Η έννοια της φυσικήής δύύναμης ως κράάτιστος γνώώμων της πολιτικής στον Θουκυδίδη και στον Σπινόζα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η έννοια της φυσικήής δύύναμης ως κράάτιστος γνώώμων της πολιτικής στον Θουκυδίδη και στον Σπινόζα"

Transcript

1 Περιοδικό Φιλοσοφεῖν Η έννοια της φυσικήής δύύναμης ως κράάτιστος γνώώμων της πολιτικής στον Θουκυδίδη και στον Σπινόζα Ηλίας Βαβούρας, Διδάάκτωρ Φιλοσοφίίας Αριστοτελείίου Πανεπιστημίίου Θεσσαλονίίκης «Ρωτάάτε τι είίναι καλόό; Μα, αυτόό που ανυψώώνει το ανθρώώπινο είίδος, η αίίσθηση της δύύναμης και της θέέλησης για δύύναμη. Και το κακόό; Αυτόό που είίναι ριζωμέένο στην αδυναμίία. Ρωτάάτε τι είίναι η ευτυχίία; Η αίίσθηση πως η δύύναμη αυξάάνεται, μαζίί με την αντίίσταση. Δεν είίναι η ικανοποίίηση μα η δύύναμη, δεν είίναι η ειρήήνη, βέέβαια, αλλάά ο πόόλεμος, δεν είίναι η αρετήή μα η αξίία» 1. Ο υπαρκτός κόσμος, όπως σημείωσε ο σκοτεινός Ηράάκλειτος, δεν είναι ένα αιώνιο, απαθές και α- κίνητο ον, αλλάά ένα πεδίο συνεχούς έριδας και πάάλης α- ντίθετων δυνάάμεων που φιλονείκως αγωνίζονται να επικρατήσουν. Η «ειρήνη», η αρμονία βρίσκεται στο μεταίχμιο της σύγκρουσης. Η αρμονία αποτελεί αποτέλεσμα ισορροπίας μεταξύ αντιθέτων και ως εκ τούτου, κατάά μία αντιφατική διατύπωση, ο πόλεμος είναι ο πατέρας της ειρήνης 2. Η 1 Nietzsche F., Ο Αντίίχριστος, Κεφ, 1. 2 Ἡράάκλ., Β. 53 DK: Πόόλεμος πάάντων μὲν πατήήρ ἐστι πάάντων δὲ βασιλεύύς καὶ τοὺς μὲν θεοὺς ἔδειξε τοὺς δὲ ἀνθρώώπους τοὺς μὲν Copyright Φιλοσοφεῖν 36

2 Η έννοια της φυσικήής δύύναμης στον Θουκυδίδη και τον Σπινόζα ηρακλείτεια κοσμική σύγκρουση ως γεννήτωρ της αρμονικής ειρήνης αποκτάά με τον ιδρυτή του πολιτικού ἱστορεῖν Θουκυδίδη πολιτική υπόσταση και ερμηνεία. Ο πολιτικός κόσμος είναι εντός της θουκυδίδειας σύλληψης ένα πεδίο σύγκρουσης, έριδας και πολεμικής αντίθετων ατομικών ή πολιτικών δυνάάμεων που αγωνίζονται να επιβάάλλουν το δίκαιο της δικής τους φύσης στους αντιπάάλους τους. Επιπλέον η σύγκρουση των πολιτικών όντων δεν περιορίζεται μόνο στο χώρο της πολιτικής ή στρατιωτικής αναμέτρησης αλλάά επεκτείνεται και στο χώρο του ίδιου του ιστορικού γίγνεσθαι. Το θουκυδίδειο πολιτικό ον αναμετράάται με την ίδια την ιστορία. Η ιστορία διέπεται από μια απαράάβατη αναγκαιότητα, από ένα πανίσχυρο πλέγμα φυσικών νόμων που είναι αενάάως εν ισχύι να καθυποτάάξουν την ανθρώπινη ή την κρατική οντότητα που υβριστικώς τους παραβαίνει. Στην υπερδύναμη των ιστορικών νόμων πρέπει να αντιπαρατεθεί μια πολιτική δύναμη ικανή όχι βέβαια να τους ανατρέψει - κάάτι που είναι φύσει αδύνατο - αλλάά να τους ερμηνεύσει με ακρίβεια και να τους δικαιώσει στην ιστορικοπολιτική πράάξη. Η ισχύς στο θουκυδίδειο ιστορικοπολιτικό σχεδίασμα ανάάγεται σε κύριο γνώμονα και συντελεστή της πολιτικής επικράάτησης ως κατευθυντήρια γραμμή της ιστορικής αλλαγής. Η ισχύς αυτή, όμως, που δικαιώνεται απρόσκοπτα και εμφατικάά σε κάάθε πτυχή της ανθρώπινης ιστορίας α- πεκδύεται όλων των επίπλαστων συμβατικών χαρακτηριστικών της, για να αποδείξει το κατεξοχήν είδος της, να αποδείξει δηλαδή τη φυσική της υπόσταση και συνέχεια. Η ανθρώπινη ισχύς είναι συνέχεια της φυσικής ισχύος, είναι η ίδια η φυσική ισχύς εισερχόμενη στην ανθρώπινη κατάάσταση, η οποία κατάάσταση με τη σειράά της είναι μέρος του φυσικού κόσμου. Τα εννοιολογικάά ζεύγματα φύύσις-νόόμος, δούύλους ἐποίίησε τοὺς δὲ ἐλευθέέρους. Πρβλ. Β 8 DK: ἐκ τῶν διαφερόόντων καλλίίστην ἁρμονίίαν [καὶ πάάντα κατ ἔριν γίίνεσθαι]. Copyright Φιλοσοφεῖν 37

3 Ηλίίας Βαβούύρας ισχύύς-ασθέένεια, δικαιοσύύνη-συμφέέρον, λογικήή-πάάθη, τύύχηανάάγκη, λόόγος-πράάξη είναι δηλωτικάά αντιθετικών καταστάάσεων, οι οποίες καθορίζονται από το συσχετισμό της δύναμης μεταξύ των αντιμαχόμενων μερών τους. Στην ανθρώπινη κατάάσταση η φυσική δύναμη οράάται υπό το πρίσμα τῆς ἀνθρωπείίας φύύσεως 3 βάάσει των εγγενών, πεφυκόότων - και άάρα αιώνιων - νόμων που την διέπουν και της νομοτελειακής αναπόδραστης αλληλεπίδρασης του φυσικού ανθρώπινου μικρόκοσμου με τον ιστορικό-φυσικό μακρόκοσμο. Εισερχόμενοι τώρα στο θουκυδίδειο κείμενο θα αναλάάβουμε το εγχείρημα ανάάδειξης και ερμηνείας της φυσικής δύναμης ως κρατίίστου γνώώμονος της πολιτικής. α) Η έννοια της φυσικής δύναμης νοηματοδοτείται μέσα από την νομοτελειακή υφή της άάχρονης ανθρώπινης φύσης. Τα ιστορικάά ή πολιτικάά γεγονότα είναι απόρροια των συσχετισμών δυνάάμεων ανάάμεσα σε αντιθετικάά δίπολα έριδας, που αποκτούν εμπράάγματη υπόσταση, μόνο ό- ταν είναι εγγενώς συνδεδεμένα με την ανθρώπινη κατάάσταση και φυσική λειτουργία. Όλα βαίνουν και ερμηνεύονται κατὰ τὸ ἀνθρώώπινον 4, η εκδίπλωση των ιστορικών γεγονότων, το ίδιο το ἱστορεῖν, και η πολεμική αντίθετων δυνάάμεων στερούνται νοήματος και περιεχομένου αποσυνδεμένα τῆς ἀνθρωπείίας φύύσεως. β) Η ανθρώπινη φύση ωθείται στη δράάση ή στην α- δράάνεια επηρεαζόμενη υπό τριών έμφυτων αιτιών, υπό τιμῆς καὶ δέέους καὶ ὠφελείίας. Η ισχύς κάάθε μορφής και έ- κτασης είναι θεμιτή, στο βαθμό που καθορίζεται από τα τρία αυτάά ελατήρια ως εγγενή χαρακτηριστικάά τῆς 3 Θουκ., Θουκ., : ὅσοι δὲ βουλήήσονται τῶν τε γενομέένων τὸ σαφὲς σκοπεῖν καὶ τῶν μελλόόντων ποτὲ αὖθις κατὰ τὸ ἀνθρώώπινον τοιούύτων καὶ παραπλησίίων ἔσεσθαι ὠφέέλιμα κρίίνειν αὐτὰ ἀρκούύντως ἕξει. Copyright Φιλοσοφεῖν 38

4 Η έννοια της φυσικήής δύύναμης στον Θουκυδίδη και τον Σπινόζα ἀνθρωπείίας φύύσεως. Η ανθρώπινη φύση έλκεται από την τιμήή, από την δόόξα που κατακτάά, αλλάά αυτή η δόόξα είναι απόρροια του δέέους, του φόβου της επιβολής του δικαίίου του ισχυρόότερου που προκαλείται στους ασθενείς αντιπάάλους. Το αντιθετικό δίπολο τιμήή-δέέος, που μεταφράάζεται ως ισχύύς-αδυναμίία, είναι άάρρηκτα συνδεδεμένο με το δίπολο ωφέέλεια-βλάάβη. Η επιδίωξη της τιμήής μέσω της δύύναμης δεν γίνεται για λόγους ευφημίας αλλάά γιατί η ενδεχομένη μείωση της ισχύύος συνεπάάγεται μείωση του ζωτικού χώρου δράάσης και άάρα επιβλαβή μείωση της ισχύος της ανθρώπινης φύσης του ηττημένου μέρους. Η συνεχώς αυξανομένη πλεονεξίία συνάάδει με την συνεχώς αυξανομένη δύναμη υπό το κράάτος της επίτευξης της φυσικής ωφέέλειας και όχι της οδυνηρής βλάάβης. γ) Η επιβολή της δύναμης μετουσιωμένη σε πολιτική αρχή αποκτάά κεντρικό ρόλο στην διαμόρφωση του ιστορικού και πολιτικού ρου. Η επιβολή της δύναμής καθορίζεται από την αναγκαιότητα εκπλήρωσης των νομοτελειακών επιταγών της ανθρώπινης φύσης. Κάάθε ενέργεια είναι δίκαιη εφόσον συμφωνεί με το φυσικό δίκαιο και το φυσικό δίκαιο δεν είναι άάλλο από το δίκαιο της ανθρώπινης φύσης. Όποιος κατέχει τη δύναμη να εκπληρώνει τα ανθρώπινα φυσικάά κελεύσματα είναι ρυθμιστής του εαυτού του και των ιστορικοπολιτικών περιστάάσεων. Ως εκ τούτου το φυσικό δίκαιο ανάάγεται σε δίίκαιο του ισχυροτέέρου. Η πολιτική καθορίζεται ἀπὸ τοῦ ἀνθρωπείίου τρόόπου και συγκεκριμένα από το νομοτελειακό ζεύγμα ἀναγκασθέέντας ἂν ἢ ἄρχειν ἐγκρατῶς ἢ αὐτοὺς κινδυνεύύειν. Η πολιτική αρχή είναι φυσική ανάάγκη, δεν υπάάρχει μέση οδός, ή θα υπερισχύσει κανείς με τον πλέον πειστικό τρόπο ή υποταγμένος θα κινδυνεύει διαρκώς υπό το φόόβο-δέέος του βίαιου θανάάτουαφανισμού. Η αξία της πολιτικής εκπηγάάζει από την έκταση επιβολής της δύναμης κατάά τις επιταγές της ανθρώπινης φύσης, άάξιοι στον ιστορικό ή πολιτικό χώρο αναμέτρη- Copyright Φιλοσοφεῖν 39

5 Ηλίίας Βαβούύρας σης είναι αυτοί (οι μεμονωμένοι άάνθρωποι ή τα συλλογικάά κράάτη) που χρησάάμενοι τῇ ἀνθρωπείίᾳ φύύσει ὥστε ἑτέέρων ἄρχειν δικαιόότεροι ἢ κατὰ τὴν ὑπάάρχουσαν δύύναμιν γέένωνται 5. δ) Ο νόμος που απορρέει από την ανθρώπινη φύση και επιτάάσσει την κατάά το δυνατόν μέγιστη υπερίσχυση 5 Θουκ., : καὶ ἀναγκασθέέντας ἂν ἢ ἄρχειν ἐγκρατῶς ἢ αὐτοὺς κινδυνεύύειν. οὕτως οὐδ ἡμεῖς θαυμαστὸν οὐδὲν πεποιήήκαμεν οὐδ ἀπὸ τοῦ ἀνθρωπείίου τρόόπου εἰ ἀρχήήν τε διδομέένην ἐδεξάάμεθα καὶ ταύύτην μὴ ἀνεῖμεν ὑπὸ τριῶν τῶν μεγίίστων νικηθέέντες τιμῆς καὶ δέέους καὶ ὠφελίίας οὐδ αὖ πρῶτοι τοῦ τοιούύτου ὑπάάρξαντες ἀλλ αἰεὶ καθεστῶτος τὸν ἥσσω ὑπὸ τοῦ δυνατωτέέρου κατείίργεσθαι ἄξιοίί τε ἅμα νομίίζοντες εἶναι καὶ ὑμῖν δοκοῦντες μέέχρι οὗ τὰ ξυμφέέροντα λογιζόόμενοι τῷ δικαίίῳ λόόγῳ νῦν χρῆσθε ὃν οὐδείίς πω παρατυχὸν ἰσχύύι τι κτήήσασθαι προθεὶς τοῦ μὴ πλέέον ἔχειν ἀπετράάπετο. ἐπαινεῖσθαίί τε ἄξιοι οἵτινες χρησάάμενοι τῇ ἀνθρωπείίᾳ φύύσει ὥστε ἑτέέρων ἄρχειν δικαιόότεροι ἢ κατὰ τὴν ὑπάάρχουσαν δύύναμιν γέένωνται. «και ότι θα ηναγκάάζεσθε να ασκήτε την επ' αυτών εξουσίαν με ισχυράάν πυγμήν, εάάν δεν ηθέλατε να εκτεθήτε οι ίδιοι εις κινδύνους. Επομένως, δεν εκάάμαμεν τίποτε το παράάδοξον ή αντίθετον προς την ανθρωπίνην φύσιν, εάάν εδέχθημεν την ηγεμονίαν προσφερομένην, και αφού άάπαξ την απεκτήσαμεν, αρνούμεθα να την παραιτήσωμεν, υπείκοντες εις τα ισχυρότατα των ελατηρίων - την δόξαν, τον φόβον και το συμφέρον. Ούτε άάλλωστε πρώτοι η- μείς εγκαινιάάσαμεν τοιαύτην πολιτικήν, αλλ' ανέκαθεν έχει κρατήσει η αρχή ότι ο ασθενέστερος υποκύπτει εις την θέλησιν του ισχυρότερου. Και ημείς, εξ άάλλου, νομίζομεν εαυτούς αξίους της ηγεσίας, και σεις μας εκρίνατε τοιούτους μέχρις ότου αιφνιδίως ε- σκέφθητε να προβάάλετε τώρα τας αρχάάς της δικαιοσύνης, ενώ πράάγματι αποβλέπετε εις τα συμφέροντάά σας. Ποτέ, τωόντι, άάνθρωπος, εις τον οποίον παρουσιάάσθη η ευκαιρία να απόκτηση κάάτι διάά της σκαιάάς βίας, δεν παρέλειψε να το κάάμη, προτιμήσας την (συμβατική) δικαιοσύνην. Και είναι άξιοι επαίνου εκείνοι, οι οποίοι, παρασυρόμενοι από την φυσικήν εις τον άνθρωπον φιλοδοξίαν του ν' άρχη επί άλλων, ήθελαν δειχθή δικαιότεροι παρ' όσον ε- πέτρεπεν εις αυτούς η δύναμις που διαθέτουν» (μτφρ. Ελ. Βενιζέλου). Copyright Φιλοσοφεῖν 40

6 Η έννοια της φυσικήής δύύναμης στον Θουκυδίδη και τον Σπινόζα του ισχυρού εναντίoν του ανίσχυρου δεν περιορίζεται μόνο στο ανθρώπινο πολιτικό μικρόκοσμο, αλλάά αποτελεί φυσικό αέναο νόμο που διέπει το σύνολο των όντων του μακρόκοσμου ως σχεδόν θεϊκή επιταγή. Οι Αθηναίοι στον φημισμένο διάάλογό τους με τους Μηλίους σημειώνουν εμφατικάά δικαιολογώντας την ακατάάπαυτη ορμή τους για την ο- λοσχερή καθυπόταξη της αδύναμης Μήλου: τὰ δυνατὰ δ' ἐξ ὧν ἑκάάτεροι ἀληθῶς φρονοῦμεν διαπράάσσεσθαι, ἐπισταμέένους πρὸς εἰδόότας ὅτι δίίκαια μὲν ἐν τῷ ἀνθρωπείίῳ λόόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάάγκης κρίίνεται, δυνατὰ δὲ οἱ προύύχοντες πράάσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν. 6 Ο ορισμός αυτός της δικαιοσύνης εκλαμβάάνεται σαφώς ως αποτέλεσμα του ανθρώπινου ορθολογισμού με την ευκρινή διατύπωση ἐν τῷ ἀνθρωπείίῳ λόόγῳ και θέτει τη δικαιοσύνη στο μέσο δύο ισοσθενών δυνάάμεων που πασχίζουν να επικρατήσουν, η δικαιοσύνη ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάάγκης κρίίνεται. Η δικαιοσύνη ως ισονομία εν μέσω του τρόμου ε- πιβολής της ισχύος δεν διαρκεί για πολύ, διότι δυνατὰ δὲ οἱ προύύχοντες πράάσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν, η δικαιοσύνη δεν αποτελεί εν τέλει ισότητα αλλάά αντικατοπτρίζει το φυσικό δίκαιο του ισχυροτέρου. Όποιος εκλαμβάάνει την δικαιοσύνη ως κάάτι άάλλο είναι παράάλογος, μακριάά από την ανθρώπινη ορθολογική σύλληψη του δικαίου. Όλα αυτάά συγκροτούν και επεκτείνουν αυτό που οι Α- θηναίοι είχαν διατυπώσει στην αρχή του θουκυδίδειου έργου, 7 αἰεὶ καθεστῶτος τὸν ἥσσω ὑπὸ τοῦ δυνατωτέέρου 6 Θουκ., «Έχουμε την αξίωση να ενεργήσει ο καθένας από εμάάς ανταποκρινόμενος στις πραγματικές του δυνατότητες σύμφωνα με όσα και οι δύο πλευρές σχεδιάάζουμε στη σκέψη μας, αφού εξίσου γνωρίζουμε και γνωρίζετε καλάά ότι, κατάά τους έλλογους υπολογισμούς των ανθρώπων, η δικαιοσύνη ανακύπτει όταν τα αντίπαλα μέρη διαθέτουν ισοσθενή εξαναγκαστικάά μέσα για την επιβολή της, οι ισχυροί όμως εξαντλούν κάάθε δυνατότητα κυριαρχίας, οι ανίσχυροι υποχωρούν» (μτφρ. Ηλ. Βαβούρας). 7 Θουκ Copyright Φιλοσοφεῖν 41

7 Ηλίίας Βαβούύρας κατείίργεσθαι, θέτοντας τα όρια και τη μορφή της φυσικής και κατ επέκταση ανθρώπινης δίκαιης ισχύος. Αυτό το αἰεὶ καθεστῶτος δεικνύει την αιωνιότητα του φυσικού δικαίου. Το φυσικό δίκαιο του ισχυροτέρου αποτελεί αιώνια αναπόδραστη φυσική επιταγή που καθορίζει την ανθρώπινη δράάση και πολιτική προοπτική. Τὸν ἥσσω ὑπὸ τοῦ δυνατωτέέρου κατείίργεσθαι δεν αποτελεί συμβατική, παροδική ανθρώπινη θέσπιση αλλάά μέρος της αέναης φυσικής νομοτέλειας που ίσχυε πριν την εμφάάνιση των Αθηναίων στην ιστορία και μετάά μεγίστης βεβαιότητος θα εξακολουθήσει να ισχύει μετάά την εξαφάάνισή τους από αυτή. Οδηγούμαστε λοιπόν ακολουθώντας τις κειμενικές σημάάνσεις στην κατ άάλλους κυνική αλλάά απολύτως κεντρική και ευλόγως φυσική, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, απόφανση των Αθηναίων στους Μήλιους που επισφραγίζει έναν από τους κορυφαίους διαλόγους περί του φυσικού δικαίου: καὶ ἡμεῖς οὔτε θέέντες τὸν νόόμον οὔτε κειμέένῳ πρῶτοι χρησάάμενοι, ὄντα δὲ παραλαβόόντες καὶ ἐσόόμενον ἐς αἰεὶ καταλείίψοντες χρώώμεθα αὐτῷ, εἰδόότες καὶ ὑμᾶς ἂν καὶ ἄλλους ἐν τῇ αὐτῇ δυνάάμει ἡμῖν γενομέένους δρῶντας ἂν ταὐτόό. Τῆς μὲν τοίίνυν πρὸς τὸ θεῖον εὐμενείίας οὐδ' ἡμεῖς οἰόόμεθα λελείίψεσθαι οὐδὲν γὰρ ἔξω τῆς ἀνθρωπείίας τῶν μὲν ἐς τὸ θεῖον νομίίσεως, τῶν δ' ἐς σφᾶς αὐτοὺς βουλήήσεως δικαιοῦμεν ἢ πράάσσομεν. ἡγούύμεθα γὰρ τόό τε θεῖον δόόξῃ τὸ ἀνθρώώπειόόν τε σαφῶς διὰ παντὸς ὑπὸ φύύσεως ἀναγκαίίας, οὗ ἂν κρατῇ, ἄρχειν. 8 8 Θουκ., «Τον νόμο αυτό ούτε εμείς τον θεσπίσαμε ούτε, ενώ ίσχυε, εμείς πρώτοι τον εφαρμόσαμε, αλλάά τον βρήκαμε να ισχύει και θα τον κληροδοτήσουμε να υπάάρχει παντοτινάά, και τον εφαρμόζουμε γνωρίζοντας με σαφήνεια ότι και εσείς και οποιοιδήποτε άάλλοι στην εκδοχή που θα συγκεντρώνατε την ίδια δύναμη με εμάάς θα ενεργούσατε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Αλλάά εμείς νομίζουμε ότι δεν θα μας λείψει η ευμένεια των θεών διότι δεν διεκδικούμε τίποτε ούτε ενεργούμε αντίθετα από τις αντιλήψεις των ανθρώπων για το θείο ή τη θέλησή τους στις αναμεταξύ τους σχέσεις. Θεωρούμε δη- Copyright Φιλοσοφεῖν 42

8 Η έννοια της φυσικήής δύύναμης στον Θουκυδίδη και τον Σπινόζα Οι Αθηναίοι ισοπεδώνοντας ολοκληρωτικάά με την απαράάμιλλη ισχύ τους την αδύναμη Μήλο δεν θα είναι υ- πόλογοι όσον αφοράά τη δικαιοσύνη ούτε απέναντι στους θεούς ούτε απέναντι στους ανθρώπους, διότι ότι ισχύει στον «μεγάάλο» φυσικό κόσμο τον θεών ισχύει κατ επέκταση στον «μικρό» κόσμο των ανθρώπων. Η ευμένεια των θεών στρέφεται προς το μέρος της ισχυρής πλευράάς, η πραγματική όψη της πολιτικής επιτάάσσει την εξίσωση της δικαιοσύνης με την ισχύ κατάά τον αιώνιο νόμο της δύναμης που κληροδοτεί η φύση στη θεϊκή ή ανθρώπινη κατάάσταση σαφῶς διὰ παντὸς ὑπὸ φύύσεως ἀναγκαίίας, οὗ ἂν κρατῇ, ἄρχειν. Η πολιτική αρχή ταυτίζεται με τη δύναμη, δεν υ- πάάρχει πολιτική διακυβέρνηση, δεν υφίσταται κράάτος, εκεί που απουσιάάζει η δυνατότητα επιβολής της δύναμης και αυτό είναι το πραγματικό νόημα του φυσικού ανθρώπινου δικαίου. Συνεπώς η αξία της πολιτικής συνεπάάγεται απρόσκοπτη άάσκηση της αρχής, ἄξιοίί τε ὄντες ἅμα ἄρχομεν, 9 μπορούμε να αποκαλούμαστε άάξιοι μόνο στην εκδοχή που εφαρμόζουμε την αρχή που εκπορεύεται από τη δύναμη. Δεν μπορούμε, επιπλέον, να αποφύγουμε αυτή την αναγκαία συνθήκη επιδίωξης της αρχής δια της δύναμης, διότι ὅσῳ δυνατώώτεροι αὐτοὶ αὑτῶν ἐγίίγνοντο καὶ ἡμεῖς ἐρημόότεροι, 10 όσο αυξάάνεται η ισχύς του ενός μέρους, τόσο αυξάάνεται και η κυριαρχία του και τόσο ακριβώς μειώνεται ισχύς και η αρχή (και άάρα και η απομόνωση) της αντίπαλης πλευράάς. ε) Επομένως, ποια μπορεί να είναι η αντίδραση της ανθρώπινης φύσης στα νομοτελειακάά δεσμάά που θέτει η λαδή ότι και ο Θεός, κατάά την γνώμη των ανθρώπων και ο άάνθρωπος αποδεδειγμένα, κυριαρχεί σε κάάθε περίπτωση, όπου η δύναμή του είναι επικρατέστερη, ωθούμενος από μία φυσική αναγκαιότητα» (μτφρ. Ηλ. Βαβούρας). 9 Θουκ., Θουκ., Copyright Φιλοσοφεῖν 43

9 Ηλίίας Βαβούύρας ίδια στον εαυτό της; Ο άάνθρωπος και τα πολιτικάά του θεσπίσματα εμπίπτουν στο τραγικόόν της διάά της ισχύος ανάάπτυξης ή φθοράάς ὑπὸ φύύσεως ἀναγκαίίας ή υφίσταται μία οδός απεγκλωβισμού της ιστορίας από τα δεσμάά της ανθρώπινης φύσης και τις πραγματώσεις της ισχύος; Η απόφανση του Θουκυδίδη σ αυτό το απόρημα είναι μια κατεξοχήν πολιτική απόφανση. Η αντίδραση στο τραγικόόν της δυνάάμεως δεν είναι δυνατό να συνεπάάγεται κατάάργηση της δυνάάμεως, κάάτι τέτοιο είναι αδύνατο μπροστάά στη φυσική αναγκαιότητα που υποστηρίζει το αέναο δίκαιο της ισχύος. Η αντίδραση στο τραγικόόν συνεπάάγεται έλεγχο και ορθή διαχείριση της δυνάάμεως. Η ορθή άάσκηση της πολιτικής λαμβάάνει στο θουκυδίδειο σχεδίασμα μια μορφή έλλογης πρόγνωσης και διαχείρισης της δύναμης με ταυτόχρονη προσαρμογή στις εναλλαγές ή πτυχώσεις των ιστορικών περιστάάσεων. Ο πολιτικός φορέας είτε πρόκειται για μεμονωμένο πολιτικό ηγέτη 11 είτε για πολιτικό κράάτος 12 που αναλαμβάάνει ωθούμενος ὑπὸ φύύσεως ἀναγκαίίας να επιβάάλει την ισχύ του στα ιστορικάά δρώμενα πρέπει να ισχυροποιήσει την ίδια τη φύση του, ώστε να υπερβεί την ισχύ των γεγονότων και των αντιπάάλων του. Η υπερνίκηση της τραγικόότητας της δύναμης επιτυγχάάνεται μέσω της ισχυροποίησης της ανθρώπινης φύσης. Ο προγνοὺς τὴν δύύναμιν θα ελέγξει την δύναμη και, αν βέβαια ενεργήσει με πολυπράάγμονα αποφασιστικότητα, θα αποβεί κράάτιστος γνώώμων των ιστορικών και πολιτικών συνθηκών. Εἰδέέναι δὲ χρὴ ὅτι ἀνάάγκη πολεμεῖν, 13 πρέπει άάλλωστε να γνωρίζουμε ότι ο πόλεμος αποτελεί αναγκαία, αναπόδραστη συνθήκη, διότι ἐκ πολέέμου μὲν γὰρ εἰρήήνη μᾶλλον βεβαιοῦται, 14 και, όποιος 11 Θουκ., , Θεμιστοκλής Θουκ., 2. 65, Περικλής. 12 Θουκ., 1. 70, όπου αναπτύσσεται το δόγμα της πολυπραγμοσύύνης σε αντίθεση με το δόγμα της ησυχίίας σε επίπεδο πολιτικών κρατών. 13 Θουκ., Θουκ., Copyright Φιλοσοφεῖν 44

10 Η έννοια της φυσικήής δύύναμης στον Θουκυδίδη και τον Σπινόζα ανθρώπινος ή κρατικός παράάγων καθυποτάάξει την ανθρώπινη φύση διάά της γνώσης της ίδιας της ανθρώπινης φύσης και των διανοητικών και εμπράάγματων απολήξεών της, θα γίνει κύριος των καιρών και των πολιτικών συνθηκών. Το νήμα της ουσιαστικής επαναδιαπραγμάάτευσης της πολιτικής δύναμης που απορρέει από την ανθρώπινη φύση ακολουθεί και ο κατάά πολύ μεταγενέστερος χρονικάά αλλάά θεωρητικάά πλησίον του Θουκυδίδη, Σπινόζα. Στο έργο του Πολιτικήή Πραγματείία 15 ο Σπινόζα ανάάγει τη φυσικήή δύύναμη σε καθοριστικό παράάγοντα σύστασης και ανάάπτυξης της πολιτικής. α) Η πολιτική εκλαμβάάνεται από τον Σπινόζα ως ανθρώπινη, φυσική και αναγκαία απόληξη. 16 Το ανθρώπινο πολιτικό δίκαιο δομείται κατ επέκταση του φυσικού δικαίου, η πολιτικήή είναι γέννημα της ανθρώώπινης φύύσης και των νόμων που τη διέπουν. Τα ανθρώπινα πάάθη δεν αποτελούν ανθρώπινες παρεκβάάσεις ή αμαρτήματα εν αντιθέσει με τη λογική, αλλάά αντικατοπτρίζουν το είναι του ανθρώπου, τον έμφυτο χαρακτήρα της ανθρώπινης φύσης, τον άάνθρωπο, όπως είναι, και όχι όπως θα έπρεπε να είναι. 17 Ο λόόγος και τα πάάθη αποτελούν την ενιαία σύσταση της ανθρώπινης φύσης, που υπάάρχει και δρα σύμφωνα με το φυσικό δίκαιο. 18 Δεν υπάάρχει ατομικό ή πολιτικό δίκαιο που να θεμελιώνεται μόνο στο λόγο σε αντίθεση με τα πάάθη. Το φυσικό δίκαιο κάάθε φυσικού όντος ισούται με τη δύναμη που έχει κάάθε ον να διατηρηθεί στην ύπαρξη, ισούται με τη δύναμη που έχει κάάθε ον να εξακολουθήσει να υπάάρχει και να ενεργεί: 15 Σπινόζα Μπ., Πολιτικήή Πραγματείία (Tractatus Politicus), μτφρ. Α. Ι. Στυλιανού, Πατάάκης, Αθήνα Ό.π. Κεφ. 1. 3, Ό.π., Κεφ. 1. 1, Ό.π., Κεφ Copyright Φιλοσοφεῖν 45

11 Ηλίίας Βαβούύρας «Συνεπώώς, με τον όόρο δίίκαιο της φύύσης εννοώώ τους ίίδιους τους νόόμους ήή κανόόνες της φύύσης σύύμφωνα με τους ο- ποίίους παράάγονται όόλα τα πράάγματα, δηλαδήή την ίίδια τη δύύναμη της φύύσης. Γι αυτόό και το φυσικόό δίίκαιο ολόόκληρης της φύύσης και, κατάά συνέέπεια, του κάάθε ατόόμου εκτείίνεται ως εκείί που εκτείίνεται η δύύναμήή του. Κατάά συνέέπεια, οτιδήήποτε κάάνει έένας άάνθρωπος χάάρη στους νόόμους της φύύσης του, το κάάνει δυνάάμει του υπέέρτατου δικαίίου της φύύσης, και έέχει μέέσα στη φύύση τόόσο δίίκαιο όόση έέχει και δύύναμη». 19 β) Η ανθρώπινη ύπαρξη θεμελιώνεται πάάνω στο α- ντιθετικό ζεύγος δύύναμη-αδυναμίία, όσο αυξάάνεται η δύναμη τόσο αυξάάνεται και διατηρείται η ύπαρξη και αντίθετα όσο μειώνεται η δύναμη τόσο μειώνεται η δυνατότητα ύ- παρξης και διατήρησης του φυσικού είναι. Συνεπώς κάάθε ανθρώπινη ενέργεια είτε εκπορεύεται από το λόόγο είτε από τα πάάθη τείνει προς την εφαρμογή του φυσικούύ δικαίίου, τείνει δηλαδή προς την αύύξηση της δύύναμης και ταυτόχρονης διατήήρησης της ύύπαρξης. 20 γ) Η φυσική ισχύς ταυτίζεται με τη φυσική ελευθερίία, όσο μεγαλύτερη είναι η δύναμη ενός φυσικού όντος, όπως του ανθρώπου, τόσο μεγαλύτερη είναι και ελευθερία του με αποκορύφωμα την υπέρτατη ελευθερία του υπέρτατου φυσικού όντος, του Θεού, ο όποιος υπάάρχει, νοεί και ενεργεί με απόλυτη ελευθερία, και άάρα με απόλυτη δύναμη. 21 Η 19 Ό.π., Κεφ. 2. 2, Ό.π., Κεφ Ό.π., Κεφ. 2. 7: «Κανείίς δεν μπορείί να αρνηθείί το γεγονόός όότι ο άάνθρωπος, όόπως και τα υπόόλοιπα όόντα, προσπαθείί, όόσο εξαρτάάται απόό τον ίίδιο, να διατηρήήσει το είίναι του. Αν μπορούύσε να γίίνει αντιληπτήή εδώώ κάάποια διαφοράά, αυτήή θα έέπρεπε να προέέρχεται απόό το όότι ο άάνθρωπος έέχει δήήθεν ελεύύθερη βούύληση. Αλλάά, όόσο περισσόότερο νοούύμε τον άάνθρωπο ως ελεύύθερο, τόόσο περισσόότερο είίμαστε αναγκασμέένοι να σκεφτούύμε όότι πρέέπει κατ' ανάάγκην να αυτοσυντηρείίται και να είίναι κύύριος του εαυτούύ του πράάγμα που εύύκολα θα μου αναγνωρίίσει οποιοσδήήποτε δεν συγχέέει την ελευθερίία με το τυχαίίο. Πράάγματι, η Copyright Φιλοσοφεῖν 46

12 Η έννοια της φυσικήής δύύναμης στον Θουκυδίδη και τον Σπινόζα κυριαρχίία με κάάθε τρόπο (δια της βίας ή της απάάτης) ενός ανθρώπου επί άάλλων ανθρώπων είναι σύμφωνη με το φυσικό δίκαιο, εφόσον αποσκοπεί στην κατάά το δυνατό μεγαλύτερη αύξηση της ισχύος του κυρίαρχου που θα του επιτρέψει την επωφελή διατήρηση της ύπαρξής του. 22 Η κυριαρχία αποτελεί την επιβολή του δικαίου του κυρίαρχου ανθρώπου στον κυριαρχούμενο, ο πρώτος αυξάάνει και διατηρεί τη δύναμη της ύπαρξής του και της ελευθερίας του, ο δεύτερος αναγνωρίζει ως μόνο δίκαιο το δίκαιο του κυριάάρχου, και η ύπαρξή του εξαρτάάται από τη βούληση του κυριάάρχου. Η ισχυρότερη μορφή κυριαρχίας είναι αυτή που εξουσιάάζει τόσο την ψυχή όσο και το σώμα του αρχόμενου μέρους, τουλάάχιστον για όσο διάάστημα διαρκεί ο φόόβος ή η ελπίίδα που εμφυσάά ο ισχυρός στον ανίσχυρο. 23 ελευθερίία αποτελείί αρετήή ήή τελειόότητα: συνεπώώς, οτιδήήποτε δηλώώνει την αδυναμίία του ανθρώώπου δεν μπορείί να συσχετίίζεται με την ε- λευθερίία του. Αν λοιπόόν ο άάνθρωπος μπορείί να ονομαστείί ελεύύθερος, δεν είίναι επειδήή μπορείί να μην υπάάρχει ήή επειδήή μπορείί να μην κάάνει χρήήση του λόόγου, αλλάά μόόνο στον βαθμόό που έέχει την εξουσίία να υπάάρχει και να ενεργείί σύύμφωνα με τους νόόμους της ανθρώώπινης φύύσης. Άρα, όόσο περισσόότερο θεωρούύμε έέναν άάνθρωπο ελεύύθερο, τόόσο λιγόότερο μπορούύμε να πούύμε πως αυτόός μπορείί να μην κάάνει χρήήση του λόόγου ήή να επιλέέγει τα κακάά αντίί για τα καλάά γι' αυτόό και ο Θε- όός, ο όόποιος υπάάρχει, νοείί και ενεργείί με απόόλυτη ελευθερίία, υπάάρχει, νοείί και ενεργείί επίίσης με απόόλυτη αναγκαιόότητα: αυτήήν των νόόμων της φύύσης του. Γιατίί δεν χωρείί αμφιβολίία όότι ο Θεόός ενεργείί με την ίίδια ελευθερίία με την όόποια και υπάάρχει όόπως λοιπόόν υπάάρχει απόό την αναγκαιόότητα της φύύσης του, έέτσι και δρα απόό την αναγκαιόότητα της φύύσης του, δηλαδήή δρα απολύύτως ελεύύθερα». 22 Ό.π. Κεφ Ό.π., Κεφ : «Ένας άάνθρωπος έέχει έέναν άάλλον υπόό την εξουσίία του όόταν τον κρατάά αλυσοδεμέένο όόταν τούύ έέχει αφαιρέέσει τα όόπλα του και τα μέέσα για να αυτοαμυνθείί ήή να δραπετεύύσει όόταν τούύ έέχει εμφυσήήσει φόόβο όόταν τον έέχει τόόσο πολύύ υποχρεώώσει με κάάποια ευεργεσίία, ώώστε ο ευεργετημέένος να προτιμάά να υποτάάσσεται στις επιθυμίίες τούύ ευεργέέτη παράά στις δικέές του, και να ζει όόχι κατάά την κρίίση Copyright Φιλοσοφεῖν 47

13 Ηλίίας Βαβούύρας δ) Δεν υφίσταται διαχωρισμός μεταξύ φυσικήής και πολιτικήής κατάάστασης. Η πολιτική κατάάσταση του ανθρώπου συνεχίζει να αποτελεί μια εξολοκλήρου φυσική συνθήκη. 24 Δεν υπάάρχει φυσικό ανθρώπινο δίκαιο που να καθορίζεται από την ισχύ κάάθε ανθρώπου ξεχωριστάά, δεν υπάάρχει ανθρώπινη ύπαρξη άάνευ πολιτικής προοπτικής. Στην εκδοχή που η μεμονωμένη ανθρώπινη ύπαρξη ισοδυναμεί με αφανισμό και άάρα η ισχύς κάάθε ανθρώπου είναι μηδενική υπό το πρίσμα του αλληλοαφανισμού δια της διαρκούς σύγκρουσης αντίθετων δυνάάμεων που αγωνίζονται να διατηρήσουν και να αυξήσουν την ύπαρξη, την ισχύ και την ε- λευθερία τους, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι το φυσικό δίκαιο που προσιδιάάζει στο ανθρώπινο είδος είναι το δίκαιο της πολιτικήής κοινωνίίας, διότι όσο περισσότερη ισχύ έχει η πολιτική ένωση των ανθρώπων τόσο περισσότερο δίκαιο έχουν. Το δίκαιο που ορίζεται από το σύνολο των ενωμένων πολιτών καλείται πολιτικόό Κράάτος: «γίίνεται φανερόό όότι το δίίκαιο του κράάτους ήή το δίίκαιο του ανώώτατου άάρχοντος δεν είίναι άάλλο απόό το ίίδιο το δίίκαιο της φύύσης. Το δίίκαιο αυτόό καθορίίζεται απόό την δύύναμη, όόχι πλέέον του κάάθε ατόόμου, αλλάά του πλήήθους, το οποίίο καθοδηγείίται σαν απόό έένα κοινόό πνεύύμα πράάγμα που σημαίίνει όότι, όόπως ακριβώώς στην φυσικήή κατάάσταση το κάάθε άάτομο, έέτσι και το σώώμα και η ψυχήή όόλου του κράάτους έέχουν τόόσο δίίκαιο όόση και δύύναμη. Γι' αυτόό και κάάθε πολίίτης ήή υπήήκοος έέχει τόόσο λιγόότερο δίίκαιο όόσο περισσόότερο το πολιτικόό σώώμα του αλλάά κατάά την κρίίση τούύ ευεργέέτη. Οποίίος έέχει έέναν άάλλον στην εξουσίία του με τον πρώώτο ήή τον δεύύτερο τρόόπο, εξουσιάάζει το σώώμα του αλλάά όόχι την ψυχήή του- με τον τρίίτο όόμως ήή τον τέέταρτο τρόόπο, εξουσιάάζει τόόσο την ψυχήή όόσο και το σώώμα του, τουλάάχιστον για όόσο διάάστημα διαρκείί ο φόόβος ήή η ελπίίδα: όόντως, όόταν το έένα ήή το άάλλο συναίίσθημα εξαφανιστείί, ο εξουσιαζόόμενος υπόόκειται, στο έέξης, στο δικόό του δίίκαιο». 24 Ό.π., Κεφ , 16, 17. Copyright Φιλοσοφεῖν 48

14 Η έννοια της φυσικήής δύύναμης στον Θουκυδίδη και τον Σπινόζα είίναι δυνατόότερο απ' αυτόόν (βλ. παράάγραφο 16 του προηγούύμενου κεφαλαίίου) και, συνεπώώς, κανέένας πολίίτης δεν κάάνει και δεν κατέέχει οτιδήήποτε σύύμφωνα με το δίίκαιο, αν δεν μπορείί να το διεκδικήήσει δυνάάμει μιας κοινήής απόόφασης τούύ πολιτικούύ σώώματος». 25 Εκ των άάνωθεν διαπιστώσεων καθίσταται σαφές ότι όσο ισχυρότερο είναι το δίκαιο του κράάτους που μεταφράάζεται σε δίκαιο της ανώτατης κυβερνητικής αρχής, τόσο α- νίσχυρο είναι το δίκαιο του κάάθε ανθρώπου-πολίτη ξεχωριστάά. Συνεπώς, εφόσον το δίκαιο του κράάτους καθορίζεται από τη δύναμη υπεροχής έναντι των υπηκόων του και των υπολοίπων πολιτικών κρατών και το πολιτικό κράάτος έχει τόσο δίκαιο όσο και δύναμη, μπορούμε να μιλάάμε για την συνέχιση του φυσικού δικαίου που διέπει τη φυσική κατάάσταση. 26 Ακολούθως το κράάτος ως υπέρτατη κυβερνητική αρχή οφείλει να διατηρεί το φυσικό δίκαιο της δικής του δύναμης με κάάθε τρόπο εμφυσώντας στους υπηκόους του ή τους εχθρούς του το δέέος ή την ελπίίδα, διότι «εκείίνοι που δεν φοβούύνται ούύτε ελπίίζουν τίίποτε υπόόκεινται στο δικόό τους δίίκαιο και άάρα είίναι εχθροίί του κράάτους, το οποίίο δικαιούύται να τους καταστείίλει». 27 ε) Η οριοθέτηση και εγκαθίδρυση του φυσικού δικαίου όσον αφοράά το σύνολο του πολιτικού σώματος γίνεται με τον τρόπο που συμβαίνει στην φυσική κατάάσταση. Η εγκα- 25 Ό.π., Κεφ «Με ρωτάάς ποια διαφοράά υπάάρχει στον Χομπς και σε μέένα όόσον α- φοράά την πολιτικήή: η διαφοράά αυτήή συνίίσταται στο όότι εγώώ διατηρώώ πάάντοτε το φυσικόό δίίκαιο και, σε οποιαδήήποτε πολιτείία, δεν αναγνωρίίζω στον ανώώτατο άάρχοντα κανέένα δίίκαιο επίί των υπηκόόων, παράά μόόνο στο μέέτρο που αυτόός το κατακτάά με τη δύύναμη: πρόόκειται για τη συνέέχιση της φυσικήής κατάάστασης» (Επιστολή 50 στον Jelles), Σπινόζα Μπ., Πολιτικήή Πραγματείία (Tractatus Politicus), μτφρ. Α. Ι. Στυλιανού, Πατάάκης, Αθήνα 1996, σελ Σπινόζα Μπ., Πολιτικήή Πραγματείία (Tractatus Politicus), μτφρ. Α. Ι. Στυλιανού, Πατάάκης, Αθήνα 2003, Κεφ Copyright Φιλοσοφεῖν 49

15 Ηλίίας Βαβούύρας θίδρυση του πολιτικού κράάτους επιδιώκει να καταργήσει τον κοινό φόβο των ανθρώπων-πολιτών που συνομολογούν στην πολιτική ένωση και να δημιουργήσει προοπτικές επίτευξης της συνολικής και κατ επέκταση ατομικής ωφέλειας-ευδαιμονίας, αφού η ωφέλεια του ατόμου ταυτίζεται με τη συνολική ωφέλεια. Συνεπώς η πολιτική κοινωνία έχει ως μέγιστη επιδίωξη αυτό που θα προσπαθούσε μάάταια να πετύχει ο κάάθε άάνθρωπος κατάά τους νόμους της φύσης του στην φυσική κατάάσταση, καθοδηγούμενος από το λόόγο. 28 Η ωφέλεια του ενός ανθρώπου στην φυσική κατάάσταση ταυτίζεται ορθολογικάά με τη συνολική ωφέλεια όλων των ανθρώπων στην πολιτική κοινωνία. Η πολιτική κοινωνία, το πολιτικό κράάτος είναι προϊόν του ανθρώώπινου λόόγου, ο ο- ποίος διέπεται από το φυσικό νόμο που επιτάάσσει μεταξύ δύο κακών να επιλέγεται αυτό που προξενεί τη μικρότερη βλάάβη. Η πολιτική κοινωνία, λοιπόν, αποτελεί λιγότερο ε- πιβλαβή συνθήκη από την φυσική κατάάσταση, διότι είναι προτιμότερο να εκτείνει κανείς τη δύναμή του με ασφάάλεια, μέχρι εκεί που εκτείνεται η δύναμη του πολιτικού σώματος παράά να μην έχει καθόλου δύναμη ή να απειλείται διαρκώς από το φόβο του βίαιου θανάάτου. Η μετριασμένη ελευθερία υπό το καθεστώς του πολιτικού κράάτους είναι σαφώς ορθολογικάά προτιμότερη από την σκιώδη α- πόλυτη ελευθερία της φυσικής κατάάστασης υπό το καθεστώς του διαρκώς επερχόμενου αφανισμού. Έπεται ότι η πολιτική κοινωνία κατάά τις επιταγές του φυσικού δικαίου υπακούει στους κανόνες ενός κοινού ορθού λόγου, ο οποίος ασκεί την εξουσία στους επιμέρους πολίτες επιδιώκοντας και υπηρετώντας τον κοινό σκοπό της συνολικής ασφάάλειας-διατήρησης της ύπαρξης, ελευθερίας και κατ επέκταση ομόνοιας, 29 διότι, αν ένα μέρος του πολιτικού συνόλου σφετεριστεί ιδιοτελώς την εξουσία απομακρυνόμενο 28 Ό.π., Κεφ Ό.π., Κεφ. 3. 4, 7, Κεφ , Κεφ Copyright Φιλοσοφεῖν 50

16 Η έννοια της φυσικήής δύύναμης στον Θουκυδίδη και τον Σπινόζα από τις επιταγές του κοινού ορθού λόγου, παύει να υφίσταται πολιτική κοινωνία και επιστρέφουμε στη συνθήκη της φυσικής απολιτικής κατάάστασης. 30 Η πολιτική διακυβέρνηση πρέπει να υπακούει σ έναν συλλογικό ορθολογισμό που κατάά το φυσικό δίκαιο επιδιώκει τη διατήρηση της ύπαρξης του συνόλου, δηλαδή την αύξηση της συνολικής φυσικής δύναμης του κράάτους που ισοδυναμεί με την συνολική πολιτική ελευθερία. Εν κατακλείδι τα πολιτικάά πράάγματα και για τον Θουκυδίδη και για τον Σπινόζα είναι γιγνόόμενα μὲν καὶ αἰεὶ ἐσόόμενα ἕως ἂν ἡ αὐτὴ φύύσις ἀνθρώώπων ᾖ αλλάά τοῖς εἴδεσι διηλλαγμέένα, 31 και ο ανθρώώπινος ορθόός λόόγος αποτελεί τον μοναδικό, κράάτιστο γνώώμονα έποψης, ελέγχου και διακυβέρνησης υπό την έλλογη ερμηνεία της ανθρώπινης φύσης που δεικνύει το κατάά φύση ορθό την πολιτική συνθήκη και ταυτόχρονα επεκτείνει την φυσική δύναμη της ανθρώπινης ύπαρξης. 30 Ό.π., Κεφ. 3. 3: «Αν το πολιτικόό σώώμα παραχωρήήσει σε κάάποιον το δίίκαιο και, κατάά συνέέπεια, την εξουσίία (διόότι διαφορετικάά, σύύμφωνα με την παράάγραφο 12 τούύ προηγούύμενου κεφαλαίίου, δίίνει μόόνο λόόγια) να ζει σύύμφωνα με την ιδιοσυγκρασίία του, τόότε παραιτείίται απόό το δίίκαιόό του και το μεταβιβάάζει σ' αυτόόν στον όόποιο δίίνει μίία τέέτοια εξουσίία. Αν πάάλι δώώσει σε δύύο ήή σε περισσόότερους μίία τέέτοια εξουσίία, να ζουν δηλαδήή καθέένας σύύμφωνα με την ιδιοσυγκρασίία του, τόότε το κράάτος διασπάάται αν, τέέλος, δώώσει μίία τέέτοια εξουσίία σε κάάθε πολίίτη, τόότε αυτοκαταστρέέφεται: δεν υφίίσταται πλέέον πολιτικόό σώώμα, αλλάά όόλα επανέέρχονται στην φυσικήή κατάάσταση. Όλα αυτάά είίναι προφανέέστατα, σύύμφωνα με όόσα είίπαμε προηγουμέένως. Γι' αυτόό και είίναι απολύύτως αδιανόόητο οι θεσμοίί τούύ πολιτικούύ σώώματος να επιτρέέπουν σε κάάθε πολίίτη να ζει σύύμφωνα με την ιδιοσυγκρασίία του κατάά συνέέπεια, το φυσικόό δίίκαιο, σύύμφωνα με το οποίίο καθέένας είίναι κριτήής του εαυτούύ του, αναγκαστικάά παύύει να υφίίσταται στην πολιτικήή κοινωνίία». 31 Θουκ., Copyright Φιλοσοφεῖν 51

17 Ηλίίας Βαβούύρας Βιβλιογραφικές ενδείξεις Allison Henry, Benedict de Spinoza: An Introduction, Yale University Press, New Haven Balibar Etienne, Spinoza and Politics, Verso, London Bennett Jonathan, A Study of Spinoza's Ethics, Hackett Publishing, Indianapolis Della Rocca Michael, Spinoza, Routledge, London and New York Donagan Alan, Spinoza, University of Chicago Press, Chicago Edmunds Lowell, Chance and Intelligence in Thucydides, Harvard University Press Forde Steven, "Thucydides on the Causes of Athenian Imperialism," The American Political Science Review, τόμος 80, σσ Garrett Don, ed., The Cambridge Companion to Spinoza, Cambridge University Press, Cambridge and New York Johnson Laurie M., Thucydides, Hobbes, and the Interpretation of Realism, Northern Illinois University Press June Allison W., Power and Preparedness in Thucydides, Johns Hopkins University Press Kokaz Nancy, "Moderating Power: a Thucydidean perspective," Review of International Studies, τόμος 27, σσ Monoson, S. Sara, and Michael Loriaux, The Illusion of Power and the Disruption of Moral Norms: Thucydides' Critique of Periclean Policy, The American Political Science Review, τόμος 92 (1998), σσ Nadler Steven, Spinoza's Ethics: An Introduction, Cambridge University Press, Cambridge Orwin Clifford, The Humanity of Thucydides, Princeton University Press Palmer Michael, Love of Glory and the Common Good: Aspects of the Political Thought of Thucydides, Rowman & Littlefield, Popkin Richard, Spinoza, One World, Oxford Pouncey Peter R., The Necessities of War: A Study of Thucydides' Pessimism, Columbia University Press, Reeve, C. D. C., Thucydides on Human Nature, Political Theory, τόμος 27 (1999), σσ Spinoza, Opera, Carl Gebhardt (επιμ.), 5 τόμοι, Carl Winters, Heidelberg 1925, 1972 [τόμος 5, 1987]. Copyright Φιλοσοφεῖν 52

18 Η έννοια της φυσικήής δύύναμης στον Θουκυδίδη και τον Σπινόζα Verbeek Theo, Spinoza's Theologico-Political Treatise: Exploring the Will of God, Ashgate, London Wolfson Harry, The Philosophy of Spinoza, 2 τόμοι, Harvard University Press, Cambridge, MA Woodhead Arthur Geoffrey, Thucydides on the Nature of Power, Harvard University Press Θουκυδίδης (Thucydide) La guerre du peloponnese (Πελοποννησιακόός Πόόλεμος), μτφρ. L. Bodin-J. De Romilly Les Belles Lettres, Paris Θουκυδίδης (Thucydides) Historiae (Ιστορίίαι), επιμ. H. Stuart Jones, τόμ. B' (3) Clarendon Press, Oxford Θουκυδίδης (Thucydides) Historiae (Ιστορίίαι), επιμ. H. Stuart Jones, τόμ. Α' (2) Clarendon Press, Oxford 1966, Θουκυδίδης, Ιστορίία, μτφρ. Ελ. Βενιζέλος Εστία, Αθήνα, χ.χ. Μανιάάτης Γ., «Ο Σπινόζα και η πολιτική φιλοσοφία», Ουτοπίία, Τεύχος 61, σσ Μπαγιόνας Αυγ., «Η ελευθερία στο Σπινόζα», Ουτοπίία, Τεύχος 61, σσ Σπινόζα Μπ., Πολιτικήή πραγματείία Κεφ , μτφρ. Α. Ι. Στυλιανού Πατάάκης, Αθήνα Copyright Φιλοσοφεῖν 53

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Ενότητα: Αριστοτέλης Ι Κωνσταντίνος Μαντζανάρης Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36

ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 ΘΕΜΑ: Εγκώμιο των προγόνων, των πατέρων και της σύγχρονης γενιάς. Υποδήλωση του θέματος του Επιταφίου. ΠΡΟΓΟΝΟΙ (Από τη μυθική εποχή ως το τέλος των Περσικών

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ- ΚΕΦ. 39 ΘΕΜΑ: Σύγκριση Αθήνας και Σπάρτης στα πολεμικά

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ- ΚΕΦ. 39 ΘΕΜΑ: Σύγκριση Αθήνας και Σπάρτης στα πολεμικά ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ- ΚΕΦ. 39 ΘΕΜΑ: Σύγκριση Αθήνας και Σπάρτης στα πολεμικά Διαφέρομεν δὲ καὶ ταῖς τῶν πολεμικῶν μελέταις τῶν ἐναντίων τοῖσδε Το ρήμα διαφέρομεν φανερώνει ότι η εξέταση των

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 «Οἱ μὲν πολλοὶ ἐπαινοῦσι τὸν προσθέντα Ο Περικλής, όμως, διαφωνεί. τῷ νόμῳ τὸν λόγον τόνδε» Γιατί; 1. «ἐμοὶ δὲ ἀρκοῦν ἂν ἐδόκει εἶναι ἀνδρῶν ἀγαθῶν ἔργῳ γενομένων

Διαβάστε περισσότερα

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη Ελευθερία και Ευθύνη Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη 1η Ομάδα - Φιλόσοφοι Ελευθερία, ορισμός, μορφές Ελευθερία είναι το συναίσθημα που απορρέει από τον άνθρωπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Ενότητα 3: Είναι - Συνειδέναι Κωνσταντίνος Μαντζανάρης Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν μεσαίες, μικρές ή και πολύ μικρές δυνάμεις. Παρόλο που η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Διδαγμένο κείμενο Α1. Εναντίον βέβαια, των δημοκρατικών πόλεων (πολεμάτε) ή για ιδιωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Κείµενο ιδαγµένο: ηµοσθένους, Υπέρ τῆς Ῥοδίων ἐλευθερίας, (18-20) 18 Ὥστ ἔγωγ οὐκ ἄν ὀκνήσαιµ

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Ελληνικού και Ρωμαϊκού Δικαίου

Ιστορία Ελληνικού και Ρωμαϊκού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία Ελληνικού και Ρωμαϊκού Δικαίου Ενότητα 4: Η Πολιτεία των Λακεδαιμονίων Παπακωνσταντίνου Καλλιόπη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 423ο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι, 3, 81,3-5

ΘΕΜΑ 423ο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι, 3, 81,3-5 ΘΕΜΑ 423ο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι, 3, 81,3-5 1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Ἡμέρας τε ἑπτά τῷ ἱερῷ 2. Να περιγράψετε το πρότυπο του ηγέτη που ενσαρκώνει ο Περικλής, κατά τον Θουκυδίδη. 3. α) γιγνόμενα, παρέμεινε,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματική Διδασκαλία του αδίδακτου αρχαιοελληνικού κειμένου στη Β Λυκείου με διαγραμματική παρουσίαση και χρήση της τεχνολογίας

Δειγματική Διδασκαλία του αδίδακτου αρχαιοελληνικού κειμένου στη Β Λυκείου με διαγραμματική παρουσίαση και χρήση της τεχνολογίας ΓΕΛ Ελευθερούπολης, Πέμπτη 7-2-2013 3 ο ΓΕΛ Καβάλας, Πέμπτη 14-2-2013 Δρ Κωνσταντίνα Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας Δειγματική Διδασκαλία του αδίδακτου αρχαιοελληνικού κειμένου στη Β Λυκείου

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά (Γ1, 1-2, 3-4/6/12) Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά (Γ1, 1-2, 3-4/6/12) Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 29 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ 322Α - 323Α

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ 322Α - 323Α ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΤΑΞΗ... Γ ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ... Α] ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΧΟΥΧΛΙΑ ΜΑΡΘΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΙΝΑΣ Προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Το Νόημα της Ιστορίας

Το Νόημα της Ιστορίας ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2015 Το Νόημα της Ιστορίας Σεμινάριο 1 ο Πέμπτη 13 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3η: Η κοινωνική κατασκευή της πραγματικότητας και ο ρόλος του λόγου Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-ΚΕΦ. 37 Θέμα: Έπαινος της πολιτείας και των τρόπων ζωής του Αθηναίου πολίτη.

ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-ΚΕΦ. 37 Θέμα: Έπαινος της πολιτείας και των τρόπων ζωής του Αθηναίου πολίτη. ΕΡΚΛΕΥΣ ΕΑΦΣ-ΚΕΦ. 37 Θέμα: Έπαινος της πολιτείας και των τρόπων ζωής του Αθηναίου πολίτη. Λ Ε Α το αθηναϊκό πολίτευμα δεν είναι μόνο πρωτότυπο αλλά και πρότυπο (πολιτείᾳ οὐ ζηλούσῃ παράδειγμα δὲ μᾶλλον

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1. Απ αυτό και γίνεται φανερό ότι καμιά από τις ηθικές αρετές δεν υπάρχει μέσα μας εκ φύσεως. Γιατί τίποτε απ όσα υπάρχουν απ τη φύση δεν μπορεί να αποκτήσει με εθισμό

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο smartclass.gr

Φροντιστήριο smartclass.gr Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Θεωρητικής Κατεύθυνσης Ενδεικτικές Απαντήσεις Θεμάτων Α.1. Επομένως, ούτε εκ φύσεως ούτε αντίθετα από τη φύση μας δημιουργούνται

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Γεράσιμος Βώκος Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Μπορεί κανείς να τελειώσει στα γρήγορα με τον Σοπενχάουερ, αν τον κατατάξει στην κατηγορία των απαισιόδοξων ανθρώπων και τον θεωρήσει πρωτεργάτη της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας

ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ποιος πόλεμος ονομάζεται Πελοποννησιακός: Ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ Αθήνας - Σπάρτης και των συμμαχικών τους πόλεων-κρ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Διττός χαρακτήρας Συντάγματος 2. Διάκριση θεσμού-κανόνα 3. Η σχέση λόγου - πνεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ηθική Φιλοσοφία Διδάσκων: Άλκης Γούναρης Οκτώβριος 2014 Μέρος Α Ξεπερνώντας

Διαβάστε περισσότερα

Το χρέος του ιστορικού

Το χρέος του ιστορικού Το χρέος του ιστορικού (Οι αρετές που πρέπει να διαθέτει ένας ιστορικός) Πολύβιος Ἱστορίαι 1.14.4-7 Τσατσούρης Χρήστος, Φιλόλογος Γυμνασίου Μαγούλας » Να κατανοήσετε τις αρετές που πρέπει να έχει ο ιστορικός,

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Διδαγμένο κείμενο ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ, ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΡΟΔΙΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Διδαγμένο κείμενο ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ, ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΡΟΔΙΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 20 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Διδαγμένο κείμενο 17-18 ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ, ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΡΟΔΙΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Α. Εναντίον όμως των

Διαβάστε περισσότερα

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός 124 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο Ἀρεοπαγιτικός λόγος του Ισοκράτη είναι το τελευταίο από τα ρητορικά κείµενα που διδάσκεται σύµφωνα µε το Πρόγραµµα Σπουδών στη Θεωρητική Κατεύθυνση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Εὐκλείδεια Γεωµετρία

Εὐκλείδεια Γεωµετρία Εὐκλείδεια Γεωµετρία Φθινοπωρινὸ Εξάµηνο 010 Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Μάθηµα 9 ευτέρα 18-10-010 Συνοπτικὴ περιγραφή Υπενθύµιση τοῦ Θεωρήµατος τοῦ Θαλῆ. εῖτε καὶ ἐδάφιο 7.7 τοῦ σχολικοῦ ϐιβλίου. Τονίσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: ΘΟΥΚΥ Ι Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΒΙΒΛΙΟ ΙΙΙ, ΚΕΦ. 70 (ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ)

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: ΘΟΥΚΥ Ι Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΒΙΒΛΙΟ ΙΙΙ, ΚΕΦ. 70 (ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ) A A N A B P Y T A 1 9 5 0 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2012-13 ΘΟΥΚΥ Ι Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΒΙΒΛΙΟ ΙΙΙ, ΚΕΦ. 70 Ηλίας Κουρκουλάκος (ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ) 1. Να καταγράψετε τη δομή του κεφαλαίου 70 2. Να παρουσιάσετε τα κίνητρα των Κορινθίων

Διαβάστε περισσότερα

συμφέρον του συνόλου των πολιτών. Αντίθετα, οι άλλες μορφές κοινωνίας επιδιώκουν ένα επιμέρους αγαθό για το συμφέρον των μελών τους.

συμφέρον του συνόλου των πολιτών. Αντίθετα, οι άλλες μορφές κοινωνίας επιδιώκουν ένα επιμέρους αγαθό για το συμφέρον των μελών τους. ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 9 ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

Σέλλινγκ (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling )

Σέλλινγκ (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling ) FRIEDRICH W. SCELLING ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ 1 Σέλλινγκ (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling 1775-1854) (ΜΕΡΙΚΑ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ*) Από το φιλοσοφικό έργο του Σέλλινγκ "Η ΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ"

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών 1 2 Παράρτημα Σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που αποσκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Απαντήσεις

Νεοελληνική Γλώσσα Απαντήσεις Νεοελληνική Γλώσσα 14-05-2010 Απαντήσεις A. Το κείμενο αναφέρεται στη σημασία της αυτομόρφωσης. Ο όρος αυτομόρφωση περιγράφει την ατομική πνευματική και επαγγελματική εκπαίδευση που κατευθύνεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Χρήστος Καρακόλης Τμήμα Θεολογίας Σελίδα 2 1. Πρόλογος Ι Α 1α Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος α β καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, β γ καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος, α 2 οὗτος ἦν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 6 Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΗΜΕΡΩΝΕΙ.

ΕΝΟΤΗΤΑ 6 Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΗΜΕΡΩΝΕΙ. ΕΝΟΤΗΤΑ 6 Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΗΜΕΡΩΝΕΙ http://www.edutv.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=417&itemid=181 http://www.edutv.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=416&itemid=181 Μουσικήν [...] πᾶσι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 4: Ιατρική ηθική Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Υποβοηθούμενη αυτοκτονία 2. Ευθανασία 3.Αρχή της αυτονομίας 4. Αρχή του αληθούς συμφέροντος 5.Αρχή της ιερότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Τίτλος του μαθήματος: Κωδικός αριθμός του μαθήματος: Εκπαίδευση Αξιών και περιβάλλον. Ζητήματα Εφαρμοσμένης Ηθικής X4 Τύπος του μαθήματος: Εξάμηνο: Αριθμός απονεμόμενων πιστωτικών Υποχρεωτικό Χειμερινό

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι Α ΕΡΥΘΡΑΙΑΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ Τ ΗΛ

Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι Α ΕΡΥΘΡΑΙΑΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ Τ ΗΛ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ιδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (Β1,1-4)

Διαβάστε περισσότερα

Γεγονότα τα οποία συνέβησαν στη διάρκεια της 1 ης φάσης του Πελοποννησιακού πολέμου Ο Σπαρτιάτης βασιλιάς Αρχίδαμος λεηλατεί την Αττική

Γεγονότα τα οποία συνέβησαν στη διάρκεια της 1 ης φάσης του Πελοποννησιακού πολέμου Ο Σπαρτιάτης βασιλιάς Αρχίδαμος λεηλατεί την Αττική Θέμα της διδακτικής πρότασης Η 1 η φάση του Πελοποννησιακού πολέμου: Δεκαετής ή Αρχιδάμειος πόλεμος Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν τη δράση των αντιμαχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτο μέρος. Εισαγωγή

Πρώτο μέρος. Εισαγωγή Πρώτο μέρος Εισαγωγή Είναι σημαντικό να παρατηρηθεί ότι ο Χομπς απέχει συνειδητά από την ενσωμάτωση στο έργο του των βαθμών θέσεων της κραταιής τότε αντιαριστοτελικης, καρτεσιανής θεώρησης για τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές και Θεωρίες Ρύθµισης

Μορφές και Θεωρίες Ρύθµισης Μορφές και Θεωρίες Ρύθµισης Το ενδιαφέρον του µαθήµατος συγκεντρώνεται στη µελέτη του φαινοµένου της ρύθµισης ως µορφής δηµοσίας πολιτικής στο πεδίο της οικονοµίας. Παρουσιάζονται και εξετάζονται συγκριτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ (Β1, 1-4) Διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης, τῆς μὲν διανοητικῆς τῆς δὲ ἠθικῆς,

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ (Β1, 1-4) Διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης, τῆς μὲν διανοητικῆς τῆς δὲ ἠθικῆς, 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-ΚΕΦ. 42 Θέμα: Ο έπαινος των νεκρών

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-ΚΕΦ. 42 Θέμα: Ο έπαινος των νεκρών ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-ΚΕΦ. 42 Θέμα: Ο έπαινος των νεκρών ι ὃ δὴ καὶ ἐμήκυνα τὰ περὶ τῆς πόλεως, διδασκαλίαν τε ποιούμενος μὴ περὶ ἴσου ἡμῖν εἶναι τὸν ἀγῶνα καὶ οἷς τῶνδε μηδὲν ὑπάρχει ὁμοίως,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (Ν. 3985/2011) & Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (αρ. 1 επ. Ν. 3986/2011):

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 11: Οι Καππαδόκες Πατέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1 J. Locke, Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση, [An Essay Concerning Human Understanding], μτφρ. Γρ. Λιονή, επιμ. Κ. Μετρινού, Αθήνα: Αναγνωστίδης, χ.χ. 2 1. [Η εμπειρική καταγωγή της γνώσης.] «Ας

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α Κείμενο Ἀκούσας ταῦτα ὁ Θηραμένης, ἀνεπήδησεν ἐπί τήν ἑστίαν καί εἶπεν: «Ἐγώ δ ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἱκευεύω τά πάντων ἐννομώτατα, μή ἐπί Κριτίᾳ εἶναι ἐξαλείφειν

Διαβάστε περισσότερα

Παλάτι: Qien. Στοιχείο Παλατιού: Μέταλλο

Παλάτι: Qien. Στοιχείο Παλατιού: Μέταλλο 1 1. Qian 乾 Ο Άρχων 1.Qian 乾 Ο Άρχων Παλάτι: Qien. Στοιχείο Παλατιού: Μέταλλο Εξάγραμμο, οδηγός του παλατιού- Συγκρουόμενο Μήνας: Μάιος - Ιούνιος (Θερινό Ηλιοστάσιο) Η εικόνα των τριγράμμων: Ουρανός επάνω

Διαβάστε περισσότερα

Business Strategy. Έννοια & Ιστορία της Στρατηγικής

Business Strategy. Έννοια & Ιστορία της Στρατηγικής Business Strategy Έννοια & Ιστορία της Στρατηγικής 02 Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής CEO of the Serres Business & Innovation Centre Honoris Causa Η Επιστημολογική οπτική Διαλεκτική [Dialectic]

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1 Περιεχόμενα Τεκμήριο νομιμότητας... 2 Διοικητικός καταναγκασμός... 2 Παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας... 2 Σύνθετη διοικητική ενέργεια:... 3 Αρχή της νομιμότητας της διοίκησης.... 3 Αρχή της υπεροχής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ. Αριστοτέλη «Πολιτικά»

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ. Αριστοτέλη «Πολιτικά» Ελευθερίου Βενιζέλου 237, Γάζι Τηλ./Fax: 2810 823411 email: syxekp@gmail. com www.syekp.gr Βρέντζου Μαρία, Φιλόλογος ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλη «Πολιτικά»

Διαβάστε περισσότερα

ἐπιθυμητικόνἐ θ ό Πλάτωνος Πολιτεία ή Περί δικαίου (380 π.χ.) δικαιοσύνη = οἰκειοπραγία: κάθε μέρος ενός συνόλου ή

ἐπιθυμητικόνἐ θ ό Πλάτωνος Πολιτεία ή Περί δικαίου (380 π.χ.) δικαιοσύνη = οἰκειοπραγία: κάθε μέρος ενός συνόλου ή Τριπουλά Ιωάννα 1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις Πλάτωνος Πολιτεία ή Περί δικαίου (380 π.χ.) δικαιοσύνη = οἰκειοπραγία: κάθε μέρος ενός συνόλου ή μέλος μιας ομάδας πράττει το έργο που του αντιστοιχεί αναλόγως

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή λογική για τους ΦΔ ΠΠ

Κοινή λογική για τους ΦΔ ΠΠ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ Αγαπητοί εργαζόμενοι στους ΦΔ, το ζητούμενο είναι η διατήρηση της βιοπικοικλότητας ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2010 ΜΙΧΑΛΗΣ ΔΑΒΗΣ Κοινή λογική

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

1. ιδαγμένο κείμενο από το πρωτότυπο. Πλάτωνος Πρωταγόρας, (324 Α-C).

1. ιδαγμένο κείμενο από το πρωτότυπο. Πλάτωνος Πρωταγόρας, (324 Α-C). ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ 13 14 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015

ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ 13 14 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ 13 14 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΕΠΙΚΑΛΟΥΜΑΣΤΕ ΕΣΕΝΑ ΔΙΑ ΚΡΑΤΙΣΤΕ ΑΡΧΟΝΤΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΜΟΝΑΔΙΚΕ ΑΜΕΘΕΚΤΕ ΣΥΜΠΑΝΤΙΚΕ ΝΟΥ ΓΙΑ ΔΙΑΝΟΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΕΡ ΝΟΗΣΗ ΚΑΙ ΝΑ ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΕΙΣ ΣΕ ΝΟΗΣΗ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

0 Φυσική Β Λυκείου Διατήρηση της ορμής. Διατήρηση της ορμής. Κώστας Παρασύρης Φυσικός

0 Φυσική Β Λυκείου Διατήρηση της ορμής. Διατήρηση της ορμής. Κώστας Παρασύρης Φυσικός 0 Φυσική Β Λυκείου Διατήρηση της ορμής Διατήρηση της ορμής Φυσική Β Λυκείου Διατήρηση της ορμής Σύστημα σωμάτων Εσωτερικές, εξωτερικές δυνάμεις Ως σύστημα στη φυσική θεωρούμε ένα σύνο δύο ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική, Πόλεμος, Στρατηγική

Πολιτική, Πόλεμος, Στρατηγική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9: Ναπολεόντειοι Πόλεμοι Γιώργος Μαργαρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ 1.Η Φυσική ως η επιστήμη που μελετά τις ιδιότητες της ύλης Για τη Φυσική η ύλη είναι μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 126ο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι, 3,

ΘΕΜΑ 126ο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι, 3, ΘΕΜΑ 126ο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι, 3, 72-73. 2. Ποιες είναι, κατά τον Θουκυδίδη, οι βασικές προϋποθέσεις για τη συγκρότηση ενός ισχυρού, από στρατιωτική άποψη, κράτους; 3. α) λῆψις, λήπτης, κάτοχος, σχῆμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΚΑΤΑΜΕΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΚΑΤΑΜΕΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Στάθης Σορώκος ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΚΑΤΑΜΕΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 1. Η ΚΙΝΗΣΗ ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ Ένα ερώτημα που βασικά μπαίνει a priori γι αυτόν που θέλει να προχωρήσει στη συστηματική μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

2o ΘΕΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ

2o ΘΕΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ 2o ΘΕΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ Κείμενο: Λυσίου «Υπέρ Μαντιθέου» ( 18-21) ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Α. Από το κείμενο που

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυμνασίου. Ενότητα 2 : Γ. Γραμματική

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυμνασίου. Ενότητα 2 : Γ. Γραμματική Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυμνασίου Ενότητα 2 : Γ. Γραμματική 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Γραμματική: Συμφωνόληκτα 3 Κλήση αφωνόληκτων 4-6 Κλίση ημιφωνόληκτων 7-15 Ασκήσεις 16-23 Εργασία για το σπίτι 24 Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕ ΕΞΕΣΑΕΙ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ 25/5/2015 ΑΠΑΝΣΗΕΙ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕ ΕΞΕΣΑΕΙ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ 25/5/2015 ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕ ΕΞΕΣΑΕΙ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ 25/5/2015 ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α.1 Με αυτά λοιπόν τα μέσα εφοδιασμένοι οι άνθρωποι κατοικούσαν στην αρχή διασκορπισμένοι, πόλεις όμως δεν υπήρχαν κατασπαράσσονταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια της Φιλοσοφίας του Δικαίου

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια της Φιλοσοφίας του Δικαίου ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια της Φιλοσοφίας του Δικαίου Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας Σκοποί της ενότητας Το μάθημα είναι εισαγωγικό και στοχεύει να καταγράψει τα εξής: 1.Τι

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑ, 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑ, 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑ, 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Α. Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν οι

Διαβάστε περισσότερα

26/3/2010. Αγαθά και υπηρεσίες. Εργασία

26/3/2010. Αγαθά και υπηρεσίες. Εργασία Περιβάλλον και Ανάπτυξη υπό το πρίσµα της Οικονοµίας Ιστορική αναδροµή Το ενδιαφέρον για τις επιπτώσεις της οικονοµικής ανάπτυξης στο περιβάλλον δεν είναι καινούργιο: Το 19 ο αι. οι Malthus και Ricardo

Διαβάστε περισσότερα

Ὁ πιστὸς φίλος. Πιστεύω¹ τῷ φίλῳ. Πιστὸν φίλον ἐν κινδύνοις γιγνώσκεις². Ὁ φίλος τὸν

Ὁ πιστὸς φίλος. Πιστεύω¹ τῷ φίλῳ. Πιστὸν φίλον ἐν κινδύνοις γιγνώσκεις². Ὁ φίλος τὸν Ὁ πιστὸς φίλος. Πιστεύω¹ τῷ φίλῳ. Πιστὸν φίλον ἐν κινδύνοις γιγνώσκεις². Ὁ φίλος τὸν φίλον ἐν πόνοις³ καὶ κινδύνοις οὐ λείπει. Τοῖς τῶν φίλων λόγοις ἀεὶ πιστεύομεν. Εἰ κινδυνεύετε, ὦ φίλοι, τοὺς τῶν ἀνθρώπων

Διαβάστε περισσότερα