτά δυναμικά Δυναμικά ενέργειας ή Δυναμικά δράσης (ΔΔ) Τα βαθμωτά δυναμικά περιορίζονται σε μικρές αποστάσεις ενώ εξασθενούν σημαντικά μετά από μερικά mm από την εστία τους γι αυτό και δεν έχουν μεγάλη σημασία. Τα δυναμικά δράσης (ΔΔ) παράγονται μόνο από τα νευρικά, τα μυϊκά και ορισμένα κύτταρα αδένων. Διαδίδονται σε μεγάλες αποστάσεις, όπως τα οδεύοντα ηλεκτρομαγνητικά κύματα, χωρίς εξασθένιση και έχουν μεγάλη σημασία για την μελέτη των κυττάρων. Παρά τις διαφορές τους το βαθμωτό δυναμικό και το δυναμικό δράσης έχουν κάποιες ομοιότητες όπως: Αποκτούν γρήγορα μια μέγιστη τιμή και κατόπιν επανέρχονται στην κατάσταση ισορροπίας, έχουν δηλ. έναν χαρακτήρα «κρουστικό». Έχουν παρόμοιες κυματομορφές με μία φάση πόλωσης, απόκτηση αιχμής, αποπόλωσης και επιστροφής στην ισορροπία. Δημιουργούνται εξαιτίας των ιόντων και των αντίστοιχων καναλιών τους στην κυτταρική μεμβράνη. Το ΔΔ δημιουργείται από ένα ηλεκτρικό ερέθισμα, π.χ. έναν τετραγωνικό παλμό, όπως δείχνει το σχήμα 7. Το ηλεκτρικό ερέθισμα μπορεί να προέρχεται από άλλο κύτταρο, να είναι αποτέλεσμα ροής ιόντων που με τη σειρά της προκλήθηκε από την επίδραση κάποιων χημικών ουσιών (κάποιες πρωτεΐνες) ή μπορεί να είναι ένας τεχνητός εργαστηριακός παλμός. 9/14

10 Ηλεκτρόδιο διέγερσης Δυναμικό μεμβράνης (mv) Ρεύμα διέγερσης Ενισχυτής Ρεύμα διέγερσης Γείωση Ηλεκτρόδιο καταγραφής α) Άξονας β) Χρόνος Σχήμα 7. (α) Δημιουργία ερεθίσματος σε νευρώνα και πρόκληση δυναμικού δράσης (ΔΔ). (β) Ρεύμα διέγερσης (βηματικός παλμός) και καταγραφή παλμών δυναμικού δράσης (ΔΔ). Οι παλμοί του ΔΔ ξεκινούν από το δυναμικό ηρεμίας (αρνητικό -60 ή -90mV) και αυξάνουν. Αποκτούν μια μέγιστη τιμή (περί τα +20mV), στη συνέχεια πέφτουν πάλι και αφού υπάρξει μια μικρή επαναπόλωση επανέρχονται στην ηρεμία. Η συνολική τιμή διακύμανσης του ΔΔ από την ηρεμία μέχρι την αιχμή είναι περί τα mV (από -60 ως +40 ή από -90 ως +30). Αν μετρηθεί το δυναμικό έξω από τη μεμβράνη (σχήμα 8, κάτω παλμογράφημα) προκύπτει μια αντίθετη κυματομορφή η οποία όμως είναι της τάξης των μv. Πρόκειται για μια ένδειξη ότι σε κάποια, έστω μικρή, απόσταση από το κύτταρο το δυναμικό στον εξωκυττάριο χώρο μεταβάλλεται και δημιουργούνται κάποια μικρορεύματα ιόντων. Η συνολική διάρκεια του παλμού ΔΔ είναι περίπου 2msec. Οθόνη παλμογράφου Ενισχυτής Αιχμή Γείωση Ενδοκυτταρικό ηλεκτρόδιο Φάση αποπόλωσης Φάση επαναπόλωσης Υπερπόλωση Εξωκυτταρικό ηλεκτρόδιο Δυναμικό ηρεμίας Σχήμα 8. Καταγραφή στον παλμογράφο των δυναμικών δράσης (ΔΔ): Πάνω μέτρηση μέσα στο κύτταρο, κάτω μέτρηση έξω από το κύτταρο. Δεξιά το παλμογράφημα σε μεγέθυνση, όπου διακρίνονται οι διάφορες φάσεις του δυναμικού δράσης. 10/14

11 Δυναμικό μεμβράνης [mv] Έξω από το κύτταρο κυτταρόπλασμα κλειστό κλειστό ανοιχτό ανενεργό ανοιχτό κλειστό κλειστό Σχήμα 9. Ανάλυση σε διαδοχικά στάδια του δυναμικού δράσης (ΔΔ) σε αντιστοιχία με τη λειτουργία των καναλιών νατρίου και καλίου. Το ΔΔ μπορεί να χωριστεί σε ξεχωριστές φάσεις οι οποίες συνδέονται με την αγωγιμότητα των καναλιών νατρίου και καλίου. Καταρχήν θεωρείται ότι το κύτταρο βρίσκεται σε ισορροπία. Επικρατούν συγκεκριμένες συγκεντρώσεις ιόντων εκατέρωθεν της μεμβράνης και στο εσωτερικό το δυναμικό είναι αρνητικό, ενώ τα κανάλια είναι όλα κλειστά. Εφαρμόζεται ένα ηλεκτρικό ερέθισμα στη μεμβράνη, γεγονός που δραστηριοποιεί τα κανάλια νατρίου. Πραγματοποιείται αθρόα εισαγωγή ιόντων νατρίου στο κυτταρόπλασμα, γεγονός που αποπολώνει το κύτταρο και το δυναμικό από αρνητικό γίνεται θετικό (εξαιτίας της περίσσειας σε Νa + ). Η διάρκεια της φάσης αυτής είναι κάτι λιγότερο από περίπου 1msec. Στη συνέχεια σταματά η είσοδος νατρίου και δραστηριοποιούνται τα κανάλια καλίου που εκβάλλουν ιόντα προς τα έξω. Έτσι το κύτταρο περνά στην φάση επαναπόλωσης μέχρι που επανέρχεται στη φάση ισορροπίας, όπου και τα δύο κανάλια είναι και πάλι κλειστά. Η συνολική διάρκεια είναι περίπου 2msec. Αυτές οι φάσεις των καναλιών ιόντων φαίνονται στο σχήμα 9. 11/14

12 Σχήμα 10. Ερέθισμα και δυναμικό δράσης (ΔΔ): Στον 1ο παλμό, το ερέθισμα είναι μικρότερο από το κατώφλι και δεν υπάρχει ΔΔ. Στον 2ο παλμό το ερέθισμα είναι πάνω από το κατώφλι και εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του παλμού ΔΔ. Στον 3ο παλμό το ερέθισμα είναι αρκετά μεγαλύτερο από τον προηγούμενο παλμό, όμως τα ΔΔ δεν έχουν μεγαλύτερο πλάτος αλλά αυξάνονται σε συχνότητα. Στην πραγματικότητα, κατά την ισορροπία δεν είναι όλα τα κανάλια κλειστά. Κυριαρχούν τα κανάλια καλίου τα οποία όμως επιτρέπουν την αμφίδρομη ροή ιόντων μέσα και έξω από το κύτταρο. Θα έλεγε κανείς ότι, αφού εισήλθαν ιόντα νατρίου και εξήλθαν ιόντα καλίου κατά τη δημιουργία του δυναμικού δράσης (ΔΔ), μετά την αποκατάσταση της ισορροπίας οι συγκεντρώσεις δεν θα είναι ίδιες με την αρχική ισορροπία. Κάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει χάρις στην αντλία Νa-Κ, με την οποία εισέρχονται ξανά K + και εξέρχονται Na + με αναλογία 2:3. Θα μπορούσε εδώ να σημειωθεί ότι το ΔΔ δεν εμφανίζεται για οποιαδήποτε εισερχόμενο ρεύμα διέγερσης. Υπάρχει δηλ. μια τιμή κατωφλίου μετά την οποία εμφανίζεται το ΔΔ. Αυτό το κατώφλι είναι περίπου 15mV δηλ. αν το δυναμικό ηρεμίας είναι -70mV, θα πρέπει να υπάρξει ερέθισμα τουλάχιστον -55mV, ώστε να ανοίξουν τα κανάλια νατρίου και να δημιουργηθεί ΔΔ. Αν η διέγερση είναι μικρότερη από το κατώφλι, η προς τα έξω κίνηση ιόντων καλίου, υπερκαλύπτει την είσοδο ιόντων νατρίου και δεν δημιουργείται ΔΔ. Αναπτύσσεται μια διαφορά δυναμικού, η οποία διαρκεί όσο διαρκεί το ερέθισμα, οφείλεται στην αγωγιμότητα της μεμβράνης και δεν συνιστά ΔΔ. Στην περίπτωση αυτή, μόλις το ερέθισμα παύσει η μεμβράνη θα επιστρέψει στην κατάσταση ηρεμίας. Αν το ερέθισμα είναι ικανό να δημιουργήσει ΔΔ και έχει μεγαλύτερη διάρκεια από αυτή του ΔΔ, τότε θα προκληθούν πολλά ΔΔ, όσο διαρκεί το ερέθισμα. Σε περίπτωση που το ερέθισμα είναι πολύ μεγαλύτερο από το κατώφλι, η μέγιστη τιμή του ΔΔ δεν αλλάζει (σχήμα 10). Εκείνο που μπορεί να αλλάξει είναι η συχνότητα των ΔΔ, η οποία όμως έχει και αυτή ένα όριο. Ανάλογα με το είδος του κυττάρου η ανάπαυλα μεταξύ δύο διαδοχικών ΔΔ είναι μερικά msec. Όσο πιο σύντομα είναι δύο ερεθίσματα, τόσο το μέγιστο των ΔΔ μικραίνει και όσο πιο αραιά είναι χρονικά, τόσο το μέγιστο των ΔΔ αποκτά την φυσιολογική του τιμή (σχήμα 11). 12/14

13 χρόνος Σχήμα 11. Συσχέτιση δυναμικού δράσης (ΔΔ) και περιοδικότητας παλμών διέγερσης. Στο 1ο γράφημα μεσολαβεί ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα μεταξύ των δύο τετραγωνικών παλμών διέγερσης. Αναπτύσσεται ΔΔ, αλλά πολύ μικρό. Στο 2ο γράφημα το διάστημα που μεσολαβεί είναι μεγαλύτερο και το ΔΔ που αναπτύσσεται έχει μεγαλύτερο πλάτος σε σχέση με το 1ο γράφημα αλλά παραμένει μικρότερο από το αρχικό φυσιολογικό ΔΔ. Στο 3ο γράφημα μεσολαβούν περίπου 10msec και το ΔΔ είναι ίδιο με το αρχικό φυσιολογικό ΔΔ. Η μέτρηση, καταγραφή και μελέτη του δυναμικού δράσης (ΔΔ) γίνεται με τη μέθοδο voltage clamp (καθήλωσης της τάσης) κατά Hodgkin & Huxley. Η αντίστοιχη μέθοδος για την καταγραφή του ρεύματος που ρέει από κάθε έκαστο κανάλι ιόντος ονομάζεται patchclamp (καθήλωση εμβαλώματος) και επινοήθηκε από τους Neher & Sakmann. Με τη μέθοδο patch-clamp γίνεται μέτρηση πολύ μικρών ρευμάτων της τάξης των pa. Βέβαια δεν θα πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι ένα ρεύμα 4pA συνεπάγεται την κίνηση ενός μεγάλου πλήθους ιόντων ανά sec και συγκεκριμένα 2, ιόντων ανά sec, δηλ ιόντων ανά msec. Οι πειραματικές μετρήσεις έδειξαν ότι τα κανάλια λειτουργούν με μια ψηφιακή λογική, «όλα ή τίποτα». Σύνθεση 300 μεμονωμένων καταγραφών καναλιών, συγκρινόμενη με παλμογραφήματα voltage clamp ΔΔ, δείχνουν ότι το δυναμικό δράσης θα μπορούσε να είναι αποτέλεσμα αυτής της σύνθεσης καναλιών. Από τις κυματομορφές των ΔΔ και των ρευμάτων των καναλιών προέκυψαν ισοδύναμα κυκλώματα και το κύτταρο μπορεί να μελετηθεί «μακροσκοπικά» με τη χρήση ισοδύναμου κυκλώματος. 13/14

14 Ισοδύναμο κύκλωμα κυτταρικής μεμβράνης Το κάθε κανάλι κίνησης ενός είδους ιόντος μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ένας αγωγός με αγωγιμότητα, έστω, όπου η ολική αγωγιμότητα n καναλιών είναι g n. Οι μετρήσεις έχουν δείξει συνήθως μια γραμμική σχέση μεταξύ του ρεύματος ενός καναλιού και του διαμεμβρανικού δυναμικού, συνεπώς μπορεί η g να θεωρηθεί ωμική. Επιπλέον όμως από την εξίσωση Nernst είναι γνωστό ότι υπάρχει μια διαμεμβρανική διαφορά δυναμικού σε κάθε κανάλι που σημαίνει ότι το κανάλι ακόμη και κλειστό εμφανίζει μια διαφορά δυναμικού παρόμοια με αυτή που εμφανίζεται σε μια μη πολωμένη δίοδο. Συνεπώς το κάθε κανάλι ισοδυναμεί με συνδυασμό μιας αγωγιμότητας και μιας πηγής (ΗΕΔ) E. Για να είναι σωστό το κύκλωμα θα πρέπει να ληφθούν και τα τρία είδη ιοντικών καναλιών, δηλ. νατρίου, καλίου και χλωρίου, το καθένα με την αγωγιμότητά του και την πηγή E Nernst που έχει λόγω διαφορετικών συγκεντρώσεων. Επιπλέον πρέπει να ληφθεί υπόψη η αντλία Na-K η οποία είναι στην ουσία μια πηγή ρεύματος. Τέλος θα πρέπει να συμπεριληφθεί και η χωρητικότητα της μεμβράνης η οποία είναι μια επιφάνεια που στα άκρα της C m σωρεύονται φορτία, ενώ ενδιάμεσα στην εσωτερική λιποστοιβάδα δεν υπάρχουν φορτία. Ένα ισοδύναμο κύκλωμα που περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω φαίνεται στο σχήμα 12. Πλευρά έξω από το κύτταρο Κυτταρόπλασμα Αντλία Να-Κ Πηγή τάσης Ε αντίστοιχου ιόντος (Na +, Cl -, K + ) Πηγή ρεύματος Ι αντίστοιχου ιόντος (Na +, K + ) Αγωγιμότητα g αντίστοιχου ιόντος (Na +, Cl -, K + ) Χωρητικότητα C m κυτταρικής μεμβράνης Σχήμα 12. Το ισοδύναμο κύκλωμα της μεμβράνης που περιλαμβάνει τα κανάλια νατρίου, χλωρίου και καλίου, την αντλία Νa-Κ και την χωρητικότητα της μεμβράνης. 14/14

Η βαθμίδα του ηλεκτρικού πεδίου της μεμβράνης τείνει να συγκρατήσει τα θετικά φορτισμένα ιόντα.

Η βαθμίδα του ηλεκτρικού πεδίου της μεμβράνης τείνει να συγκρατήσει τα θετικά φορτισμένα ιόντα. Τα ιόντα χλωρίου βρίσκονται σε πολύ μεγαλύτερη πυκνότητα στο εξωτερικό παρά στο εσωτερικό του κυττάρου, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται παθητικό ρεύμα εισόδου τους στο κύτταρο. Τα αρνητικά φορτισμένα ιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός: Περιγραφή της συμπεριφοράς των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά.

Σκοπός: Περιγραφή της συμπεριφοράς των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά. Σκοπός: Περιγραφή της συμπεριφοράς των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά. Τα νευρικά κύτταρα περιβάλλονται από μία πλασματική μεμβράνη της οποίας κύρια λειτουργία είναι να ελέγχει το πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου 2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου Στόχοι κατανόησης: Διαφορά δυναμικού της κυτταρικής μεμβράνης ενός νευρικού κυττάρου: Τί είναι; Πώς δημιουργείται; Ποιά είδη διαφοράς δυναμικού της μεμβράνης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 3: Μεμβράνες - Ηλεκτρικά δυναμικά, Νευρικό & μυϊκό σύστημα Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ

Διαβάστε περισσότερα

Μεμβρανική Βιοφυσική

Μεμβρανική Βιοφυσική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μεμβρανική Βιοφυσική Οι ηλεκτρικές ιδιότητες της κυτταρικής μεμβράνης Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Βιοφυσικής 1

Σημειώσεις Βιοφυσικής 1 Σημειώσεις Βιοφυσικής 1 Διαπερατότητα διπλοστιβάδας λιπιδίων Όλα τα ζωντανά κύτταρα θα πρέπει να είναι σε θέση να ανταλλάσσουν υλικά (θρεπτικές ουσίες και παραπροϊόντα) με το εξωτερικό τους περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Αγόρι 6 ετών μεταφέρεται στον οικογενειακό ιατρό από τους γονείς του λόγω εμφάνισης δυσκολίας στην κίνηση των άκρων (άνω και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Μεμβρανική Βιοφυσική. Το δυναμικό ενέργειας Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Μεμβρανική Βιοφυσική. Το δυναμικό ενέργειας Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μεμβρανική Βιοφυσική Το δυναμικό ενέργειας Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης

Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2017 Βοηθήματα: Αρχές Φυσιολογίας: Berne

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Biomedical Imaging & Applied Optics University of Cyprus Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Διάλεξη 5 Μοντέλο Hodgkin-Huxley (Hodgkin-Huxley Model) Απόκριση στην Έγχυση Ρεύματος 2 Hodgin και Huxley Οι Sir Alan

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας (προσωπικό) (γραμματεία)

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας (προσωπικό) (γραμματεία) ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Αρχές της ηλεκτρικής διακυτταρικής επικοινωνίας Ή πως το νευρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΜΕΡΟΣ Α. Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής του οργανισμού μας

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΜΕΡΟΣ Α. Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής του οργανισμού μας ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΜΕΡΟΣ Α Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής του οργανισμού μας Ρόλος του νευρικού συστήματος Το νευρικό σύστημα (Ν.Σ.) ελέγχει, ρυθμίζει και συντονίζει όλες τις λειτουργίες του οργανισμού ανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

Από πού προέρχεται η θερμότητα που μεταφέρεται από τον αντιστάτη στο περιβάλλον;

Από πού προέρχεται η θερμότητα που μεταφέρεται από τον αντιστάτη στο περιβάλλον; 3. ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ένα ανοικτό ηλεκτρικό κύκλωμα μετατρέπεται σε κλειστό, οπότε διέρχεται από αυτό ηλεκτρικό ρεύμα που μεταφέρει ενέργεια. Τα σπουδαιότερα χαρακτηριστικά της ηλεκτρικής ενέργειας είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ

Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ Ο ρόλος της κυτταρικής μεμβράνης Φαινόμενα μεταφοράς Διάχυση Φαινόμενα μικρο-διαπερατότητας της κυτταρικής μεμβράνης Ασύμμετρη κατανομή ιόντων Ενεργός μεταφορά Ενεργός

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογική προσέγγιση της Βιοηλεκτρικής βάσης του νευρικού ενεργού δυναμικού

Μεθοδολογική προσέγγιση της Βιοηλεκτρικής βάσης του νευρικού ενεργού δυναμικού Μεθοδολογική προσέγγιση της Βιοηλεκτρικής βάσης του νευρικού ενεργού δυναμικού ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΚΟΣΜΙΔΗΣ, Ph.D. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ο εγκέφαλος και οι νευρώνες Προσυναπτικά Μετασυναπτικά Ένας

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Ηλεκτροθεραπείας Φυσική του Ηλεκτρισμού Ηλεκτροφυσιολογία Γαλβανικά ρεύματα Παλμικά-εναλλασσόμενα ρεύματα Μαγνητικά πεδία Υπέρηχοι Ακτινοβολιες

Αρχές Ηλεκτροθεραπείας Φυσική του Ηλεκτρισμού Ηλεκτροφυσιολογία Γαλβανικά ρεύματα Παλμικά-εναλλασσόμενα ρεύματα Μαγνητικά πεδία Υπέρηχοι Ακτινοβολιες Περιεχόμενα μαθήματος Αρχές Ηλεκτροθεραπείας Φυσική του Ηλεκτρισμού Ηλεκτροφυσιολογία Γαλβανικά ρεύματα Παλμικά-εναλλασσόμενα ρεύματα Μαγνητικά πεδία Υπέρηχοι Ακτινοβολιες - Laser Θερμοθεραπεία Υδροθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Υπεύθυνος: Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος, Αναπληρωτής καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ 1. ΕΞΑΣΚΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Βιοφυσική Μεμβρανών Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2015 Διαμεμβρανική μεταφορά διαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

2.9 Υποατομικά σωματίδια Ιόντα

2.9 Υποατομικά σωματίδια Ιόντα 2.9 Υποατομικά σωματίδια Ιόντα Ένα τυχαίο εύρημα, η ραδιενέργεια ορισμένων στοιχείων, μας αποκάλυψε το εσωτερικό του ατόμου Δημόκριτος 5 ος αιώνας π.χ. (άτομο ) Ντάλτον - 1800 (ατομική θεωρία) Μαρί Κιουρί

Διαβάστε περισσότερα

Μελετά τα ηλεκτρικά σήματα που δημιουργούνται και διαδίδονται στο σώμα

Μελετά τα ηλεκτρικά σήματα που δημιουργούνται και διαδίδονται στο σώμα 9 Βιοηλεκτρισμός Πόλωση μεμβράνης Δυναμικό δράσης Διάδοση δυναμικού δράσης σε νευρώνα Ηλεκτρομυογράφημα Ηλεκτροκαρδιογράφημα Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα Μαρία Κατσικίνη katsiki@auth.gr users.auth.gr/~katsiki

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Μεμβρανική Βιοφυσική. Εισαγωγή Διδάσκων: Λέκτορας Χαράλαμπος Λαμπρακάκης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Μεμβρανική Βιοφυσική. Εισαγωγή Διδάσκων: Λέκτορας Χαράλαμπος Λαμπρακάκης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μεμβρανική Βιοφυσική Εισαγωγή Διδάσκων: Λέκτορας Χαράλαμπος Λαμπρακάκης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ Τρόποι µετάδοσης νευρικών σηµάτων Ρόλος και λειτουργία των νευροδιαβιβαστών

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 29/09/2017 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2017-2018 Ιόντα Δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 28 /09/2016 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Κυτταρικές μεμβράνες

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή πόλωση της επαφής p n

Ορθή πόλωση της επαφής p n Δύο τρόποι πόλωσης της επαφής p n Ορθή πόλωση της επαφής p n Δ. Γ. Παπαγεωργίου Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ορθή πόλωση p n Άνοδος Κάθοδος Ανάστροφη πόλωση p n Άνοδος Κάθοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ

ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ Χρήση των συμπληρωμάτων για τη βελτίωση της παραγωγής ενέργειας: (πως να χρησιμοποιείτε την Ουβικινόλη, την L-γλουταμίνη και βιταμίνη Β1 για να λειτουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η επαφή p n. Η επαφή p n. Υπενθύμιση: Ημιαγωγός τύπου n. Υπενθύμιση: Ημιαγωγός τύπου p

Η επαφή p n. Η επαφή p n. Υπενθύμιση: Ημιαγωγός τύπου n. Υπενθύμιση: Ημιαγωγός τύπου p Η επαφή p n Τι είναι Που χρησιμεύει Η επαφή p n p n Η διάταξη που αποτελείται από μία επαφή p n ονομάζεται δίοδος. Άνοδος Κάθοδος Δ. Γ. Παπαγεωργίου Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΝΕΥΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ

Κεφάλαιο 2 ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΝΕΥΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ Κεφάλαιο 2 ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΝΕΥΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ 2.1. Εισαγωγή Ο σκοπός µας στο κεφάλαιο αυτό είναι να περιγράψουµε την συµπεριφορά των νευρικών κυττάρων και ποσοτικά και ποιοτικά.

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή πόλωση της επαφής p n

Ορθή πόλωση της επαφής p n Δύο τρόποι πόλωσης της επαφής p n Ορθή πόλωση της επαφής p n Δ. Γ. Παπαγεωργίου Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ορθή πόλωση p n Άνοδος Κάθοδος Ανάστροφη πόλωση p n Άνοδος Κάθοδος

Διαβάστε περισσότερα

Σε έναν επίπεδο πυκνωτή οι μεταλλικές πλάκες έχουν εμβαδό 0,2 m 2, και απέχουν απόσταση 8,85 mm ενώ μεταξύ των οπλισμών του μεσολαβεί αέρας.

Σε έναν επίπεδο πυκνωτή οι μεταλλικές πλάκες έχουν εμβαδό 0,2 m 2, και απέχουν απόσταση 8,85 mm ενώ μεταξύ των οπλισμών του μεσολαβεί αέρας. ΠΥΚΝΩΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑ Δ Σε έναν επίπεδο πυκνωτή οι μεταλλικές πλάκες έχουν εμβαδό 0,2 m 2, και απέχουν απόσταση 8,85 mm ενώ μεταξύ των οπλισμών του μεσολαβεί αέρας Υπολογίστε τη χωρητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΚΑΘ ΥΨΟΣ (ΟΖΟΝΤΟΒΟΛΙΣΗ)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΚΑΘ ΥΨΟΣ (ΟΖΟΝΤΟΒΟΛΙΣΗ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΚΑΘ ΥΨΟΣ (ΟΖΟΝΤΟΒΟΛΙΣΗ) 8.1 Γενικά Η γνώση της κατακόρυφης κατανομής της συγκέντρωσης του ατμοσφαιρικού όζοντος είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ 2015 2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Λέξεις-κλειδιά Κυτταρική ή πλασματική μεμβράνη... Βασικές ιδιότητες της πλασματικής μεμβράνης... Βασικές λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Β. Να επιλέξετε την ορθή απάντηση αναγράφοντας στον πίνακα της ακόλουθης

Β. Να επιλέξετε την ορθή απάντηση αναγράφοντας στον πίνακα της ακόλουθης Ονοματεπώνυμο:.. Βαθμός: Ωριαία γραπτή εξέταση Α Τετραμήνου στη Βιολογία [Κεφ. 9 ο, σελ. 153-158] Α. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις με το γράμμα Ο, εφόσον είναι ορθές, ή με το γράμμα Λ, αν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Προσοµοίωση Είναι γνωστό ότι η εξάσκηση των φοιτητών σε επίπεδο εργαστηριακών ασκήσεων, µε χρήση των κατάλληλων πειραµατοζώων, οργάνων και αναλωσίµων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 8 - Μελέτη της ηλεκτρόλυσης CuSO 4 ΑΣΚΗΣΗ 8. Μελέτη της ηλεκτρόλυσης CuSO 4

ΑΣΚΗΣΗ 8 - Μελέτη της ηλεκτρόλυσης CuSO 4 ΑΣΚΗΣΗ 8. Μελέτη της ηλεκτρόλυσης CuSO 4 ΑΣΚΗΣΗ 8 Μελέτη της ηλεκτρόλυσης CuSO 4 Συσκευές: Ένα τροφοδοτικό συνεχούς τάσης, ένα αμπερόμετρο, ένα χρονόμετρο και ένα βολτάμετρο. Το βολτάμετρο ή κουλομβόμετρο αποτελείται από ένα γυάλινο δοχείο που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ Στόχοι Κατανόησης: -Να σας είναι ξεκάθαρες οι έννοιες πόλωση, εκπόλωση, υπερπόλωση, διεγερτικό ερέθισμα, ανασταλτικό ερέθισμα, κατώφλιο δυναμικό, υποκατώφλιες εκπολώσεις, υπερκατώφλιες

Διαβάστε περισσότερα

Ανάστροφη πόλωση της επαφής p n

Ανάστροφη πόλωση της επαφής p n Ανάστροφη πόλωση της επαφής p n Δ. Γ. Παπαγεωργίου Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων dpapageo@cc.uoi.gr http://pc164.materials.uoi.gr/dpapageo Επαφή p n Ανάστροφη πόλωση Πολώνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτρικό ρεύμα ampere

ηλεκτρικό ρεύμα ampere Ηλεκτρικό ρεύμα Το ηλεκτρικό ρεύμα είναι ο ρυθμός με τον οποίο διέρχεται ηλεκτρικό φορτίο από μια περιοχή του χώρου. Η μονάδα μέτρησης του ηλεκτρικού ρεύματος στο σύστημα SI είναι το ampere (A). 1 A =

Διαβάστε περισσότερα

13. Μεµβρανικοί δίαυλοι και αντλίες

13. Μεµβρανικοί δίαυλοι και αντλίες 13. Μεµβρανικοί δίαυλοι και αντλίες 5/09 Ενεργός και παθητική µεταφορά µορίων/ιόντων µέσω µεµβρανών (αντλίες και δίαυλοι). Αντλίες ιόντων που δρουν µέσω υδρόλυσης ΑΤΡ και φωσφορυλίωσης. Αντλίες µε περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος. Βασικές Αρχές Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων

ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος. Βασικές Αρχές Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος Άνοιξη 2008 Βασικές Αρχές Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων Ηλεκτρικό ρεύμα Το ρεύμα είναι αποτέλεσμα της κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Η Επιστήμη της Θερμοδυναμικής ασχολείται με την ποσότητα της θερμότητας που μεταφέρεται σε ένα κλειστό και απομονωμένο σύστημα από μια κατάσταση ισορροπίας σε μια άλλη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Η ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΣΑΝ ΕΝΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ

Κεφάλαιο 3 Η ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΣΑΝ ΕΝΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ Κεφάλαιο 3 Η ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΣΑΝ ΕΝΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ 3.1. Εισαγωγή Ας θεωρήσουµε ένα τµήµα του νευρικού άξονα του κυττάρου όπως περιγράφεται στο Σχ.3.1. Σχήµα 3.1. Μία σχηµατική παράσταση του άξονα ενός νευρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2ο ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΟΥΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 2ο ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΟΥΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 2ο ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΟΥΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ Τα νευρικά κύτταρα έχουν τη μοναδική ικανότητα να επικοινωνούν με ακρίβεια και με ταχύτητα σε μεγάλη απόσταση τόσο μεταξύ τους όσο και με τα κύτταρα στόχους που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Διατάξεις ημιαγωγών. Δίοδος, δίοδος εκπομπής φωτός (LED) Τρανζίστορ. Ολοκληρωμένο κύκλωμα

Διατάξεις ημιαγωγών. Δίοδος, δίοδος εκπομπής φωτός (LED) Τρανζίστορ. Ολοκληρωμένο κύκλωμα Δίοδος, δίοδος εκπομπής φωτός (LED) Διατάξεις ημιαγωγών p n Άνοδος Κάθοδος Δ. Γ. Παπαγεωργίου Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Άνοδος Κάθοδος dpapageo@cc.uoi.gr http://pc64.materials.uoi.gr/dpapageo

Διαβάστε περισσότερα

Ανάστροφη πόλωση της επαφής p n

Ανάστροφη πόλωση της επαφής p n Ανάστροφη πόλωση της επαφής p n Δ. Γ. Παπαγεωργίου Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων dpapageo@cc.uoi.gr http://pc164.materials.uoi.gr/dpapageo Επαφή p n Ανάστροφη πόλωση Πολώνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Βιοτεχνολογία Σημειώσεις. Νίκος Τσουκιάς Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ

Εφαρμοσμένη Βιοτεχνολογία Σημειώσεις. Νίκος Τσουκιάς Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Εφαρμοσμένη Βιοτεχνολογία Σημειώσεις Νίκος Τσουκιάς Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μετάδοση σημάτων [4.7] - Μηχανισμοί μεταφοράς μορίων μέσω κυτταρικών μεμβρανών (είσοδος θρεπτικών ουσιών - αίσθηση εξωκυτταρικού

Διαβάστε περισσότερα

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει:

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρικό πεδίο 1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 10 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: (α)

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 10 Στοιχεία ηλεκτρονικής τεχνολογίας

Άσκηση 10 Στοιχεία ηλεκτρονικής τεχνολογίας Άσκηση 10 Στοιχεία ηλεκτρονικής τεχνολογίας ΔΙΟΔΟΣ Οι περισσότερες ηλεκτρονικές συσκευές όπως οι τηλεοράσεις, τα στερεοφωνικά συγκροτήματα και οι υπολογιστές χρειάζονται τάση dc για να λειτουργήσουν σωστά.

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγιμότητα στα μέταλλα

Αγωγιμότητα στα μέταλλα Η κίνηση των ατόμων σε κρυσταλλικό στερεό Θερμοκρασία 0 Θερμοκρασία 0 Δ. Γ. Παπαγεωργίου Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων dpapageo@cc.uoi.gr http://pc164.materials.uoi.gr/dpapageo

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

Παθητική και ενεργητική μεταφορά μέσω μεμβρανών

Παθητική και ενεργητική μεταφορά μέσω μεμβρανών Παθητική και ενεργητική μεταφορά μέσω μεμβρανών Εκλεκτική ανταλλαγή ουσιών Οι κυτταρικές μεμβράνες είναι εκλεκτικά διαπερατές (δεν επιτρέπουν τη διέλευση ουσιών χωρίς διάκριση) Ιόντα Θρεπτικά συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ Ηλεκτρικό κύκλωμα ονομάζεται μια διάταξη που αποτελείται από ένα σύνολο ηλεκτρικών στοιχείων στα οποία κυκλοφορεί ηλεκτρικό ρεύμα. Τα βασικά ηλεκτρικά στοιχεία είναι οι γεννήτριες,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης

Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Ηλεκτροφυσιολογία της Κυτταρικής Μεμβράνης Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 Φυσιολογία Πλαίσιο γνώσης Σημαντικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Διηλεκτρικά, Πυκνωτές και Μεμβράνες

Διηλεκτρικά, Πυκνωτές και Μεμβράνες Διηλεκτρικά, Πυκνωτές και Μεμβράνες ΣΤΑΤΙΚΕΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΑΓΩΓΟΣ παρουσία ηλεκτρικού πεδίου ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΥΛΗΣ Στην ηλεκτροστατική ισορροπία κάθε επιπλέον φορτίο σε έναν αγωγό βρίσκεται στην

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική για Μηχανικούς

Φυσική για Μηχανικούς Φυσική για Μηχανικούς Ρεύμα και Αντίσταση Εικόνα: Οι γραμμές ρεύματος μεταφέρουν ενέργεια από την ηλεκτρική εταιρία στα σπίτια και τις επιχειρήσεις μας. Η ενέργεια μεταφέρεται σε πολύ υψηλές τάσεις, πιθανότατα

Διαβάστε περισσότερα

Επαφές μετάλλου ημιαγωγού

Επαφές μετάλλου ημιαγωγού Δίοδος Schottky Επαφές μετάλλου ημιαγωγού Δ. Γ. Παπαγεωργίου Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τι είναι Ημιαγωγός Κατασκευάζεται με εξάχνωση μετάλλου το οποίο μεταφέρεται στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΩΡΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΩΡΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Π.Φ. ΜΟΙΡΑ 693 946778 ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΩΡΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ Περιεχόμενα. Φαινόμενα μεταφοράς Ορισμοί. Ενεργός διατομή 3. Ενεργός διατομή στο μοντέλο των σκληρών σφαιρών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Δείτε εδώ τις Διαφάνειες για την Άσκηση 8. Περιγραφή υπολογισμών της Άσκησης 8 του Εργαστηρίου ΜΧΔ

Δείτε εδώ τις Διαφάνειες για την Άσκηση 8. Περιγραφή υπολογισμών της Άσκησης 8 του Εργαστηρίου ΜΧΔ Δείτε εδώ τις Διαφάνειες για την Άσκηση 8 Περιγραφή υπολογισμών της Άσκησης 8 του Εργαστηρίου ΜΧΔ Διάγραμμα Ροής Βήμα 1. Υπολογισμός της πραγματικής αρχικής συγκέντρωσης του διαλύματος κιτρικού οξέος στη

Διαβάστε περισσότερα

«ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ» Λειτουργία Νευρικού Συστήματος

«ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ» Λειτουργία Νευρικού Συστήματος ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ» Λειτουργία Νευρικού Συστήματος Κώστας Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2013 Ομοιόσταση Ορισμός: Το σύνολο των φυσιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα Ηλεκτρική Ενέργεια Σημαντικές ιδιότητες: Μετατροπή από/προς προς άλλες μορφές ενέργειας Μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις με μικρές απώλειες Σημαντικότερες εφαρμογές: Θέρμανση μέσου διάδοσης Μαγνητικό πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγιμότητα στα μέταλλα

Αγωγιμότητα στα μέταλλα Η κίνηση των ατόμων σε κρυσταλλικό στερεό Θερμοκρασία 0 Θερμοκρασία 0 Δ. Γ. Παπαγεωργίου Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων dpapageo@cc.uoi.gr http://pc164.materials.uoi.gr/dpapageo

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Σκοπός Στο δεύτερο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια του ηλεκτρικού ρεύματος και της ηλεκτρικής τάσης,θα μελετηθεί ένα ηλεκτρικό κύκλωμα και θα εισαχθεί η έννοια της αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Τελεστικοί Ενισχυτές. Σπύρος Νικολαΐδης Αναπληρωτής Καθηγητής Τομέας Ηλεκτρονικής & ΗΥ Τμήμα Φυσικής

Τελεστικοί Ενισχυτές. Σπύρος Νικολαΐδης Αναπληρωτής Καθηγητής Τομέας Ηλεκτρονικής & ΗΥ Τμήμα Φυσικής Τελεστικοί Ενισχυτές Σπύρος Νικολαΐδης Αναπληρωτής Καθηγητής Τομέας Ηλεκτρονικής & ΗΥ Τμήμα Φυσικής Ο ιδανικός τελεστικός ενισχυτής Είσοδος αντιστροφής Ισοδύναμα Είσοδος μη αντιστροφής A( ) A d 2 1 2 1

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Τι είναι ; Ηλεκτρικό ρεύμα ονομάζεται η προσανατολισμένη κίνηση των ηλεκτρονίων ή γενικότερα των φορτισμένων σωματιδίων Που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση και υλοποίηση ταλαντωτή τύπου Colpitts

Ανάλυση και υλοποίηση ταλαντωτή τύπου Colpitts Εργασία στο μάθημα «Εργαστήριο Αναλογικών VLSI» Ανάλυση και υλοποίηση ταλαντωτή τύπου Colpitts Ομάδα Γεωργιάδης Κωνσταντίνος konsgeorg@inf.uth.gr Σκετόπουλος Νικόλαος sketopou@inf.uth.gr ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Ο πυκνωτής Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. Η απλούστερη μορφή πυκνωτή είναι ο επίπεδος πυκνωτής, ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα προηγούµενων εξεταστικών περιόδων. 1 ο Θέµα Ιανουαρίου 2005

Θέµατα προηγούµενων εξεταστικών περιόδων. 1 ο Θέµα Ιανουαρίου 2005 Θέµατα προηγούµενων εξεταστικών περιόδων 1 ο Θέµα Ιανουαρίου 2005 Σε ένα επίπεδο ηλεκτρόδιο ενεργού επιφάνειας 2 cm 2, που χρησιµοποιείται ως άνοδος σε µία ηλεκτρολυτική κυψέλη που περιέχει διάλυµα 2*10-3

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτρικό ρεύµα ampere

ηλεκτρικό ρεύµα ampere Ηλεκτρικό ρεύµα Το ηλεκτρικό ρεύµα είναι ο ρυθµός µε τον οποίο διέρχεται ηλεκτρικό φορτίο από µια περιοχή του χώρου. Η µονάδα µέτρησης του ηλεκτρικού ρεύµατος στο σύστηµα SI είναι το ampere (A). 1 A =

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΟΥ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ ΑΡΧΗ ΙΣΟΣΤΑΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ. ΕΡΗ ΜΠΙΖΑΝΗ 4 ΟΣ ΟΡΟΦΟΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ

ΑΡΧΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΟΥ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ ΑΡΧΗ ΙΣΟΣΤΑΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ. ΕΡΗ ΜΠΙΖΑΝΗ 4 ΟΣ ΟΡΟΦΟΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΟΥ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ ΑΡΧΗ ΙΣΟΣΤΑΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ ΕΡΗ ΜΠΙΖΑΝΗ 4 ΟΣ ΟΡΟΦΟΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ 2 eribizani@chem.uoa.gr 2107274573 1 ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΟΥ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ (1) Αρχή ηλεκτρικής ουδετερότητας Ο λα τα διαλύµατα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ Ι ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ Ι ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ Ι ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ 1 1. ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Το ηλεκτρικό ρεύμα είναι ροή ηλεκτρικών φορτίων. Θεωρούμε ότι έχουμε για συγκέντρωση φορτίου που κινείται και διέρχεται κάθετα από

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Φυσιολογία

Εισαγωγή στην Φυσιολογία Εισαγωγή στην Φυσιολογία Φυσιολογία του κυττάρου- Μεμβρανική μεταφορά Ομοιόσταση Αδαμαντία Μητσάκου Εργαστήριο Φυσιολογίας, Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι η φυσιολογία; Η φυσιολογία εστιάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth. ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Σύνοψη των όσων εξετάσαμε για τους ιοντικούς διαύλους: 1. Διαπερνούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 : ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ, ΗΕΔ, ΓΕΦΥΡΑ ΑΛΑΤΟΣ, ΣΤΟΙΧΕΙΟ DANIELL, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ, ΠΡΟΤΥΠΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 : ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ, ΗΕΔ, ΓΕΦΥΡΑ ΑΛΑΤΟΣ, ΣΤΟΙΧΕΙΟ DANIELL, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ, ΠΡΟΤΥΠΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ. ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 : ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ, ΗΕΔ, ΓΕΦΥΡΑ ΑΛΑΤΟΣ, ΣΤΟΙΧΕΙΟ DANIELL, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ, ΠΡΟΤΥΠΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ. Διδακτικοί στόχοι: Μετά την ολοκλήρωση του 5ου κεφαλαίου οι φοιτητές θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Το άτομο: Άτομα: Ατομική θεωρία του Δημόκριτου: ΧΗΜΕΙΑ: Εισαγωγή στην Χημεία - από το νερό στο άτομο- από το μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο 9 9

Το άτομο: Άτομα: Ατομική θεωρία του Δημόκριτου: ΧΗΜΕΙΑ: Εισαγωγή στην Χημεία - από το νερό στο άτομο- από το μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο 9 9 ΧΗΜΕΙΑ: Εισαγωγή στην Χημεία - από το νερό στο άτομο- από το μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο 9 9 Το άτομο: Άτομα: Τι είναι το άτομο; Το άτομο είναι το μικρότερο σωματίδιο ενός χημικού στοιχείου, που μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 30/09/2016 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Ιόντα Δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα φοιτητή/φοιτήτριας:

Όνομα φοιτητή/φοιτήτριας: ΠΡΟΟΔΟΣ 2: Δυναμικό Ενεργείας-Ηλεκτροφυσιολογικές Καταγραφές -Ηλεκτρομυογράφημα (ΗΜΓ) ΟΔΗΓΙΕΣ: Οι ερωτήσεις είναι του τύπου "σωστό ή λάθος". Κωδικοποιήστε τις απαντήσεις σας ως εξής: "1"= Σωστό, "0"=Λάθος

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΕ ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΕ ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΕ ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Καραντώνης, Δ. Κουτσαύτης, Ν. Κουλουμπή Τομέας Επιστήμης και Τεχνικής των Υλικών, Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΣΕ ΜΟΝΤΕΛΟ ΝΕΥΡΑΞΟΝΑ ΚΑΛΑΜΑΡΙΟΥ This program and the manual is a property of the Centre for

Διαβάστε περισσότερα

Theory Greek (Cyprus) Μη γραμμική δυναμική σε Ηλεκτρικά Κυκλώματα (10 μονάδες)

Theory Greek (Cyprus) Μη γραμμική δυναμική σε Ηλεκτρικά Κυκλώματα (10 μονάδες) Q2-1 Μη γραμμική δυναμική σε Ηλεκτρικά Κυκλώματα (10 μονάδες) Παρακαλείστε, να διαβάσετε τις Γενικές Οδηγίες που βρίσκονται σε ξεχωριστό φάκελο πριν ξεκινήσετε την επίλυση αυτού του προβλήματος. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

δ. έχουν πάντα την ίδια διεύθυνση.

δ. έχουν πάντα την ίδια διεύθυνση. Διαγώνισμα ΦΥΣΙΚΗ Κ.Τ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑ 1 ον 1.. Σφαίρα, μάζας m 1, κινούμενη με ταχύτητα υ1, συγκρούεται μετωπικά και ελαστικά με ακίνητη σφαίρα μάζας m. Οι ταχύτητες των σφαιρών μετά την κρούση α. έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις κεφαλαίου 16 Αρχές επικοινωνίας με ήχο και εικόνα

Σημειώσεις κεφαλαίου 16 Αρχές επικοινωνίας με ήχο και εικόνα Σημειώσεις κεφαλαίου 16 Αρχές επικοινωνίας με ήχο και εικόνα ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ Ένα σύστημα ηλεκτρονικής επικοινωνίας αποτελείται από τον πομπό, το δίαυλο (κανάλι) μετάδοσης και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ 5.1 ΑΣΚΗΣΗ 5 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ Α' ΜΕΡΟΣ: Ηλεκτρόλυση του νερού. ΘΕΜΑ: Εύρεση της μάζας οξυγόνου και υδρογόνου που εκλύονται σε ηλεκτρολυτική

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1 Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Νευρικό 1 ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστηµα συντονίζει τη λειτουργία όλων των άλλων συστηµάτων. Χωρίζεται σε δύο επί µέρους συστήµατα: Το Σωµατικό Νευρικό Σύστηµα το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

F el = z k e 0 (3) F f = f k v k (4) F tot = z k e 0 x f kv k (5)

F el = z k e 0 (3) F f = f k v k (4) F tot = z k e 0 x f kv k (5) Κίνηση των ιόντων υπό την επίδραση ηλεκτρικού πεδίου Αντώνης Καραντώνης 15 Μαρτίου 2011 1 Σκοπός της άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι ο προσδιορισμός της οριακής ταχύτητας των ιόντων υπό την επίδραση ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Το ηλεκτρικό φορτίο στο εσωτερικό του ατόμου 1. Από τι σωματίδια αποτελούνται τα άτομα σύμφωνα με τις απόψεις των Rutherford και Bohr;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Το ηλεκτρικό φορτίο στο εσωτερικό του ατόμου 1. Από τι σωματίδια αποτελούνται τα άτομα σύμφωνα με τις απόψεις των Rutherford και Bohr; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1.1 Γνωριμία με τη ηλεκτρική δύναμη. 1. Ποιες δυνάμεις λέγονται ηλεκτρικές; Λέμε τις δυνάμεις που ασκούνται μεταξύ σωμάτων που έχουμε τρίψει προηγουμένως δηλαδή σωμάτων ηλεκτρισμένων. 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Το πλάτος της ταλάντωσης του σημείου Σ, μετά τη συμβολή των δυο. α. 0 β. Α γ. 2Α δ. Μονάδες 5

Το πλάτος της ταλάντωσης του σημείου Σ, μετά τη συμβολή των δυο. α. 0 β. Α γ. 2Α δ. Μονάδες 5 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: Α (ΘΕΡΙΝΑ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04-01-2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΑΡΧΩΝ Μ-ΑΓΙΑΝΝΙΩΤΑΚΗ ΑΝ-ΠΟΥΛΗ Κ ΘΕΜΑ Α Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοδίοδος. 1.Σκοπός της άσκησης. 2.Θεωρητικό μέρος

Φωτοδίοδος. 1.Σκοπός της άσκησης. 2.Θεωρητικό μέρος Φωτοδίοδος 1.Σκοπός της άσκησης Ο σκοπός της άσκησης είναι να μελετήσουμε την συμπεριφορά μιας φωτιζόμενης επαφής p-n (φωτοδίοδος) όταν αυτή είναι ορθά και ανάστροφα πολωμένη και να χαράξουμε την χαρακτηριστική

Διαβάστε περισσότερα

1_2. Δυνάμεις μεταξύ φορτίων Νόμος του Coulomb.

1_2. Δυνάμεις μεταξύ φορτίων Νόμος του Coulomb. 1_2. Δυνάμεις μεταξύ φορτίων Νόμος του Coulomb. Η δύναμη που ασκείται μεταξύ δυο σημειακών ηλεκτρικών φορτίων είναι ανάλογη των φορτίων και αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της απόστασης τους (νόμος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4 Φαινόμενο Hall

ΑΣΚΗΣΗ 4 Φαινόμενο Hall ΑΣΚΗΣΗ 4 Φαινόμενο all Απαραίτητα όργανα και υλικά 4.1 Απαραίτητα όργανα και υλικά 1. Τροφοδοτικό ρυθμιζόμενης DC τάσης 0 έως 20V, 10Α. 2. Ενισχυτής ηλεκτρικής τάσης. 3. Ηλεκτρομαγνήτης ο οποίος αποτελείται:

Διαβάστε περισσότερα