ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΦΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΦΩΝ"

Transcript

1 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΦΩΝ Α Φάση: Στρατηγικός Σχεδιασμός (Υφιστάμενη Κατάσταση Στρατηγική του ΟΤΑ) Νοέμβριος, 2011 Έκδοση 1.0 Σελίδα 1

2 Πηγή φωτογραφίας: Σελίδα 2

3 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο Ρόλος των ΟΤΑ Τα Επιχειρησιακά Προγράμματα Ορισμός, Στόχοι, Χαρακτηριστικά και Διάρθρωση ενός Επιχειρησιακού Προγράμματος Ορισμός Στόχοι Χαρακτηριστικά του Επιχειρησιακού Προγράμματος Διάρθρωση του Επιχειρησιακού Προγράμματος Μεθοδολογική Προσέγγιση του Επιχειρησιακού Προγράμματος Βασικά Στάδια Κατάρτισης του Επιχειρησιακού Προγράμματος Μέσα και Εργαλεία για την Κατάρτιση του Επιχειρησιακού Προγράμματος Ομάδα Έργου Διαδικασίες Διαβούλευσης ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΦΩΝ Συνοπτική Περιγραφή Της Περιοχής Βασικά Χαρακτηριστικά, Χωροταξική Ένταξη και Διοικητική Οργάνωση Περιβάλλον και Ποιότητα Ζωής Κοινωνική, Πολιτική, Παιδεία, Πολιτισμός και Αθλητισμός Τοπική Οικονομία και Απασχόληση Αναπτυξιακή Φυσιογνωμία του Δήμου Δελφών Περιγραφή του Εσωτερικού Περιβάλλοντος του Δήμου Δελφών και των Νομικών του Προσώπων Οργάνωση και Συνεργασίες Δραστηριότητες και Διαδικασίες Σημαντικά Έργα του Δήμου Δελφών Ανθρώπινο Δυναμικό και Υλικοτεχνική Υποδομή Οικονομικά ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Αξιολόγηση της Κατάστασης της Περιοχής του Δήμου Εντοπισμός Κρίσιμων Ζητημάτων Τοπικής Ανάπτυξης Βασικές Διαπιστώσεις Σελίδα 3

4 3.1.2 Αξιολόγηση Εξωτερικού περιβάλλοντος (S.W.O.T. Ανάλυση) Κρίσιμα Ζητήματα Τοπικής Ανάπτυξης Αξιολόγηση του Εσωτερικού Περιβάλλοντος Εντοπισμός Κρίσιμων Ζητημάτων Εσωτερικής Ανάπτυξης Αξιολόγηση Εσωτερικού περιβάλλοντος (S.W.O.T. Ανάλυση) Κρίσιμα Ζητήματα Εσωτερικής Ανάπτυξης ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ Αποστολή, Όραμα, Αρχές Λειτουργίας και Διακυβέρνησης Αποστολή Όραμα Κατευθυντήριες Αρχές Καθορισμός της Στρατηγικής Γενικοί Στόχοι Τοπικής Ανάπτυξης Γενικοί Στόχοι Εσωτερικής Ανάπτυξης Ειδικοί Στρατηγικοί Στόχοι Άξονες και Μέτρα του Επιχειρησιακού Προγράμματος Ευκαιρίες & Δυνατότητες από το Εθνικό και Ευρωπαϊκό αναπτυξιακό πλαίσιο Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς - ΕΣΠΑ Εθνικό Στρατηγικό Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΣΣΑΑ) Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης Ε.Π. Χωροταξικού Σχεδιασμού & Αειφόρου Ανάπτυξης (Βιομηχανία) Ε.Π. Χωροταξικού Σχεδιασμού & Αειφόρου Ανάπτυξης (Τουρισμός) Ε.Π. Χωροταξικού Σχεδιασμού & Αειφόρου Ανάπτυξης (ΑΠΕ) Ε.Π. Ψηφιακή Σύγκλιση Ε.Π. Διοικητική Μεταρρύθμιση Ε.Π. Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού ΠΕΠ Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας και Ηπείρου Πρόγραμμα «ΕΛΛ.Α.Δ.Α.» Συμπράξεις Δημόσιου & Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) Πρωτοβουλία JESSICA Ευρωπαϊκά Προγράμματα Σελίδα 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΩΝ Πίνακας 1: Χιλιομετρικές αποστάσεις και χρονο-απόσταση Άμφισσας από μεγάλες διοικητικές έδρες Πίνακας 2: Πληθυσμός και έκταση ανά Δ.Ε. του Δήμου Δελφών (2001) Πίνακας 3: Πίνακας προστατευόμενων περιοχών του Δ. Δελφών Πίνακας 4: Πραγματικός πληθυσμός ανά οικισμό και Δ.Ε. του Δ. Δελφών Πίνακας 5: Αριθμός ομοδημοτών, ετεροδημοτών και αλλοδαπών Πίνακας 6: Πληθυσμιακή πυκνότητα στο Δήμο Δελφών, στη Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας, στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και στη Χώρα Πίνακας 7: Επίπεδο εκπαίδευσης στις ΔΕ του Δ.Δελφών Πίνακας 8: Δείκτες υποδομών υγείας Πίνακας 9: Πίνακας άλλων εκδηώσεων Πίνακας 10: Αθλητικές εγκαταστάσεις Δήμου Δελφών Πίνακας 11: Δείκτες ευημερίας Νομού Φωκίδας Πίνακας 12: Εξέλιξη του Α.Ε.Π. της Περιφερειακής Ενότητας Φωκίδας και ποσοστιαία συνεισφορά σε αυτό της Περιφέρειας και της Χώρας Πίνακας 13: Κατανομή του οικονομικά ενεργού πληθυσμού ανά οικονομικό τομέα παραγωγής 99 Πίνακας 14: Κατανομή οικονομικά ενεργού πληθυσμού κατά ομάδες κλάδων οικονομικής δραστηριότητας (2001) Πίνακας 15: Συντελεστές εξειδίκευσης της τοπικής οικονομίας ανά κλάδο σε επίπεδο Περιφέρειας Πίνακας 16: Ποσοστιαία κατανομή απασχολουμένων ανά τομέα παραγωγής και Δημοτικό Διαμέρισμα του Δ. Δελφών για το Πίνακας 17: Διαχρονική εξέλιξη οικονομικά ενεργού πληθυσμού, απασχολούμενων ανέργων και οικονομική μη ενεργού πληθυσμού Πίνακας 18: Κατανομή πληθυσμού Δ. Δελφών κατά θέση στο επάγγελμα, και κατηγορίες ανέργων Πίνακας 19: Κατανομή χρησιμοποιούμενων γεωργικών εκτάσεων και εκμεταλλεύσεων σε στρέματα στο Δήμο Δέλφων Πίνακας 20: Εκμεταλλεύσεις και αριθμός ζώων κατά κατηγορία Πίνακας 21: Ανάλυση βιομηχανίας-βιοτεχνίας ανά διψήφιο κωδικό ΣΤΑΚΟΔ 2003 Π.Ε Φωκίδας Πίνακας 22: Δημοτικά Διαμερίσματα στα οποία βρίσκονται οι επιχειρήσεις με τον μεγαλύτερο τζίρο Πίνακας 23: Ξενοδοχειακή υποδομή Δ. Δελφών Πίνακας 24: Κάμπινγκ και κατασκηνώσεις ευρύτερης περιοχής Δ. Δελφών Σελίδα 5

6 Πίνακας 25: Συμβούλια Δημοτικών και Τοπικών Κοινοτήτων του Δήμου Δελφών 140 Πίνακας 26: Εκπρόσωποι ΔΚ και ΤΚ του Δήμου Δελφών Πίνακας 27: Νομικά πρόσωπα δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου του Δήμου Δελφών 150 Πίνακας 28: Συγκεντρωτικός πίνακας προβλημάτων Πίνακας 29: Πίνακας διαδικασιών βελτίωσης σχέσεων Δήμου-πολιτών Πίνακας 30: Έργα Δήμου Δελφών Πίνακας 31: Προυπολογιμοί & πιστώσεις των έργων του Τεχνικού Προγράμματος Πίνακας 32: Προσωπικό Δήμου Δελφών Πίνακας 33: Επίπεδο εκπαίδευσης υπαλλήλων Πίνακας 34: Οχήματα Δήμου Δελφών Πίνακας 35: Κτιριακές εγκαταστάσεις Δήμου Δελφών Πίνακας 36: Διάρθρωση κατηγοριών εσόδων των Δημοτικών Ενοτήτων Δ. Δελφών για το έτος Πίνακας 37: Απολογισμοί εσόδων Δημοτικών Ενοτήτων Δ. Δελφών κατά το έτος Πίνακας 38: Γενικές κατηγορίες εσόδων Δ. Δελφών κατά το έτος 2010, εκτιμήσεις έτους 2011 και προβλέψεις έτους Πίνακας 39: Απολογιστικός Πίνακας Εσόδων από 1-1 έως Πίνακας 40: Ανάλυση κατηογοριών εξόδων των Δημοτικών Ενοτήτων Δ. Δελφών για το έτος Πίνακας 41: Απολογισμοί Εξόδων Δημοτικών Ενοτήτων Δ. Δελφών κατά το έτος Πίνακας 42: Γενικές κατηγορίες εξόδων Δ. Δελφών κατά το έτος 2010, εκτιμήσεις 2011 και προβλέψεςι Πίνακας 43: Ανάλυση Δεικτών Επίδοσης για τον Δήμο Δελφών με βάση τις εκτιμήσεις για το Πίνακας 44: Αποτελέσματα χρήσεων των ΔΕ Δήμου Δελφών για το έτος 2010, Εκτιμήσεις για το 2011 και Προβλέψεις για το Πίνακας 45: Ισολογισμοί ΔΕ Άμφισσας, Ιτέας και Γαλαξιδίου Πίνακας 46: Διάρθρωση ισολογισμών ΔΕ Άμφισσας, Ιτέας και Γαλαξιδίου Πίνακας 47: Αριθμοδείκτες ΔΕ Άμφισσας έτους Πίνακας 48: Αριθμοδείκτες ΔΕ Ιτέας έτους Πίνακας 49: Αριθμοδείκτες ΔΕ Γαλαξιδίου έτους Πίνακας 50: Πολιτικές Δ. Δελφών Πίνακας 51: Κληροδοτήματα που ανήκουν στο Δ. Δελφών Πίνακας 52: Κληροδοτήματα στη διαχείριση των οποίων μετέχει ο Δ. Δελφών Σελίδα 6

7 Πίνακας 53: SWOT Ανάλυση εξωτερικού περιβάλλοντος Δήμου Δελφών Πίνακας 54: SWOT Ανάλυση εσωτερικού περιβάλλοντος υπηρεσιών του Δήμου Δελφών 326 Πίνακας 55: Γενικοί στόχοι τοπικής ανάπτυξης ανά θεματικό τομέα Πίνακας 56: Γενικοί στόχοι εσωτερικής ανάπτυξης ανά θεματικό τομέα Πίνακας 57: Πίνακας ιεραρχικής διάρθρωσης Αξόνων, Μέτρων, Γενικών και Ειδικών Στόχων του ΕΠ Σελίδα 7

8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΧΗΜΑΤΩΝ Σχήμα 1: Διαγραμματική απεικόνιση των σταδίων κατάρτισης του Επιχειρησιακού Προγράμματος Σχήμα 2: Τυπική διάταξη SWOT Analysis Σχήμα 3: Χρήση μεθόδου SWOT για την κατάρτιση προτάσεων κατευθύνσεων πολιτικής 22 Σχήμα 4: Διάγραμμα Spider Σχήμα 5: Πίνακας κατάστασης προοπτικής Σχήμα 6: Συγκριτική τοποθέτηση των δραστηριοτήτων του Δήμου στον πίνακα κατάστασης προοπτικής Σχήμα 7: Διαδικασία καθορισμού στρατηγικής Δήμου Δελφών Σχήμα 8: Χάρτης Νομού Φωκίδας Σχήμα 9: Χάρτης Δημοτικών Ενοτήτων Δήμου Δελφών Σχήμα 10: Χάρτης υψομετρικών ζωνών Σχήμα 11: Διαχρονική εξέλιξη συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικού ενέργειας στο Ν. Φωκίδας για τη χρονική περίοδο Σχήμα 12: Διαχρονική εξέλιξη κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στο Ν. Φωκίδας κατά κατηγορία χρήσης για τη χρονική περίοδο Σχήμα 13: Διαχρονική εξέλιξη κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας κατά κατηγορία χρήσης για τη χρονική περίοδο Σχήμα 14: Διαχρονική εξέλιξη κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα κατά κατηγορία χρήσης για τη χρονική περίοδο Σχήμα 15: Εξέλιξη πληθυσμού Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας ανά ομάδα ηλικιών και φύλο (σε %) Σχήμα 16: Εκπαιδευτικό επίπεδο πληθυσμού Δ. Δελφών (2001) Σχήμα 17: Διαχρονική εξέλιξη της συνεισφοράς του ΑΕΠ Ν. Φωκίδας στο ΑΕΠ της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και στο σύνολο της Χώρας Σχήμα 18: Διαχρονική εξέλιξη ΑΠΑ κατά τομέα παραγωγής Ν. Φωκίδας Σχήμα 19: Οικονομικά ενεργός πληθυσμός Δ. Δελφών, Π.Ε. Φωκίδας, Περιφέρειας Στ. Ελλάδας και χώρας ανά οικονομικό τομέα παραγωγής Σχήμα 20: Ανεργία Δ. Δελφών, Π.Ε. Φωκίδας, Περιφέρειας Στ. Ελλάδας, Χώρας 103 Σχήμα 21: Ποσοστιαία ανάλυση βιομηχανίας-βιοτεχνίας ανά διψήφιο κωδικό ΣΤΑΚΟΔ Σχήμα 22: Ποσοστιαία κατανομή οικονομικά ενεργού πληθυσμού της Π.Ε Φωκίδας ανά κλάδο δραστηριότητας του τριτογενή τομέα παραγωγής (2001) Σχήμα 23: Οργανόγραμμα των υπηρεσιών του Δήμου Δελφών Σχήμα 24: Διπλογραφικό σύστημα Δήμου Δελφών Σελίδα 8

9 Σχήμα 25: Κατανομή των νέων έργων του Τεχνικού Προγράμματος Σχήμα 26: Κατανομή των συνεχιζόμενων έργων του Τεχνικού Προγράμματος Σχήμα 27:Κατανομή του ανθρώπινου δυναμικού σε Υπηρεσίες Σχήμα 28: Γενικοί Στόχοι Τοπικής Ανάπτυξης ανά θεματικό τομέα Σχήμα 29: Γενικοί Στόχοι Εσωτερικής Ανάπτυξης ανά θεματικό τομέα Σχήμα 30: Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Τοπικής Ανάπτυξης Σχήμα 31: Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Εσωτερικής Ανάπτυξης Σελίδα 9

10 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΟΤΑ Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης, ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχει ενισχυθεί, όντας πλέον πιο ενεργός και συμμετοχικός στο σχεδιασμό και υλοποίηση έργων και προγραμμάτων. Το Α και το Β Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης και ιδίως το ΕΑΠΤΑ Ι και το ΕΑΠΤΑ ΙΙ συνέβαλαν: Στην εκπόνηση τοπικών αναπτυξιακών προγραμμάτων και γενικότερα στη δημιουργία μιας αναπτυξιακής κουλτούρας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και, σε κάποιο βαθμό, μιας τεχνογνωσίας προγραμματισμού. Στην κατασκευή μικρών έργων τεχνικής υποδομής και κοινωνικού εξοπλισμού, τοπικού ή διαδημοτικού χαρακτήρα. Στην αξιοποίηση τοπικών πλουτοπαραγωγικών πηγών, ενίοτε μέσω δημοτικών επιχειρήσεων και στην κινητοποίηση του ενδογενούς δυναμικού, κυρίως μέσω των αναπτυξιακών εταιρειών της Αυτοδιοίκησης. Στην κατάρτιση στελεχών των ΟΤΑ και ειδικότερα συμβούλων τοπικής ανάπτυξης, καθώς και στη δημιουργία δομών επαγγελματικής κατάρτισης και συμβουλευτικής. Στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών και ιδιαίτερα κοινωνικής φροντίδας των παιδιών. Η Πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση επεδίωξε, με πολύ πιο συστηματικό τρόπο από τα προηγούμενα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, να αξιοποιήσει σε όφελος του αναπτυξιακού σχεδιασμού της, τους πόρους του Γ Κ.Π.Σ. Εκτελέστηκαν με Κοινοτικούς πόρους μεγαλύτερα και πιο σύνθετα έργα, αποκτήθηκε τεχνογνωσία σχεδιασμού, διαχείρισης, υλοποίησης, ενώ σε ορισμένους ΟΤΑ η Κοινοτική συνδρομή ήταν ο βασικός χρηματοδότης της αναπτυξιακής προσπάθειας. Παρά την καταγραφή σημαντικών θετικών στοιχείων, οι επιδόσεις της Αυτοδιοίκησης συνολικά δεν ήταν οι προσδοκώμενες. Το γεγονός αυτό οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην υποκειμενική δυνατότητα των Ο.Τ.Α. (εξειδικευμένο προσωπικό και λειτουργίες, διαθέσιμοι πόροι για προγραμματισμό, ωρίμανση, παρακολούθηση έργων), τον σχεδιασμό των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων, την ελλιπή τεχνική υποστήριξη προς τους ΟΤΑ από τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, το βάρος των δύσκολων και συχνά γραφειοκρατικών διαδικασιών. Η 4 η προγραμματική περίοδος που διανύουμε, αποτελεί μία ιδιαίτερα σημαντική, πραγματική πρόκληση για την Ελληνική Αυτοδιοίκηση, αφού σε αυτήν εμπλουτίζονται οι θεματικές περιοχές στις οποίες αναγνωρίζεται ο ουσιαστικός ρόλος της Αυτοδιοίκησης. Ο σχεδιασμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των άλλων οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο ενισχύει ιδιαίτερα το ρόλο και τα μέσα των τοπικών αρχών στη διαμόρφωση και στην εφαρμογή των «Εθνικών Στρατηγικών Πλαισίων Αναφοράς» (ΕΣΠΑ), δηλαδή των αναπτυξιακών προγραμμάτων κάθε χώρας. Οι ευρωπαϊκές στρατηγικές κατευθύνσεις για την πολιτική συνοχής για την 4η προγραμματική περίοδο αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στη συμβολή των πόλεων Σελίδα 10

11 στην ανάπτυξη και στην απασχόληση. Οι ΟΤΑ α βαθμού, δηλαδή οι Δήμοι της χώρας, αποτελούν τη θεσμική έκφραση των πόλεων και γενικότερα των αστικών κέντρων. Η σημασία λοιπόν της λειτουργίας των ΟΤΑ, ως διαχειριστές της εκάστοτε τοπικής κοινωνίας είναι ιδιαίτερα σημαντική για κάθε δράση και προτεραιότητα του ΕΣΠΑ, και ιδιαίτερα για την ελκυστικότητα της χώρας ως τόπου ιδιωτικών αλλά και δημόσιων επενδύσεων. Ο ρόλος των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης διευρύνεται στη σημερινή συγκυρία, δεδομένων και των εξελίξεων σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο: Το εθνικό κράτος αναπροσανατολίζεται προωθώντας ρόλο «κράτουςστρατηγείου» και επομένως προγραμματίζει την ανάπτυξη των επιτελικών λειτουργιών του και την αποκέντρωση της εφαρμογής των δημόσιων πολιτικών, με βάση και την αρχή της επικουρικότητας. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, διευρύνεται γενικότερα ο ρόλος των περιφερειών και ειδικότερα ο ρόλος των περιφερειακών και τοπικών αρχών στο σχεδιασμό και την υλοποίηση των αναπτυξιακών προγραμμάτων και στην παροχή υπηρεσιών στους πολίτες. Σε διεθνές επίπεδο, οι πολίτες απέναντι στα προβλήματα της παγκοσμιοποίησης αναζητούν απαντήσεις σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, για τα ζητήματα της απασχόλησης, της κοινωνικής φροντίδας και της πολιτιστικής ταυτότητας. Επομένως, ο ρόλος των ΟΤΑ μπορεί να είναι σημαντικός στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση των αναπτυξιακών προγραμμάτων, στην προώθηση της τοπικής ανάπτυξης και στην παροχή υπηρεσιών στους πολίτες. Κατά την τρέχουσα προγραμματική περίοδο, οι ΟΤΑ στην Ελλάδα θα πρέπει να επιτύχουν τρεις βασικούς στόχους: Στόχος 1: Δεδομένου ότι οι Ο.Τ.Α. αποτελούν την εγγύτερη στους πολίτες δομή του κράτους, θα πρέπει να βελτιώσουν τη διοικητική τους ικανότητα τόσο για να εξασφαλίσουν την προσαρμογή τους στις αλλαγές που επιβάλλουν οι εξελίξεις, όσο και για να βελτιώσουν τις παρεχόμενες προς τους πολίτες υπηρεσίες. Στόχος 2: Ως συνιστώσα του πολιτικού και διοικητικού συστήματος της χώρας σε τοπικό επίπεδο, οι Ο.Τ.Α. θα πρέπει να εξασφαλίσουν την ουσιαστική συμβολή τους στο σχεδιασμό και στην εφαρμογή των εθνικών και περιφερειακών αναπτυξιακών πολιτικών και προγραμμάτων σε τοπικό επίπεδο με έμφαση στην προώθηση της επιχειρηματικότητας και τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και στην ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου της χώρας και στη δημιουργία των υποδομών κοινωνικής φροντίδας που χρειάζεται ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός. Στόχος 3: Οι αγροτικοί Ο.Τ.Α. μπορούν να αναλάβουν την εφαρμογή προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης και να αναλάβουν την εφαρμογή ολοκληρωμένων σχεδίων αγροτικής ανάπτυξης που συνδέονται με τον τουρισμό, τις τοπικές βιομηχανικές δραστηριότητες, τον πολιτισμό, τις μεταφορές και τις κοινωνικές υπηρεσίες. Οι αστικοί Ο.Τ.Α. μπορούν να αναλάβουν την εφαρμογή προγραμμάτων αστικής ανάπτυξης, που προωθούν, παράλληλα, την αστική αναζωογόνηση με τη μέριμνα για τους μετανάστες και τα φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού. Επίσης, μπορούν να στηρίξουν την εταιρική σχέση μεταξύ πόλεων και αγροτικών περιοχών, αναδεικνύοντας τις συμπληρωματικές δραστηριότητές τους. Σελίδα 11

12 1.2 ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της διαδικασίας εκσυγχρονισμού της οργάνωσης και λειτουργίας της πρωτοβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης και με απώτερο σκοπό τη δημιουργία μόνιμων δομών προγραμματισμού, υλοποίησης και παρακολούθησης των αποτελεσμάτων της δράσης των Ο.Τ.Α., θεσπίστηκε για πρώτη φορά, με τα άρθρα του κεφαλαίου Ζ του νέου Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (Ν. 3463/2006), η υποχρέωση εκπόνησης Επιχειρησιακών Προγραμμάτων από τους Ο.Τ.Α. με πληθυσμό άνω των κατοίκων. Επιπρόσθετα, με την Υπουργική Απόφαση 18183, ΦΕΚ 534, Β, καθορίστηκε η δομή και το περιεχόμενο των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων των ΟΤΑ, ενώ με το Προεδρικό Διάταγμα 185/2007 «Όργανα και διαδικασία κατάρτισης, παρακολούθησης και αξιολόγησης των επιχειρησιακών προγραμμάτων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) α βαθμού», καθορίστηκε η διαδικασία κατάρτισης των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων. Ειδικά για την περίοδο το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα έχει τριετή διάρκεια. Με το Ν. 3852/2010 (Πρόγραμμα Καλλικράτης) εισήχθηκαν νέα βήματα στη διαδικασία κατάρτισης του Επιχειρησιακού Προγράμματος όπως είναι για παράδειγμα η γνωμοδότηση της δημοτικής επιτροπής διαβούλευσης στο Δημοτικό Συμβούλιο σχετικά με το επιχειρησιακό και το τεχνικό πρόγραμμα του Δήμου (άρθρο 76 παρ.2α Ν.3852/2010) και η αποστολή για έλεγχο της απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου, για την ψήφιση του επιχειρησιακού προγράμματος, στον Ελεγκτή νομιμότητας (ή στον Γ.Γ. Αποκεντρωμένης Διοίκησης έως την τοποθέτηση του Ελεγκτή Νομιμότητας) μέσα σε προθεσμία δεκαπέντε (15) ημερών (άρθρο 225 Ν.3852/2010). Ακόμη, στο άρθρο 266 του Ν.3852/2010 καθορίζεται η διαδικασία κατάρτισης του Τεχνικού Επιχειρησιακού Προγράμματος και των Ετήσιων Προγραμμάτων Δράσης που το εξειδικεύουν. Κατά συνέπεια ο ρόλος των ΟΤΑ δεν περιορίζεται μόνο στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών προς τους πολίτες, αλλά στη λειτουργία τους ως θεσμός πολιτικός, κοινωνικός και αναπτυξιακός. Προκειμένου δε, να βελτιώνουν συστηματικά την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα της λειτουργίας τους, είναι αναγκαία η ανάπτυξη στο εσωτερικό τους ενός μηχανισμού προγραμματισμού. Ο μηχανισμός αυτός προγραμματισμού εκφράζεται μέσα από τη σύνταξη του Επιχειρησιακού Προγράμματος του ΟΤΑ, το οποίο αποσκοπεί στην εισαγωγή μόνιμων εσωτερικών διαδικασιών και συστημάτων προγραμματισμού στην πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση. Στόχος είναι η διαδικασία του προγραμματισμού, της παρακολούθησης και της μέτρησης των αποτελεσμάτων των δράσεων του Ο.Τ.Α., να αποτελέσει μια σταθερή εσωτερική λειτουργία και διαδικασία, στην οποία θα συμμετέχει σε όλες τις φάσεις, με συγκεκριμένο ρόλο, το ανθρώπινο δυναμικό του. Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα δεν εστιάζει μόνο στην παραγωγή ενός προγραμματικού κειμένου, αλλά κυρίως στις διαδικασίες με τις οποίες αυτό εκπονείται, παρακολουθείται και αξιολογείται. Ως εκ τούτου, επειδή το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα έχει πολυτομεακό χαρακτήρα, με μεγάλο εύρος θεματικού αντικειμένου, αντίστοιχο του φάσματος των θεμάτων που απασχολούν καθημερινά τις δημοτικές αρχές, ενώ, παράλληλα, καλύπτει όλο το φάσμα των αρμοδιοτήτων ενός ΟΤΑ και εν δυνάμει το σύνολο των τοπικών υποθέσεων, η εκπόνησή του απαιτεί τη συμμετοχή τόσο των αιρετών και υπηρεσιακών στελεχών του ΟΤΑ, όσο και της τοπικής κοινωνίας, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τους μεμονωμένους δημότες, αλλά και τους κοινωνικούς και οικονομικούς φορείς. Με αυτόν τον τρόπο το όραμα της εκάστοτε δημοτικής αρχής μπορεί να γίνει ρεαλιστικό και η τοπική και εσωτερική Σελίδα 12

13 ανάπτυξη του ΟΤΑ να εναρμονιστεί με τις κατευθύνσεις του περιφερειακού και εθνικού αναπτυξιακού σχεδιασμού. Με την εκπόνηση Επιχειρησιακών Προγραμμάτων καταβάλλεται μία προσπάθεια αξιοποίησης της εμπειρίας που έχει προκύψει από τα Περιφερειακά και Τομεακά Επιχειρησιακά Προγράμματα των Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα Επιχειρησιακά Προγράμματα των ΟΤΑ δεν αναφέρονται μόνο σε έργα που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και από άλλες εθνικές και τοπικές πηγές και δεν αναφέρονται μόνο σε έργα που θα υλοποιηθούν από τον ίδιο το Δήμο και τα Νομικά του Πρόσωπα, αλλά και σε δράσεις που στόχο έχουν την οργάνωση των υπηρεσιών των Δήμων για την καλύτερη λειτουργία του και την εξυπηρέτηση του πολίτη. 1.3 ΟΡΙΣΜΟΣ, ΣΤΟΧΟΙ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΕΝΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ορισμός Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα των Ο.Τ.Α. συνιστά ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα τοπικής και οργανωτικής λειτουργικής ανάπτυξης, σε εναρμόνιση με τις κατευθύνσεις αναπτυξιακού σχεδιασμού σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Αφορά δηλαδή όχι μόνον στις υποδομές και στις τοπικές επενδύσεις, αλλά και στη βελτίωση της υφιστάμενης οργάνωσης και λειτουργίας των Ο.Τ.Α., στο πλαίσιο του γενικότερου περιβάλλοντος στο οποίο δρουν, μεριμνώντας για τη βελτίωση της διαβίωσης των πολιτών και την παροχή ποιοτικότερων υπηρεσιών. Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα εμπεριέχει ένα συνεκτικό σύνολο αξόνων προτεραιότητας για δράσεις τοπικής ανάπτυξης και αποσκοπεί στην υλοποίηση του αναπτυξιακού σχεδιασμού του ΟΤΑ. Στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα καθορίζονται οι στρατηγικοί στόχοι και οι προτεραιότητες της τοπικής ανάπτυξης, καθώς και η οργάνωση των Υπηρεσιών του ΟΤΑ και των επιχειρήσεων του, και παράλληλα εξειδικεύονται οι δράσεις της τετραετίας για την επίτευξη των στόχων αυτών Στόχοι Οι γενικοί στόχοι ενός Επιχειρησιακού Προγράμματος αφορούν στους εξής κάτωθι: 1. Προώθηση της τοπικής ανάπτυξης. 2. Εσωτερική ανάπτυξη του ΟΤΑ ως οργανισμού. 3. Ανάπτυξη των συνεργασιών των ΟΤΑ και της επιρροής άλλων φορέων. Οι παραπάνω γενικοί στόχοι περιλαμβάνουν μία σειρά από ειδικούς στόχους, όπως: Προστασία και αναβάθμιση του φυσικού και δομημένου (οικιστικό περιβάλλον και τεχνικές υποδομές) περιβάλλοντος της περιοχής του ΟΤΑ. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας της λειτουργίας τους. Βελτίωση της παραγωγικής ικανότητας των ΟΤΑ μέσω του μεσοπρόθεσμου προγραμματισμού για το προσωπικό, τον εξοπλισμό, τα κτίρια και τις εγκαταστάσεις του. Σελίδα 13

14 Προώθηση του αναπτυξιακού και κοινωνικού τους ρόλου. Βελτίωση της κοινωνικής και οικονομικής ευημερίας των κατοίκων του ΟΤΑ. Καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών. Αποδοτικότερη και αποτελεσματικότερη κατανομή και αξιοποίηση των πόρων. Προσέλκυση πρόσθετων οικονομικών πόρων. Επίσπευση της ωρίμανσης και της υλοποίησης των δράσεων. Περιορισμό της αποσπασματικής αντιμετώπισης των προβλημάτων. Συντονισμό των δομών του Ο.Τ.Α., τη βελτίωση του τρόπου διοίκησης και την προώθηση του εσωτερικού μετασχηματισμού των Ο.Τ.Α. Ανάπτυξη συνεργασιών με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα. Ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας και την αύξηση της δυνατότητας κοινωνικού ελέγχου. Αναβάθμιση του επιπέδου συνεργασίας των ΟΤΑ με φορείς του ιδιωτικού, δημόσιου και κοινωνικού τομέα για τη συντονισμένη προώθηση της τοπικής ανάπτυξης και την από κοινού παροχή υπηρεσιών Χαρακτηριστικά του Επιχειρησιακού Προγράμματος Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα των ΟΤΑ αποτελεί εργαλείο για την άσκηση του αναπτυξιακού τους ρόλου, με τα εξής χαρακτηριστικά: Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Τοπικής Ανάπτυξης και Βελτίωσης της Διοικητικής Ικανότητας του ΟΤΑ. Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα αποτελεί πρόγραμμα αναπτυξιακών υποδομών και τοπικών επενδύσεων, αλλά και πρόγραμμα για τη βελτίωση της υφιστάμενης λειτουργίας των δημοτικών υπηρεσιών και των Νομικών προσώπων που εποπτεύονται από το Δήμο. Είναι πρόγραμμα, πολυτομεακού χαρακτήρα, με εύρος θεματικών αντικειμένων αντίστοιχου του φάσματος των θεμάτων που απασχολούν την καθημερινή λειτουργία του ΟΤΑ. Καλύπτει όλο το φάσμα των αρμοδιοτήτων του Δήμου και εν δυνάμει το σύνολο των τοπικών υποθέσεων. Τριετές Πρόγραμμα Δράσης του ΟΤΑ και των Νομικών Προσώπων του. Στις προτεραιότητες του Επιχειρησιακού Προγράμματος αντανακλάται η βούληση και το όραμα του Δημοτικού Συμβουλίου, καθώς και οι προτεραιότητες του αναπτυξιακού σχεδιασμού σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Το όραμα της εκάστοτε Δημοτικής Αρχής αποτυπώνεται στη στρατηγική και αναλύεται σε τετραετές πρόγραμμα δράσης του ΟΤΑ και των Νομικών προσώπων του και τέλος σε ετήσιο πρόγραμμα δράσης της κάθε υπηρεσίας του Δήμου και των Νομικών προσώπων του. Οργανικό Στοιχείο της Καθημερινής Λειτουργίας και Διοίκησης του Δήμου και Μέρος του Προγραμματικού του Κύκλου. Η σύνταξη του Επιχειρησιακού Προγράμματος είναι η αρχική φάση της διαδικασίας προγραμματισμού, παρακολούθησης και αξιολόγησης της δράσης του Δήμου. Η διαδικασία αυτή αποτελεί το διαρκές αντικείμενο ενασχόλησης των αιρετών οργάνων, των προϊσταμένων και της αρμόδιας υπηρεσίας προγραμματισμού του. Σελίδα 14

15 Υλοποίηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος μέσω του Ετήσιου Προγράμματος Δράσης του ΟΤΑ και των Νομικών Προσώπων του. Σκοπός της σύνταξης του ετήσιου προγράμματος δράσης είναι η εξειδίκευση του συνολικού τριετούς επιχειρησιακού προγράμματος σε ετήσιο πρόγραμμα των υπηρεσιών. Ο ετήσιος προγραμματισμός στοχεύει στον επιμερισμό των δράσεων του τριετούς προγράμματος στις υπηρεσίες, οι οποίες υλοποιούν τμήματα του επιχειρησιακού προγράμματος. Εκπόνηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος με τη Συμμετοχή Όλων των Εμπλεκόμενων. Κατά τη διαδικασία σύνταξής του συμμετέχουν με σαφώς καθορισμένο τρόπο: Αιρετά όργανα (Δημοτικό Συμβούλιο, επιτροπές του Δημοτικού Συμβουλίου, Αντιδήμαρχοι, ΔΣ επιχειρήσεων, Τοπικά συμβούλια). Υπηρεσιακά στελέχη (Προϊστάμενοι υπηρεσιών, Διευθυντές Επιχειρήσεων, στελέχη της Διέυθυνσης Προγραμματισμού). Τοπικοί φορείς και ομάδες δημοτών με σημαντικό βαθμό συμβολής στην τοπική ανάπτυξη ή/και στη λειτουργία του ΟΤΑ. Φορείς του διοικητικού συστήματος της χώρας (πχ Περιφέρεια). Η λήψη των αποφάσεων προγραμματισμού δεν στηρίζεται μόνο στην ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης, αλλά και στις ανάγκες και προσδοκίες των κατοίκων και του ανθρώπινου δυναμικού του Δήμου, όπως αυτές διατυπώνονται στις διαδικασίες συμμετοχής. Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα αποτελεί το βασικό πλαίσιο κατεύθυνσης, προσδιορισμού και συντονισμού των ενεργειών όλων των οργάνων διοίκησης και υπηρεσιών και είναι ευρύτερα γνωστό στους εργαζόμενους του ΟΤΑ, προκειμένου να υλοποιηθούν οι στόχοι του. Επιπρόσθετα, αποτελεί προϊόν συλλογικής εργασίας όλων των δομών του Δήμου και οδηγεί στην ανάληψη δεσμεύσεων μεταξύ των διαδοχικών ιεραρχικών επιπέδων, σε ότι αφορά την υλοποίηση του τμήματος εκείνου στο οποίο αυτά εμπλέκονται. Αξιοποίηση Δεικτών Επίδοσης. Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα διατυπώνει μετρήσιμους γενικούς και ειδικούς στόχους, η επίτευξη των οποίων παρακολουθείται μέσω της αξιοποίησης συστήματος δεικτών επίδοσης. Για την παρακολούθηση της εξέλιξης της τιμής των δεικτών αξιοποιούνται τα στοιχεία (εσόδων / δαπανών, πόρων, εκροών, αποτελεσμάτων στους αποδέκτες) που τηρούνται στις βάσεις δεδομένων του ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος ενός ΟΤΑ Διάρθρωση του Επιχειρησιακού Προγράμματος Με βάση την Υπουργική απόφαση 18183/ (ΦΕΚ Β 534/ ), όπως τροποποιήθηκε από την Υπουργική απόφαση 5694/ , καθορίστηκε το περιεχόμενο και η δομή των επιχειρησιακών προγραμμάτων των ΟΤΑ, τα οποία περιλαμβάνουν τις ακόλουθες ενότητες και κεφάλαια : Ενότητα 1: Στρατηγικός σχεδιασμός Σελίδα 15

16 Κεφάλαιο 2: Περιγραφή της υφιστάμενης κατάστασης Κεφάλαιο 3: Αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης Κεφάλαιο 4: Καθορισμός της Στρατηγικής του Δήμου Ενότητα 2: Επιχειρησιακός προγραμματισμός Κεφάλαιο2.1: Στόχοι και δράσεις Κεφάλαιο2.2: Πενταετής προγραμματισμός των δράσεων (Ειδικά για τη δημοτική περίοδο , το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα έχει τριετή διάρκεια) Ενότητα 3: Οικονομικός προγραμματισμός και δείκτες παρακολούθησης και αξιολόγησης Κεφάλαιο 3.1.: Οικονομικός προγραμματισμός Κεφάλαιο 3.2.: Δείκτες παρακολούθησης και αξιολόγησης του προγράμματος Η Α Ενότητα του Επιχειρησιακού Προγράμματος του Δήμου Δελφών αναφέρεται στο Στρατηγικό Σχεδιασμό και περιλαμβάνει 3 κεφάλαια μετά την Εισαγωγή. Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά στην παρουσίαση και αξιολόγηση των βασικών γεωγραφικών, ιστορικών, διοικητικών, δημογραφικών, οικονομικών περιβαλλοντικών και χωροταξικών χαρακτηριστικών της περιοχής του Δήμου, και στην καταγραφή των τεχνικών, κοινωνικών και άλλων υποδομών του. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με την περιγραφή της αναπτυξιακής φυσιογνωμίας της περιοχής και τον προσδιορισμό των κρίσιμων ζητημάτων ανάπτυξης της, που καλείται ο Δήμος να αντιμετωπίσει την επόμενη περίοδο. Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφεται και αξιολογείται το εσωτερικό περιβάλλον του Δήμου Δελφών και των Νομικών του Προσώπων. Πιο συγκεκριμένα παρουσιάζεται η οργανωτική τους δομή, οι δραστηριότητες και οι λειτουργίες που επιτελούν, η στελέχωση και η υποδομή τους και τα οικονομικά αποτελέσματα των τελευταίων ετών. Στη συνέχεια καταγράφονται τα δυνατά και αδύνατα σημεία τους και εντοπίζονται τα κρίσιμα ζητήματα εσωτερικής ανάπτυξης. Η Ά Ενότητα ολοκληρώνεται με το τέταρτο κεφάλαιο. Σε αυτό περιγράφεται το ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό αναπτυξιακό πλαίσιο, το οποίο μαζί με τα κρίσιμα ζητήματα ανάπτυξης που εντοπίστηκαν στα προηγούμενα κεφάλαια, αλλά και τις προτεραιότητες της Δημοτικής Αρχής και τις ευκαιρίες από το εξωτερικό περιβάλλον, αποτελούν τη βάση για τον καθορισμό του οράματος και των κατευθυντηρίων αρχών του Δήμου, που στην επόμενη ενότητα θα εξειδικευτούν σε συγκεκριμένους άξονες προτεραιότητας, μέτρα και γενικούς στόχους. Η Β Ενότητα αναφέρεται στον Επιχειρησιακό και Οικονομικό Προγραμματισμό του Δήμου. Οι άξονες και τα μέτρα του Προγράμματος εξειδικεύονται σε σχέδια δράσης των Υπηρεσιών του Δήμου και των Νομικών του Προσώπων, τα οποία θα υλοποιηθούν στη βάση συγκεκριμένου χρονικού και οικονομικού προγραμματισμού. 1.4 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Το μεθοδολογικό πλαίσιο εκπόνησης του Επιχειρησιακού Προγράμματος του Δήμου Δελφών προτείνεται με βάση: Σελίδα 16

17 Τις προβλέψεις του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων και την Υπουργική Απόφαση για τον καθορισμό των προδιαγραφών των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων των Ο.Τ.Α. Την γνώση της Ελληνικής και διεθνούς εμπειρίας και βιβλιογραφίας σε θέματα περιφερειακής ανάπτυξης και τις σύγχρονες τάσεις ανάλυσης και προσέγγισης των περιφερειακών πολιτικών. Τα ειδικά χαρακτηριστικά της περιοχής του Δήμου Δελφών και τη θέση του στο περιφερειακό, εθνικό και ευρύτερο γεωπολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον. Την ανάγκη ολοκληρωμένης προσέγγισης αλλά και ουσιαστικής εξειδίκευσης του αναπτυξιακού προγραμματισμού εν όψει της υλοποίησης του ΕΣΠΑ , ώστε να είναι εφικτή η μέγιστη δυνατή ενσωμάτωση και αξιοποίηση των κατευθύνσεων, συμπερασμάτων και προτάσεων. Το νέο θεσμικό πλαίσιο και τις συνθήκες λειτουργίας των ΟΤΑ που προέκυψαν από τις θεσμικές αλλαγές του Ν.3852/2010 (Πρόγραμμα Καλλικράτης). Τις κατευθύνσεις του Επιχειρησιακού Προγράμματος Θεσσαλίας Στερεάς Ελλάδας - Ηπείρου και των Τομεακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ και τις ρυθμίσεις της διαρθρωτικής πολιτικής της Ε.Ε Βασικά Στάδια Κατάρτισης του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η εκπόνηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος περιλαμβάνει τέσσερα (4) διακριτά στάδια με επιμέρους βήματα, με σκοπό να προσεγγιστούν και να αναλυθούν συστηματικά όλες οι παράμετροι και όλοι οι συντελεστές που επηρεάζουν και καθορίζουν το πλαίσιο λειτουργίας και ανάπτυξης του Δήμου. Τα βήματα που περιλαμβάνονται στο κάθε στάδιο περιγράφονται συνοπτικά στη συνέχεια. ΣΤΑΔΙΟ Α: Αποτύπωση και Αξιολόγηση του Εξωτερικού και Εσωτερικού Περιβάλλοντος του ΟΤΑ Στρατηγικός Σχεδιασμός Βήμα 1 ο : Προετοιμασία και οργάνωση. Προετοιμασία και οργάνωση της διαδικασίας κατάρτισης του Επιχειρησιακού Προγράμματος, μέσω των εξής ενεργειών: Συγκρότηση της ομάδας έργου. Διατύπωση των αρχικών κατευθύνσεων της δημοτικής αρχής. Οργάνωση και προγραμματισμός του έργου. Ενημέρωση του προσωπικού των υπηρεσιών και των ΝΠ του Δήμου. Βήμα 2 ο : Συνοπτική περιγραφή και αξιολόγηση της κατάστασης της περιοχής του Δήμου. Συνοπτική περιγραφή και αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης της περιοχής του Δήμου και εντοπισμός των σημαντικότερων ζητημάτων τοπικής ανάπτυξης, που θα πρέπει να αντιμετωπίσει ο Δήμος κατά την επόμενη τετραετία. Περιγράφεται η γενική, μακροσκοπική εικόνα της περιοχής του Δήμου και αναφέρονται τα γεωγραφικά, πληθυσμιακά, κοινωνικά, οικονομικά, πολεοδομικά, Σελίδα 17

18 περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της. Ακολουθεί η αξιολόγηση της κατάστασης της περιοχής και εντοπίζονται τα κρίσιμα ζητήματα τοπικής ανάπτυξης σε κάθε θεματικό τομέα («Περιβάλλον και ποιότητα ζωής», «Κοινωνική Πολιτική, Υγεία, Εκπαίδευση, Δια Βίου Μάθηση, Πολιτισμός και Αθλητισμός», «Τοπική Οικονομία και Απασχόληση»). Βήμα 3 ο : Συνοπτική περιγραφή και αξιολόγηση του Δήμου και των νομικών προσώπων του ως οργανισμών. Συνοπτική περιγραφή και αξιολόγηση του εσωτερικού περιβάλλοντος του Δήμου και των νομικών προσώπων του και εντοπισμός των κρίσιμων ζητημάτων εσωτερικής ανάπτυξης στις εξής θεματικές ενότητες: Δραστηριότητες και διαδικασίες λειτουργίας. Οργάνωση και Συνεργασίες. Ανθρώπινο δυναμικό και υλικοτεχνική υποδομή. Οικονομικά. Βήμα 4 ο : Καθορισμός της στρατηγικής και των αναπτυξιακών προτεραιοτήτων του Δήμου. Πραγματοποιείται η επιλογή της στρατηγικής που θα ακολουθήσει ο Δήμος μέσω του καθορισμού γενικών στόχων και πολιτικών δράσης, η ομαδοποίηση των γενικών στόχων σε Άξονες και Μέτρα και η διατύπωση του οράματος και των αρχών λειτουργίας και διακυβέρνησης. Στο πλαίσιο της διαμόρφωσης της στρατηγικής του Δήμου προσδιορίζονται τα κρίσιμα ζητήματα τοπικής ανάπτυξης που θα αντιμετωπίσει ο Δήμος (γενικοί στόχοι τοπικής ανάπτυξης) και διαμορφώνονται οι κατάλληλες εσωτερικές στρατηγικές επιλογές που θα διασφαλίζουν επιτυχή προσέγγιση των γενικών στόχων τοπικής και εσωτερικής ανάπτυξης. Οι συναφείς γενικοί στόχοι ομαδοποιούνται σε προτεραιότητες Μέτρα και τα συναφή Μέτρα ομαδοποιούνται σε ευρύτερες προτεραιότητες Άξονες. Διατυπώνεται το όραμα για την ανάπτυξη της περιοχής του Δήμου και για την εσωτερική ανάπτυξη του Δήμου ως οργανισμού, καθώς και οι κατευθυντήριες αρχές, που πρέπει να διέπουν τον τρόπο λειτουργίας του και γενικά τον τρόπο διοίκησης των τοπικών υποθέσεων. ΣΤΑΔΙΟ Β: ΈΓΚΡΙΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ Βήμα 5 ο : Έγκριση του στρατηγικού σχεδίου και διαδικασίες διαβούλευσης. Οι ενέργειες που πραγματοποιούνται σε αυτό το στάδιο αφορούν: Στην έγκριση του στρατηγικού σχεδίου. Στη δημοσιοποίηση του στρατηγικού σχεδίου μέσω των διαθέσιμων μέσων επικοινωνίας. Στη διοργάνωση δημόσιων εκδηλώσεων. Στη σύνοψη των συμπερασμάτων των διαδικασιών διαβούλευσης και ενημέρωση των αρμόδιων υπηρεσιών. Σελίδα 18

19 ΣΤΑΔΙΟ Γ: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Βήμα 6 ο : Κατάρτιση σχεδίων δράσης. Καταρτίζονται σχέδια δράσης, τα οποία περιλαμβάνουν στόχους και δράσεις για την επίτευξη του κάθε ενός από τους γενικούς στόχους του στρατηγικού σχεδίου με σκοπό την εφαρμογή της στρατηγικής του Δήμου. Βήμα 7 ο : Τριετής προγραμματισμός των δράσεων. Σκοποί του βήματος είναι η ιεράρχηση και ο προγραμματισμός των δράσεων που περιλαμβάνονται στα σχέδια δράσης, η ομαδοποίηση, ο έλεγχος και η οριστικοποίηση όλων των δράσεων του ΕΠ και ο αναλυτικός προγραμματισμός των δράσεων πρώτης προτεραιότητας. Βήμα 8 ο Οικονομικός προγραμματισμός. Πραγματοποιείται εκτίμηση των εσόδων του Δήμου και των Νομικών Προσώπων του, ανά πηγή χρηματοδότησης, για κάθε έτος της επόμενης τετραετίας, κατανέμονται τα έσοδα στις δράσεις πρώτης προτεραιότητας και καταρτίζεται συγκεντρωτικός πίνακας δαπανών ανά μέτρο και άξονα και συντάσσονται οι χρηματοδοτικοί πίνακες. ΣΤΑΔΙΟ Δ: ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ Βήμα 9 ο : Ολοκλήρωση του προγράμματος και τελικές ενέργειες. Οι ενέργειες που πραγματοποιούνται σε αυτό το στάδιο αφορούν: Στην ολοκλήρωση του σχεδίου επιχειρησιακού προγράμματος από την ομάδα έργου και η υποβολή του στο Δήμαρχο. Στην έγκριση του σχεδίου από το Δημοτικό Συμβούλιο. Στον έλεγχο της διαδικασίας κατάρτισης του προγράμματος από την Περιφέρεια. Στη δημοσιοποίηση του προγράμματος από το Δήμο. Σελίδα 19

20 Σχήμα 1: Διαγραμματική απεικόνιση των σταδίων κατάρτισης του Επιχειρησιακού Προγράμματος Βήμα 1 Βήμα 2 Βήμα 3 Προετοιμασία και οργάνωση. Περιγραφή και αξιολόγηση της κατάστασης της περιοχής του Δήμου. Περιγραφή & αξιολόγηση του Δήμου και των νομικών προσώπων. ΣΤΑΔΙΟ Α ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΟΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Βήμα 4 Βήμα 5 Καθορισμός της στρατηγικής και των αναπτυξιακών προτεραιοτήτων. Έγκριση του στρατηγικού σχεδίου και διαδικασίες διαβούλευσης. ΣΤΑΔΙΟ Β ΈΓΚΡΙΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ Βήμα 6 Κατάρτιση σχεδίων δράσης. ΣΤΑΔΙΟ Γ Βήμα 7 Τετραετής προγραμματισμός δράσεων. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Βήμα 8 Βήμα 9 Οικονομικός προγραμματισμός. Ολοκλήρωση του προγράμματος και τελικές ενέργειες. ΣΤΑΔΙΟ Δ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ Μέσα και Εργαλεία για την Κατάρτιση του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η εκπόνηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος βασίζεται στη θεωρία του τοπικού αναπτυξιακού προγραμματισμού και στη θεωρία προγραμματισμού της δράσης δημόσιων οργανισμών, καθώς και στη διενέργεια πρωτογενούς και δευτερογενούς έρευνας, με τη χρήση και εφαρμογή των κατάλληλων μεθοδολογιών και εργαλείων. Για την περιγραφή του εξωτερικού περιβάλλοντος της περιοχής του Δήμου έγινε συλλογή και επεξεργασία στατιστικών δεδομένων από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛ.ΣΤΑΤ), την Eurostat, από ποικίλες άλλες ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων, καθώς και από μελέτες και έρευνες που κατά καιρούς έχουν εκπονηθεί για λογαριασμό διάφορων φορέων (Δήμος, Ν.Α., Περιφέρειες, Υπουργεία, κ.λ.π.). Επιπλέον, συγκεντρώθηκε βιβλιογραφικό υλικό από δημοσιεύματα, βιβλία και το διαδίκτυο. Για την περιγραφή του εσωτερικού περιβάλλοντος του Δήμου Δελφών χρησιμοποιήθηκε ο Οργανισμός Εσωτερικής Υπηρεσίας (ΟΕΥ) όπως αυτός έχει ψηφιστεί, δημοσιευτεί και ισχύει, ενώ πραγματοποιήθηκαν επικοινωνίες και συναντήσεις με στελέχη του Δήμου για τη συλλογή στοιχείων αναφορικά με την υφιστάμενη λειτουργία των υφιστάμενων Διευθύνσεων του Δήμου. Παράλληλα και για το σκοπό τόσο της αποτύπωσης της υφιστάμενης κατάστασης των υπηρεσιών του Δήμου, όσο και της αξιολόγησης της λειτουργίας αυτών διακινήθηκε ημιδομημένο ερωτηματολόγιο στις Διευθύνσεις του Δήμου, στα Νομικά του πρόσωπα αλλά και σε υπηρεσίες άλλων φορέων (Περιφέρεια, Υπουργεία κα) ώστε να καταστεί δυνατή η απόδοση μιας πλήρους εικόνας της σημερινής κατάστασης του ΟΤΑ η Σελίδα 20

21 οποία θα οδηγήσει στην επιλογή των ορθών και πλέον κατάλληλων στρατηγικών επιλογών για την ανάπτυξη του οργανισμού. Για την αξιολόγηση του εξωτερικού περιβάλλοντος (μακρο-περιβάλλον) του Δήμου χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος SWOT για την ανάλυση των ισχυρών και αδύνατων σημείων του εσωτερικού περιβάλλοντος και την ανάλυση των ευκαιριών και των απειλών του εξωτερικού περιβάλλοντος. Η SWOT συμβάλλει στην κατανόηση του προφίλ μιας περιοχής και στην αναγνώριση της στρατηγικής που θα πρέπει να ακολουθηθεί στους τομείς παρέμβασης και υλοποιείται σε τρία διακριτά στάδια: 1. Καταγράφονται απόψεις και κωδικοποιούνται τα στοιχεία της ανάλυσης αναφορικά με τα εσωτερικά ισχυρά και αδύνατα σημεία του φορέα και τις περιοχής, καθώς και τις εξωτερικές ευκαιρίες και απειλές. 2. Η κατάσταση αναλύεται με την εξέταση των πιθανών τρόπων μέσω των οποίων θα ενδυναμωθούν τα ισχυρά σημεία του φορέα και της περιοχής, προκειμένου να υπερκεράσουν τις αναγνωρισμένες αδυναμίες, καθώς και με την αναγνώριση των ευκαιριών που δύναται να αξιοποιηθούν, προκειμένου να υπερισχύσουν των απειλών. 3. Διαμορφώνεται η στρατηγική για την επίτευξη βελτιώσεων (η οποία εξειδικεύεται περαιτέρω σε επόμενα στάδια του Επιχειρησιακού Προγράμματος). Σχήμα 2: Τυπική διάταξη SWOT Analysis Εξωτερικό Περιβάλλον Ευκαιρίες (Opportunities) Απειλές (Threats) Προτάσεις Εσωτερικό Περιβάλλον Δυνατά Σημεία (Strengths) Αδύνατα Σημεία (Weaknesses) Σημειώνεται ότι, αναφορικά με την διατύπωση προτάσεων η τεχνική που χρησιμοποιείται αφορά στη συνδυασμένη ανάγνωση των τεταρτημορίων της SWOT Analysis ανά ζεύγος (ισχυρά σημεία - ευκαιρίες, αδυναμίες - ευκαιρίες, ισχυρά σημεία - απειλές, αδυναμίες - απειλές). Με τον τρόπο αυτό προκύπτουν οι προτάσεις κατευθύνσεων πολιτικής (policy choices) που περιγράφονται στο κατωτέρω Σχήμα. Η πρακτική αυτή χρησιμοποιήθηκε ευρέως κατά την εκπόνηση του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ) και των Επιχειρησιακών του Προγραμμάτων. Σελίδα 21

22 Σχήμα 3: Χρήση μεθόδου SWOT για την κατάρτιση προτάσεων κατευθύνσεων πολιτικής Δυνατά Σημεία Αδύνατα Σημεία Ευκαιρίες Επιταχυντικές πολιτικές Διαρθρωτικές πολιτικές Απειλές Σταθεροποιητικές πολιτικές Προληπτικές πολιτικές Για την αξιολόγηση του εσωτερικού περιβάλλοντος, χρησιμοποιείται το εργαλείο SPIDER, το οποίο διευκολύνει την ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης του εσωτερικού περιβάλλοντος και την κωδικοποίηση και εποπτική παρουσίαση της διαθέσιμης πληροφορίας. Η συλλογή της σχετικής πληροφορίας λαμβάνει χώρα με τη χρήση διαφόρων διαδικασιών, περιλαμβανομένων των συνεντεύξεων με τους διευθυντές και το προσωπικό των οργανωτικών μονάδων. Σχήμα 4: Διάγραμμα Spider Τεχνικές δεξιότητες Οικονομική διαχείριση Καλή διακυβέρνηση διαφάνεια και λογοδοσία Διοίκηση προσωπικού, καταρτίσεις και κίνητρα Μηχανισμοί αξιολόγησης και αυτοεκμάθησης Δικτυώσεις με άλλους φορείς Συστήματα σχεδιασμού πολιτικών Βαθμολογία: Εξυπηρέτηση του πολίτη 0=μη επιθυμητό επίπεδο: δραματική ανάγκη βελτίωσης 1=χαμηλό επίπεδο: σημαντικά περιθώρια βελτίωσης 2=ικανοποιητικό επίπεδο: ορισμένα περιθώρια βελτίωσης 3=υψηλό επίπεδο Οι τρέχουσες παραγωγικές δραστηριότητες του Δήμου Δελφών εξετάζονται και αξιολογούνται με στόχο τη χαρτογράφησή τους ως προς την κατάστασή τους και τις προοπτικές τους. Όλες οι τρέχουσες παραγωγικές δραστηριότητες του Δήμου, εξετάζονται και αξιολογούνται με τη βοήθεια της μεθόδου Directional Policy Matrix (Πίνακας Κατάστασης Προοπτικής). Κύριο στοιχείο της μεθόδου αυτής είναι ο προσδιορισμός και η συγκριτική απεικόνιση των βασικών παραμέτρων αποτύπωσης της κατάστασης και προοπτικής των δραστηριοτήτων, προκειμένου να αξιοποιηθούν κατά το στρατηγικό σχεδιασμό ως βάση για την επιλογή στρατηγικών κινήσεων που θα απαντούν σε αδυναμίες και ελλείψεις με δράσεις αναβάθμισης. Οι συντεταγμένες που χρησιμοποιούνται για το σκοπό αυτό είναι: Σελίδα 22

23 Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται η παραγωγική δραστηριότητα συναρτήσει των παραμέτρων που την ορίζουν (οριζόντιος άξονας). Οι προοπτικές που εμφανίζει η δραστηριότητα εντός του υπάρχοντος και εξελισσόμενου περιβάλλοντος (κατακόρυφος άξονας). Σχήμα 5: Πίνακας κατάστασης προοπτικής Ισχυρή Χ Χ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Μέση Χ Χ Χ Ασθενής Χ Χ Καλή Μέση ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Κακή Η προκύπτουσα συγκριτική τοποθέτηση των δραστηριοτήτων του Δήμου όσον αφορά την κατάσταση και την προοπτική τους παρουσιάζεται σχηματικά παρακάτω. Σχήμα 6: Συγκριτική τοποθέτηση των δραστηριοτήτων του Δήμου στον πίνακα κατάστασης προοπτικής ΙΣΧΥΡΗ 2Γ 2Α 5Α 5Α 4Β 2Δ 2Ε 2Ε 5Γ 73 4Α 5Δ 3Α ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ 3Ζ 1Β 3Δ 4Γ ΜΕΤΡΙΑ 2Β 2Β 3Γ 3ΒI 5Β 3Ε 1Α ΑΔΥΝΑΤΗ ΚΑΛΗ ΜΕΣΗ ΚΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Στη συνέχεια και για τον καθορισμό της στρατηγικής του Δήμου Δελφών προηγείται η διατύπωση της αποστολής και του οράματος του Δήμου. Σελίδα 23

24 Η αποστολή του Δήμου Δελφών είναι κοινή για όλους τους Δήμους και συνίσταται στην εξής: «Η διακυβέρνηση των τοπικών υποθέσεων και η παροχή δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών για την ικανοποίηση αναγκών των κατοίκων και των τοπικών φορέων, με απώτερο σκοπό τη βιώσιμη κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της περιοχής του». Το όραμα του Δήμου αποτελεί τη συνοπτική διατύπωση της μελλοντικής επιθυμητής κατάστασης της περιοχής και του ίδιου του Δήμου, ως οργανισμού, για την επόμενη μεσο-μακροπρόθεσμη περίοδο, την οποία θα επιδιώξει με την εφαρμογή της στρατηγικής που θα επιλέξει και με την ευρύτερη δυνατή κοινωνική συναίνεση. Ο καθορισμός της στρατηγικής που θα ακολουθήσει ο Δήμος βασίζεται σε μια ιεραρχική διαδικασία η οποία συνδέεται και είναι αποτέλεσμα των βημάτων που προηγήθηκαν, δηλαδή της αποτύπωσης και της αξιολόγησης του εξωτερικού και εσωτερικού περιβάλλοντος και των κρίσιμων ζητημάτων τοπικής και εσωτερικής ανάπτυξης. Βάσει των κρίσιμων ζητημάτων που εντοπίστηκαν, τίθενται οι γενικοί στόχοι στους τομείς της τοπικής ανάπτυξης και της εσωτερικής ανάπτυξης, ομαδοποιημένοι ανά θεματική ενότητα, όπως φαίνεται και στο παρακάτω σχήμα. Οι στόχοι αυτοί θα οδηγούν στη διαμόρφωση των Αξόνων Προτεραιότητας, οι οποίοι και αποτελούν τις αναπτυξιακές προτεραιότητες του Δήμου. Κάθε Άξονας Προτεραιότητας ικανοποιεί έναν ή περισσότερους γενικούς στόχους. Οι γενικοί στόχοι εσωτερικής ανάπτυξης εντάσσονται σε ειδικό Άξονα Προτεραιότητας, ο οποίος αποσκοπεί στην ανάπτυξη του Δήμου και των Νομικών του Προσώπων, ως οργανισμών, και στη βελτίωση των σχέσεών τους με τους πολίτες, την πολιτεία και τους τοπικούς φορείς. Σχήμα 7: Διαδικασία καθορισμού στρατηγικής Δήμου Δελφών Σελίδα 24

25 ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΟΡΑΜΑ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 2 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ... ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ...ν Βελτίωση της Διοικητικής Ικανότητας του Δήμου ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Περιβάλλον & Ποιότητα Ζωής Γενικός Στρ. Στόχος 1 Γενικός Στρ. Στόχος 2... Γενικός Στρ. Στόχος...ν Κοινωνική Πολιτική, Παιδεία, Πολιτισμός & Αθλητισμός Γενικός Στρ. Στόχος 1 Γενικός Στρ. Στόχος 2... Γενικός Στρ. Στόχος...ν Τοπική Οικονομία & Απασχόληση Γενικός Στρ. Στόχος 1 Γενικός Στρ. Στόχος 2... Γενικός Στρ. Στόχος...ν ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Δραστηριότητες & Διαδικασίες Γενικός Στρ. Στόχος 1 Γενικός Στρ. Στόχος 2... Γενικός Στρ. Στόχος...ν Οργάνωση & Συνεργασίες Γενικός Στρ. Στόχος 1 Γενικός Στρ. Στόχος 2... Γενικός Στρ. Στόχος...ν Ανθρ. Δυναμικό & Υλική Υποδομή Γενικός Στρ. Στόχος 1 Γενικός Στρ. Στόχος 2... Γενικός Στρ. Στόχος...ν Οικονομικά Γενικός Στρ. Στόχος 1 Γενικός Στρ. Στόχος 2... Γενικός Στρ. Στόχος...ν Ομάδα Έργου Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα του Δήμου Δελφών για την περίοδο εκπονήθηκε με την ευθύνη της Ομάδας Έργου (ΟΕ) του Δήμου που συγκροτήθηκε με το 1156/ έγγραφο του Δημάρχου Δελφών. Την 17/10/2011 πραγματοποιήθηκε ημερίδα παρουσίασης του οράματος και των στρατηγικών στόχων του Δήμου από τον Δήμαρχο κ.φουσέκη Νικόλαο. Συμμετείχαν τα στελέχη των Διευθύνσεων και των Νομικών Προσώπων του Δήμου τα οποία κλήθηκαν να συνεισφέρουν στην διαδικασία με την υποβολή προτάσεων και παρατηρήσεων για τη διαμόρφωση του τελικού κειμένου, καθώς και με την συμπλήρωση κατάλληλα δομημένων ερωτηματολογίων τα οποία αφορούσαν στην αποτύπωση και αξιολόγηση της λειτουργίας τους. Ειδικότερα η ΟΕ του Δήμου Δελφών που συστάθηκε για το σχεδιασμό και την εκπόνηση του παρόντος Επιχειρησιακού Προγράμματος, συγκροτήθηκε με βάση τις απαιτήσεις σε συλλογλή στοιχείων επεξεργασία και ανάπτυξη ανά άξονα και αποτελείται από τους : 1 ος Άξονας : Περιβάλλον και ποιότητα Ζωής Παναγιώτης Ταγκαλής, ΑντιΔήμαρχος (επικεφαλής) Δαμιανός Μουτσέλης, Προιστάμενος Διεύθυνσης Περιβάλλοντος Σελίδα 25

26 Δημήτριος Δήμος, Προιστάμενος Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών Νίκη Μαντζίνου, Υπάλληλος Διεύθυνσης Προγραμματισμού 2 ος Άξονας : Κοινωνική πολιτική, Υγεία, Εκπαίδευση, δια βίου Μάθηση, Πολιτισμός και Αθλητισμός Λέλα Μπακολουκά, ΑντιΔήμαρχος (επικεφαλής) Μαρία Πλουμάκη, Προισταμένη Διεύθυνσης Πρόνοιας, Απόστολος ΧατζηΔήμου, Υπάλληλος Τμήματος Τουρισμού 3 ος Άξονας : Τοπική οικονομία και Απασχόληση Βασίλειος Καραγιάννης, ΑντιΔήμαρχος (επικεφαλής) Ιωάννης Παπαιωάννου Προιστάμενος Διέυθυνσης Προγραμματισμού Ευθύμιος Δελής, Υπάλληλος Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάπτυξης, Δέσποινα Ματατάνα, Υπάλληλος Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάπτυξης 4 ος Άξονας : Βελτίωση Διοικητικής Ικανότητας και της Οικονομικής Κατάστασης του Δήμου Γιώτα Λαίνη Κολλιαλή, ΑντιΔήμαρχος (επικεφαλής) Δημήτριος Κοίβαρης, Προιστάμενος Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάπτυξης Μαίρη Καπαρέλη, Προισταμένη Διεύθυνσης Διοικητικών Υπηρεσιών Σωτηρία Τσίγκα, Υπάλληλος Κοινωφελούς Επιχείρησης Διαδικασίες Διαβούλευσης Με την ολοκλήρωση και έγκριση της Α φάσης από το Δημοτικό Συμβούλιο, το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα τίθεται σε δημόσια διαβούλευση. Στο πλαίσιο αυτό προσκαλούνται οι εκπρόσωποι των τοπικών φορέων και κάτοικοι του Δήμου προκειμένου να υποβάλλουν τις δικές τους προτάσεις. Ο δημόσιος διάλογος αποτελεί κρίσιμο μέρος της διαδικασίας κατάρτισης του Επιχειρησιακού Προγράμματος αφού η τοπική κοινωνία καλείται να διατυπώσει τη γνώμη της για το αναπτυξιακό μέλλον της περιοχής και για τις προτεραιότητες που θα τεθούν. Αναλυτικότερα, σύμφωνα με άρθρο 2 του Π.Δ. 185/2007 (Α 221) «το εγκεκριμένο από το Δημοτικό Συμβούλιο κείμενο στρατηγικού σχεδιασμού, δημοσιοποιείται για διαβούλευση, τουλάχιστον επί δύο (2) εβδομάδες, με καταχώρηση στην ιστοσελίδα του Δήμου, εάν υπάρχει, καθώς και με κάθε άλλο πρόσφορο μέσο. Κατά τη διάρκεια της περιόδου δημοσιοποίησης υποβάλλονται προτάσεις, εγγράφως ή ηλεκτρονικά, από τα τοπικά ή διαμερισματικά συμβούλια, από πολίτες ή ενώσεις πολιτών και από τοπικούς κοινωνικούς και οικονομικούς φορείς». Σελίδα 26

27 Επιπρόσθετα, με απόφαση Δημάρχου μπορεί να οργανωθεί ημερίδα, θεματικές συναντήσεις, δημόσια συζήτηση και όποια άλλη ενέργεια διαβούλευσης κρίνεται αναγκαία. Στο πλαίσιο της διευρυμένης Δημόσιας Διαβούλευσης, προτείνεται να: Α) δημοσιευτεί στον τοπικό Τύπο περίληψη του Επιχειρησιακού Προγράμματος του Δήμου και πρόσκληση των πολιτών να υποβάλλουν τις προτάσεις τους. Β) δημοσιευτεί στον διαδικτυακό τόπο του Δήμου το πλήρες κείμενο της πρώτης φάσης του Επιχειρησιακού προγράμματος, το πρόγραμμα της Δημόσιας Διαβούλευσης και το ερωτηματολόγιο στο οποίο θα καλούνται να συμπληρώσουν οι πολίτες και να το στείλουν στο Δήμο ηλεκτρονικά ή ταχυδρομικά. Σελίδα 27

28 2 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΦΩΝ Στην παρούσα ενότητα πραγματοποιείται σύντομη περιγραφή της μακροσκοπικής εικόνας της περιοχής του Δήμου Δελφών (εξωτερικό περιβάλλον) παραθέτοντας στοιχεία σχετικά με τον πληθυσμό της περιοχής, την έδρα του ΟΤΑ, το ιστορικό, τους φυσικούς πόρους, τις τεχνικές υποδομές, τις υποδομές κοινωνικής πρόνοιας, παιδείας, αθλητισμού και πολιτισμού, την ανεργία, την εκπαίδευση, την παραγωγική δραστηριότητα της περιοχής, κλπ. Η αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης της περιοχής του Δήμου Δελφών διακρίνεται στις ακόλουθες ενότητες: Βασικά χαρακτηριστικά, χωροταξική ένταξη και διοικητική οργάνωση. Περιβάλλον και ποιότητα ζωής. Κοινωνική πολιτική, παιδεία, πολιτισμός και αθλητισμός. Τοπική οικονομία και απασχόληση. Αναπτυξιακή φυσιογνωμία της περιοχής. Στη συνέχεια ακολουθεί η περιγραφή του εσωτερικού περιβάλλοντος του Δήμου Δελφών. Αποτυπώνονται οι υπηρεσίες του Δήμου, οι ανάγκες και τα προβλήματά τους, οι δυνατότητες που μπορεί να υπάρχουν προς αξιοποίηση και εντοπίζονται τα δυνατά και αδύνατα σημεία κάθε υπηρεσίας. Γίνεται επίσης καταγραφή της στελέχωσης του Δήμου, της υλικοτεχνικής του υποδομής και των οικονομικών του δυνατοτήτων. Παράλληλα, αποτυπώνονται σε συγκριτικά διαγράμματα και πίνακες στοιχεία που αφορούν στη σημερινή λειτουργική μορφή του Δήμου και συγκρίνονται με την προβλεπόμενη εικόνα που περιγράφεται στον Οργανισμό Εσωτερικών Υπηρεσιών (ΟΕΥ) του Δήμου. Η παραπάνω καταγραφή αφορά και στα Νομικά Πρόσωπα του Δήμου Δελφών αφού σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων του Δήμου εκτελείται διαμέσου αυτών. Η αποτύπωση του εσωτερικού περιβάλλοντος του Δήμου Δελφών διακρίνεται στις ακόλουθες ενότητες: Οργάνωση και συνεργασίες. Δραστηριότητες και διαδικασίες. Ανθρώπινο δυναμικό και υλικοτεχνική υποδομή. Οικονομικά. Σελίδα 28

29 2.1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Βασικά Χαρακτηριστικά, Χωροταξική Ένταξη και Διοικητική Οργάνωση Βασικά Γεωγραφικά και Διοικητικά Χαρακτηριστικά Ο Δήμος Δελφών αποτελεί έναν από τους δύο Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Δελφών και Δωρίδας) που υπάγονται διοικητικά στο Νομό Φωκίδας τον τέταρτο ως προς την έκταση και τον πληθυσμό Νομό της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Η πόλη της Άμφισσας - έδρα του Δήμου - φιλοξενεί την έδρα της Περιφερειακής Ενότητας Φωκίδας της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και είναι ταυτόχρονα η πρωτεύουσα του Νομού Φωκίδας. Οι Δελφοί έδρα της Δημοτικής Ενότητας Δελφών αποτελούν ταυτόχρονα και την ιστορική έδρα του Δήμου. Ο Δήμος Δελφών αναπτύσσεται στο κεντρικο-ανατολικό τμήμα του Νομού Φωκίδας, καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα του Νομού, και έχει έκταση τετ.χλμ (ΕΣΥΕ Απογραφή 2001). Σε διαπεριφερειακό επίπεδο, η γεωγραφική του θέση είναι σημαντική δεδομένου ότι βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα του ηπειρωτικού χώρου της Ελλάδας, στο ιδιότυπο «πέρασμα» του ορεινού όγκου του Παρνασσού από την Ανατολική στη Δυτική Ελλάδα. Σε σχέση με την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, εκτείνεται νοτιοδυτικά του γεωγραφικού της κέντρου βάρους, ενώ τη νότια θέση κατέχει ως προς το Νομό. Συνορεύει άμεσα με το Δήμο Δωρίδας του ίδιου Νομού. Σχήμα 8: Χάρτης Νομού Φωκίδας Πηγή: Η χιλιομετρική απόσταση και η χρονο-απόσταση της πόλης της Άμφισσας από τις διοικητικές έδρες και τις μεγαλύτερες πόλεις των υπολοίπων νομών της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη παρουσιάζεται στον ακόλουθο πίνακα: Σελίδα 29

30 Πίνακας 1: Χιλιομετρικές αποστάσεις και χρονο-απόσταση Άμφισσας από μεγάλες διοικητικές έδρες Πηγή: Διοικητικές Έδρες Απόσταση (χλμ) Χρόνος (ώρες) Αθήνα 207 2,50 Λαμία 68,5 1,30 Πάτρα 100 2,15 Θεσσαλονίκη 361 4,35 Καρπενήσι 143 2,50 Λιβαδειά 69 1,20 Θήβα Εντός κύκλου ακτίνας 100 χλμ. από την πόλη της Άμφισσας συναντώνται οι πόλεις Λαμία, Λιβαδειά, Ναύπακτος και Πάτρα (της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος). Ο Δήμος προήλθε από τη διοικητική μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης του έτους 2010 (Ν.3852/2010) με διεύρυνση της εδαφικής περιοχής του πρώην Δήμου Άμφισσας, που βασικά περιελάμβανε μόνο την πόλη της Άμφισσας, ώστε να συμπεριλάβει μια μεγάλη έκταση των μικρότερων Δήμων Δεσφίνας, Γραβιάς, Παρνασσού, Καλλιέων, Ιτέας, Γαλαξιδίου και του ιστορικού Δήμου Δελφών. Ο νέος Δήμος Δελφών απαρτίζεται από οχτώ (8) Δημοτικές Ενότητες με συνολικό πληθυσμό κατοίκους, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της απογραφής της ΕΣΥΕ του Σελίδα 30

31 Σχήμα 9: Χάρτης Δημοτικών Ενοτήτων Δήμου Δελφών Πηγή:Καλλικράτης 2010 Η πολυπληθέστερη Δημοτική Ενότητα του Δήμου είναι η ΔΕ Άμφισσας η οποία αριθμεί κατοίκους (ΕΣΥΕ, 2001) συγκεντρώνοντας περίπου το 29% του συνολικού πληθυσμού του Δήμου και με πυκνότητα κατοίκησης περίπου 30 κατοίκων ανά km 2. Βρίσκεται βόρεια του Κρισαίου Πεδίου, στους πρόποδες του όρους Έλατος της Γκιώνας, ενώ ανατολικά της βρίσκεται το όρος Πρνασσός. Πίνακας 2: Πληθυσμός και έκταση ανά Δ.Ε. του Δήμου Δελφών (2001) Α/Α Δημοτική Ενότητα Πληθυσμός Έκταση (τ.χλμ.) Δήμος Δελφών Δ.Ε. Αμφίσσης Δ.Ε. Γαλαξιδίου Δ.Ε. Γραβιάς Δ.Ε. Δελφών Δ.Ε. Δεσφίνας Δ.Ε. Ιτέας Δ.Ε. Καλλιέων Δ.Ε. Παρνασσού Σελίδα 31

32 Πηγή: Απογραφή ΕΣΥΕ Σύντομη Αναδρομή της Κοινωνικό-οικονομικής Εξέλιξης της Περιοχής Κοινωνικοοικονομικά ο Δήμος Δελφών ταλαντεύεται ανάμεσα στον ημιαστικό χαρακτήρα των οικισμών της Άμφισσας και της Ιτέας με χαρακτηριστικά εμποροβιοτεχνικών πόλων σε σημεία του οδικού άξονα «Λαμία Αντίρριο», στον γεωργικό χαρακτήρα των Δημοτικών Ενοτήτων Δεσφίνας, Άμφισσας, Ιτέας, Γαλαξιδίου και κτηνοτροφικό χαρακτήρα της λοιπής υπαίθρου του Δήμου Δελφών. Όμως, η ιστορικο-αρχαιολογική έρευνα στο απώτερο παρελθόν αναδεικνύει τη μακρά ιστορία των Δελφών, της Άμφισσας και των άλλων περιοχών του Δήμου ως πόλεις με ιδιαίτερο διοικητικό ή εμπορικό και επικοινωνιακό ρόλο (Ιτέα, Γαλαξίδι, Δεσφίνα, Γραβία) στην αρχαιότητα στο Βυζάντιο και την οθωμανική περίοδο. Η ιστορική διερεύνηση της εξέλιξης του Δήμου και της ευρύτερης περιοχής, αποδεικνύει ότι η Άμφισσα και οι Δελφοί ήταν ανέκαθεν σημαντικά κέντρα, με ρόλο στην ανάπτυξη τη3 κεντρικής και όχι μόνο ενδοχώρας. Επίσης, η Αμφισσα κατείχε ανέκαθεν σημαντικό ρόλο στη διοίκηση της περιοχής και συγκέντρωνε στον ιστό της το εμπόριο, τη μεταποίηση και επαγγέλματα που χαρακτηρίζουν την αστική ανάπτυξη και εξέλιξη. Το 1833, με την ίδρυση του πρώτου νεοελληνικού κράτους, ιδρύεται ο Νομός Λοκρίδας και Φωκίδας και η επαρχία Φωκίδας με πρωτεύουσα την Άμφισσα. Κατατάσσεται εις τη «Β Τάξη των Δήμων» που αφορά ενδιάμεσους Δήμους μεταξύ και κατοίκων, ενώ η ανώτερη κατηγορία αφορά Δήμους μεταξύ και κατοίκων (Δήμος Αθηναίων). Το 1836 καταργείται ο Νομός Λοκρίδας και Φωκίδας και ιδρύεται η Διοίκηση Φωκίδας με επαρχίες τη Φωκίδα και Λοκρίδα και έδρα την Άμφισσα, που φέρει πλέον το σημερινό της όνομα. Το 1845 ιδρύεται ο Νομός Φθιώτιδας και Φωκίδας με πρωτεύουσα τη Λαμία. Η πόλη της Άμφισσας είναι παράλληλα πρωτεύουσα και της επαρχίας. Με βάση τη Στατιστική Έρευνα του 1861, που είναι η πρώτη έρευνα με σύγχρονη επιστημονική μέθοδο και αποτελεί βάση των αναλύσεων για την πρώτη περίοδο του Ελληνικού Κράτους, η επαρχία Παρνασσίδος, που συμπίπτει με το σημερινό Δήμο Δελφών, έχει κατοίκους και κατατάσσεται στους αγροτικούς Δήμους. Στο Δήμο, την περίοδο αυτή οι γεωργοί υπερτερούν, ακολουθούμενοι αμέσως από τα βιομηχανικά βιοτεχνικά επαγγέλματα, τους εργάτες και το βοηθητικό εργατικό δυναμικό. Η κατανομή του πληθυσμού ανά επαγγέλματα στην περιοχή, στην ίδια έρευνα, δείχνει τη συντριπτική υπεροχή των βιομηχανικών και βιοτεχνικών επαγγελμάτων. Ακολουθούν οι έμποροι, οι υπάλληλοι και οι επιστήμονες. Ο μαθητικός πληθυσμός της πόλης αντιπροσωπεύει ήδη την εποχή εκείνη το 25% του συνολικού πληθυσμού, ενώ οι στρατιωτικοί αντιπροσωπεύουν το 20%. Συμπερασματικά, η πρώτη επίσημη στατιστική απογραφή του 1861 δίνει την εξής εικόνα του Δήμου Δελφών 30 χρόνια μετά την ίδρυση του Νεοελληνικού Κράτους, η οποία αφορά σε ένα Δήμο αστικό, με πυρήνα τον οικισμό πόλη της Άμφισσας, διοικητικό και εμπορο-βιοτεχνικό κέντρο και κατοικία των ισχυρότερων οικονομικά πολιτών, πρωτεύουσα μίας αγροτικής περιφέρειας, στην οποία κατοικούν πλην των αγροτών, οι βιομηχανικοί βιοτεχνικοί εργάτες και όσοι παρέχουν διάφορες Σελίδα 32

33 υπηρεσίες στους κατοίκους του κέντρου. Η πόλη και ο Δήμος παρουσιάζουν αλματώδη πληθυσμιακή αύξηση μεταξύ 1835 και Με νεότερη διοικητική αναμόρφωση μετά το 1960, διασπάται ο Νομός Φθιώτιδας και Φωκίδας και η Λαμία ορίζεται πρωτεύουσα του Νομού Φθιώτιδας, ενώ η Άμφισσα ορίζεται ως πρωτεύουσα του Νομού Φωκίδας. Την περίοδο , η περιοχή της Άμφισσας γίνεται πόλος αποκεντρωτικών πολιτικών ενώ με τις αυτοδιοικητικές μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1980, η πόλη ορίζεται ως η έδρα της Νομαρχίας Φωκίδας και υποστηρίζεται από τις αντίστοιχες υποδομές στο τομέα των υπηρεσιών Θέση και Ρόλος του Δήμου στο Νομό και στην Περιφέρεια Η θέση και ο Ρόλος του Δήμου στον Εθνικό και Διαπεριφερειακό Χώρο και Σχεδιασμό Ο Δήμος Δελφών κατέχει «κομβική» θέση στον εθνικό γεωγραφικό χώρο και «κρίσιμη» θέση στο ελληνικό γεωπολιτικό χώρο και τις αναπτυξιακές πολιτικές και άξονες που ιστορικά διαμορφώνονται εντός αυτού, ιδιαίτερα κατά τα τελευταία 25 χρόνια. Γεωγραφικά ο Δήμος χωροθετείται στο «πέρασμα» από «Δύση προς Ανατολή» της Ελληνικής Χερσονήσου. Λόγω της «ικανοποιητικής» απόστασης από την Αθήνα, η ευρύτερη περιοχή του Δήμου έχει αναδειχθεί σε περιοχή υποδοχής αναπτυξιακών υποδομών «περιφερειακής ανάπτυξης» (Βιοτεχνικό Πάρκο Άμφισσας) και έχει εξασφαλίσει στην πόλη της Άμφισσας τη χωροθέτηση της Έδρας της Περιφερειακής Ενότητας Φωκίδας της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας στο πλαίσιο του Προγράμματος Καλλικράτης σύμφωνα με το Ν.3852/2010. Σήμερα, ο Δήμος Δελφών βρίσκεται «εντός» των διαπεριφερειακών αξόνων σε ευνοϊκή θέση ιδιίατερα ως προς την Αθήνα. Ο χωροταξικός σχεδιασμός και οι υπό κατασκευή μεγάλες μεταφορικές υποδομές, που αναφέρονται στον εκσυγχρονισμό της διεθνούς σιδηροδρομικής γραμμής και του σταθμού της Λαμίας καθώς και στους Οδικούς Άξονες προσπέλασης της Πάτρας και των Ιωαννίνων / Ηγουμενίτσας, που αποτελούν πύλες προς τη Δυτική και Κεντρική Μεσόγειο και τη Νότια Ευρώπη ενισχύουν σημαντικά τη θέση του Δήμου στην προγραμματική περίοδο και ολοκληρώνουν «θετικά» την ένταξή του στο διαπεριφερειακό χώρο. Στο πλαίσιο του Γ ΚΠΣ εντάχθηκαν έργα που σκοπέυουν : Στην αναβάθμιση της διεθνούς Σιδηροδρομικής γραμμής της χώρας Αθήνα Θεσσαλονίκη Ειδομένη στο τμήμα Αθήνα Λαμία / Λιανοκλάδι Δομοκός, κλπ. Στην ολοκλήρωση του σύγχρονου αυτοκινητόδρομου ΠΑΘΕ (Διευρωπαϊκό Δίκτυο) από Αθήνα έως Λαμία με την ολοκλήρωση του «Πέταλου του Μαλιακού». Στη συμπλήρωση του βασικού Διαπεριφερειακού Οδικού Δικτύου στην Κεντρική Ελλάδα με την κατασκευή του Αυτοκινητοδρόμου Κεντρικής Ελλάδας (Ε65) που διασυνδέει την Εγνατία Οδό στην περιοχή Παναγιά (στην ευρύτερη περιοχή των Ιωαννίνων) με τον ΠΑΘΕ στην άμεση περιοχή της πόλης της Λαμίας. Στην αναβάθμιση του Οδικού Άξονα Λαμία Άμφισσα Αντίρριο / Πάτρα (Διαγώνιος Κεντρικής Ελλάδας) για τη διασύνδεση Βόρειας Ελλάδας / Θεσσαλονίκης με τη νοτιοδυτική Ελλάδα / Πάτρα και της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και ιδιαίτερα της Λαμίας με την Πελοπόννησο / Δυτική Ελλάδα και την πόλη της Πάτρας. Σελίδα 33

34 Μια σειρά αναγκαίες συγκεκριμένες παρεμβάσεις πέραν των προαναφερθέντων έργων πρέπει να ενταχθούν στην Δ Προγραμματική Περίοδο, μέσω του παρόντος Επιχειρησιακού Σχεδίου και των επιχειρησιακών αναπτυξιακών σχεδίων των όμορων ΟΤΑ του Δήμου Δελφών σε συνεργασία με την Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας και την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Η θέση και ο Ρόλος του Δήμου στην Περιφέρεια Στέρεας Ελλάδας και το Σχεδιασμό της Ο Δήμος Δελφών έχει σημαντικό ρόλο στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας αφού αποτελεί δευτερεύον διαπεριφερειακό πόλο ανάπτυξης, ευρισκόμενη στο διαγώνιο άξονα Λαμία-Ιτέα/Άμφισσα-Αντίρριο-Πάτρα, ως έδρα της Περιφεριειακής Ενότητας Φωκίδας. Επιπλέον, αποτελεί Δήμο με σημαντική ενδοχώρα επιρροής στον τομέα των αστικών υπηρεσιών και του εμπορίου που καλύπτει το μεγαλύτερο τμήμα του Νομού Φωκίδας, με πληθυσμιακό ισοδύναμο που εκτιμάται σε κατοίκους (αστική περιοχή ενότητας 3 ου επιπέδου). Παράλληλα, ο Δήμος Δελφών έχει αστικό πυρήνα ένα πολεοδομικό συγκρότημα γύρω από την πόλη οικισμό της Άμφισσας και μια αστική περιοχή «καθημερινών μετακινήσεων» που εδραιώνει τα στενά όρια του Καλλικρατικού Δήμου και δημιουργεί μια αστική περιοχή «μητροπολιτικού τύπου». Το Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας προβλέπει για το Δήμο Δελφών : Την ενίσχυση του ως πολιτιστικό, μορφωτικό, τουριστικό κέντρο διεθνούς εμβέλειας με επίκεντρο το διεθνή πόλο των Δελφών. Την εξειδίκευσή του στο στρατηγικό, για την ανάπτυξη, τομέα της εξόρυξης βωξίτη και των παράπλευρων επεκτάσεών του (σύζευξη με υπηρεσίες αποκατάστασης τοπίων και έρευνα). Ειδικά ο Ελαιώνας της Άμφισσας αποτελεί βασικό στοιχείο ενότητας και προτείνεται η ενίσχυσή του ως παραγωγή. Την οργάνωση και ανάδειξη της περιοχής του Δήμου ως συμπληρωματικής υποστήριξης της ευρύτερης Λαμίας και του Καρπενησίου για μια δυναμική ανατροπή ανισσοροπιών που πιέζουν επικίνδυνα την Περιφέρεια ενώ παράλληλα η μεγάλη αξία των ειδικά προστατευόμενων περιβαλλοντικών πόρων της περιοχής επιτρέπει την θετική και αναπτυξιακή τους ένταξη υπέρ του περιφερειακού χώρου στο σύνολό του ταυτόχρονα με την απαιτούμενη προστασία. Τη λειτουργία της Ιτέας ως λιμενικού κόμβου και κέντρου παραθαλάσσιου τουρισμού Τη προσθήκη των Δελφών ως κόμβου διεθνούς τουρισμού και πολιτισμού. Την αντιμετώπιση του ορεινού χώρου ως «φυσικό απόθεμα», τη διατήρηση και προστασία των φυσικών και ανθρωπογενών στοιχείων του περιβάλλοντός του και τη διασύνδεσή του με την πόλη για αναψυχή και οικο-τουρισμό. Σχέση με το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου Το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το Δήμο Δελφών και την πόλη της Άμφισσας σε σχέση με τις επιλογές του σχεδιασμού του χώρου από το κοινοτικό στο τοπικό επίπεδο ιδίως λόγω της «θέσης» του στον διαπεριφερειακό χώρο. Το ΣΑΚΧ θέτει τρεις βασικούς στόχους της ευρωπαϊκής πολιτικής: 1. Την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Σελίδα 34

35 2. Τη διατήρηση και διαχείριση των φυσικών πόρων και της πολιτιστικής κληρονομιάς. 3. Την ισόρροπη ανταγωνιστική ικανότητα του ευρωπαϊκού χώρου. Οι τρεις αυτοί βασικοί στόχοι εξειδικεύονται στο επίπεδο της πολιτικής για το χώρο (δίκτυα, πόλεις, φυσικοί και πολιτιστικοί πόροι) στους εξής στόχους: Χωρικός προσανατολισμός των αναπτυξιακών πολιτικών και προγραμμάτων. Πολυκεντρική και ισόρροπη χωρική ανάπτυξη. Δυναμικές, ελκυστικές και ανταγωνιστικές πόλεις και περιφέρειες με υψηλές πυκνότητες. Αυτοτελείς, διαφοροποιημένες και παραγωγικές περιοχές της υπαίθρου. Προώθηση εταιρικών σχέσεων πόλης υπαίθρου. Ισότητα πρόσβασης σε υποδομές και γνώση. Συνετή διαχείριση και ανάδειξη ως στοιχείων ανάπτυξης και ιδίως αστικής ανάπτυξης της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι παραπάνω στόχοι και οι πολιτικές ενδιαφέρουν άμεσα το Δήμο Δελφών ιδιαίτερα στη νέα προγραμματική περίοδο , κατά την οποία η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας δεν αποτελεί πλέον τμήμα των περιοχών σύγκλισης (Στόχος 1). Το ενδιαφέρον αυτό συνδέεται με τις δυνατότητες χρηματοδότησης από κοινοτικούς πόρους προγραμμάτων και δράσεων που διαμορφώνονται στα πλαίσια των κοινοτικών περισσότερο παρά των εθνικών πολιτικών Περιβάλλον και Ποιότητα Ζωής Περιβάλλον Μορφολογία Εδαφικοί Πόροι Η περιοχή του Δήμου έχει έκταση τ.χλμ και γεωμορφολογικά κυριαρχείται από τις πεδινές εκτάσεις του Κρισαίου Πεδίου, την Πεδιάδα της Δεσφίνας και τις λοφώδεις, ημιορεινές και ορεινές περιοχές, που την περιβάλλουν, ιδίως στα ανατολικά. Η δε σύνθετη τοπογραφία διαμορφώνεται από τους ορεινούς όγκους της Γκιώνας, του Λιδωρικίου και του Παρνασσού που περιβάλλουν τον κάμπο της Άμφισσας, όπου αναπτύσσεται ο παραδοσιακός ελαιώνας. Η πεδιάδα της Άμφισσας διαμορφώνεται στο υψομετρικό εύρος από 0 έως 200 μέτρα και εκτείνεται στη διεύθυνση Βορράς Νότος από την πόλη της Άμφισσας έως την Ιτέα, με κυρίαρχη και παραδοσιακή χρήση την καλλιέργεια της ελιάς, με κυρίως βρώσιμες ποικιλίες. Ανατολικά της πεδιάδας της Άμφισσας ορθώνεται ο όγκος του Δυτικού Παρνασσού και των νότιων απολήξεών του. Σε όλο το ανάπτυγμα των ανατολικών πλαγιών του Παρνασσού δεν εντοπίζονται μεγάλα ρέματα, αλλά πλήθος μισγαγγειών και ρεμάτων μικρής αλλά έντονης απορροής. Οι δυτικές παρυφές του Παρνασσού με τις ανατολικές της Γκιώνας σχηματίζουν το οροπέδιο της Παρνασσίδος, με μέσο υψόμετρο τα 500 μέτρα, όπου εντοπίζεται ο οικισμός της Βίνιανης του Δ.Δ. Προσηλίου. Το όρος Γκιώνα είναι το υψηλότερο βουνό της Ρούμελης και της νότιας Ελλάδας ευρύτερα και το πέμπτο υψηλότερο στη χώρα, με την ομόνυμη κορυφή να έχει υψόμετρο μέτρα πάνω από το επίπεδο της θάλασσας. Άλλες σημαντικές κορυφές του όρους που εντοπίζονται στα όρια του Δήμου είναι η δίδυμη κορυφή της Σελίδα 35

36 «Πέρδικας» με υψόμετρα και μέτρα, ο «Προφήτης Ηλίας» με υψόμετρο μέτρα, η Τρισίλη με υψόμετρο και η Λυρίτσα με υψόμετρο 2007 μέτρα. Κυρίαρχο χαρακτηριστικό της Γκιώνας είναι οι έντονες και έως πολύ ισχυρές κλίσεις (ιδιαίτερα στα υψηλότερα τμήματά της) και οι συχνές εναλλαγές υψομέτρων, που οφείλονται στη σημαντική παρουσία ρεμάτων, λόγω των ισχυρών απορροών. Σε μερικές περιπτώσεις η δράση των απορροών σε συνδιασμό με την τοπική γεωλογία έχει ως αποτέλεσμα την δημιουργία έντονων χαραδρώσεων, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτή του φαραγγιού της Ρεκκάς ή Ρικάς. Η χαράδρα της Ρεκάς είναι η πιο αξιόλογη και εντυπωσιακή της Γκιώνας και εντοπίζεται στα Βόρεια του Δήμου. Οι πλαγιές κατά μήκος του ρέματος της Ρεκκάς παρουσίαζουν πολύ ισχυρές κλίσεις με υψομετρικές διαφορές που κυμαίνονται από 300 εώς 500 μέτρα από τα χαμηλά σημεία της χαράδρας, σχηματίζοντας ένα εντυπωσιακό τοπίο και δημιουργώντας συνθήκες που έχουν σαν αποτέλεσμα την ανάπτυξη ενδειμικών ειδών χλωρίδας και συντηρώντας αξιόλογους σε ποικιλία και μέγεθος πληθυσμούς πανίδας. Οι νότιες απολήξεις της Γκιώνας σχηματίζουν τα όρη Λιδωρικίου, το βόρειο τμήμα των οποίων οριοθετούν το Δήμο Άμφισσας, με σημαντικότερες κορυφές αυτές του «Προφήτη Ηλία» με υψόμετρο μέτρα και το «Τιχιούνι» με υψόμετρο μέτρα. Ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά του εδάφους του Δήμου είναι το μεγάλο εύρος κλίσεων που εμφανίζει. Οι τιμές των κλίσεων και ανάλογα με ανάγλυφο, κυμαίνονται από 0% έως 70%, με τις επίπεδες περιοχές (κλίσεις 0-5%) να εμφανίζονται όπως είναι λογικό στην πεδιάδα της Άμφισσας, αλλά και στα μικρού μεγέθους οροπέδια, όπως στο οροπέδιο Παρνασσίδος και στην Αγία Ευθυμία. Μέτριες κλίσεις (5-20%) εμφανίζονται τόσο στους πρόποδες των ορεινών όγκων του Δήμου, όσο και περιμετρικά των οροπεδίων και του κάμπου της Άμφισσας. Σε μεγάλο τμήμα του Δήμου εμφανίζονται ισχυρές κλίσεις (20-40%), και σε περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο των 300 μέτρων. Απότομες κλίσεις (40-60%) χαρακτηρίζουν το μεγαλύτερο μέρος των περιοχών με υψόμετρο πάνω από 800 μέτρα στους ορεινούς όγκους της Γκιώνας και του Παρνασσού, ενώ στις κορυφές της Γκιώνας υπάρχουν περιοχές με απόκρυμνες κλίσεις (60%<). Γενικά παρατηρείται ότι οι πλαγιές του Δυτικού Παρνασσού παρουσιάζουν στο μεγαλύτερο μέρος τους μέτριες και ισχυρές κλίσεις, ενώ οι πλαγιές της Γκιώνας είναι πιο απότομες και με πολυπλοκότερο ανάγλυφο (μεγάλες χαραδρώσεις, διάσελλα, κλπ). Από γεωλογική άποψη η περιοχή αποτελείται κυρίως από αργιλικές και λοιπές λεπτομερείς αποθέσεις που αποτελούνται από άμμους, αργίλους και ερυθρογαίες προερχόμενες από την αποσάθρωση των Μειοπλειοκαινικών σχηματισμών και το πάχος τους δεν ξεπερνά τα 10 μ. Το ανάγλυφο του Δήμου είναι πεδινό κυρίως στο νότιο τμήμα του και έντονα ορεινό στο βόρειο-δυτικό και νοτιο-ανατολικό τμήμα του. Η πόλη της Άμφισσας και έδρα του Δημου αναπτύσσεται στους πρόποδες του βουνού Έλατος της Γκιώνας. Σύμφωνα με την κατανομή του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων σε ζώνες «ορεινότητας» ή «πεδινότητας» προκύπτει ότι τα ποσοστά που κατέχει κάθε μια κατηγορία χρήσεων γης είναι τα ακόλουθα: Σελίδα 36

37 Σχήμα 10: Χάρτης υψομετρικών ζωνών Πηγή: Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο Δ. Άμφισσας (Α Φάση), 2008 Εδαφολογία Τα εδάφη στα πεδινά της περιοχής του Δήμου είναι προσχωσιγενή από τις φερτές ύλες των γύρω ρεμάτων (Γατσοπνίχτης, Σκίτσα και Κουλοβατιανός). Στις λοφώδεις περιοχές, το έδαφος είναι αυτόχθονο και προέρχεται από αποσάθρωση ασβεστολιθικών πετρωμάτων ή φλύσχη. Στην περιοχή των παράλιων του Δήμου τα εδάφη είναι βεβαρημένα με άλατα λόγω της θάλασσας. Γενικά τα εδάφη στα πεδινά είναι ιδιαίτερα γόνιμα. Το πεδινό τμήμα της Λεκάνης βρίσκεται στη ζώνη της ελιάς, τυπικά μεσογειακό με υγρό και ψυχρό χειμώνα και θερμό και ξηρό καλοκαίρι. Καλύπτεται κατά κανόνα από εντατικές καλλιέργειες μόνιμες, αροτραίες και κηπευτικά. Οι εκτάσεις είναι κατά κανόνα αρδευόμενες (τεχνητή βροχή, με στάγδην ή επιφανειακή άρδευση). Στα ημιορεινά και ορεινά καταγράφονται εκτεταμένοι βοσκότοποι πρόσφοροι για εκτατική κτηνοτροφία. Κλιματολογικές Συνθήκες Το κλίμα στην περιοχή της έδρας του Δήμου αλλά και των Δημοτικών Ενοτήτων Δεσφίνας, Ιτέας και Γαλαξιδίου είναι μεσογειακό και ήπιο με σχετικά πολλές και ραγδαίες βροχοπτώσεις από τον Οκτώβριο έως τον Μάρτιο. Οι μέσες θερμοκρασίες κυμαίνονται από 7,3 ο C (Ιανουάριο μήνα) έως 27,8 ο C (Ιούνιο μήνα). Οι άνεμοι που επικρατούν είναι οι βόρειοι και βορειο-δυτικοί. Αντίθετα στις ΔΕ Γραβιάς, Παρνασσού και Καλλιέων το κλίμα χαρακτηρίζεται γενικά υπομεσογειακό με υποξηρικά ψυχρά χαρακτηριστικά με δριμείς χειμώνες και δροσερά καλοκαίρια. Στι ψηλότερες περιοχές της Γκιώνας και του Παρνασσού το Σελίδα 37

38 κλίμα είναι αλπικό, ψυχρό (υπο-αξηρικό) με πολύ δριμείς χειμώνες και πολλές ημέρες χιονοκάλυψης. Οι μέσες θερμοκρασίες κυμαίνονται από 3,2 ο C (Ιανουάριο μήνα) έως 24,5 ο C (Ιούνιο μήνα) (πηγή https://fokida.stereahellas.gr). Σε ό,τι αφορά στις τοπικές κλιματολογικές συνθήκες (μικροκλίμα), υπάρχουν σοβαρές αποκλίσεις με παράμετρο το υψόμετρο, τον προσανατολισμό και την εγγύτητα στη θάλασσα των υπο-περιοχών. Το καλύτερο μικροκλίμα στις αστικές περιοχές παρατηρείται στις πεδινές ΔΕ του Δήμου με χαμηλό υψόμετρο. Ορυχεία Κοιτάσματα Ο Δήμος διαθέτει τα μεγαλύτερα κοιτάσματα βωξίτη της χώρας ( περίπου το 70%) και από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης. Η συμβολή της εξορυκτικής δραστηριότητας στην τοπική οικονομία περιορίζεται αποκλειστικά στην δημιουργία θέσεων απασχόλησης για τον τοπικό πληθυσμό, συμβολή η οποία σταδιακά μειώθηκε. Η παρατηρούμενη δραστική μείωση της απασχόλησης στον τομέα την τελευταία δεκαετία οφείλεται στην υιοθέτηση, από την εταιρεία που εκμεταλλεύεται τα κοιτάσματα βωξίτη, σύγχρονων μεθόδων παραγωγής που οδήγησαν στην απώλεια θέσεων εργασίας με δυσμενείς κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις στην περιοχή και ειδικότερα στην ευρύτερη περιοχή της Ιτέας και Άμφισσας. Ταυτόχρονα δε, εντοπίζονται και μια σειρά από επιπτώσεις : Σεισμικότητα Εξαφάνιση τμημάτων βλάστησης και ρήξη της συνέχειας των βιοτόπων Σημαντικής όχλησης δραστηριότητα (εκρήξεις, διέλευση βαρέων οχημάτων) Απόρριψη άχρηστων υλικών σε εξαντλημένα νταμάρια Αλλοίωση του τοπίου σε μορφή και χρώμα Η γένεση σεισμών στην περιοχή χαρακτηρίζεται από επιφανειακούς σεισμούς, μέσου εστιακού βάθους έως 10 Km, οι οποίοι, συνδέονται με την τεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου και ειδικότερα, με το ιδιαίτερο γεωτεκτονικό καθεστώς εξέλιξης και της κίνησης του Λιθοσφαιρικών πλακών του «Ελληνικού Τόξου». Στην ευρύτερη περιοχή, έχουν διαπιστωθεί τρεις σεισμικές ζώνες: 1 η : Κατά μήκος του Βόρειου ευβοϊκού κόλπου 2 η : Το ανατολικό τμήμα του κορινθιακού κόλπου 3 η : Το Βόρειο τμήμα του νότιου ευβοϊκού κόλπου έως το κόλπο των αλκυονίδων, και διεύθυνση Ανατολική Δυτική. Σύμφωνα με τον Αντισεισμικό Κανονισμό, (ΕΑΚ 2000) και τις τροποποιήσεις του 2003, η ευρύτερη περιοχή της Άμφισσας, εντάσσεται, στην κατηγορία ΙΙ, στο Χάρτη Σεισμικής Επικινδυνότητας, στην οποία αντιστοιχεί σεισμική επιτάχυνση εδάφους, [Α= α x g], με α=0,24. Η ιστορία καταστροφών στην ευρύτερη περιοχή διερεύνησης παρουσιάζει χαμηλή συχνότητα, με μεγάλη σχετικά περίοδο επανάληψης, με την διαφορά ότι τα φαινόμενα και οι ζημιές από σεισμούς που έχουν καταγραφεί είναι μεγάλης έντασης και όπου πιθανά οφείλονται σε κινήσεις που συσχετίζονται με τη 3 η και την 1 η Σεισμική Ζώνη. Συμπερασματικά, αναμένεται σχετικά μικρός αριθμός ισχυρών σεισμών με μέγεθος που μπορεί να φθάσει και το 7. Το γεω-τεκτονικό καθεστώς σχηματισμών και η αλληλουχία αυτών, είναι στις περισσότερες περιπτώσεις επισφαλές για την ασφάλεια Σελίδα 38

39 των κατασκευών και κυρίως για εκείνες για τις οποίες δεν έχουν ληφθεί υπόψη αντισεισμικές παράμετροι σχεδιασμού. Γενικότερα όμως, το γεγονός ότι στην περιοχή οι σεισμοί εμφανίζουν μεγάλη περίοδο επανάληψης, είναι ιδιαίτερα σημαντικό, λόγω της έμμεσης επικινδυνότητας στην ασφάλεια των κατασκευών η οποία μπορεί να προκύψει από την επανάπαυση ως προς το κίνδυνο και να οδηγήσει στη χαλάρωση του αντισεισμικού σχεδιασμού των νέων και της αντισεισμικής θωράκισης των υφιστάμενων κατασκευών. Επιφανειακά και Υπόγεια Νερά Υδάτινοι Πόροι Η θέση του Δήμου εμφανίζει ιδιαιτερότητες ως προς την υδρογραφία και τα υδρολογικά χαρακτηριστικά του. Σύμφωνα με τη διαίρεση υδατικών διαμερισμάτων του Ν.1739/87 ο Δήμος ανήκει στο υδατικό διαμέρισμα Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας και μάλιστα αποτελεί το Δυτικό όριο με το υδατικό διαμέρισμα Δυτικής Ελλάδας. Ουσιαστικά η οροσειρά της Γκιώνας αποτελεί το όριο των δύο υδατικών διαμερισμάτων και αυτό δημιουργεί ιδιαίτερες συνθήκες καθώς ενώ η Γκίωνα εμφανίζει σημαντικές τιμές κατακρύμνισης, οι μεγαλύτερες απορροές παρουσιάζονται στο Δυτικό τμήμα της. Το υδατικό διαμέρισμα Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας υποδιαιρείται σε επιμέρους υδρολογικές λεκάνες, που αποτελούν αυτόνομα υδρολογικά συστήματα. Ο Δήμος Δελφών στο σύνολό του εντοπίζεται στην υδρολογική λεκάνη Άμφισσας- Ιτέας. Ο υδροκρίτης της λεκάνης διαμορφώνεται δυτικά από την οροσειρά της Γκιώνας, βόρεια από τη συνάντηση των ορεινών όγκων της Γκιώνας και του Παρνασσού και ανατολικά από την κορυφογραμμή του Παρνασσού. Η υδρολογική λεκάνη δομείται από ανθρακικούς σχηματισμούς της ζώνης Παρνασσού Γκιώνας. Οι σχηματισμοί αυτοί ευνοούν τη δημιουργία αξιόλογων καρστικών συστημάτων. Οι νεότερες αποθέσεις όμως που εντοπίζονται κυρίως στην πεδιάδα της Άμφισσας, χαρακτηρίζονται από περιορισμένη υδροφορία. Επιπλέον στο σύστημα περιλαμβάνεται και το κοκκώδες υδροφόρο σύστημα της λεκάνης της Άμφισσας, το οποίο πιθανόν να επιτρέπει θαλάσσιες προσβολές της υπόγειας υδροφορίας κατά μήκος του παραλιακού μετώπου. Η συνολική απορροή στην υδρολογική λεκάνη Άμφισσας Ιτέας κυμαίνεται από 370 έως 300 στο σύστημα Γκιώνας και από 300 έως 240 στο σύστημα Δυτικού Παρνασσού και λεκάνης Άμφισσας. Η υπερετήσια βροχόπτωση κυμαίνεται από 1200 έως 800 χιλιοστά στο σύστημα Γκιώνας Παρνασσού και από 600 έως 800 χιλιοστά στο πεδινό τμήμα και στα νότια όρη Λιδωρικίου. Αντίστοιχα η ισοδύναμη σε χιλιοστά υπερετήσια απορροή κυμαίνεται από 850 έως 600 χιλιοστά στο σύστημα της Γκιώνας Παρνασσού και από 600 έως 400 χιλιοστά στο υπόλοιπο σύστημα. Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως στην υδρολογική λεκάνη Άμφισσας Ιτέας εμφανίζονται εκτεταμένα καρστικά συστήματα. Το καρστικό σύστημα Γκιώνας Παρνασσού αποτελείται από ιουρασικούς ασβεστόλιθους, ενώ εντοπίζονται εκτεταμένοι, μεγάλης δυναμικότητας υδροφόροι ορίζοντες σε πορώδεις σχηματισμούς (τεταρτογενή πετρώματα, αμμο χαλικώδεις και ποταμοχειμαρώδεις αποθέσεις) στο ανατολικό τμήμα της πεδιάδας της Άμφισσας. Παράλληλα όμως στο δυτικό τμήμα της πεδιάδας της Άμφισσας κύριο χαρακτηριστικό είναι η ύπαρξη χαμηλής υδροφορίας λόγω εμφάνισης φλύσχη και φλυσχοειδών σχηματισμών. Σύστημα ποταμών Σελίδα 39

40 Εντός της υδρολογικής λεκάνης το υδρογραφικό δίκτυο που αναπτύσσεται χαρακτηρίζεται από την μη ύπαρξη σημαντικού μεγέθους επιφανειακών απορροών, αποτέλεσμα των περιορισμένων κατακριμνήσεων. Στη λεκάνη δεσπόζει ο ποταμός Σκίτσας, ο οποίος αναφέρεται από την αρχαιότητα με αυτό το όνομα και ο οποίος συγκεντρώνει σχεδόν το σύνολο των απορροών από την ανατολική Γκιώνα και τον Παρνασσό και που καταλήγει στον κόλπο της Ιτέας. Οι κυριότεροι τροφοδότες του Υλαίθου είναι τα ρέματα Σκίτσα (που συγκεντρώνει απορροές από την Βόρεια Γκιώνα, όπως από το ρέμα της Ρεκάς), ο Γατοπνίχτης (που διέρχεται από την πόλη της Άμφισσας) και το Γλογκιρόρεμα. Από τον Παρνασσό καταλήγουν στον Ύλαιθο τα ρέματα Αρκουδόρεμα, Κακαβόρεμα και Καλοβατιανό ρέμα. Άλλα σημαντικά ρέματα είναι το Κακόρεμα, το Καλόρεμα και το ρέμα Σκλατσωτά. Όλα τα παραπάνω αποτελούν χειμάρους και ρέματα περιοδικής κατά βάση ροής, τα οποία επειδή διέρχονται από κατά κύριο λόγο καρστικούς σχηματισμούς, εμπλουτίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα κατά τη ροή τους, οποία καταλήγει μειωμένη στους βασικούς αποδέκτες. Έτσι τους καλοκαιρινούς μήνες είναι συχνό το φαινόμενο η ροή στον βασικότερο αποδέκτη, τον ποταμό Σκίτσα να είναι εξαιρετικά μειωμένη έως μηδαμινή. Χλωρίδα Πανίδα Οικοσυστήματα / Κατάσταση και Προστασία Οικοσυστήματα Δικτύου Φύση 2000 (NATURA 2000) Όπως αναφέρθηκε και προηγούμενα, εντός του Δήμου Δελφών εντοπίζονται τμήματα τεσσάρων περιοχών που έχουν ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000, τμήμα του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού αλλά και ένας αριθμός άλλων ειδικών περιοχών και οικοσυστημάτων. Συγκεντρωτικά στοιχεία των περιοχών παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα: Πίνακας 3: Πίνακας προστατευόμενων περιοχών του Δ. Δελφών Είδος προστασίας/τόπου Ονομασία Κωδικός Κατηγορία Έκταση σύνολο (Ha) Άλλα στοιχεία Natura 2000 Όρος Γκιώνας GR ΕΖΔ ,82 ΦΕΚ 60Α / Natura 2000 Όρη Βαρδούσια GR ΕΖΔ ,53 ΦΕΚ 60Α / Natura 2000 Natura 2000 Natura 2000 Παραλιακή Ζώνη- από Νάυπακτο έως Ιτέα Νοτιοανατολικός Παρνασσός Εθνικός Δρυμός Παρνασσού Δάσος Τιθορέας Κορυφές Όρους Γκιώνα, Χαράδρα Ρεκά, Λαζόρεμα και Βαθιά Λάκκα GR ΕΖΔ ,68 ΦΕΚ 60Α / GR ΕΖΔ ,57 ΦΕΚ 60Α / GR ΖΕΠ ,14 ΦΕΚ 60Α / Natura 2000 Όρος Βαρδούσια GR ΖΕΠ ,15 ΦΕΚ 60Α / Natura 2000 Ευρύτερη Περιοχή Γαλαξιδίου GR ΖΕΠ ,27 ΦΕΚ 60Α / Natura 2000 Όρος Παρνασσός GR ΖΕΠ ΦΕΚ 60Α Σελίδα 40

41 Είδος προστασίας/τόπου Καταφύγιο Άγριας Ζωής Καταφύγιο Άγριας Ζωής Ελεγχόμενη κυνηγετική περιοχή Ονομασία Κωδικός Κατηγορία Έκταση σύνολο (Ha) Ρικάς Γουρλομύτα Γκίωνα (Προσηλίου) Δασικό σύμπλεγμα ΝΑ Γκιώνας (Βουνιχώρας Άμφισσας Αγίας Ευθυμίας) ΕΚΠ Παρνασσίδας K344 K358 Καταφύγιο ΆγριαςΖωής Καταφύγιο ΆγριαςΖωής Ελεγχόμενη κυνηγετική περιοχή Άλλα στοιχεία / ,00 ΦΕΚ 528 Β / ,00 ΦΕΚ 305 Β /86 ΦΕΚ 168 Β / Στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου εντοπίζονται δύο κύρια οικοσυστήματα: το ορεινό οικοσύστημα της Γκιώνας και το οικοσύστημα του Παρνασσού. Η Γκιώνα θεωρείται ως το πιο σημαντικό ορεινό οικοσύστημα της Κεντρικής Ελλάδας και ένα από τα πέντε σημαντικότερα της χώρας εξαιτίας της σημαντικής παρουσίας ενδημικών ειδών χλωρίδας, της πολύ αξιόλογης ορνιθοπανίδας (αποτελεί Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά της Ελλάδας), της παρουσίας του μεγαλύτερου κοπαδιού αγριόγιδου (Rupicapra rupicapra) στην Ελλάδα, της μόνιμης παρουσίας του λύκου (Canis lupus) και την ύπαρξη των νοτιότατων πληθυσμών ζαρκαδιού. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο ευρύτερο οικοσύστημα εντάσσεται και το ορεινό σύμπλεγμα των νότιων απολήξεων του όρους Γκιώνα με τα όρη Λιδωρικίου, με τα οποία οικολογικά αποτελούν μια ενιαία ενότητα. Η αυξημένη οικολογική αξία της Γκιώνας οδήγησε στον καθορισμό διάφορων περιοχών προστασίας. Έτσι στην Γκιώνα εντοπίζονται περιοχές του δικτύου Natura 2000 (ένας Τόπος Κοινοτικής Σημασίας και μία Ζώνη Ειδικής Προστασίας της Ορνιθοπανίδας), το καταφύγιο Άγριας Ζωής Ρικάς Γουρλομύτα - Γκίωνα ενώ στα πλαίσια του προγράμματος καταγραφής βιοτόπων Corine biotops έχει καταγραφεί ο βιότοπος Κορυφές Όρους Γκίωνα, χαράδρα Ρεκάς, Λαζόρεμα, Βαθειά Λάκκα με τον κωδικό AG , ο οποίος περιλαμβάνεται στην περιοχή Natura 2000 Όρος Γκιώνα. Το οικοσύστημα της Γκιώνας είναι σε άμεση επαφή τόσο με το σημαντικό οικοσύστημα της Οίτης όσο και με αυτό του Παρνασσού. Τμήμα του ορεινού όγκου του Παρνασσού περιλαμβάνει τμήματα 2 περιοχών Natura 2000 (ένας Τόπος Κοινοτικής Σημασίας και μια Ζώνη Ειδικής Προστασίας της Ορνιθοπανίδας τα όρια της οποίας ταυτίζονται με τον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού) και τμήμα του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού. Το οικοσύστημα του Παρνασσού περιλαμβάνει πολύ σημαντικά ενδιαιτήματα για αρπακτικά πουλιά ενώ εμφανίζει και αξιόλογα ενδημικά χαρακτηριστικά ως προς την χλωρίδα. Για το λόγο αυτό στο πρόγραμμα καταγραφής βιοτόπων Corine προσδιορίσθηκε και καταγράφηκαν αναλυτικά τα είδη που διαβιούν ο βιότοπος Νότιος και Ανατολικός Παρνασσός με τον κωδικό AG , που περιλαμβάνεται στον σύνθετο (complex) βιότοπο Corine Όρος Παρνασσός με τον κωδικό AG Τέλος σαν ξεχωριστό οικοσύστημα θα μπορούσε να αναγνωρισθεί και ο ελαιώνας της Άμφισσας, δεδομένου ότι λόγω της έκτασης που καταλαμβάνει αλλά και των χαρακτηριστικών που διαθέτει (μονοκαλλιέργεια, συνεχόμενη έκταση χωρίς παρεμβολές άλλων χρήσεων, μικρής έντασης καλλιέργεια) περιλαμβάνει πεδινά ενδιαιτήματα, κυρίως για μικρά σπονδυλωτά και ορνιθοπανίδα. Προστατευόμενες περιοχές Σελίδα 41

42 Περιοχές Natura 2000 Όρος Γκιώνα ( GR ) Αποτελεί Τόπο Κοινοτικής Σημασίας που έχει συνολική έκταση ,8 εκταρίων. Σύμφωνα με την τεκμηρίωση της περιοχής διαθέτει μεγάλη οικολογική αξία λόγω της ύπαρξης σημαντικού αριθμού ενδημικών και σπάνιων φυτών, ιδιαίτερα στους βραχώδεις σχηματισμούς των κορυφών και στις ορθοπλαγιές των χαραδρών. Ειδικότερα χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία της κεφαλληνιακής ελάτης (abies cephalonica), που εκτείνεται από τα 800 έως τα 1800 μέτρα, ενώ σε χαμηλότερα υψόμετρα συναντώνται σχηματισμοί αείφυλλων πλατύφυλλων με κυριαρχία του πουρναριού (Quercus coccifera) και κέδρων (Juniperus oxycedrus). Επιπλέον τοπικά εντοπίζονται άτομα ή συγκεντρώσεις ατόμων χνοώδους δρυός (Quercus pubescens) και οστριών (Ostrya carpinifolia) ενώ κατά μήκος των σημαντικών υδρογραφικών σχηματισμών εντοπίζονται μικροί σχηματισμοί από πλατάνια (Platanus orientalis) και ιτιές (Salix alba). Μετά τη ζώνη της κεφαλληνιακής ελάτης και σε μεγαλύτερα υψόμετρα συναντώνται στεπώδη χορτολίβαδα με αραιή φυτοκάλυψη αλλά και με συχνούς σχηματισμούς αρκεύθων (κέδρων) με σημαντική παρουσία του υποείδους Juniperus communis ssp. alpina αλλά και ποικιλία από θάμνους και πόες, ενώ στους βραχώδεις σχηματισμούς και στις σάρες εντοπίζονται βραχόφιλες φυτοκοινωνίες με σύνθεση που ποικίλει ανάλογα με το υψόμετρο. Ο έντονος ενδημισμός που χαρακτηρίζει τη Γκιώνα έχει σαν αποτέλεσμα να έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον 40 ενδημικά είδη χλωρίδας από τα οποία 5 αποτελούν ενδημικά είδη της Δ. Ασίας που η εξάπλωσή τους φτάνει μέχρι την Ελλάδα, 13 αποτελούν ενδημικά είδη της Ηπειρωτικής Ελλάδας, 14 αποτελούν ενδημικά είδη της Κεντρικής και Νότιας Ελλάδας, 10 αποτελούν ενδημικά είδη των βουνών της Κεντρικής Ελλάδας και 2 ενδημούν αποκλειστικά στη Γκιώνα (Arenaria gionae, Potentilla kionaea). Σημαντική επίσης ήταν η ανακάλυψη του Solenanthus stamineum ενός φυτού που θεωρείτο προς εξαφάνιση από την Ευρώπη. Αντίστοιχα η ποικιλία και η η ποιότητα της κατάστασης της πανίδας της Γκιώνας χαρακτηρίζεται ως εξαιρετικά αξιόλογη. Εκτός από τη σπονδυλωτή ορνιθοπανίδα για την οποία θα γίνει ιδιαίτερη μνεία, εντοπίζονται τρία είδη του Παραρτήματος ΙΙ της Οδηγίας 92/43/EEC αλλά και δεκατέσσερα Άλλα και Ελληνικά Σημαντικά Είδη. Συγκεκριμένα ο λύκος Canis lupus ζει στις βόρειες δασοσκεπείς περιοχές της Γκιώνας και οριοθετείται σε ένα ενδιαίτημα που περιλαμβάνει τα βουνά της ανατολικής κεντρικής Ελλάδας και την οροσειρά της Πίνδου. Επιπλέον το αγρίογιδο Rupicapra rupicapra εμφανίζεται στις βραχώδεις πλαγιές της αλπικής και υποαλπικής ζώνης σε σημαντικούς πληθυσμούς, με τη Γκιώνα να αποτελεί ένα από τα 10 βουνά της κεντρικής και βόρειας Ελλάδας που το είδος αυτό ζει. Στην Γκιώνα επίσης υπάρχει ο νοτιότατος πληθυσμός ζαρκαδιού Capreolus capreolus, το οποίο είναι απειλούμενο ελληνικό είδος. Άλλα σημαντικά σπονδυλωτά (με βάση τη σπανιότητα και την τρωτότητά τους είναι η σαύρα Podarcis erhardii livadiaca (ενδημικό είδος της κεντρικής Ελλάδας και της Πελοποννήσου), το αγριογούρουνο Sus scrofa, ο κρικοπόντικας Apodemus flavicollis, ο σκίουρος Sciurus vulgaris, η νυφίτσα Mustela nivalis, ο σκαπτοπόντικας Microtus nivalis, ο φρύνος Bufo viridis, το ασινόφιδο Coronella austriaca. Όρος Βαρδούσια (GR ) Τα Βαρδούσια είναι ένας μεγάλος ορεινός όγκος και, ίσως ένας από τούς πιο όμορφους της ελληνικής φύσης με ανάγλυφο ιδιαίτερα σκληρό. Έχει άγριες και απότομες κορφές που είναι γνωστές για την ομορφιά τους και την δυσκολία τους. Γεωγραφικά χωρίζεται σε τρία συγκροτήματα. Το βόρειο που είναι ομαλό με κορφές (Μεγάλη Χούνη 2286, Σινάνι 2059). Το Νότιο που περιλαμβάνει και την κορφή Σελίδα 42

43 Κόρακας 2495 την ψηλότερη των Βαρδουσίων και το Δυτικό κομμάτι που είναι ένα σύνολο απόκρημνων κορφών (Πυραμίδα 2350, Αλογόραχη 2270 κλπ) που δημιουργεί έντονο ορειβατικό ενδιαφέρον μια και η ανάβαση σε πολλά σημεία είναι αρκετά δύσκολη και περιλαμβάνει και πολλά αναρριχητικά πεδία. Η κύρια πρόσβαση στα Βαρδούσια γίνεται από το χωριό Άνω Μουσουνιτσα (Αθ. Διάκος). Απ το χωριό ξεκινά μονοπάτι που βγάζει αριστερά από το ύψωμα του Προφήτη Ηλία και καταλήγει στο διάσελο Σταυρός (3 ώρες περίπου). Υπάρχει βέβαια και οδικός δρόμος (χωματόδρομος) που καταλήγει στο σημείο αυτό και μάλιστα φθάνει και στα καταφύγια.. Η πορεία μέχρι το διάσελο είναι αρκετά εύκολη και από το διάσελο βλέπεις σχεδόν όλον τον όγκο του βουνού μια και στο σημείο αυτό ξεκινούν τα Μουσουνίτσικα λιβάδια που τα όρια τους φθάνουν έως τα καταφύγια. Αν τώρα απο το διάσελο ακολουθήσουμε νότια πορεία περπατώντας στο λιβάδι και περίπου σε μια ώρα φθάνουμε στα δύο καταφύγια του βουνού. Από το ύψος του δεύτερου καταφυγίου ακριβώς ανατολικά του ξεκινάει το μονοπάτι που θα σε βγάλει πάνω στο βουνό. Η αρχή του μονοπατιού είναι οροθετημένη. Το μονοπάτι σκαρφαλώνει μια σάρα κι καταλήγει στο πέρασμα Πόρτες (1 ώρα περίπου έντονη ανηφόρα). Μπροστά σου βρίσκεται ο Μέγας Κάμπος ένα λιβάδι που σε οδηγεί σε τρεις κορφές. Περίπου σε μισή ώρα από το σημείο αυτό καταλήγεις στην κορφή Κόρακα. Κορυφές Όρους Γκιώνα, Χαράδρα Ρεκά, Λαζόρεμα και Βαθιά Λάκκα ( GR ) Η περιοχή περικλείεται σχεδόν εξολοκλήρου από την περιοχή Όρος Γκιώνα (GR ) και έχει συνολική έκταση Ha και είναι υποπεριοχή της Σημαντικής Περιοχής για τα Πουλία της Ελλάδας (ΣΠΠΕ) με κωδικό GR106 που έχει συνολική έκταση Ha. Οι τύποι των ενδιαιτημάτων που εντοπίζονται ποικίλουν ανάλογα με την υψομετρική ζώνη. Υπάρχουν επομένως περιορισμένες εκτάσεις μακίας βλάστησης (σκληρόφυλλοι θάμνοι, πουρνάρια, κέδρα, κλπ), δάση και δασικές εκτάσεις (κυρίως κεφαλληνιακής ελάτης), αλπικά λιβάδια (ποολίβαδα υποαλπικά και μεσόφιλα) αλλά και βραχώδεις περιοχές (βράχοι, λιθώνες, σάρες). Οι τύποι και ο συνδυασμός των ενδιαιτημάτων συμβάλλουν στο να αποτελεί σημαντική περιοχή για αρπακτικά και αλπικά είδη. Μάλιστα στα αναπαραγόμενα είδη περιλαμβάνονται 4 από τα 10 είδη που στην Ευρώπη κατά αναπαραγωγική περίοδο περιορίζονται στην υψηλή ορεινή διάπλαση. Τα σημαντικότερα είδη ορνιθοπανίδας που εντοπίζονται (κυρίως επιδημητικά) είναι ο γυπαετός (Gypaetus barbatus) η κοκκινοκαλιακούδα (Pyrrhocorax pyrrhocorax), η κιτρινοκαλιακούδα (Pyrrhocorax graculus), ο γαλαζοκότσυφας (Monticola solitarius), ο χιονοψάλτης (Prunella collaris), ο βραχοτσοπανάκος (Sitta neumayer), ο χιονόστρουθος (Montifringilla nivalis), η σβαρνίστρα (Tichodroma muraria) και ο κλειδωνάς (Parus lugubris). Παραλιακή Ζώνη από Ναύπακτο έως Ιτέα ( GR ) Η περιοχή περιλαμβάνει την παραλιακή από τη Ναύπακτο έως την Ιτέα συνολικού εμβαδού Ha. Στη ζώνη γενικά εναλλάσσονται απόκρημνες ακτές με μικρές προσχωματικές πεδιάδες και η βλάστηση χαρακτηρίζεται από εκτεταμένους σχηματισμούς κέδρων (άρκευθος η φοινικική Juniperus phoenica) και δενδρωειδούς γαλατσίδας (Euphorbia dendroides) σε πολύ καλή οικολογική ποιότητα αλλά και φυτοκοινότητες χαμηλής μακκίας βλάστησης (κυρίως πουρναριού Quercus coccifera) και ασφάκας (Phlomis fruticosa). Μεγάλο τμήμα της εντός Δήμου έκτασης καταλαμβάνεται από σημαντικές εγκαταστάσεις απόθεσης, αποθήκευσης και φορτωεκφόρτωσης μεταλλευμάτων βωξίτη, που έχουν σημαντική επίπτωση στο τοπίο και στο φυσικό περιβάλλον (εναπόθεση κόκκινης σκόνης, ηχορύπανση, κ.α.). Νοτιοανατολικός Παρνασσός Εθνικός Δρυμός Παρνασσού Δάσος Τιθορέας ( GR ) Σελίδα 43

44 Η περιοχή περιλαμβάνει μια έκταση Ha και εκτείνεται στους νομούς Φωκίδας, Βοιωτίας και Φθιώτιδας. Εντός των ορίων της περιλαμβάνεται ο Εθνικός Δρυμός Παρνασσού. Εντός των διοικητικών ορίων της ΔΕ Άμφισσας περιλαμβάνεται έκταση 1.764,17 Ha, που αφορούν τμήμα του Νοτιοανατολικού Παρνασσού και του Εθνικού Δρυμού Παρνασσού. Σύμφωνα με την τεκμηρίωση η αξία της περιοχής προσδιορίζεται από την οικολογική και αισθητική ποιότητα των φυσικών της στοιχείων και της βιοποικιλότητά της. Διατηρείται μια μεγάλη ποικιλία τύπων βλάστησης περιλαμβάνοντας τύπους οικοτόπων ειδικής προτεραιότητας λόγω σπανιότητας, ενδημισμού ή τρωτότητας. Εντός του Δήμου εντοπίζονται κυρίως οικότοποι μακκίας βλάστησης (ψευδομακκί, δασώδεις φυτοκοινωνίες με Juniperus foetidissima) και ορεινά και μεσογειακά χέρσα εδάφη με ακανθώδεις θάμνους. Επιπλέον εντοπίζονται μικρές περιοχές με δάση με Olea και Ceratonia αλλά και περιοχές απογυμνωμένων εδαφών (ασβεστολιθικά βράχια με απόκρημνες κλίσεις). Εθνικός Δρυμός Παρνασσού ( GR ) Η περιοχή περιλαμβάνει τον θεσμοθετημένο από 1938 Εθνικό Δρυμό Παρνασσού. Ο Εθνικός Δρυμός διαθέτει πυρήνα έκτασης 3513 Ha που δεν περιλαμβάνει τις υψηλότερες κορυφές του βουνού και ταυτίζεται με το όριο της Ζώνη Ειδικής Προστασίας της Ορνιθοπανίδας (SPA), με το επικρατές δασικό είδος να είναι η κεφαλληνιακή ελάτη, που διαμορφώνει εκτεταμένες αμιγείς συστάδες, ενώ κατά περιοχές το δάσος διακόπτεται από μικρά η μεγαλύτερα διάκενα που καλύπτονται από θάμνους. Η περιοχή είναι υψηλής οικολογικής και αισθητικής αξίας κυρίως λόγω της βιοποικιλότητάς της, στην οποία εξέχουσα θέση καταλαμβάνουν τα σπάνια είδη ορνιθοπανίδας, όπως είδη αρπακτικών, δρυοκολάπτες και αλπικών πτηνών. Ειδικότερα δύο είδη περιλαμβάνονται στο Εθνικό Κόκκινο Βιβλίο, τα Columba oenas (Φασσοπερίστερο) και Coturnix coturnix (Ορτύκι). Επίσης δύο είδη θηλαστικών, τα Dryomis nitedula (Δενδρομυωξός) και Spalax leucodon (Μικροτυφλοπόντικας), περιλαμβάνονται στο Εθνικό Κόκκινο Βιβλίο. Επιπλέον 4 είδη θηλαστικών, 2 αμφίβια, 2 ερπετά, 1 ασπόνδυλο και 1 φυτό είναι καταχωρημένα στο Παράρτημα ΙΙ της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Χαρακτηριστικό της βιοιποικιλότητας της περιοχής είναι η ύπαρξη 82 ειδών ασπόνδυλων (πολλά από τα οποία είναι ενδημικά) και 93 ενδημικων φυτών. Καταφύγια Άγριας Ζωής Καταφύγιο Άγριας Ζωής Ρικάς Γουρλομύτα Γκίωνα (Προσηλίου) Η περιοχή περιλαμβάνει τις κορυφές της Γκιώνας και τη χαράδρα της Ρεκάς και θεσμοθετήθηκε με το ΦΕΚ 528 Β/ Εφάπτεται και με το καταφύγιο άγριας ζωής Λευκαδιτίου (Συκέας) που ανήκει στο Δήμο Δωρίδας και δρουν ως ενιαία ενότητα προστασίας της σπάνιας ορνιθοπανίδας της περιοχής. Διοικητικά το καταφύγιο άγριας ζωής Ρικάς Γουρλομύτα Γκίωνα (Προσηλίου) αποτελεί αρμοδιότητα του Δασαρχείου Άμφισσας. Έχει συνολική έκταση 3300 Ha. Καταφύγιο Άγριας Ζωής Δασικό σύμπλεγμα ΝΑ Γκιώνας (Βουνιχώρας Άμφισσας Αγίας Ευθυμίας) Η περιοχή περιλαμβάνει τις ΝΑ απολήξεις της Γκιώνας και τις κορυφές των Όρεων Λιδωρικίου και θεσμοθετήθηκε με το ΦΕΚ 305 Β/ Διοικητικά το καταφύγιο αποτελεί αρμοδιότητα του Δασαρχείου Άμφισσας. Έχει συνολική έκταση Ha, όλα εντός του Δήμου Άμφισσας. Ελεγχόμενη Κυνηγετική Περιοχή Παρνασσίδας Η Ε.Κ.Π. Παρνασσίδας θεσμοθετήθηκε με την 260/ απόφαση του Περιφ. Δ/ντή Φωκίδας, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 168/ τεύχος Β. Τμήμα της Σελίδα 44

45 Ε Κ Τ Α Σ Η Φ Ε Ι Σ Α Ε Κ Τ Α Σ Η Α Π Ο Γ Ρ Α - Φ Η Κ Ε Χ Α Ν Ι Κ Ο Β Ι Ο Μ Η - Χ Α Ν Ι Κ Ο Β Ρ Α Χ Ω , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Δ Η Σ Α Π Ο Γ Ρ Α , , , , , , , , , , , , , , , , , 1 6 2, , 3 3 8, Φ Ε Ι Σ Α Σ Υ Ν Ο Λ Ο Υ Τ Η Σ Ε Κ Τ Α Σ Η Σ * Χ Α Ν Ι Κ Ο Β Ι Ο Μ Η - Χ Α Ν Ι Κ Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΦΩΝ βρίσκεται εντός των Δ.Ε. Γραβιάς και Καλλιέων και αποτελεί μία από τις 8 θεσμοθετημένες Ελεγχόμενες Κυνηγετικές Περιοχές της Ελλάδας. Τη διαχείρηση της περιοχής κάνει το Δασαρχείο Άμφισσας, το οποίο κάθε χρόνο εκδίδει το πρόγραμμα θήρας με τα επιτρεπόμενα είδη και αριθμούς ζώων που μπορούν να θηρεύθούν και με αντίστοιχη τιμολόγησή τους. Επίσης από το Δασαρχείο Άμφισσας εκδίδονται οι άδειες θήρας στην Ε.Κ.Π. Παρνασσίδας. Χλωρίδα ΩΔΙΚΟ ΟΝΟΜΑ ΝΟΜΟΥ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΕΚΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ ΕΚΤΑΣΗ ΔΑΣΟΥΣ ΛΟΙΠΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ % ΠΟΥ ΑΠΟΓΡΑ- ΒΙΟΜΗ- ΜΗ ΣΥΝΟΛΟ ΒΟΣΚΟ- Τ Ο Π Ο Σ ΑΓΡΟΙ ΓΥΜΝΗ ΑΣΤΙΚΗ ΥΔΑΤΑ Ε Λ Η ΜΗ ΕΚΤΑΣΗ ΔΑΣΟΥΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΒΙΟΜΗ- ΜΗ ΣΥΝΟΛΟ 07 ΝΟΜΟΣ ΦΩΚΙΔΟΣ 05 ΝΟΜΟΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ 52 ΝΟΜΟΣ ΔΡΑΜΑΣ 72 ΝΟΜΟΣ ΞΑΝΘΗΣ 64 ΝΟΜΟΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ 55 ΝΟΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 23 ΝΟΜΟΣ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ 84 ΝΟΜΟΣ ΣΑΜΟΥ 06 ΝΟΜΟΣ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ 33 ΝΟΜΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 51 ΝΟΜΟΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ 43 ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ 12 ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ 15 ΝΟΜΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ 73 ΝΟΜΟΣ ΡΟΔΟΠΗΣ 59 ΝΟΜΟΣ ΠΕΛΛΗΣ 85 ΝΟΜΟΣ ΧΙΟΥ 04 ΝΟΜΟΣ ΕΥΒΟΙΑΣ 01 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ 13 ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΙΑΣ 44 ΝΟΜΟΣ ΤΡΙΚΑΛΩΝ 21 ΝΟΜΟΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ 61 ΝΟΜΟΣ ΠΙΕΡΙΑΣ 31 ΝΟΜΟΣ ΑΡΤΗΣ 16 ΝΟΜΟΣ ΛΑΚΩΝΙΑΣ 32 ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ 34 ΝΟΜΟΣ ΠΡΕΒΕΖΗΣ 56 ΝΟΜΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 11 ΝΟΜΟΣ ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ 03 ΝΟΜΟΣ ΒΟΙΩΤΙΑΣ 83 ΝΟΜΟΣ ΛΕΣΒΟΥ A1 ΣΥΝΟΛΟ ΑΤΤΙΚΗΣ 62 ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ 81 ΝΟΜΟΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ 53 ΝΟΜΟΣ ΗΜΑΘΙΑΣ 71 ΝΟΜΟΣ ΕΒΡΟΥ 58 ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ 17 ΝΟΜΟΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ 42 ΝΟΜΟΣ ΛΑΡΙΣΗΣ 63 ΝΟΜΟΣ ΦΛΩΡΙΝΗΣ 54 ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 94 ΝΟΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ 14 ΝΟΜΟΣ ΗΛΕΙΑΣ 41 ΝΟΜΟΣ ΚΑΡΔΙΤΣΗΣ 57 ΝΟΜΟΣ ΚΙΛΚΙΣ 93 ΝΟΜΟΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ 24 ΝΟΜΟΣ ΛΕΥΚΑΔΟΣ 82 ΝΟΜΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ 92 ΝΟΜΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ 91 ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 22 ΝΟΜΟΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΧΩΡΑΣ Η βλάστηση Στην περιοχή του Δήμου Δελφών είναι τυπική και αντιπροσωπευτική της Νότιας Ελλάδας. Τη χαρακτηρίζει η μεγάλη φυσικότητα, η ποικιλότητα, αλλά και ο ενδημισμός ειδών της χλωρίδας. Εξετάζοντας την κατακόρυφη διαβάθμισή της, η περιοχή του Δήμου βρίσκεται στον πρώτο από τους πέντε χαρακτηριστικούς ορόφους της, τον θερμό μεσογειακό, όπου κυριαρχούν οι πολύχρωμες μέσα στον ετήσιο κύκλο διαπλάσεις φρυγάνων με κυριαρχία της δενδρογαλατσίδας (Euphorbia dendroides) και της ασφάκας αλλά και των φθινοπωρινών κυκλάμινων, των κρόκων και της πικροδάφνης. Στο γόνιμο προσχωματικό έδαφός στα νότια του Δήμου καλλιεργούνται αμπέλια κηπευτικά, εσπεριδοειδή και φυσικά ο παλαιότερος ελαιώνας της Ελλάδας, ο ελαιώνας της Άμφισσας. Από τις νότιες παρυφές της Γκιώνας, το τοπίο αλλάζει. Ημιορεινή ζώνη, άνυδρος πετρώδης βοσκότοπος που έχει τη δική του ομορφιά. Γέρικα, μοναχικά πουρνάρια με δενδρώδη κώμη ατάκτως φυτρωμένα στον χώρο μαζί με γκορτσιές και αμυγδαλιές. Οι τύποι βλάστησης που συναντώνται στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου Δελφών είναι: Κυρίως πρινώνες, στις θερμότερες θέσεις (κάτω από τις νότιες πλαγιές προς τον Κρισσαίο κόλπο). Σελίδα 45

46 Ορεινά και λοφώδη οικοσυστήματα με δάση, θαμνώνες και λιβάδια που εντοπίζονται στους ορεινούς όγκους γύρω από την κοιλάδα του Κρισαίου πεδίου. Πεδινές εκτάσεις με εντατικές καλλιέργειες που εντοπίζονται κυρίως στις ποτάμιες και παραποτάμιες περιοχές. Ζώνες διαβάθμισης καλλιεργούμενων εκτάσεων και φυσικής βλάστησης που εντοπίζονται μεταξύ των δύο προηγουμένων κατηγοριών (κυρίως ημιορεινές μέχρι μέτρα). Τον Κρισσαίο Κόλπο (παράκτια βλάστηση). Πανίδα Η ευρύτερη περιοχή έχει μια μεγάλη ποικιλία θηλαστικών, (συνολικά έχουν καταγραφεί πάνω από 35 είδη), με πιο σημαντική την παρουσία της Βίδρας, που γίνεται όλο και πιο σπάνια στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη. Επίσης, υπάρχουν πολλά είδη νυχτερίδων, λαγοί, αγριόγατοι, σκίουροι, ασβοί, λύκοι και πολλά άλλα είδη που βρίσκουν καταφύγιο στα παραπόταμια δάση, στις ρεματιές, στους θαμνότοπους, στις καλλιέργειες και αλλού. Στο πέρασμα του χρόνου τα περισσότερα από τα πουλιά που συναντούσε κανείς στην περιοχή εξέλειψαν. Παρ όλα αυτά μέσα στην πόλη συναντάμε «δεκαοκτούρες» και κιρκινέζια και στην ευρύτερη περιοχή τρυποφράκτες, ψαρόνια, κοτσύφια, τσίχλες, κάργιες, σπουργίτια, τσώνια κ.ά. Εποχιακά οι αγριόπαπιες στα αποδημητικά τους ταξίδια σταματούν στο βάθος του κόλπου της Ιτέας. Μεγάλη ποικιλία εμφανίζουν εδώ τα ερπετά και τα αμφίβια (συνολικά πάνω από 35 είδη) που ζουν σε όλους τους τύπους ενδιαιτημάτων της περιοχής, όπως θαμνώνες, καλλιέργειες, παραποτάμια δάση, κλπ. Στο ακρωτήρι Τρίπορι, μεταξύ Ιτέας - Γαλαξιδίου, η καρστική διάβρωση δημιούργησε καθίζηση της γης. Σχηματίστηκε δολίνη, σπήλαια και κοκκινωπά κάθετα βράχια, κατάλληλο δηλαδή βιότοπο για βραχόπουλα. Εκεί φωλιάζουν κάργιες, ασπροκώλες, γαλαζοκότσυφες και βραχοτσοπανάκοι. Στα καθαρά νερά του κόλπου ενδημούν οστρακοειδή (μύδια, στρείδια, γυαλιστερές, φούσκες κ.ά.), εχινόδερμα (αχινοί, αστερίες), μαλάκια (σουπιές, καλαμάρια, χταπόδια) και πλήθος ψαριών (κουτσομούρες, γαύροι, τσιπούρες, σπάροι, ροφοί, χέλια, ξιφίες, μπαρμπούνια, κέφαλοι, λιθρίνια, συναγρίδες, μπακαλιάροι, γαλέοι, σαργοί, σφυρίδες κ.ά.). Ρινοδέλφινα διέρχονται συχνά ανοιχτά των ακτών, όπως και σκυλόψαρα που ακολουθούν τα διερχόμενα πλοία. Πιέσεις Ρύπανση Κορεσμός Από την περιγραφή που έχει προηγηθεί προκύπτει ότι το Φυσικό Περιβάλλον του Δήμου Δελφών σε γενικές γραμμές βρίσκεται σε αρκετά καλή έως πολύ καλή κατάσταση. Υφίστανται όμως ανθρωπογενείς δραστηριότητες οι οποίες επηρεάζουν σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό τα φυσικά οικοσυστήματα. Οι βασικότερες πηγές ρύπανσης εστιάζονται στον δευτερογενή και τριτογενή τομέα της οικονομικής δραστηριότητας. Εντοπίζοντας τις βασικότερες πιέσεις προς το φυσικό περιβάλλον πρέπει να αναφερθεί κατ' αρχήν η εξορυκτική δραστηριότητα, κυρίως μεταλλευμάτων βωξίτη, η οποία αποτελεί μία από τις βασικότερες πηγές εισοδήματος της περιοχής, έχει όμως και επιπτώσεις στα αβιοτικά και βιοτικά χαρακτηριστικά της περιοχής. Οι επιπτώσεις εντοπίζονται κυρίως στην αλλοίωση του τοπίου από ενεργούς και ανενεργούς Σελίδα 46

47 χώρους εξόρυξης (επιφανειακούς ή υπόγειους), στη διάνοιξη δρόμων εντός δασικών εκτάσεων, στη εξορυκτική δραστηριότητα εντός προστατευόμενων περιοχών με πιθανές επιπτώσεις στη χλωρίδα της περιοχής αλλά και στον περιορισμό ή την κατάτμηση ενδιαιτημάτων ειδών πανίδας. Ένα από τα βασικότερα προβλήματα είναι η παραγωγή σκόνης και μικροσωματιδίων τόσο κατά την φορτοεκφόρτωση, όσο κυρίως κατά τη μεταφορά των υλικών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της ύπαρξης χώρων αποθήκευσης και φορτοεκφόρτωσης βωξίτη στο μύχο του όρμου της Ιτέας, εντός περιοχής Natura 2000, που εκτός από την οπτική ρύπανση δημιουργεί και προβλήματα αυξήμενων συγκεντρώσεων μικροσωματιδίων και σκόνης στην ευρύτερη περιοχή. Επιπλέον σημαντικό ζήτημα αποτελεί και η διαχείριση των αδρανών υπολειμμάτων της εξόρυξης, ο όγκος των οποίων είναι σημαντικός και οι χώροι απόθεσής τους αλλοιώνουν το τοπίο. Η απουσία Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Διαχειριστικών Μελετών και Φορέα Διαχείρισης για τις περισσότερες περιοχές Natura 2000 που εντοπίζονται στο Δήμο Άμφισσας (Όρος Γκιώνα, Παραλιακή Ζώνη από Ναύπακτο έως Ιτέα, Κορυφές Όρους Γκιώνα, Χαράδρα Ρεκά, Λαζόρεμα και Βαθιά Λάκκα) αποτελεί σημαντική έλλειψη καθώς μόνο μέσω αυτών μπορεί να ρυθμιστεί και ελεγχθεί η επίπτωση των εξορυκτικών και άλλων ανθρωπογενών δραστηριοτήτων εντός των περιοχών αυτών και να διαμορφωθεί το πλαίσιο συνύπαρξης της εξορυκτικής δραστηριότητας με τις υφιστάμενες και προγραμματιζόμενες χρήσεις και δραστηριότητες στις ίδιες περιοχές. Οι υπόλοιπες δραστηριότητες του δευτερογενή τομέα δεν ασκούν σημαντικές πιέσεις στο φυσικό περιβάλλον της περιοχής, λόγω τις μικρής ανάπτυξης και έντασης λειτουργίας. Δεδομένης όμως της ευαισθησίας ορισμένων οικοσυστημάτων η λειτουργία ορισμένων βιοτεχνικών μονάδων (τυροκομεία, ελαιουργεία) μπορεί να απολέσει επιβαρυντικό παράγοντα, κυρίως στα υδατορέματα της περιοχής. Μέχρι σήμερα δεν έχουν αναφερθεί σημαντικά προβλήματα ρύπανσης από κατάλοιπα τέτοιων δραστηριοτήτων. Σε ότι αφορά τον πρωτογενή τομέα της παραγωγής, η φθίνουσα πορεία του έχει ως αποτέλεσμα τις περιορισμένες επιπτώσεις στα φυσικά οικοσυστήματα. Ειδικότερα η μείωση της κτηνοτροφικής δραστηριότητας μείωσε τις πιέσεις προς τα δασικά οικοσυστήματα, χωρίς όμως αυτές να εκλείψουν. Έτσι παλαιότερα διαμορφωμένοι βοσκότοποι εξυπηρετούν πλήρως τις υφιστάμενες ανάγκες τις νομαδικής κτηνοτροφίας και δεν παρουσιάζονται φαινόμενα μείωσης της δασοκάλυψης λόγω βόσκησης. Ζητήματα προκύπτουν από τη λειτουργία οργανομένων μονάδων βοοτροφείας και χοιροτροφείας κυρίως, καθώς τα ζωικά απόβλητα από αυτού του είδους τις μονάδες πρέπει να υφίστανται συγκεκριμένη επεξεργασία πριν από τη διάθεσή τους στο περιβάλλον, κυρίως για την προστασία του υδροφόρου ορίζοντα. Η μικρή παρουσία τέτοιων μονάδων και η μικρή δυναμικότητά τους έχει σαν αποτέλεσμνα να μην υφίστανται αξιοσημείωτα προβλήματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν πρέπει να ελέγχονται και μετά το στάδιο των σχετικών αδειοδοτήσεων οι περιβαλλοντικοί όροι λειτουργίας τους. Σε ότι αφορά τη γεωργική παραγωγή, η μονοκαλλιέργεια της ελιάς σε συνδυασμό με το προστατευτικό πλαίσιο του Παραδοσιακού Ελαιώνα της Άμφισσας, που περιορίζει σε σημαντικό βαθμό τη χρήση χημικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, έχει σαν αποτέλεσμα τη σχεδόν μηδαμινή επιβάρυνση του εδάφους. Έτσι δεν εμφανίζονται φαινόμενα νιτρορύπανσης ενώ περιορισμένη είναι και η επιβάρυνση του υδροφόρου ορίζοντα. Συμπληρωματικά σε αυτά λειτουργεί και η Ζώνη Οικιστικού Ελέγχου προστασίας του αρχαιολογικού χώρου των Δελφών και του ευρύτερου Δελφικού Τοπίου, καθώς ο περιορισμός της δόμησης, ειδικά στη περιοχή απολύτου Σελίδα 47

48 προστασίας (ζώνη Α Δελφικού Τοπίου) εκτός από την προστασία του τοπίου του ελαιώνα, διαφυλάσσει τον κάμπο της Αμφισσας από έργα και δραστηριότητες που μπορεί να είχαν επιπτώσεις και στις άλλες συνιστώσες των φυσικών συστημάτων (έδαφος, υπόγεια και επιφανειακά ύδατα, κ.α.). Σημαντική παράμετρος αποτελεί για την ευρύτερη περιοχή αλλά και για το Δήμο Δελφών η διαχείριση των απορριμμάτων και των λυμάτων που παράγονται από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Η καθυστέρηση χωροθέτησης και κατασκευής του ΧΥΤΑ της 11ης Διαχειριστικής Ενότητας της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, που ουσιαστικά είναι ο νομός Φωκίδας, δημιούργησε σημαντικά προβλήματα τόσο σε σχέση με τις υποχρεώσεις της Ελλάδας με βάση την κοινοτική νομοθεσία, όσο κυρίως με την ουσία της ορθής διαχείρισης των αστικών απορριμμάτων. Αυτή τη στιγμή λειτουργεί ένας Χώρος Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Απορριμμάτων εντός του Δήμου στη θέση «Σπαρτόλακκα», ενώ έχουν σταματήσει να χρησιμοποιούνται και έχει προγραμματισθεί η αποκατάσταση άλλων τεσσάρων ΧΑΔΑ σε διάφορες θέσεις του Δήμου. Η χωροθέτηση του ΧΥΤΑ στη θέση «Βάρτος» Ελαιώνα, δεν πρόκειται να καλύψει τις προδιαγραφές για τη δημιουργία μιας σύγχρονης εγκατάστασης για τη διάθεση απορριμμάτων. Σε αυτό ίσως συμβάλλει και το πρόγραμμα ανακύκλωσης υλικών, το οποίο εφαρμόζει ο Δήμος Δελφών. Η επιτυχής λειτουργία του προγράμματος αυτού θα δώσει τη δυνατότητα αφενός να γίνει ορθολογικότερη διαχείρηση των απορριμμάτων και αφετέρου θα αυξήσει το χρόνο ζωής του χώρου τελικής διάθεσης, καθώς θα μειωθεί σημαντικά ο όγκος των απορριμμάτων που θα οδηγούνται εκεί και συνεπώς ο χώρος διάθεσης θα αποκτήσει το χαρακτήρα Χώρου Υγειονομικής Ταφής Υπολοιμάτων (ΧΥΤΥ). Ο Δήμος Δελφών διαθέτει Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων δυναμικότητας κατοίκων και τελικός αποδέκτης η λίμνη καθίζησης από όπου τα νερά οδηγούνται για άρδευση στον ελαιώνα. Έχουν αναφερθεί προβλήματα στη λειτουργία της ΕΕΛ, (υπολειτουργία, υψηλο ρυπαντικό φορτίο στα επεξεργασμένα λύματα κ.α.). Η προγραμματισμένη εκπόνηση μελέτης και ο εκσυγχρονισμός της λειτουργίας της ΕΕΛ έτσι ώστε τα επεξεργασμένα λύματα να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την άρδευση του ελαιώνα, καθώς συχνά λόγω των προβλημάτων λειτουργίας της ΕΕΛ, τα λύματα οδηγούντα με σχετικά αυξημένα ρυπαντικά φορτία μέσω ανοιχτών αγωγών και του υφιστάμενου υδρογραφικού δικτύου στον Κορινθιακό κόλπο δεν είναι αρκετή να δεχτεί τον όγκο των αποριμμάτων του νεου Δήμου. Οι υπόλοιποι οικισμοί του Δήμου, πλην της Άμφισσας, δε διαθέτουν δίκτυο αποχέτευσης, δεν είναι συνδεδεμένοι με την ΕΕΛ και εξυπηρετούνται με βόθρους. Πολεοδομική Οργάνωση της Περιοχής του Δήμου Δελφών Δ.Ε. Άμφισσας Η αναφορά στην πόλη της Άμφισσας έδρα του Δήμου - σήμερα υπερβαίνει την πόλη της Άμφισσας του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Ν.1337/83 (της περιόδου της ΕΠΑ 83-87), και εντάσσει τον οικισμό του Αγίου Γεωργίου που αποτελεί ένα «οικιστικό συνεχές». Η παλιά πόλη της Άμφισσας οριοθετείται νότια από την ΕΟ Λαμία-Πάτρα, νοτιοδυτικά από το Γενικό Νοσοκομείο Άμφισσας και βόρεια από τους λόφους του Κρισσαίου πεδίου. Αναπτύσσεται κυρίως κατά τον άξονα Δύση Ανατολή ανάμεσα στους δύο προαναφερθέντες λόφους και βρίσκεται στη γραμμή επικοινωνίας με τη Λαμία, τη Λιβαδειά και την Πάτρα. Σελίδα 48

49 Ο ιστός της πόλης φαίνεται «αυθόρμητος», είναι ωστόσο ανεπτυγμένος με το διοικητικό και εμπορικό του κέντρο εστιασμένο στις ιστορικές «πλατείες» Κεχαγιά, Σιμόπουλου, Ησαία και την ιδιόρρυθμη περιοχή της Χάρμαινας. Η πόλη αναπτύσσεται «χωρίς σχέδιο» αλλά με κατευθυντήριους άξονες κάποιους βασικούς δρόμους (Γιδόγιαννου,Μαχαίρα και Πανουργία), που εξυπηρετούν την κίνηση στο κέντρο. Οι μετακινήσεις περιφερειακά της πόλης εξυπηρετούνται μέσω της οδού Υλαίθου και της Λεωφόρου Καραμανλή. Οικιστική ενότητα οικισμών Αγίου Γεωργίου Αγίου Κωνσταντίνου Σερνικακίου- Ελαιώνος Πρόκειται για οικισμούς που ανήκουν στην κεντρική οικιστική ενότητα του Δήμου που λειτουργούν σταδιακά ως προάστια του πολεοδομικού συγκροτήματος της Άμφισσας. Οικισμός Δροσοχωρίου Αφορά σε οικισμό της ανατολικής οικιστικής ενότητας της ΔΕ Άμφισσας ο οποίος ουσιαστικά κατοικείται μόνο τους θερινούς μήνες. Οι περισσότεροι από τους κατοίκους του έχουν μετεγκατασταθεί στη συνοικία Δροσοχώρι της Άμφισσας. Οικιστική ενότητα οικισμών Προσήλιου-Βίνιανης-Μοναστηρίου Αφορά σε ενότητα οικισμών της βόρειας οικιστικής ενότητας της ΔΕ Άμφισσας αλληλοτροφοδοτούμενων. Ο οικισμός του Μοναστηρίου δημιουργήθηκε γύρο από την Ιερά Μονή βυζαντινών χρόνων της Κοίμησης της Θεοτόκου (Παναγίας Τριβολούς) η οποία βρίσκεται ένα περίπου χιλιόμετρο βορειοδυτικά του οικισμού Προσηλίου σε υψόμετρο 1000 μέτρα. Ο οικισμός δημιουργήθηκε το 1975 και αποτελείται από εξοχικές κατοικίες των κατοίκων του Προσηλίου και της Αμφισσας. Δ.Ε. Ιτέας Η Ιτέα βρίσκεται νότια της Άμφισσας, βορειοδυτικά του Γαλαξιδίου και νοτιοδυτικά των Δελφών. Διαθέτει άρτιο ρυμοτομικό, κατά το Ιπποδάμειο σύστημα, σχέδιο που εκπονήθηκε το 1885 από το Γεώργιο Χριστοφόρου - το σχέδιο του 1830 (του Ανδρ.Κάλανδρου) αφορούσε μόνο μικρό μέρος και όχι ολόκληρη τη περιοχή της σημερινής πόλης με αποτέλεσμα να επιτρέψει την άνετη εξάπλωση του οικισμού και της δημιουργίας της σύγχρονης πόλης. Οι δρόμοι της είναι ασφαλτοστρωμένοι και εξυπηρετούν ικανοποιητικά τις ανάγκες της πόλης και την κίνηση των κάθε λογής τροχοφόρων -ποδηλάτων - η ύπαρξη ποδηλατοδρόμων είναι πραγματική, μοτοσικλετών και αυτοκινήτων. Διαθέτει μεγάλη και σύγχρονη μαρίνα δυναμικότητας ελλιμενισμού 250 σκαφών. Οικισμός Κίρρας Οικισμός χτισμένος στο βάθος του Κρισσαίου κόλπου, μιας εσοχής του Κορινθιακού κόλπου, εκτείνεται μαζί με τη γειτονική Ιτέα, κατά μήκος του παραθαλάσσιου χώρου της ομώνυμης κοιλάδας- του Κρισσαίου πεδίου. Οικισμός Τριταίας Οικισμός χωρίς ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στο οικιστικό του περιβάλλον, είναι χτισμένος στον οδικό άξονα του επαρχιακού δικτύου Ιτέα-Αγία Ευθυμία σε υψόμετρο 80 μέτρων. Δ.Ε. Γραβιάς Η ΔΕ Γραβιάς καταλαμβάνει το βορειοανατολικό τμήμα του Δήμου Δελφών. Το μεγαλύτερο τμήμα της περιλαμβάνει ημιορεινές περιοχές αλλά και ορεινές που ανήκουν στους ορεινούς όγκους του Παρνασσού και της Γκιώνας. Μοιράζεται τμήμα Σελίδα 49

50 του εύφορου λεκανοπεδίου του Κηφισσού με την ΔΕ Παρνασσού και το Δήμο Αμφίκλειας-Ελάτειας με τις οποίες συνορεύει στα βόρεια και ανατολικά. Τιμής ένεκεν ήταν πρωτεύουσα του ομώνυμου Δήμου 897 κατοίκων. Κείται στο άκρο εύφορης πεδιάδας στο 33 χλμ. Άμφισσας Λαμίας. Αξιοθέατα της περιοχής είναι το ιστορικό Χάνι της Γραβιάς, η προτομή του Οδυσσέα Ανδρούτσου, το ποτάμι Χαινίτσα και το μοναστήρι της Πανάσσαρης χρισμένο το 1517 μ.χ. όπου έγινε και η ομώνυμη μάχη. Καθεδρικός ναός ο Αγ. Αθανάσιος. Οικιστική ενότητα οικισμών Καστελλιών Αποστολιάς Η ενότητα οικισμών Καστελλιών-Αποστολιάς (παλαιότερα κάτω Κάνιανη) βρίσκονται στους πρόποδες της Οίτης βορειοδυτικά της Γραβιάς και σε υψόμετρο 520μ. Η προηγούμενη ονομασία του χωριού Αποστολιάς ήταν Κάτω Κάνιανη. Αποστολιάς ονομάστηκε από τον Ναό των Αγίων Αποστόλων που υπήρξε ο πρώτος ναός του χωριού και πολιούχος του. Στον ίδιο ναό οφείλεται και η ονομασία του χειμάρρου "Αποστολιάς" που διέρχεται έξω από το χωριό. Τα Καστέλλια είναι ένα μεγάλο σε έκταση χωριό, 689 κατοίκων, κέντρο διάβασης ορειβατών προς το όρος Γκίωνα, χτίστηκε την περίοδο της Φραγκοκρατίας και βρίσκεται δυτικά της Γραβιάς σε υψόμετρο 500 μ. Τα διασχίζει ο ποταμός Πίνδος χωρίζοντάς τα σε δύο συνοικίες. Καθεδρικός ναός των Καστελλίων είναι ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Παρεκκλήσια του χωριού είναι η Κοίμησης της Θεοτόκου και ο Άγιος Αθανάσιος. Λίγα χλμ. Έξω από το χωριό συναντάμε το θέρετρο «Χανι του Ζαγκανά» Οικισμός Βάργιανης Η Βάργιανη μικρό παραδοσιακό και γραφικό χωριό Νότια της Γραβιάς, χτισμένο σε πλαγιά του Παρνασσού και σε υψόμετρο 900 μ. Οικισμός Μαριολάτας Η Μαριολάτα βρίσκεται σε υψόμετρο 380 μ. ανατολικά της Γραβιάς, έχει ευρύ ορίζοντα και γραφικές τοποθεσίες. Στον κοντινό λόφο σώζονται τα ερείπια της δωρικής πόλης Βόιον. Οικιστική ενότητα οικισμών Σκλήθρου-Οινοχωρίου-Καλοσκοπής Σε υψόμετρο 800 μέτρων έως και 1040 συναντούμε με τη σειρά Σκλήθρο, Οινοχώρι και Καλοσκοπή - τρία πανέμορφα μικρά χωριά της περιοχής. Το Σκλήθρο μικρό χωριό χτισμένο σε υψόμετρο 800 μ. στις κατάφυτες από βελανιδιές βουνοπλαγιές της Οίτης. Αμέσως μετά το Οινοχώρι (Πάνω Κάνιανη) μικρό χωριό, σε υψόμετρο 900 μ., με φυσικές ομορφιές και δροσερές πηγές. Και τέλος η Καλοσκοπή (Κουκουβίστα) ένα όμορφο παραθεριστικό κέντρο σε υψόμετρο 1040 μ. βόρεια της Γκιώνας με καταπληκτική θέα (γι' αυτό ονομάστηκε Καλοσκοπή), άφθονα πηγαία νερά με υγιεινό κλίμα και ωραία τοπία, ιδεώδης χώρος για καλοκαιρινές και χειμερινές διακοπές. Δ.Ε. Γαλαξειδίου Ιστορική παραλιακή κωμόπολη της Φωκίδας που βρίσκεται στη βόρεια ακτή του Κορινθιακού κόλπου, στο ΝΑ τμήμα του Νομού Φωκίδας και κατέχει τη δυτική εσοχή του Κρισσαίου κόλπου, σε μέσο σταθμικό υψομέτρου 10 μέτρων, έκτασης στρεμμάτων. Οικισμός Αγίων Πάντων Σελίδα 50

51 Μικρό παραλιακό χωριό, δυτικά του Γαλαξειδιού και σε απόσταση 12 χλμ. Αποτελείται από τρεις οικισμούς, τον ανατολικό, τον Δυτικό και τον παραλιακό.έχει έκταση στρέμματα και μέσο σταθμικό υψομέτρου τα 56 μέτρα. Οικιστική Ενότητα οικισμών Πεντεορίων και Βουνιχώρας Τα Πεντεόρια είναι χωριό που βρίσκεται στους πρόποδες της Γκιώνας με πλούσια ιστορία που ξεκινά από την περίοδο των Πελασγών. Η ονομασία τους οφείλεται στο γεγονός πως συνορεύουν με πέντε κοινότητες. Η τοποθεσία του χωριού ευνοεί το συνδυασμό του βουνού με τη θάλασσα. Βορειότερα συναντούμε τη Βουνιχώρα, χτισμένη σε 720 τ.μ υψόμετρο στους πρόποδες της Γκιώνας που περιστοιχίζεται από τα βουνά της Τούρλας και του Παπαδάκου. Το χωριό βρίσκεται κοντά το Γαλαξίδι και στην πρωτεύουσα του Δήμου Δελφών, την Άμφισσα, 11 χμ & 14 αντίστοιχα. Δ.Ε. Δελφών Οι Δελφοί, με πληθυσμό 1500 κατοίκων, είναι ένα από τα ωραιότερα και επιβλητικότερα τοπία της Ελλάδας. Ο ομφαλός της Γης, σύμφωνα με την αρχαία παράδοση. Μετά τις ανασκαφές του 1892 η νέα πόλη των Δελφών είναι χτισμένη στην πλαγιά του δυτικού Παρνασσού. Οικισμός Χρισσού Το Χρισσό αποτελεί οικισμό της Δ.Ε. Δελφών. Η μετεξέλιξη της αρχαίας Κρίσσας και του ομώνυμου δήμου που βρίσκεται στη ρίζα του Παρνασσού, λίγα μόλις μέτρα υψηλότερα από τον υπεραιωνόβιο ελαιώνα της Άμφισσας που αποτελεί και τη φυσική γεωγραφική του συνέχεια. Δ.Ε. Δεσφίνας Η Δ.Ε. Δεσφίνας βρίσκεται στο νοτιοανατολικό τμήμα της Φωκίδας και καταλαμβάνει μια έκταση στρ. όπου εκτείνεται μεταξύ της Βοιωτίας, του Κορινθιακού κόλπου και των Δ.Ε. Ιτέας και Δελφών της Π.Ε. Φωκίδας. Η Δ.Ε. Δεσφίνας συμπεριλαμβάνει στα όρια της δέκα οικισμούς ('Aγιο Ανδρέα, 'Aγιο Νικόλαο, Βάλτο, 'Aγιο Μηνά, Μακριά Μαλλιά, Μονή Τιμίου Προδρόμου, Ποταμοί, Πρόσακος, Στενός, Συκιά). Βρίσκεται στις πλαγιές του λόφου Προφήτης Ηλίας σε υψόμετρο 680μ. και χωρίζεται από τον Παρνασσό από τη χαράδρα των Δελφών καθώς εκτείνεται μέχρι τον Κορινθιακό Κόλπο. Η Δεσφίνα απέχει 16 χιλιόμετρα από την Αντίκυρα της Βοιωτίας όσο και από το Δίστομο και 18 χιλιόμετρα από την Ιτέα Φωκίδας. Δ.Ε. Καλλιέων Η Δ.Ε. Καλλιέων είναι μια περιοχή με καθαρά ορεινά χαρακτηριστικά που την συνθέτουν οι ορεινοί όγκοι της Γκιώνας, των Βαρδουσίων και της Οίτης, μέρος των οποίων ανήκει στα διοικητικά όρια της Δ.Ε, καθώς επίσης τα μεγάλα ελατοδάση και οι πολλές πηγές, τα νερά των οποίων στην συνέχεια δημιουργούν τον ποταμό Μόρνο. Βρίσκεται βορειοανατολικά του Νομού Φωκίδας, καταλαμβάνει έκταση στρέμματα και ο πληθυσμός ανέρχεται σε κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του Συνορεύει βόρεια, βορειοανατολικά και βορειοδυτικά με το Ν.Φθιώτιδας, ενώ νότια, νοτιοανατολικά και νοτιοδυτικά πρόσκειται σε όμορους Δήμους του Ν.Φωκίδας. (Νότια με την Δ.Ε. Λιδωρικίου και σε ένα μικρό τμήμα με την Δ.Ε. Άμφισσας, νοτιοδυτικά και δυτικά με το Δήμο Δωρίδας και νοτιοανατολικά και ανατολικά με την Δ.Ε. Γραβιάς). Τα υψόμετρα της Δ.Ε. Καλλιέων κυμαίνονται από 900μ (Στρώμη-Μουσουνίτσα) έως στη Πυραμίδα, ψηλότερη κορυφή της Γκιώνας. Σελίδα 51

52 Το Μαυρολιθάρι είναι η έδρα της ΔΕ Καλλιέων με 250 κατοίκους, ιστορικό χωριό (πατρίδα του αρματωλού Βλαχαρμάτα - κάηκε επί γερμανικής κατοχής) κτισμένο σε υψόμετρο 1140μ. ανάμεσα στα Βαρδούσια, την Γκιώνα και την Οίτη. Οικισστική ενότητα Μουσουνίτσας- Αθαν. Διάκου Ο Αθανάσιος Διάκος (Άνω Μουσουνίτσα), απλώνεται στις ρίζες της βόρειας πλευράς των Βαρδουσίων σε υψόμετρο 1100μ. μέσα σε ένα εξαίσιο τοπίο που το πλαισιώνει το πυκνό ελατοδάσος, τα κέδρα, τα πλατάνια, οι βελανιδιές, οι καστανιές, σπάνια αγριολούλουδα, άγρια ζώα του δάσους, άγρια φαράγγια και γάργαρες πηγές, που όλα μαζί, συνθέτουν ένα βιότοπο σπάνιας ομορφιάς. Λίγο πιο κάτω συναντούμε τη Μουσουνίτσα (Κάτω Μουσουνίτσα), μικρό χωριό, κτισμένο σε ελατόφυτη πλαγιά στα 900μ. υψόμετρο, με γάργαρα νερά και καταπληκτική θέα προς τη Γκιώνα και τον ποταμό Μόρνο. Οικισμός Καστριώτισσας Η Καστριώτισσα απομονωμένο μικρό χωριό κτισμένο, σε υψόμετρο 1260μ. (το μεγαλύτερο υψόμετρο απ' όλα τα χωριά του Δήμου Δελφών). Οικιστική ενότητα οικισμών Πανουργιά - Στρόμης Ο Πανουργιάς γραφικό χωριουδάκι, κτισμένο στην ελατόφυτη πλευρά της Γκιώνας (Ξηροβούνι), σε υψόμετρο 1080μ. και με θαυμάσια θέα προς τη Γκιώνα, τα Βαρδούσια και την Οίτη. Λίγο ψηλότερα συναντούμε τη Στρόμη ένα μικρό παλιό χωριό, κτισμένο σε ελατόφυτη πλαγιά στα ριζά της Γκιώνας και στις όχθες του παραπόταμου του Μόρνου Βουρλόρεμμα. Οικισμός Πυρά Η Πυρά (Γουρίτσα) είναι ακόμη ένα απομονωμένο μικρό χωριό κτισμένο στις πλαγιές της Οίτης σε υψόμετρο 1150μ. Δ.Ε. Παρνασσού Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Παρνασσού, στο Νομό Φωκίδας και συνορεύει με τους νομούς Φθιώτιδας και Βοιωτίας. Το 70% του εδάφους του είναι ορεινό, όπου αναπτύσσεται δάσος ελάτης και το υπόλοιπο 30% είναι πεδινό και είναι τμήμα της ευρύτερης περιοχής του κάμπου που περιβάλλει τον Βοιωτικό Κηφισό. Έχει έκταση στρέμματα. Ο Πολύδροσος (Σουβάλα) είναι η έδρα της ΔΕ Παρνασσού, κεφαλοχώρι 1500 κατοίκων χτισμένη στους πρόποδες του Παρνασσού από οικιστές που κατέβηκαν από τη σημερινή Απάνω-Σουβάλα μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1870 μ.χ. Οικισμός Επταλόφου Επτάλοφος (Αγόριανη), πανέμορφο, ιστορικό, αμφιθεατρικά κτισμένο (πάνω σε επτά λόφους) τουριστικό χωριό, σε υψόμετρο μ. κοντά στις ελατόφυτες πλαγιές του Παρνασσού. Οικισμός Λιλαίας Κάτω Αγόριανη ήταν η παλαιότερη ονομασία του χωριού και κατοικήθηκε τον 19ο αιώνα από κατοίκους της Αγόριανης και βρίσκεται στο πεδινό τμήμα της ΔΕ Παρνασσού. Κτίρια και Κατοικίες Στον τομέα της δόμησης νέων κατοικιών προκύπτουν οι εξής διαπιστώσεις: Σελίδα 52

53 Οι ρυθμοί εξέλιξης της κατοικίας είναι εντονότεροι από τους ρυθμούς εξέλιξης στο Νομό Φωκίδας, στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και στη χώρα. Εντός του Δήμου Δελφών, τους εντονότερους ρυθμούς εμφανίζουν η ΔΕ Άμφισσας, η ΔΕ Ιτέας, η ΔΕ Παρνασσού και τα περιμετρικά τους πεδινά Δημοτικά Διαμερίσματα. Η εξέλιξη κτιρίων και κατοικιών στο Δήμο Δελφών υποδεικνύουν αύξηση των πολυκατοικιών ενώ τα ορεινά και δυτικά δημοτικά διαμερίσματα διατηρούν τις μονοκατοικίες και τα ανατολικά διαμερίσματα συγκεντρώνουν σε μεγαλύτερο ποσοστό κτίρια «άλλων χρήσεων» πλην κατοικίας. Οι μεγάλες κατοικίες χτίζονται κυρίως στα πεδινά προάστια. Όσον αφορά τις τάσεις εξέλιξης της κατοικίας μετά το 2001, προκύπτει η κάθετη άνοδος των νέων αδειών οικοδομών μετά το 2002 στη ΔΕ Άμφισσας που απορροφά το μεγαλύτερο ποσοστό των νέων οικοδομών και νέων κατοικιών. Οι νέες άδειες που εκδίδονται δείχνουν την παύση κυριολεκτικά της δόμησης νέων κατοικιών σε όλες τις ΔΕ πλην της Άμφισσας Ποιότητα Ζωής Μεταφορικές Υποδομές Οδικές μεταφορές Η Ελλάδα είναι μια κατ εξοχήν χώρα οδικών μεταφορών. Οι συγκοινωνίες στο Δήμο Άμφισσας βασίζονται συντριπτικά στο οδικό δίκτυο,. Το οδικό δίκτυο έχει κορμό τον κύριο διαγώνιο οδικό άξονα της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας Λαμία-Άμφιισσα/Ιτέα- Αντίρριο-Πάτρα. Οι ενδοπεριφερειακές και διαπεριφερειακές μετακινήσεις υλοποιούνται μέσω του δευτερεύοντος οδικού δικτύου που βρίσκεται γενικά σε καλή κατάσταση και συνεχώς βελτιώνεται. Οδικό δίκτυο ακτινωτής διάταξης ενώνει την πόλη της Άμφισσας με τις υπόλοιπες Δημοτικές Ενότητες καθώς και με τους οικισμούς των άλλων Δήμων. Το οδικό δίκτυο είναι πυκνότερο και καλύτερο στα πεδινά, ενώ αραιότερο και πιο χαμηλής ποιότητας στα ορεινά. Οι ανάγκες των εσωτερικών διασυνδέσεων στις υπώρειες των ορεινών υπάρχουν ακόμα, ενώ ιδιαίτερα σημαντική για την επιδιωκόμενη ανάπτυξη φαίνεται να είναι η κατασκευή νέων οδών ή η βελτίωση των χαρακτηριστικών υφιστάμενων οδών που διέρχονται ή ενώνουν την Άμφισσα και τις παραλιακές εκτάσεις με τους ορεινούς παραδοσιακούς οικισμούς. Στον τομέα αυτόν, σημαντική θα είναι η υλοποίηση και ολοκλήρωση του προγράμματος ανάπτυξης των ορεινών όγκων όπου προγραμματίζεται η βελτίωση του αναπτυξιακού άξονα Λαμία - Μπράλλος Άμφισσα Ναύπακτος ο οποίος θα συνδέει την ΠΑΘΕ και τον Δυτικό Άξονα της Χώρας (Ιόνια Οδός). Επίσης προγραμματίζεται η κατασκευή της παράκαμψης της Αράχοβας, έργο ιδιαίτερης αναπτυξιακής σημασίας, ο οποίος βελτιώνει την ανατολική πύλη της περιοχής. Η υλοποίηση και των δυο διαπεριφερειακών αξόνων λύνουν το πρόβλημα της σύνδεσης των προσβάσεων του Δήμου με τους μεγάλους οδικούς άξονες και τα αστικά και εμπορικά κέντρα της περιφέρειας και διαμορφώνουν νέα αναπτυξιακά δεδομένα για το νομό. Η πλήρης όμως αξιοποίηση των νέων αυτών δεδομένων για το νομό θα πρέπει να συνδυαστεί με την ανάπτυξη του εσωτερικού οδικού δικτύου του τόσο σε επίπεδο νέων χαράξεων όσο και σε επέκταση του υφιστάμενου, ώστε οι νέοι άξονες να λειτουργήσουν αναπτυξιακά σε όλη την γεωγραφική έκταση του νομού. Προς την κατεύθυνση αυτή λειτουργεί και η νέα (νέα χάραξη) οδική σύνδεση Σελίδα 53

54 Άμφισσας Λιδορικίου η οποία όμως καλύπτει μέρος μόνων των συνολικών αναγκών του Δήμου. Παράκαμψη Δελφών Ενοποίησης Αρχαιολογικού Χώρου Έργο σχεδιασμένο από το Η κατασκευή του διεκόπη το 1972, ενώ οι μέχρι τότε εργασίες προκάλεσαν μεγάλες περιβαλλοντικές καταστροφές στην περιοχή των βραχωδών πρανών του ΝΔ των Δελφών θέση ΠΑΒΙΛΛΙΟΝ (Αγ.ΛουκάςΔελφών). Πρόκειται για έργο Εθνικής εμβέλειας. Παρότι το 2005 είχε εκδοθεί δελτίο τύπου από το ΥΠΕΧΩΔΕ για τη συγχρηματοδότηαη των οδικών αξόνων, λιμανιών κλπ. μεταξύ αυτώνκαι μελέτη με τίτλο «Βελτίωση Ε.Ο Θήβα-Λειβαδιά-Αράχοβα-Ιτέα με προεκτιμώμενη αμοιβή ,00 η μελέτη για την Παράκαμψη Δελφών- Ενοποίηση του Αρχ/κού Χώρου δεν πραγματοποιήθηκε. Στο 4 ο. Συνέδριο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Μηχανικών που πραγματοποιήθηκε στους Δελφούς την Ιουνίου 2007 απεστάλλει από τους συμμετέχοντες μηχανικούς Ψήφισμα στο ΥΠΕΧΩΔΕ σε όλους τους Φορείς και πολιτικά κόμματα για την αναγκαιότητα να ληφθούν μέτρα κυκλοφοριακών παρεμβάσεων για τους Δελφούς, διάσωση και ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων Δελφών που τέμνονται από την Ε.Ο και όλα τα προαναφερόμενα θα γίνουν πραγματικότητα με την κατασκευή του έργου ΟΔΙΚΗ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗ ΔΕΛΦΩΝ. Εργο εξίσου σημαντικό είναι η στερέωση των βραχωδών πρανών του Αρχαιολογικού Χώρου και της Εθνικής Οδού Δελφών-ΑΡΑΧΩΒΗΣ. Μόνο η Αρχαιολογική Υπηρεσία προχώρησε σε εργασίες στερέωσης βραχωδών πρανών στην περιοχή του Αρχαίου Σταδίου(2003-4), Κασταλίας Πηγής (, 1991 και ) καθώς και τοποθέτηση βραχοπαγίδων στην Κασταλία Πηγή ( 1991 και ). Ο κίνδυνος παρ όλα αυτά ελλοχεύει για την ασφάλεια των τροχοφόρων, επισκεπτών και αρχαίων μνημείων. Βασικό οδικό δίκτυο / Διεθνές δίκτυο Ο Άξονας Λαμία Άμφισσα Πάτρα («Διαγώνιος»). Εθνικό οδικό δίκτυο (δευτερεύον) Ο Δήμος Δελφών εξυπηρετείται από το Εθνικό Οδικό Δίκτυο: Βόρεια από τον Άξονα προς Θερμοπύλες και Λαμία. Η αναμενόμενη κατασκευή του Ε65 θα αντικαταστήσει το τμήμα προς την Εγνατία Οδό και έτσι ο άξονας αυτός θα εξυπηρετεί ικανοποιητικά τον αναμενόμενο φόρτο διέλευσης από την Δυτική Ελλάδα. Ανατολικά από την Παλαιά Εθνική Οδό (ΠΕΟ), που συνδέει το Δήμο με τη Λιβαδειά. Επιπλέον από την Ιτέα προς τη Δεσφίνα με τοπικό ρόλο η αστική αρτηρία «Άμφισσα- Ιτέα-Δεσφίνα». Νότια από την ΕΟ «Άμφισσα Ιτέα Γαλαξείδι Νάυπακτος Αντίρριο» που θα συναντάει σύντομα την Ιόνια Οδό στο Α.Κ. Αντιρρίου. Νοτιοδυτικά ο οδικός άξονας Άμφισσας-Λιδωρικίου ο οποίος διευκολύνει και την επικοινωνία με την ΔΕ Γαλαξιδίου και με τους οικισμούς Αγία Ευθυμία, Πέντεόρια, Βουνιχώρα. Τέλος, υπάρχει το τμήμα οδικού Δικτύου που διέρχεται την Τοπική Κοινότητα Χρισσού, οδός συνταγματάρχου Ψαρρού. Επαρχιακό οδικό δίκτυο (και δημοτικό) Σελίδα 54

55 Βορειοδυτικό κύκλωμα 51 ο χλμ Καλοσκοπή - Μαυρολιθάρι: Ανήκει στο πρωτεύον επαρχιακό δίκτυο και αφορά τη σύνδεση από ΕΟ «Λαμία Άμφισσα» προς Μαυρολιθάρι. Είναι ικανοποιητικός τοπικός άξονας προς τους οικισμούς των ΔΕ Καλλιέων και Γραβιάς, χρειάζονται συντήρηση, σήμανση και καλύτερη πρόσβαση στο Εθνικό Δίκτυο. Ο δρόμος αυτός ανήκει στο Δευτερεύον Οδικό Δίκτυο, αφού εξυπηρετεί ορεινά οροπέδια με νέες δυναμικές καλλιέργειες και επιτρέπει τη σύνδεση με τους ορεινούς οικισμούς του Δήμου που βρίσκονται στην οροσειρά της Γκιώνας (Καστριώτισσα, Αθ.Διάκος, Μουσουνίτσα, Στρόμη, Πανουργιάς, Συκιά, Λευκαδίτι, Τριβίδιο, καλοσκπή, Πανουργιάς). Βόρειο κύκλωμα Γραβιά Καστέλλια Καλοσκοπή: Ανήκει στο πρωτεύον επαρχιακό δίκτυο και αφορά τη σύνδεση από ΕΟ «Λαμία Άμφισσα» προς Καλοσκοπή. Είναι ικανοποιητικός τοπικός άξονας προς τους οικισμούς κυρίως της ΔΕ Γραβιάς, χρειάζονται συντήρηση, σήμανση και καλύτερη πρόσβαση στο Εθνικό Δίκτυο. Ο δρόμος αυτός ανήκει στο Δευτερεύον Οδικό Δίκτυο, αφού εξυπηρετεί ορεινά οροπέδια με νέες δυναμικές καλλιέργειες και επιτρέπει τη σύνδεση με τους ορεινούς οικισμούς του Δήμου που βρίσκονται στο οροπέδιο του Κηφισσού (Καστέλλια, Αποστολιά, Σκληθρο, Οινοχώρι, Καλοσκοπή). Βόρειοανατολικό κύκλωμα Γραβιά Πολύδροσος Επτάλοφος : Ανήκει στο πρωτεύον επαρχιακό δίκτυο και αφορά τη σύνδεση από ΕΟ «Λαμία Άμφισσα» προς το χιονοδορμικό κέντρο Παρνασσού. Είναι ικανοποιητικός τοπικός άξονας προς τους οικισμούς των ΔΕ Γραβιάς και Παρνασσού, χρειάζονται συντήρηση, σήμανση και καλύτερη πρόσβαση στο Εθνικό Δίκτυο. Ο δρόμος αυτός ανήκει στο Δευτερεύον Οδικό Δίκτυο, αφού εξυπηρετεί το οροπέδιο του Κηφισσού και επιτρέπει παράλληλα τη σύνδεση με τους ορεινούς οικισμούς του Δήμου που βρίσκονται στον Παρνασσό (Μαριολάτα, Λιλαία, Πολύδροσος, Επτάλοφος). Ανατολικό κύκλωμα Ιτέα Δεσφίνα Δελφοί : Ανήκει στο πρωτεύον επαρχιακό δίκτυο και αφορά τη σύνδεση από ΕΟ «Λαμία Πάτρα» προς τη Δεσφίνα. Είναι ικανοποιητικός τοπικός άξονας προς τους οικισμούς των ΔΕ Ιτέας και Δεσφίνας, χρειάζονται συντήρηση, σήμανση και καλύτερη πρόσβαση στο Εθνικό Δίκτυο. Ο δρόμος αυτός ανήκει στο Δευτερεύον Οδικό Δίκτυο, αφού εξυπηρετεί το οροπέδιο του Κηφισσού και επιτρέπει παράλληλα τη σύνδεση με τους ορεινούς οικισμούς του Δήμου που βρίσκονται στον Παρνασσό (Μαριολάτα, Λιλαία, Πολύδροσος, Επτάλοφος). Νότιο κύκλωμα: Πρωτεύον Επαρχιακό Δίκτυο αποτελούν οι άξονες «Άμφισσα Αγιος Γεώργιος-Αγιος Κωνσταντόνος-Σερνικάκι». Το οδικό κύκλωμα καταλήγει στην ΕΟ «Λαμία-Πάτρα». Το κύκλωμα αυτό χρειάζεται απαραίτητα σήμανση και συντήρηση. Υπόλοιπο οδικό δίκτυο εκτός οικισμών Υπάρχουν αρκετοί οδικοί άξονες ανάμεσα στους οικισμούς του Δήμου Δελφών οι οποίοι ειδικά στις ορεινές περιοχές χρειάζονται βελτίωση και συντήρηση (ασφάλεια, σήμανση). Οδική και συγκοινωνιακή υποδομή του Δήμου Το δίκτυο Μέσων Μαζικής Μεταφοράς αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα που γίνονται άμεσα αντιληπτά από τους κατοίκους, τα οποία αφορούν τη σύνδεση όλων των Δημοτικών Ενοτήτων με την έδρα του Δήμου στην Άμφισσα, αλλά και μεταξύ τους, τη χαμηλή συχνότητα των δρομολογίων, την παλαιότητα των οχημάτων και το υψηλό κόμιστρο. Ο τερματικός σταθμός των ΚΤΕΛ βρίσκεται σε μικρή σχετικά απόσταση από το κέντρο της πόλης και αξιολογείται ως περιορισμένης Σελίδα 55

56 χωρητικότητας και λειτουργικής ικανότητας. Ως κύρια έλλειψη στο θέμα των συγκοινωνιακών συνδέσεων επισημαίνεται η απουσία συνδέσεων μέσω μικρών λεωφορείων του εσωτερικού της πόλης με τους κοντινούς οικισμούς και χωριά. Σήμερα υπάρχουν μελέτες για παράκαμψη της πόλης των Δελφών. Η κυκλοφορία στην πόλη χαρακτηρίζεται από τον πεπαλαιωμένο ιστό (στενοί δρόμοι), την έλλειψη παρακαμπτηρίων και τη συσσώρευση των υπηρεσιών στο κέντρο. Η κυκλοφορία στο κέντρο είναι πολύ δύσκολη και προκαλεί σημαντική ρύπανση της ατμόσφαιρας από καυσαέρια. Ο Δήμος ήδη έχει πάρει σημαντικά μέτρα για την αντιμετώπιση του ίσως σοβαρότερου αυτού προβλήματος λειτουργίας της πόλης (όπως π.χ. μέτρα για στάθμευση, πεζοδρομήσειςπαρακάμψεις, κλπ.), ενώ θα πρέπει να ενταθεί η προσπάθεια απομάκρυνσης των Ι.Χ. από το κέντρο. Εκτός του κέντρου, η κυκλοφορία είναι ικανοποιητική, ειδικά στις νέες επεκτάσεις της πόλης, όπου διανοίγονται οι προβλεπόμενοι από τη ρυμοτομία δρόμοι. Σε άμεση συνάρτηση με τη μείωση της κυκλοφορίας στο κέντρο βρίσκεται και η περαιτέρω ανάπτυξη του ήδη υφισταμένου δίκτυο πεζοδρόμων, το οποίο πρέπει να συσχετιστεί με την προσπάθεια δημιουργίας τοπικών κέντρων στην πόλη. Οι αστικές συγκοινωνίες της πόλης είναι σημαντικά αναπτυγμένες αλλά δεν προσφέρουν υπηρεσίες ποιότητας με τα παλαιά μεγάλα λεωφορεία που διασχίζουν με δυσκολίες την πόλη. Σιδηροδρομικές μεταφορές Ο πιο κοντινός σιδηροδρομικός σταθμός εντοπίζεται στον Μπράλο (όρια της ΔΕ Γραβιάς) και εξυπηρετεί επιβατικές μεταφορές από και προς την περιοχή. Το σιδηροδρομικό δίκτυο αναπτύσσεται κατά την Β.Α.-Ν.Α. κατά μήκος του βασικού άξονα Πειραιώς - Αθηνών - Θεσσαλονίκης - Ειδομένης ο οποίος διακινεί και το μεγαλύτερο μέρος του συνολικού μεταφορικού έργου (γύρω στο 50%) του ΟΣΕ. Δεν υφίσταται και δεν προβλέπεται στο άμεσο μέλλον σύνδεση της σιδηροδρομικής υποδομής με κάποια άλλη ΔΕ του Δήμου. Η παλαιά γραμμή ΟΣΕ μέσω Μπράλου προσφέρει μια ευκαιρία για τουριστική αξιοποίηση σε συνδυασμό με μονοπάτια πεζοπορίας στον Παρνασσό και την Γκιώνα και ποδηλατοδρόμους στην κοιλάδα του Κηφισσού. Θαλάσσιες μεταφορές Οι μεταφορές δια μέσου της θάλασσας είναι εναλλακτική λύση στις χερσαίες μεταφορές και συνεπικουρούν το οδικό δίκτυο με τη λειτουργία εμπορικών λιμανιών και περιφερειακών επιβατικών και εμπορικών λιμανιών δημόσιου και ιδιωτικού χαρακτήρα. Σημαντικό ρόλο στις μεταφορές παίζουν στην Περιφέρεια τα δίκτυα των λιμανιών στον Κορινθιακό κόλπο για ενδο-μετακινήσεις. Όσον αφορά στην εμπορευματική κίνηση, το λιμάνι της Ιτέας διακινεί σημαντικό μέρος των εμπορευμάτων που έχουν προέλευση ή προορισμό την περιοχή και λειτουργούν σαν διαμετακομιστικά κέντρα για πολλές πρώτες ύλες. Η εμπορευματική κίνηση των λιμανιών εξυπηρετεί κυρίως τις μεταφορές και την προμήθεια της εμπορικής και βιομηχανικής περιοχής της Άμφισσας. Η λιμενική υποδομή της περιφέρειας αποτελείται από: Επιβατικά - εμπορικά λιμάνια: Σελίδα 56

57 - Λιμάνι Ιτέας - Λιμάνι Γαλαξιδίου Αλιευτικά λιμάνια: - Αλιευτικό καταφύγιο Γαλαξιδίου Αεροπορικές μεταφορές Η Άμφισσα εξυπηρετείται για τις εσωτερικές και εξωτερικές γραμμές από το Αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος της Αθήνας. Συνδυασμένες μεταφορές Η μεταφορική υποδομή της περιοχής του Δήμου, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ύπαρξη κόμβου συνδυασμένων μεταφορών, λόγω της συνύπαρξης οδικών, και θαλάσσιων μεταφορικών υποδομών. Λειτουργούντα κομβικά σημεία διαπεριφερειακών συνδυασμένων μεταφορών είναι τα ακόλουθα (α = Οδικές μεταφορές, β = Λιμενικές μεταφορές). Λιμάνι Ιτέας (α + β ) Λιμάνι Γαλαξιδίου (α + β) ΒΙΟΠΑ Το Βιοτεχνικό Πάρκο (ΒΙΟ.ΠΑ.) Άμφισσας είναι μια από τις 32 οργανωμένες βιομηχανικές περιοχές, που διαχειρίζεται η ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. σε όλη την Ελλάδα. Ολοκληρώθηκε το 2002 σε έκταση 360 στρεμμάτων. Στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδος υπάρχει ακόμη ένα ΒΙΟ.ΠΑ. στη Χαλκίδα και μία ΒΙ.ΠΕ. στη Λαμία. Πρόσθετα πλεονεκτήματα επενδυτών Εύκολη Εγκατάσταση Καθαροί τίτλοι ακινήτων. Απαλλαγή από διαδικασία έκδοσης άδειας εγκατάστασης (ν. 2516/97 άρθρο 7 παρ. 5). Προνομιακή Επιδότηση Επιχορήγηση της Επένδυσης Ειδικές προβλέψεις στα κίνητρα ιδιωτικών επενδύσεων. (ν. 3299/04). Το ΒΙΟ.ΠΑ. ανήκει στην Περιοχή Β. Επιπλέον επιχορήγηση 5% ή και επιδότηση χρηματοδοτικής μίσθωσης με κάποιους περιορισμούς, για εγκατάσταση εντός ΒΙΟ.ΠΑ. Σελίδα 57

58 Μέγιστο ποσοστό κάλυψης: 40% της επιφάνειας του οικοπέδου. - Συντελεστής δόμησης: τέσσερα δέκατα (0,4). - Μέγιστο ύψος κτιρίων: επτά (7) μέτρα. Διαχείριση Υδάτινων Πόρων Άρδευση Έγγειες Βελτιώσεις Εντός του Δήμου Δελφών δεν υφίσταται αυτή τη στιγμή οργανωμένο δίκτυο άρδευσης, δεδομένου ότι η μονοκαλλιέργεια της ελιάς ήταν παραδοσιακά ξερική ενώ οι υπόλοιπες καλλιέργειες (ετήσιες, αρόσιμες, κ.α.) αρδεύονται με γεωτρήσεις και στέρνες (γούρνες) όπου συγκεντρώνεται νερό από πηγές και βροχές. Οι υπάρχουσες γεωτρήσεις είναι συνολικά έξι, εκ των οποίων οι πέντε βρίσκονται στην Δ.Ε. Ιτέας και μόλις μία βρίσκεται στην Δ.Ε. Αμφισσας. Η παρατεταμένη μείωση των κατακρημνισμάτων των τελευταίων ετών έχει θέσει σε κίνδυνο την καλλιέργεια της ελιάς και προγραμματίζεται η δημιουργία αρδευτικού δικτύου για την άρδευσή του. Η προγραμματιζόμενη άρδευση του ελαιώνα δε θα πρέπει να μεταβάλει τον παραδοσιακό χαρακτήρα του που περιλαμβάνει και τον τρόπο καλλιέργειας. Υποδομές Ύδρευσης Από το σύνολο των Δημοτικών Ενοτήτων του Δήμου, όλοι διαθέτουν πλήρες δίκτυο ύδρευσης, κυρίως από την τεχνητή λίμνη του Μόρνου αλλά και από γεωτρήσεις. Ο αριθμός των γεωτρήσεων ύδρευσης στο Δήμο φτάνει τις 22. Αναλυτικά 6 γεωτρήσεις υπάρχουν στην Δ.Ε. Παρνασσού, 5 στη Γραβιά, από 3 στην Ιτέα και το Γαλαξίδι, από 2 στην Άμφισσα και του Δελφούς και 1 γεώτρηση στη Δεσφίνα. Το δίκτυο ύδρευσης του Δήμου είναι σχετικά πυκνό και καλύπτει τις σημερινές ανάγκες της, χρήζει όμως επεκτάσεως ειδικά στις περιοχές επέκτασης του σχεδίων πόλεως. Σημειώνεται ότι όλοι οι αγωγοί του αποχετευτικού δικτύου διαμέτρου μέχρι Φ160 είναι πλαστικοί από σκληρό PVC ονομαστικής πιέσεως 10 ATM εκτός από κάποιους σωλήνες Φ80 που είναι αμιαντοσωλήνες. Από διάμετρο Φ200 και πάνω όλοι οι αγωγοί είναι αμιαντοτσιμεντοσωλήνες. Σήμερα ο αμίαντος είναι απαγορευτικός για αστικές χρήσεις και επομένως οι ως άνω αναφερόμενοι αγωγοί χρήζουν αντικαταστάσεως. Σελίδα 58

59 Ο Δήμος διαθέτει ένα αρκετά μεγάλο δίκτυο διανομής νερού. Το συνολικό μήκος δικτύου ύδρευσης έχει μήκος 410,40 χιλιόμετρα το οποίο αποτελείται κυρίως από πλαστικούς σωλήνες. Το δίκτυο αυτό συντηρείται συνεχώς ώστε να μην υπάρχουν απώλειες και ταυτόχρονα εκσυγχρονίζεται ώστε να διασφαλίζεται η υγεία των καταναλωτών. Η ποιότητα του νερού θεωρείται από τις καλύτερες στην Ελλάδα, δεδομένου ότι προέρχεται από πηγές και γεωτρήσεις. Η μέση ετήσια κατανάλωση νερού ύδρευσης στο Δήμο ανέρχεται σε κυβικά μέτρα (μ3). Ο αριθμός των υδρομέτρων στο σύνολο του Δήμου φτάνει τα αλλά υπάρχουν επιπλέον περίπου παροχές χωρίς υδρόμετρα κυρίως στις Δημοτικές Ενότητες της Γραβιάς, των Καλλιέων και του Παρνασσού. Περιβαλλοντικές Υποδομές Υποδομές Αποχέτευσης Ένα σύστημα αποχέτευσης περιλαμβάνει συλλογή, μεταφορά, καθαρισμό και διάθεση πάσης φύσεως αστικών και βιομηχανικών αποβλήτων καθώς και των ομβρίων υδάτων. Η συλλογή μπορεί να γίνει είτε με χωριστό δίκτυο για τα απόβλητα και τα όμβρια είτε με κοινό μικτό (παντοροϊκό) σύστημα. Στο Δήμο χρησιμοποιείται χωριστό δίκτυο για τα απόβλητα και τα όμβρια. Οι αγωγοί του δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων καταλήγουν στους χώρους των υπαρχόντων βιολογικών καθαρισμών. Το δίκτυο αποχέτευσης του Δήμου φτάνει τα 135,79 χιλιόμετρα, καλύπτει όλες τις Δημοτικές Ενότητες του Δήμου ενώ τα χωριά των Δ.Ε. (με εξαίρεση το Χρισσό και τον Επτάλοφο) που συμπεριλαμβάνονται στο δίκτυο, εξυπηρετούνται από βόθρους, κατά κανόνα απορροφητικούς, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται προβλήματα ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες λόγω μικρής απορροφητικής ικανότητας του εδάφους και πιθανότητες κινδύνων μόλυνσης του υπόγειου ορίζοντα της περιοχής. Στις περισσότερες περιπτώσεις τελικοί αποδέκτες είναι τα υφιστάμενα γειτονικά ρέματα. Επίσης υπάρχει δίκτυο ομβρίων μήκους 56,61 χιλιόμετρα σε όλες τις Δ.Ε. εκτός του Παρνασσού και των Καλλιέων. Οι Βιολογικοί Καθαρισμοί (ΒΙΟΚΑ) που λειτουργούν κανονικά είναι πέντε και βρίσκονται στην Άμφισσα, στην Ιτέα, στο Γαλαξίδι, στους Δελφούς και στη Δεσφίνα, ενώ υπάρχει και ένας στη Δ.Ε. Παρνασσού ο οποίος όμως δε λειτουργεί. Το υφιστάμενο δίκτυο αποχέτευσης ενώ καλύπτει τις ανάγκες του πληθυσμού, δεν ακολουθεί τις σύγχρονες απαιτήσεις για τη διαχείριση των αστικών λυμάτων. Για το λόγο αυτό πρέπει να εξετασθεί και να προβλεφθεί η άμεση εξυπηρέτηση όλων των οικισμών του Δήμου μέσω μεταφοράς βοθρολυμάτων και η μελλοντική δημιουργία δικτύου αποχέτευσης και σύνδεσης με βιολογικό καθαρισμό, αλλά και η εφαρμογή τριτοβάθμιας επεξεργασίας έτσι ώστε να είναι δυνατή και ακίνδυνη η επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων λυμάτων για άρδευση. Επίσης μπορεί να εξετασθούν οι δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας για τη δημιουργία μικρών compact μονάδων επεξεργασίας λυμάτων τουλάχιστο για τους οικισμούς. Διαχείριση Απορριμμάτων Το πρόβλημα Αποκομιδής και Διαχείρισης των Απορριμμάτων είναι τεράστιο και δυσεπίλυτο. Οι σημερινές πρακτικές που εφαρμόζονται διεθνώς στην αποκομιδή διαχείριση των απορριμμάτων είναι: Οι Χωματερές και οι Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων Σελίδα 59

60 Η Καύση Αποτέφρωση Η Θερμική Αποσύνθεση Ο Δήμος Δελφών εκτιμάται ότι παράγει σε ημερήσια κλίμακα 35,25 τόνους απορριμμάτων αγγίζοντας έτσι τους τόνους περίπου ετησίως. Το σύνολο της περιοχής του Δήμου εξυπηρετείται για τη συλλογή των αστικών στερεών αποβλήτων με 1961 κάδους περίπου. Ο Δήμος Δελφών εντάσσεται στην 11η Διαχειριστική Ενότητα Απορριμμάτων της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, όπως και το σύνολο της Π.Ε. Φωκίδας, που προβλέπει την εξυπηρέτηση με έναν Χώρο Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων και πιθανούς Σταθμούς Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων σε επιλεγμένα σημεία της Π.Ε. Φωκίδας. Το πρόβλημα της εύρεσης του κατάλληλου χώρου για τη δημιουργία των υποδομών του ΧΥΤΑ, κυρίως λόγω των αντιδράσεων των κατοίκων, καθυστέρησε σημαντικά την μελέτη, κατασκευή και λειτουργία του ΧΥΤΑ, με αποτέλεσμα τη συνέχιση της ανεξέλεγκτης διάθεσης των απορριμμάτων. Αυτή τη στιγμή λειτουργεί μόνο ένας Χώρος Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Απορριμμάτων στη θέση Κερατόραχη, με τους υπόλοιπους ΧΑΔΑ να έχουν σταματήσει να δέχονται απορρίμματα και να προγραμματίζεται η αποκατάστασή τους. Η επιλογή της θέσης κατασκευής του ΧΥΤΑ στη θέση Βάρτος του Οικισμού Ελαιώνα στην Άμφισσα αποτελεί θετική εξέλιξη για την επιτάχυνση των διαδικασιών για τη δημιουργία και λειτουργία του ΧΥΤΑ. Σε συνδυασμό μάλιστα με το σύστημα ανακύκλωσης υλικών που ξεκίνησε να εφαρμόζει ο Δήμος, μπορεί να αυξήσει τη διάρκεια ζωής του έργου ενώ με συνδυασμένη εφαρμογή προγραμμάτων ανακύκλωσης σε όλη τη Φωκίδα, μπορεί να μετεξελιχθεί σε Χώρο Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ). Υποδομές Ενέργειας Οι κύριες ενεργειακές μορφές στο Δήμο είναι η ηλεκτρική ενέργεια και το πετρέλαιο. Προμηθευτής της ηλεκτρικής ενέργειας είναι η ΔΕΗ και μελλοντικά μεμονωμένοι ιδιώτες στα πλαίσια της παραγωγής αιολικής και υδροηλεκτρικής ενέργειας. Η διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας γίνεται αποκλειστικά από τη ΔΕΗ. Εγχώριο ενεργειακό δυναμικό Το εγχώριο ενεργειακό δυναμικό της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδος, στην οποία υπάγεται ο Δήμος Δελφών, είναι κοιτάσματα λιγνιτών, υδροδυναμικό και άλλες ανανεώσιμες πηγές, όπως αιολικό δυναμικό, γεωθερμία και βιομάζα. Η ευρύτερη περιοχή του Δήμου έχει υψηλό αιολικό δυναμικό. Ειδικότερα και για τις μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και από έρευνες που έχουν γίνει από το ΙΓΜΕ προκύπτει ότι δεν υπάρχουν μεγάλα εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα λιγνίτη. Η περιοχή παρουσιάζει υψηλό αιολικό δυναμικό στα υψώματα των γύρω βουνών. Στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου Δελφών παράγονται ετησίως σημαντικές ποσότητες υποπροϊόντων ζωικής και φυτικής προέλευσης από τα οποία μπορεί να παραχθεί ενέργεια ή ενεργειακές ύλες. Υπάρχει επίσης διαθέσιμη γεωργική γη, όπου μπορούν να γίνουν ενεργειακές φυτείες. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν αξιόλογες εφαρμογές. Επιπλέον στην περιοχή τα τελευταία χρόνια ειδικά στο χώρο των ΑΠΕ αναπτύσσονται φωτοβολταικά πάρκα ισχύος από 10 KW έως και 150 KW με ιδιαίτερα αυξητική τάση. Σελίδα 60

61 Υποδομή παραγωγής και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας Η ζήτηση καλύπτεται από το Εθνικό Σύστημα Παραγωγής-Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. Λόγω της θέσης της Περιφέρειας στον εθνικό γεωγραφικό και γεωπολιτικό χώρο και των βιομηχανιών της, το δίκτυο μεταφοράς / διανομής είναι πυκνό και υπάρχει πλήθος Υποσταθμών M.T. (20 KV), για τροφοδότηση των αστικών, αγροτικών και βιομηχανικών καταναλωτών. Κατανάλωση ενέργειας Η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας είναι η τρίτη σε κατανάλωση Περιφέρεια λόγω της βιομηχανικής της παραγωγής, ιδιαίτερα στην υψηλή τάση. Στη μέση τάση η κατανάλωση είναι μεγάλη στα αστικά κέντρα με πρώτη τη πόλη της Χαλκίδας και δεύτερη τη Λαμία. Η συνολική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στο Ν. Φωκίδας ακολουθεί διαχρονικά αυξητική πορεία για την περίοδο 1993 ( χιλ. kwh) έως 2006 ( χιλ. kwh), παρά τις μικρές σημειακές μειώσεις τα έτη 1995, 2003 και Η κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας στο Νομό κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα αυξήθηκε κατά 67% περίπου, αύξηση η οποία είναι πολύ μεγαλύτερη από την αντίστοιχη της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (38,9%) και της Χώρας (66,67%). Διαχρονικά, η μεγαλύτερη αύξηση κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται από τις βιομηχανίες (βιομηχανική χρήση), όπως συμβαίνει και για την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και για τη χώρα συνολικά. Σχήμα 11: Διαχρονική εξέλιξη συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικού ενέργειας στο Ν. Φωκίδας για τη χρονική περίοδο Κατανάλωση Ηλ. Ρεύματος (MWh) Πηγή: ΕΣΥΕ, Ιδία Επεξεργασία Σελίδα 61

62 Σχήμα 12: Διαχρονική εξέλιξη κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στο Ν. Φωκίδας κατά κατηγορία χρήσης για τη χρονική περίοδο Κατανάλωση ηλ. ρεύματος (σε χιλ. kwh) Συνολική καταν άλωση ηλεκτρ.ρεύματος Οικιακή χρήση ηλεκτρικού ρεύματος Εμπορική χρήση Βιομηχαν ική χρήση ηλεκτρ. ρεύματος Γεωργική χρήση Δημόσιες αρχές Φωτισμός οδών Πηγή: ΕΣΥΕ, Ιδία Επεξεργασία Σχήμα 13: Διαχρονική εξέλιξη κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας κατά κατηγορία χρήσης για τη χρονική περίοδο Κατανάλωση ηλ. ρεύματος (σε χιλ. kwh) Συνολική καταν άλωση ηλεκτρ.ρεύματος Οικιακή χρήση ηλεκτρικού ρεύματος Εμπορική χρήση Βιομηχαν ική χρήση ηλεκτρ. ρεύματος Γεωργική χρήση Δημόσιες αρχές Φωτισμός οδών Πηγή: ΕΣΥΕ, Ιδία Επεξεργασία Σελίδα 62

63 Σχήμα 14: Διαχρονική εξέλιξη κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα κατά κατηγορία χρήσης για τη χρονική περίοδο Κατανάλωση ηλ. ρεύματος (σε χιλ. kwh) Συνολική καταν άλωση ηλεκτρ.ρεύματος Οικιακή χρήση ηλεκτρικού ρεύματος Εμπορική χρήση Βιομηχαν ική χρήση ηλεκτρ. ρεύματος Γεωργική χρήση Δημόσιες αρχές Φωτισμός οδών Πηγή: ΕΣΥΕ, Ιδία Επεξεργασία Τηλεπικοινωνιακές Υποδομές Οι τηλεπικοινωνίες στην Περιφέρεια αποτελούνται από τα δίκτυα του ΟΤΕ με εξαίρεση την κινητή τηλεφωνία που καλύπτεται από ιδιώτες επενδυτές με δικές τους υποδομές. Οι υποδομές του ΟΤΕ έχουν αναδιοργανωθεί ικανοποιητικά, στο πλαίσιο του Προγράμματος του ΟΤΕ για εκσυγχρονισμού της υπάρχουσας συμβατικής υποδομής, και καλύπτουν ικανοποιητικά όλη την περιοχή του Δήμου. Πρόσφατα ο Δήμος ολοκλήρωσε στην Άμφισσα ένα σύγχρονο έργο ευρυζωνικών υποδομών με χρήση της τεχνολογίας οπτικών ινών. Σε αυτό το έργο περιλαμβάνονται ένας κύριος κόμβος, 33 τερματικοί και 4 ασύρματοι διασυνδέοντας μεταξύ τους δημοτικές υπηρεσίες όπως το Δημαρχείο, το ΚΕΠ, το ΚΑΠΗ αλλά και άλλους φορείς της δημόσιας διοίκησης όπως το ΙΚΑ, τη Δ.Ο.Υ., το Δικαστικό Μέγαρο, την έδρα της Περιφέρειας κα Κοινωνική, Πολιτική, Παιδεία, Πολιτισμός και Αθλητισμός Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Δημογραφική Εξέλιξη Η διαχρονική εξέλιξη των βασικών δημογραφικών χαρακτηριστικών όπως το μέγεθος, η διάρθρωση και η πυκνότητα του πληθυσμού διαμορφώνουν σε ένα σημαντικό βαθμό το κοινωνικό προφίλ και αντικατοπτρίζουν τον οικονομικό και αναπτυξιακό δυναμισμό μιας περιοχής. Επομένως, αποτελούν καθοριστικές συνιστώσες για την αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης της περιοχής του Δήμου Δελφών. Στους πίνακες που ακολουθούν παρουσιάζονται τα βασικά στατιστικά δεδομένα (ΕΣΥΕ) του πληθυσμού και των μεταβολών του (μέσος ετήσιος ρυθμός μεταβολής και % μεταβολή) τις τρεις τελευταίες δεκαετίες σε επίπεδο Δήμου, Περιφερειακής Ενότητας, Περιφέρειας και χώρας. Σελίδα 63

64 Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2001, ο πραγματικός πληθυσμός του Δήμου Δελφών ανέρχεται σε κατοίκους. Το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού, 28% περίπου, κατοικεί στη Δημοτική Ενότητα της Άμφισσας. Οι Δ.Ε. της Ιτέας και των Δελφών είναι οι μεγαλύτερες Ενότητες μετά την Άμφισσα. Στο Δήμο Δελφών υπάρχει εγκατεστημένος ένας σημαντικός αριθμός αλλοδαπών ο οποίος σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής της ΕΣΥΕ του 2001 αντιπροσωπεύει ποσοστό 3,1% του πληθυσμού του Δήμου. Το ποσοστό αυτό διορθώνει τη δυσμενή εξέλιξη της φυσικής κίνησης του πληθυσμού.. Ως προς την υπηκοότητα των αλλοδαπών, η συντριπτική πλειοψηφία αυτών αφορούν σε Αλβανούς και κατά δεύτερο λόγο σε Βούλγαρους. Οι αλλοδαποί του Δήμου Δελφών, σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής της ΕΣΥΕ για το 2001, απασχολούνται κατά βάση στον κλάδο των κατασκευών και της γεωργίας-κτηνοτροφίας. Το μεγαλύτερο ποσοστό της πληθυσμιακής αύξησης της τελευταίας δεκαετίας οφείλεται στους αλλοδαπούς, γεγονός που αποδεικνύει την σημασία της μερίδας αυτού του πληθυσμού για την πόλη. Πίνακας 4: Πραγματικός πληθυσμός ανά οικισμό και Δ.Ε. του Δ. Δελφών Α/Α Δημοτικές Ενότητες Δ.Ε. Αμφίσσης Δ.Ε. Γαλαξιδίου Δ.Ε.Γραβιάς Δ.Ε.Δελφών Δ.Ε. Δεσφίνας Δ.Ε.Ιτέας Δ.Ε.Καλλιέων Δ.Ε. Παρνασσού Δήμος Δελφών Π. Ε. Φωκίδας Πηγή: Απογραφή ΕΣΥΕ, 2001 Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Σύνολο Χώρας Πίνακας 5: Αριθμός ομοδημοτών, ετεροδημοτών και αλλοδαπών 2001 Πληθυσμός Αλλοδαποί Γεωγραφική Περιοχή Δ.Ε. Αμφίσσης Δ.Ε. Γαλαξιδίου Δ.Ε.Γραβιάς Σελίδα 64

65 Πηγή: Απογραφή ΕΣΥΕ, 2001 Πληθυσμιακή Πυκνότητα Δ.Ε.Δελφών Δ.Ε. Δεσφίνας Δ.Ε.Ιτέας Δ.Ε.Καλλιέων Δ.Ε. Παρνασσού Δήμος Δελφών Π.Ε. Φωκίδας Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας Σύνολο Χώρας Η πληθυσμιακή πυκνότητα της περιοχής του Δήμου Δελφών κατά το έτος 2001 είναι 28,80 κατ./χλμ 2 καθώς στις περισσότερες Δημοτικές Ενότητες σημειώθηκε αύξηση του πληθυσμού. Η Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας και η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας παρουσιάζουν επίσης αξιοσημείωτη αύξηση της πληθυσμιακής τους πυκνότητας. Πίνακας 6: Πληθυσμιακή πυκνότητα στο Δήμο Δελφών, στη Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας, στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και στη Χώρα Γεωγραφική Περιοχή Έκταση (τ.χμ.) Δ.Ε. Αμφίσσης 315, ,00 29,34 Δ.Ε. Γαλαξιδίου 126, ,00 24,03 Δ.Ε.Γραβιάς 161, ,00 18,4 Δ.Ε.Δελφών 73, ,00 48,01 Δ.Ε. Δεσφίνας 148, ,00 16,32 Δ.Ε.Ιτέας 26, ,00 230,43 Δ.Ε.Καλλιέων 183, ,00 12,7 Δ.Ε. Παρνασσού 87, ,00 30,66 Δήμος Δελφών 1.121, ,00 28,80 Πηγή: Απογραφή ΕΣΥΕ Ηλικιακή κατανομή Όσον αφορά την ηλικιακή κατανομή, παρατίθενται στο Παράρτημα αναλυτικοί πίνακες δεδομένων (πίνακες ). Σε ό,τι αφορά στην ηλικιακή διάρθρωση του πληθυσμού του Δήμου Δελφών, παρατηρείται πως το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού το 2001 συγκεντρωνόταν στην ομάδα ηλικιών για τους άντρες και για τις γυναίκες. Η Σελίδα 65

66 υπογεννητικότητα που προδίδει η ηλικιακή πυραμίδα, δε συμβαδίζει με την εξέλιξη του πληθυσμού στη Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας, ωστόσο αυτή μπορεί να εξηγηθεί αν ληφθεί υπόψη η μετανάστευση και εγκατάσταση νέων κατοίκων στην περιοχή μελέτης. Η πυραμίδα των ηλικιών εμφανίζει τα ίδια προβληματικά χαρακτηριστικά του συνόλου της χώρας με σημάδια σταδιακής γήρανσης του πληθυσμού. Από τα δεδομένα της Απογραφής της ΕΣΥΕ του 2001, θετικά στοιχεία της πυραμίδας των ηλικιών αποτελούν: Η σύνθεση κατά φύλο, όπου οι άντρες υπερτερούν των γυναικών στο Δήμο και στις περισσότερες Δ.Ε. του Δήμου Δελφών όπως συμβαίνει και στη Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας και σε αντίθεση με την Περιφέρεια. Τα μικρά ακόμα ποσοστά μεγάλων ηλικιών, ήτοι άτομα άνω των 65 ετών έναντι ατόμων κάτω των 14 ετών σε επίπεδο Δήμου (στενή κορυφή έναντι της βάσης). Αρνητικό στοιχείο της πυραμίδας των ηλικιών αποτελεί η σύνθεση των ηλικιών που εμφανίζει επιδείνωση στις νεαρές ηλικίες (0-14 ετών). Ο δείκτης γήρανσης του πληθυσμού είναι: Ι γηρ= Ρ 65+/Ρ 0-15 x 100 = 6.497/ = 1,42 Ο δείκτης εξάρτησης είναι: (Ρ Ρ 65+) / Ρ x 100 = ( ) / x 100 = 34,34 Οι παραπάνω δείκτες οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο Δήμος Δελφών βρίσκεται σε οριακά θετική κατάσταση ως προς τη θετική πληθυσμιακή εξέλιξη των δημοτικών ενοτήτων του Δήμου. Σχήμα 15: Εξέλιξη πληθυσμού Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας ανά ομάδα ηλικιών και φύλο (σε %) ετών ετών ετών ετών ετών ετών ετών ετών 0-4 ετών Άν δρες 1991 Γυν αίκες 1991 Άν δρες 1991 Γυν αίκες 1991 Πηγή: ΕΣΥΕ 2007, Ιδία Επεξεργασία Σελίδα 66

67 Μορφωτικό επίπεδο Από τα στοιχεία που παρουσιάζονται στο σχήμα που ακολουθεί μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα αναφορικά με το επίπεδο της εκπαίδευσης των κατοίκων του Δήμου συνολικά αλλά και ανά Δημοτική Ενότητα. Αναλυτικότερα στοιχεία παρατίθενται στον πίνακα του Παραρτήματος. Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, παρατηρείται ότι το ποσοστό των αποφοίτων στοιχειώδους εκπαίδευσης στο σύνολο του πληθυσμού του Δήμου παραμένει υψηλό, αφού ανέρχεται σε 32,97%, ενώ το ποσοστό αυτών που εγκατέλειψαν το δημοτικό αλλά γνωρίζουν ανάγνωση και γραφή ανέρχεται σε 7,06%. Για το σύνολο του Δήμου Δελφών διαπιστώνεται ότι το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού για το 2001 αφορά σε απόφοιτους της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στο Δήμο Δελφών επικρατεί τάση συνεχούς βελτίωσης του μορφωτικού επιπέδου στις μεσαίες και ανώτερες βαθμίδες εκπαίδευσης. Σελίδα 67

68 Πίνακας 7: Επίπεδο εκπαίδευσης στις ΔΕ του Δ.Δελφών Ε π ί π ε δ ο ε κ π α ί δ ε υ σ η ς Γεωγραφικά διαμερίσματα, νομοί, δήμοι / κοινότητες, δημοτικά / κοινοτικά διαμερίσματα, φύλο και ομάδες ηλικιών Σύνολο Κάτοχοι διδακτορικού τίτλου Κάτοχοι Μάστερ Πτυχιούχοι Ανωτάτων Σχολών Πτυχιούχοι ΤΕΙ (ΚΑΤΕ, ΚΑΤΕΕ) και Ανωτέρων Σχολών Πτυχιούχοι μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Απόφοιτοι Μέσης εκπαίδευσης Πτυχιούχοι ΤΕΛ Πτυχιούχοι ΤΕΣ Απόφοιτοι 3ταξίου Γυμνασίου Απόφοιτοι Δημοτικού Φοιτούν στο Δημοτικό Εγκατέλειψαν το Δημοτικό, αλλά γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση Δε γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση Δ.E. ΑΜΦΙΣΣΗΣ Δ.E. ΓΑΛΑΞΙΔΙΟΥ Δ.E. ΓΡΑΒΙΑΣ Δ.E. ΔΕΛΦΩΝ Δ.E. ΔΕΣΦΙΝΑΣ Δ.E. ΙΤΕΑΣ Δ.E. ΚΑΛΛΙΕΩΝ Δ.E. ΠΑΡΝΑΣΣΟΥ Δ. ΔΕΛΦΩΝ ΠΟΣΟΣΤΑ 100% 0,15% 0,38% 7,19% 2,90% 3,16% 20,60% 2,77% 2,14% 11,36% 32,97% 5,82% 7,06% 3,50% Πηγή: Απογραφή ΕΣΥΕ 2001 Σελίδα 68

69 Σχήμα 16: Εκπαιδευτικό επίπεδο πληθυσμού Δ. Δελφών (2001) 5,82% 7,06% 3,50% 0,15% 0,38% 7,19% 2,90% 3,16% 20,60% 32,97% 11,36% 2,14% 2,77% Πηγή: Απογραφή ΕΣΥΕ 2001, Ιδία Επεξεργασία Το ποσοστό των αποφοίτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης του Δήμου Δελφών, για το 2001 (10,62%) είναι υψηλότερο από το αντίστοιχο της Περιφερειακής Ενότητας Φωκίδας (2001:10,16%), της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (2001: 8,77%). Το αντίστοιχο της χώρας είναι 16,46%. Παρόμοια ισχύει και για τους απόφοιτους της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Φαίνεται λοιπόν ότι το επίπεδο εκπαίδευσης του πληθυσμού του Δήμου Δελφών όχι μόνο ακολουθεί τις τάσεις που επικρατούν σε υπερτοπικό επίπεδο, αλλά και ότι η βελτίωση του μορφωτικού επιπέδου του πληθυσμού επιτυγχάνεται με ταχύτερους ρυθμούς. Ο Δήμος Δελφών έχει αστικά χαρακτηριστικά αλλά ποιοτικά λιγότερο ανταγωνιστικά από το προφίλ μιας μεσαίας ευρωπαϊκής πόλης, αφού τα ποσοστά των κατόχων ιδιαιτέρων σπουδών και τα ποσοστά όσων δεν διαθέτουν πλήρως στοιχειώδεις γνώσεις, είναι αντιστοίχως μικρότερα ή μεγαλύτερα των παρατηρούμενων σε ανερχόμενες ευρωπαϊκές πόλεις Κοινωνικές Υποδομές Υγεία Πρόνοια Νοτιοδυτικά της πόλης της Άμφισσας και στην άμεση περίμετρο της δομημένης περιοχής της χωροθετείται το κτιριακό συγκρότημα του Γενικού Νοσοκομείου Άμφισσας. Η θέση και η προσπέλαση είναι ικανοποιητικές για την ανάπτυξη και της λειτουργία του. To Γενικό Νοσοκομείο 'Αμφισσας είναι κτισμένο σε έκταση τ.μ. και αποτελείται από τρεις ορόφους : Ισόγειο στο οποίο στεγάζονται τα επείγοντα και τακτικά εξωτερικά ιατρεία, τα εργαστήρια: Μικροβιολογικό, Αιμοδοσίας, Ακτινολογικό, Φαρμακείο και οι διοικητικές Υπηρεσίες. Τρεις Ορόφους στους οποίους λειτουργούν οι κλινικές και τα τμήματα του Νοσοκομείου (πρώτος όροφος κλινικές: Χειρουργική, Ορθοπεδική, ΩΡΛ, Ουρολογική, Οφθαλμολογική, δεύτερος: Μαιευτική - Γυναικολογική και τα Χειρουργεία, και τρίτος: Παθολογική, Καρδιολογική, Παιδιατρική, Πνευμονολογική). Σελίδα 69

70 Στο Α Υπόγειο οι Τεχνικές Υπηρεσίες: το Μηχανοστάσιο, η Αποστείρωση, τα Μαγειρία, η Τραπεζαρία, οι Αποθήκες Υλικού και η Μονάδα Τεχνητού Νεφρού, και στο Β Υπόγειο τα Πλυντήρια. Στην Ιτέα και στο Μαυρολιθάρι υπάρχουν Κέντρα Υγείας. Στις υπόλοιπες περιοχές καταγράφονται τα ακόλουθα Περιφερειακά Ιατρεία: Περιφερειακό Ιατρείο Γαλαξιδίου Περιφερειακό Ιατρείο Δεσφίνας Περιφερειακό Ιατρείο Δελφών Περιφερειακό Ιατρείο Χρισσού Περιφερειακό Ιατρείο Αγίας Ευθυμίας Περιφερειακό Ιατρείο Ελαιώνα Περιφερειακό Ιατρείο Πολυδρόσου Περιφερειακό Ιατρείο Γραβιάς Περιφερειακό Ιατρείο Καστελλίων Περιφερειακό Ιατρείο Μαυρολιθαρίου Περιφερειακό Ιατρείο Αθανασίου Διάκου Όπως φαίνεται και από τον παρακάτω πίνακα από το 2000 έως το 2005 έχουν μειωθεί οι κλίνες των θεραπευτηρίων και των ιδιωτικών κλινικών για το σύνολο της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Αντίθετα, ο αριθμός των γιατρών αυξήθηκε με θετικές συνέπειες στην εξυπηρέτηση των ασθενών. Σε επίπεδο χώρας, μειώθηκαν ο αριθμός των ιδιωτικών κλινικών και συνεπώς και των κλινών τους. Πίνακας 8: Δείκτες υποδομών υγείας Δείκτες Υποδομών Υγείας Στερεά Ελλάδα Χώρα Στερεά Ελλάδα Χώρα Κλίνες θεραπευτηρίων Δημόσια νοσοκομεία Ιδιωτικές κλινικές Κλίνες ιδιωτικών κλινικών Αριθμός ιατρών Αριθμός οδοντιάτρων Φαρμακεία Αριθμός ιατρών ανά 1000 κατοίκους Πηγή: Επιχειρησιακό Σχέδιο Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας Στην περιοχή του Δήμου Δελφών και στον τομέα των κοινωνικών υπηρεσιών, αναπτύσσουν δράσεις οι ακόλουθοι φορείς : Το Κ.Ε.Κ.Υ.Κ.ΑΜΕΑ (Κέντρο Εκπαίδευσης Κοινωνικής Υποστήριξης και Κατάρτισης Ατόμων με Αναπηρίες) είναι Κέντρο Φυσικής Ιατρικής Σελίδα 70

71 Αποκατάστασης. Σκοπός του είναι η έγκαιρη διάγνωση και αξιολόγηση της φυσικής, νοητικής, ψυχολογικής και κοινωνικής κατάστασης των ατόμων με αναπηρίες, με σκοπό τον εντοπισμό και την καταγραφή των εξατομικευμένων αναγκών και δυνατοτήτων κάθε ατόμου και το σχεδιασμό εξατομικευμένου προγράμματος για την κάλυψη των βιοψυχοκοινωνικών αναγκών του και την παροχή εν τέλει, ολοκληρωμένης κοινωνικής φροντίδας. Η πληροφόρηση και ενημέρωση των ατόμων με αναπηρίες και των οικογενειών τους για γενικότερα θέματα που σχετίζονται με την αναπηρία και τις πολιτικές που σχεδιάζονται ή υλοποιούνται σε σχέση με αυτήν και συμβουλευτική εξατομικευμένων αναγκών τους μέσα από υφιστάμενες δομές, φορείς, υπηρεσίες και προγράμματα που απευθύνονται σε άτομα με αναπηρίες. Ακόμη η παροχή υπηρεσιών και ανάπτυξη προγραμμάτων και δραστηριοτήτων για τη διασφάλιση ενός αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης των ατόμων με αναπηρίες και των οικογενειών τους και την προώθηση της ισότιμης συμμετοχής τους στην οικονομική και κοινωνική ζωή. Επίσης η ανάπτυξη δραστηριοτήτων για την άμβλυνση και σταδιακή εξάλειψη προκαταλήψεων και στερεοτύπων εις βάρος των ατόμων με αναπηρίες και των οικογενειών τους και την άμβλυνση και σταδιακή εξάλειψη φαινόμενων κοινωνικού και οικονομικού αποκλεισμού, η δικτύωση συνεργασία και συντονισμός με τοπικές υπηρεσίες και δομές κοινωνικής φροντίδας, καθώς και με αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των ίδιων των ατόμων με αναπηρίες και των οικογενειών τους αλλά και την ευρύτερη κοινωνία με απώτερο σκοπό, αφενός τη διασφάλιση πλήρους πρόσβασης των ατόμων με αναπηρίες και των οικογενειών τους με αγαθά και υπηρεσίες που τους αφορούν. Τέλος η πρόληψη αναπηριών σε επιμέρους ή σε όλους τους τομείς ανάπτυξης και εξέλιξης (κινητικό, αντιληπτικό, νοητικό, κοινωνικό, ψυχικό) με παρεμβατικά προγράμματα στην κοινότητα. Η Εταιρεία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας (ΜΗ.ΚΥ.Ο). Η Εταιρία είναι ένας μη κερδοσκοπικός, μη κυβερνητικός οργανισμός, που ιδρύθηκε το 1981, δημιουργώντας τις ρίζες της από το 1964, με στόχο την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Η Εταιρία εργάζεται με τον πληθυσμό για την ευαισθητοποίηση του σε θέματα ψυχικής υγείας και προωθεί την πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση, την κοινωνική ενσωμάτωση και την απασχόληση των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας, ενισχύοντας το σεβασμό στην ανθρώπινη υπόσταση τους και την ισοτιμία ως πολίτες. Επιδιώκει πρωτίστως την πρόληψη των ψυχικών διαταραχών, την έγκαιρη αντιμετώπισή τους και την κοινωνική και επαγγελματική αποκατάσταση των ψυχικά ασθενών. Βασικό χαρακτηριστικό των προληπτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων είναι ότι αυτές παρέχονται στην κοινότητα και διαπνέονται από το πνεύμα και την ιδεολογία της Κοινωνικής Ψυχιατρικής. Πιστεύουμε ότι η εξωνοσοκομειακή περίθαλψη (πρωτοβάθμια) θα πρέπει να σηκώνει το ουσιαστικότερο βάρος των υπηρεσιών που έχει ανάγκη ένας πληθυσμός. Το νοσοκομείο και το ψυχιατρείο βοηθούν μόνον όταν συνεργάζονται στενά και εναρμονίζονται με τις προσπάθειες των εξωνοσοκομειακών δομών. Χωρίς αυτές, μοιραία, οι νοσοκομειακές υπηρεσίες οδηγούν τον πάσχοντα στην ασυλοποίηση. Παράλληλα με την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας η Εταιρία υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα που έχουν ως στόχο τη δημιουργία στελεχών υψηλής εξειδίκευσης, τα οποία θα συμβάλλουν στην ανάπτυξη ενός νέου μοντέλου παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας και θα συνδράμουν στην ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, αναπτύσσοντας και αναβαθμίζοντας τις εξωνοσοκομειακές δομές και υπηρεσίες ψυχικής υγείας της Χώρας. Σελίδα 71

72 Η Εστία "Άγιος Νικόλαος". είναι μια κοινότητα συμβίωσης νοητικά υστερούντων ενηλίκων. Βρίσκεται στο Γαλαξείδι της Φωκίδας. Κύτταρο της κοινότητας είναι η οικογένεια των θετών γονέων. Αυτή τη στιγμή λειτουργούν τρεις «οικογένειες» οι οποίες και διαμένουν σε διαφορετικά σπίτια η κάθε μια, που βρίσκονται μέσα στην έκταση (27 στρέμματα) όπου βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του ιδρύματος. Προς το παρόν, υπάρχουν τρία έτοιμα σπίτια και έχουν ξεκινήσει οι εργασίες για το τέταρτο. Εκτός από τις κατοικίες, υπάρχει και δύο μεγάλο κτίσματα που φιλοξενούν τα δύο εργαστήρια ξύλου και κεραμικής, ενώ ένας τρίτος χώρος χρησιμοποιείται για την θεραπευτική ζωγραφική, μουσική, γυμναστική, σεμινάρια, ή άλλες συναφείς δραστηριότητες των «παιδιών». Τμήμα του υπαίθριου χώρου είναι διαμορφωμένο σε κήπο αλλά και σε κτήμα με βιολογικά οπωροφόρα δένδρα και λαχανικά. Παράλληλα, γίνεται καλλιέργεια λεβάντας. Πουθενά δεν χρησιμοποιούνται λιπάσματα ενώ γίνονται προσπάθειες να εισαχθεί η χρήση ηλιακής ενέργειας. Το μοντέλο του «Αγίου Νικολάου» είναι ανάλογο με αυτό των Camphill Communities που είναι συμβιωτικές κοινότητες για καθυστερημένα παιδιά με σκοπό την περίθαλψη και την εκπαίδευση. Η μόνη διαφορά είναι ότι η Εστία «Άγιος Νικόλαος» είναι συμβιωτική κοινότητα για ενήλικες. Τα δύο μοντέλα είναι συγγενικά, έχουν δε μια ιστορία πλέον των 50 ετών στην Ευρώπη και στην Αμερική. Ο «Άγιος Νικόλαος» είναι ελληνογερμανικό ίδρυμα και αδελφό με δύο συμβιωτικές κοινότητες καθυστερημένων ενηλίκων που λειτουργούν στη Γερμανία, στο κρατίδιο της Έσσης, ιδρυτές και πρωτεργάτες των οποίων ήταν το ζεύγος Kurt και Doris Eissemmaier, που είναι και οι ιδρυτές του «Αγίου Νικολάου», στην Ελλάδα. Κάθε οικογένεια έχει το δικό της σπίτι. Οργανώνει τη ζωή της η μία χωριστά από την άλλη (τι θα φάνε, τι θα ψωνίσουν, πώς θα περάσουν τον ελεύθερο χρόνο κλπ) ενώ παράλληλα πρέπει να σέβεται το συνολικό πρόγραμμα της κοινότητας που αφορά στη λειτουργία των εργαστηρίων και του κτήματος, καθώς και στην αντιμετώπιση άλλων κοινών αναγκών. Ο ΟΚΑΝΑ είναι Οργανισμός Κατά των Ναρκωτικών. Είναι ένα αυτοδιοικούμενο νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου που τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Έχει ως κύριους σκοπούς: τη πρόληψη, τη θεραπεία και την αποκατάσταση των ουσιοεξαρτημένων ατόμων, την παροχή έγκυρων και εμπεριστατωμένων πληροφοριών και την ευαισθητοποίηση του κοινού Η ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΦΩΚΙΚΗ Α.Ε - ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ο.Τ.Α. Βασικός σκοπός της αποτελεί η αναγκαιότητα ύπαρξης σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας ενός αναπτυξιακού μηχανισμού, που δεν υπήρχε και ο οποίος μέσα από τη διαχείριση-υλοποίηση εθνικών και ευρωπαϊκών προγραμμάτων ανάπτυξης θα προωθούσε την αναπτυξιακή διαδικασία στην ευρύτερη περιοχή της Φωκίδας και θα υποστήριζε την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τις επιχειρήσεις, τον τοπικό πληθυσμό και γενικά την περιοχή σε θέματα ανάπτυξης.το Ιατροκοινωνικό Κέντρο για αθιγγάνους στην Δημοτική Ενότητα Αμφίσσης που υλοποιείται από την εταιρεία είναι μια πολύ σημαντική δράση για την περιοχή. Είναι μία δομή στήριξης των Τσιγγάνων, η οποία παρέχει ιατροκοινωνική φροντίδα σε ένα πληθυσμό 350 περίπου ωφελουμένων, συνολικά. Η δομή λειτουργεί στην Άμφισσα, μέσα στο νέο οργανωμένο οικισμό των Τσιγγάνων. Με την λειτουργία του Κέντρου Ιατροκοινωνικής φροντίδας θα εξυπηρετηθεί ο πληθυσμός των Τσιγγάνων της περιοχής με την παροχή υπηρεσιών πρωτοβάθμιας περίθαλψης άλλα και συμβουλευτικής και κοινωνικής υποστήριξης. Σελίδα 72

73 Το Α.Κ.Ε.Σ.Ω. (ΜΗ.ΚΥ.Ο.) είναι ένα Δίκτυο Συνεργαζομένων φορέων για την Υγεία της Περιφερειακής Ενότητας Φωκίδας. Το Δίκτυο Ακεσώ είναι μια υπηρεσία τηλεφωνικής υποδοχής, καταγραφής, παραπομπής και παρακολούθησης ψυχοκοινωνικών και προνοιακών αιτημάτων του πληθυσμού της Περιφερειακής Ενότητας Φωκίδας. Στόχο έχει την διαχείριση και διοχέτευση των αιτημάτων στους κατάλληλους φορείς. Τα αιτήματα φτάνουν στο Δίκτυο "Ακεσώ" άμεσα από τους πολίτες που καλούν σε τηλεφωνική γραμμή και έμμεσα από τους συνεργαζόμενους φορείς. Βασικός σκοπός του είναι να διευκολύνει τις διαδικασίες για τον πολίτη πληροφορώντας, υποστηρίζοντας και παραπέμποντας. Το Στάλειο-Γάτειο Γηροκομείο και Χρονίων Παθήσεων, είναι κληροδότημα από τον Γεώργιο Ι. Στάλλου Σκοπός του ιδρύματος είναι η συντήρηση και η λειτουργία του γηροκομείου. Το Γραμματικόπουλειο Μπάλειο και Τρίγκειο Θεραπευτήριο Χρονίων Παθήσεων Ιτέας. Το ΚΕ.Δ.Δ.Υ., το Κέντρο Διαφοροδιάγνωσης Διάγνωσης και Υποστήριξης Ατόμων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες, αποτελεί σημαντική δράση για τα άτομα που έχουν σημαντική δυσκολία μάθησης και προσαρμογής εξαιτίας σωματικών. διανοητικών, ψυχολογικών, συναισθηματικών και κοινωνικών ιδιαιτεροτήτων.. Η Δημοτική Κοινωφελή Επιχείρηση Δήμου Δελφών «ΑΜΦΙΚΤΥΟΝΙΕΣ» είναι η κοινωφελής επιχείρηση του νέου καλλικρατικού Δήμου Δελφών. Προήλθε από το διάδοχο σχήμα των προηγούμενων δημοτικών κοινωφελών επιχειρήσεων των καποδιστριακών Δήμων Άμφισσης, Γραβιάς, Ιτέας, Γαλαξιδίου, Δελφών, Δεσφίνας και Καλλιέων. Η νέα επιχείρηση υλοποιεί έξι (6) δομές του πρόγραμμα Βοήθεια στο Σπίτι, στις Δημοτικές Ενότητες Γαλαξιδίου, Δεσφίνας, Άμφισσας, Καλλιέων, Δελφών και Ιτέας. Επιπλέον μέσω της Διαδημοτικής ΔΕΠΤΑ Αμφίκλειας-Ελάτειας-Δελφών στη Δημοτική Ενότητα Παρνασσού. Η Κοινωνική Οικονομία ορίζεται ως ο χώρος της οικονομίας που βρίσκεται ανάμεσα στονιδιωτικό και το δημόσιο τομέα της οικονομίας και αποτελεί το τρίτο τομέα της. Η έννοια της Κοινωνικής Οικονομίας αναφέρεται στο σύνολο των οικονομικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, οι οποίες αναλαμβάνονται από νομικά πρόσωπα, όπως κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις, Μ.Κ.Ο., ιδρύματα κ.ά., με στόχο το συλλογικό οικονομικό και κοινωνικό συμφέρον αλλά και τη διασφάλιση του συλλογικού συμφέροντος των ίδιων των μελών των κοινωνικών συνεταιριστικών επιχειρήσεων, Μ.Κ.Ο. Η Κοινωνική Οικονομία έχει ήδη αναπτυχθεί ιδιαίτερα στην Ευρώπη, με εντυπωσιακά αποτελέσματα, τόσο στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας όσο και στην παροχή ποιοτικών κοινωνικών υπηρεσιών. Μάλιστα, σήμερα αντιπροσωπεύει περίπου το 10% των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και απασχολεί περίπου 11 εκατ. εργαζομένους. Ο νέος Νόμος, υπ αριθμ Κοινωνική Οικονομία και Κοινωνική Επιχειρηματικότητα και λοιπές διατάξεις, για την Κοινωνική Οικονομία στην Ελλάδα αναφέρεται στις Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ.). Οι Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης (Κοι.Σ.Π.Ε.), που έχουν θεσμοθετηθεί με το νόμο 2716/1999, θεωρούνται αυτοδικαίως Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Ένταξης. Το άρθρο 18 του νέου νόμου δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο θέμα των αναπτυξιακών συμπράξεων και ενισχύει την συμμετοχή τους σε τοπικό κυρίως επίπεδο και σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση. Σελίδα 73

74 Ο Κοι.Σ.Π.Ε. Ν. Φωκίδας «Γιάννης Βολίκας» ιδρύθηκε το 2006, με άδεια λειτουργίας από το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Είναι ο μοναδικός Κοι.Σ.Π.Ε. που λειτουργεί στη Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, και έχει την έδρα του στην Άμφισσα. Μέχρι σήμερα έχει αναπτύξει αγροτικές δραστηριότητες και λειτουργεί το κατάστημα με βιολογικά και οικολογικά προϊόντα, «Πράσινο Σπίτι». Οι Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης είναι Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου, με περιορισμένη ευθύνη των μελών τους που θεσπίσθηκαν με το Ν. 2716/99 του Υπουργείου Υγείας για την «Ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών ψυχικής υγείας». Οι Κοι.Σ.Π.Ε. είναι μια ιδιαίτερη μορφή συνεταιρισμού, αφού παράλληλα είναι παραγωγικές και εμπορικές μονάδες αλλά και Μονάδες Ψυχικής Υγείας. Η ανάπτυξη και η εποπτεία τους ανήκει στο Υπουργείο Υγείας και ασκείται από τη Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας. Βασικός στόχος τους είναι η κοινωνικοοικονομική ενσωμάτωση και η επαγγελματική ένταξη των ατόμων με σοβαρά ψυχοκοινωνικά προβλήματα, συμβάλλοντας στη θεραπεία τους και στην κατά το δυνατόν οικονομική τους αυτάρκεια. Στο πλαίσιο του στόχου για επαγγελματική ένταξη των ατόμων αυτών, έχουν και εμπορική ιδιότητα και αναπτύσσουν οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα (αγροτική, κτηνοτροφική, μελισσοκομική, αλιευτική, δασική, βιομηχανική, βιοτεχνική, ξενοδοχειακή, εμπορική, παροχής υπηρεσιών, κοινωνικής ανάπτυξης). Τα μέλη του Κοι.Σ.Π.Ε. χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: 1. Άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα, ηλικίας τουλάχιστον 15 ετών και με ποσοστό μεγαλύτερο ή ίσο του 35%. 2. Εργαζόμενοι στο χώρο ψυχικής υγείας δημόσιοι υπάλληλοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας του Ε.Σ.Υ. και με ποσοστό μικρότερο ή ίσο του 45%. 3. Δήμοι, Κοινότητες, Ν.Π.Δ.Δ., Ν.Π.Ι.Δ., άνεργοι, Α.Μ.Ε.Α., άλλα φυσικά πρόσωπα, ιδιώτες εφόσον προβλέπεται από το καταστατικό του Κοι.Σ.Π.Ε. Τα μέλη από την κατηγορία αυτή υποχρεωτικά πρέπει να συμμετέχουν στον Κοι.Σ.Π.Ε. σε ποσοστό μικρότερο ή ίσο του 20%. Δεν μπορούν να γίνουν μέλη, φυσικά ή νομικά πρόσωπα που μετέχουν σε άλλο συνεταιρισμό μετον ίδιο ή παρεμφερή σκοπό, ο οποίος έχει την έδρα του στον ίδιο Τομέα Ψυχικής Υγείας. Εκπαίδευση Γενικά η λειτουργούσα υποδομή πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης παρουσιάζει πληρότητα και επάρκεια εξυπηρέτησης με τις εξής ειδικότερες παρατηρήσεις: Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Στη περιοχή του Δήμου Δελφών λειτουργούν είκοσι (20) νηπιαγωγεία. Γενικά, η υπάρχουσα υποδομή εξυπηρετεί ικανοποιητικά το Δήμο κυρίως για τα Δημοτικά Σχολεία, ενώ για τα Νηπιαγωγεία απαιτούνται πρόσθετες υποδομές κυρίως στις νέες περιοχές της Άμφισσας. Συγκεκριμένα : 1 ο, 2 ο, 3 ο, 4 ο 2/θ, 5 ο 1/θ και 1/θ Ειδικό Νηπιαγωγείο Άμφισσας 1 ο, 2 ο, 3 ο 2/θ Νηπιαγωγείο Ιτέας 2/θ Νηπιαγωγείο Γαλαξιδίου 1/θ Νηπιαγωγείο Δελφών 2/θ Νηπιαγωγείο Κίρρας 1/θ Νηπιαγωγείο Αγίας Ευθυμίας 2/θ Νηπιαγωγείο Γραβιάς Σελίδα 74

75 2/θ Νηπιαγωγείο Δεσφίνας 1/θ Νηπιαγωγείο Πολυδρόσου 1/θ Νηπιαγωγείο Σερνικακίου 1/θ Νηπιαγωγείο Χρισσού 1/θ Νηπιαγωγείο Επταλόφου 1/θ Νηπιαγωγείο Λιδορικίου Τα Νηπιαγωγεία που πρέπει να εξυπηρετούν την πολεοδομική ενότητα του κέντρου της πόλης η εξασφάλιση κατάλληλων χώρων είναι ιδιαίτερα δύσκολη λόγω έλλειψης αδόμητου χώρου. Τα Δημοτικά σχολεία, σύμφωνα με την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Φωκίδας είναι δεκαέξι (16), από τα οποία το 1 είναι ειδικό. Οι ελλείψεις στα Δημοτικά σχολεία μπορούν να αντιμετωπιστούν με ανακατανομές των μαθητών στα εξασφαλισμένα από τον πολεοδομικό σχεδιασμό γήπεδα στις περιμετρικές πολεοδομικές ενότητες. Ειδικότερα : 1ο 9/θ (Μαρκίδειο), 2ο 8/θ,,3ο 8/θ, 4ο 6/θ και 6/θ Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Άμφισσας 1ο 12/θ, 3ο 6/θ Δημοτικό Σχολείο Ιτέας 8/θ Δημοτικό Σχολείο Γαλαξιδίου 6/θ Δημοτικό Σχολείο Δελφών 6/θ Δημοτικό Σχολείο Κίρρας 6/θ Δημοτικό Σχολείο Γραβιάς 6/θ Δημοτικό Σχολείο Δεσφίνας 6/θ Δημοτικό Σχολείο Πολυδρόσου 2/θ Δημοτικό Σχολείο Χρισσού 3/θ Δημοτικό Σχολείο Επταλόφου 6/θ Δημοτικό Σχολείο Λιδορικίου Όσον αφορά στις ανάγκες του μέλλοντος, ως βασική παράμετρος σχεδιασμού αναδεικνύεται η συρρίκνωση του μαθητικού πληθυσμού λόγω της εξέλιξης της πυραμίδας των ηλικιών (πληθυσμιακή γήρανση). Τα στοιχεία των Δ/νσεων Εκπαίδευσης του Νομού Φωκίδας καταδεικνύουν τη σαφή αυτή τάση συρρίκνωσης. Ο υφιστάμενος σχεδιασμός του Δήμου εκτιμάται ότι ικανοποιεί οριακά τις διαφαινόμενες ανάγκες σε μεγάλο βαθμό. Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Στο Δήμο Δελφών υπάρχουν έξι (6) λύκεια και οχτώ (8) γυμνάσια τα οποία χωροθετούνται ως εξής : Γυμνάσιο Άμφισσας Μουσικό Γυμνάσιο Άμφισσας Γυμνάσιο Γαλαξιδίου Γυμνάσιο Γραβιάς Σελίδα 75

76 Γυμνάσιο Δελφών Γυμνάσιο Ιτέας Γυμνάσιο Δεσφίνας (Λυκειακές τάξεις Α,Β,Γ) Εσπερινό Γυμνάσιο Άμφισσας ΕΠΑΛ Άμφισσας Γενικό Λύκειο Άμφισσας Γενικό Λύκειο Γραβιάς Γενικό Λύκειο Ιτέας Γενικό Λύκειο Γαλαξιδίου Το ποσοστό του πληθυσμού που αποτελεί χρήστες Γυμνασίου και Λυκείου εκτιμάται περίπου σε 5%. Ειδικής μνείας απαιτεί το Ειδικό Εργαστήριο Επαγγελματικής Εκπαίδευσης & Κατάρτισης που λειτουργεί στην Άμφισσα προσφέροντας πολύτιμες υπηρεσίες σε παιδιά με ειδικές δεξιότητες. Τριτοβάθμια και Ειδική Εκπαίδευση Οι υποδομές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αφορούν στο ΤΕΙ Λαμίας παράρτημα Άμφισσας. Το Τ.Ε.Ι., έχει χωροθετηθεί και λειτουργεί σε σύγχρονες εγκαταστάσεις στα νότια της πόλης. Λειτουργούν δύο σχολές το Τμήμα Εμπορίας και Διαφήμισης και το Τμήμα Τουριστικών Επιχειρήσεων. Οι δημόσιες σχολές ΙΕΚ / ΣΕΚ και ΟΑΕΔ στεγάζονται σε ιδιόκτητα κτίρια σε ικανοποιητικές για τη λειτουργία τους και τη λειτουργία της πόλης θέσεις και γήπεδα στην περίμετρό της. Η χωροθέτησή τους αυτή διευκολύνει την προσπελασιμότητά τους από όλες τις γειτονιές αλλά δημιουργεί προβλήματα κυκλοφορίας και συνωστισμού. Επίσης στο Δήμο λειτουργεί Τουριστική Σχολή Γαλαξιδίου και η Σχολή Καλών Τεχνών, στις γίνονται ανελλιπώς εκπαιδευτικά προγράμματα φοιτητών ( ελλήνωνξένων). Πολιτισμός Υψηλής αξίας το πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής. Αναλυτικά : H Άμφισσα Αρχαιότατη πόλη, «πόλη κράτος» και μητρόπολη. Πήρε το όνομα της ή από την κόρη του Μάκαρος (γιου του Αιόλου) Άμφισσα ή από το ρήμα αμφιέννυμι επειδή περιβάλλεται από βουνά. Στους ύστερους Βυζαντινούς χρόνους πήρε το όνομα Σάλωνα. Στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821 ήταν η πρώτη πόλη της Ρούμελης που επαναστάτησε. Η Άμφισσα έγινε στη συνέχεια η πρωτεύσουσα της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδας με την ίδρυση του Άρειου Πάγου των Σαλώνων, όπου ψηφίστηκε το Σύνταγμα της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδας. Σήμερα η Άμφισσα είναι η πρωτεύουσα του Δήμου Δελφών. Η Άμφισσα φημίζεται για τις αξιόλογες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Επιζούν επίσης, ενάντια στη φθορά του χρόνου παροδοσιακές βιοτεχνίες, βυρσοδεψεία, κουνουδάδικα και σχοινάδικα στη συνοικία Χάρμαινα. Σελίδα 76

77 Οι Δελφοί Οι Δελφοί είναι ένα από τα ωραιότερα και επιβλητικότερα τοπία της Ελλάδας και ο «ομφαλός της γης», σύμφωνα με την αρχαία παράδοση. Κατοικήθηκε αρχικά από την προϊστορική περίοδο, αποκτώντας στη συνέχεια και ιδιαίτερα στους κλασσικούς χρόνους τεράστια ιστορική σημασία, αφού συνδέθηκε, με τα σπουδαιότερα γεγονότα της ελληνικής ιστορίας. Το περιβόητο Μαντείο, στο οποίο ο μαντικός λόγος του θεού δινόταν από το στόμα της Πυθίας, διευθυνόταν από το λεγόμενο ιερατείο. Επιπλέον, οι Δελφοί με το θεσμό των Αμφικτυονίων, έδωσαν το σύνθημα για φιλία, αδελφότητα και ειρηνική συνύπαρξη των λαών, ως θεμελιώδη επιδίωξη της Δελφικής Ιδέας. Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει πλείστα ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά μνημεία, όπως, στα βορειοδυτικά, ένα από τα καλύτερα διατηρημένα Στάδια της αρχαιότητας, των ρωμαϊκών χρόνων, όπου ετελούντο τα «Πύθια», αγώνες με πανελλήνια σημασία, κάθε τέσσερα χρόνια. Νοτιανατολικά ο ιερός τόπος, ο οποίος περιβάλλεται από τοίχο, περιέχει εκτός των άλλων, κυρίως το ναό του Απόλλωνα, δωρικού ρυθμού και το αρχαίο θέατρο. Ανατολικότερα, βρίσκεται η πασίγνωστη Καστάλια Πηγή και το τέμενος της Προναίας Αθηνάς, μέσα στο οποίο ο θόλος, δωρικού ρυθμού είναι πραγματικό αριστούργημα. Στη νέα πόλη των Δελφών, η οποία μεταφέρθηκε ένα χιλιόμετρο πιο δυτικά, μετά τις ανασκαφές του 1892, υπάρχει το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, που έχει σαν στόχο την αναβίωση των Δελφών ως ευρωπαίκού και παγκόσμιου πνευματικού κέντρου, με δραστηριότητες διεθνούς κλίμακας. Το σπίτι του Άγγελου και της Εύας Σικελιανού, το οποίο έχει μετατραπεί σε Μουσείο Δελφικών Εορτών και το παράρτημα της Σχολής Καλών Τεχνών. Στην αρχή της κατάφυτης από ελαιόδενδρα πεδιάδα υπάρχει το Κρισαίο Πεδίο, που απλώνεται ως την θάλασσα της Ιτέας και στην αρχαιότητα βρισκόταν ο Ιππόδρομος των Δελφών και όπου ετελούνταν τα Πύθια, αγώνες με πανελλήνια εμβέλεια. Η Κρίσσα, σημαντικά λείψανα που σώζονται στο ύψωμα Αγ.Γεωργίου, σύμφωνα με τον Ομηρο χτίστηκε τον 15 ο ή 14 ο αιώνα π.χ. Κάτω από την Κρίσσα στο Κρισσαίο Πεδίο σώζονται ελάχιστα λείψανα του Ιπποδρόμου. Ενώ βορειότερα προς Δελφούς στη θέση Αγ.Βαρβάρα υπάρχουν σημαντικά λείψανα τεμένους των αρχαιολογικών χρόνων. Η ανασκαφή αυτή χρηματοδοτήθηκε και από τη Ν.Α.Φωκίδας επί θητείας του νυν Δημάρχου Δελφών Νικολάου Δημ.Φουσέκη. Ολο τα στοιχεία δείχνουν ότι η προαναφερομένη θέση ταυτίζεται με την αρχαία Κρίσσα που κατέστρεψαν οι Αμφικτύονες κατά τον 1 ο Ιερό Πόλεμο και που καθόρισε και την εξέλιξη της ιστορίας της περιοχής. Τα όρια της ιεράς χώρας συμπίπτουν με το Δελφικό Τοπίο. Το Γαλαξίδι Το Γαλαξίδι, γραφικό, καμαρώνει δυτικά του Κρισαίου Κόλπου. Το ιστορικό Γαλαξίδι κτισμένο στη θέση της αρχαίας πόλης Οιάνθεια, ναυτική πολιτεία με χρόνων έχει μεγάλη ιστορική διαδρομή, με κορύφωση της στον αγώνα της απελευθέρωσης το Ήταν η πρώτη ναυτική δύναμη. Σήμερα είναι ένα από τα καλύτερα θέρετρα της Ελλάδας. Από τα αξιοθέατα ξεχωρίζουν ο Ναός του Αγίου Νικολάου με το υπέροχο και μοναδικό ξυλόγλυπτο τέπλο, λαξευτοί τάφοι της κλασσικής περιόδου στην περιοχή Καλαφάτη. Υπάρχει Ναυτικό και Εθνολογικό Μουσείο καθώς και Λαογραφικό Μουσείο. Σελίδα 77

78 Η Δεσφίνα Στους πρόποδες του βουνού Κίρφυς και σε 600 μέτρα υψόμετρο είναι χτισμένη αμφιθεατρικά η γραφική Δεσφίνα κοντά στη θέση της αρχαίας πόλης Εχεδάμειας. Αξιόλογα μνημεία της Δεσφίνας και της περιοχής είναι το από το 1821 μοναστήρι της του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και το ναϊδριο των Ταξιαρχών. Στη θέση Συρο - Καστρο σώζονται ερείπια της αρχαίας πόλης Μεδεώνος. Επίσης σώζεται το σπίτι του ζωγράφου Σπύρου Παπαλουκά. Η Ιτέα Η Ιτέα κτισμένη στο βάθος του Κρισσαίου Κόλπου, εκτείνεται μαζί με τη γειτονική Κίρρα, κατά μήκος του παραθαλάσσιου χώρου της ομώνυμης κοιλάδας, του Κρισσαίου Πεδίου και αποτελεί την προς τα Νότια απόληξη του φημισμένου Δελφικού τοπίου. Νέα σχετικά πόλη αφού ιδρύθηκε το 1830 μπόρεσε να εξελιχθεί γρήγορα σε σημαντικό εμπορικό διακομετακομιστικό κέντρο. Η Κιρρα, μια πόλη αρχαιότατη με ανασκαφικά ευρήματα από το π.χ. Η ύπαρξη της Κίρρας στους ιστορικούς χρόνους, μετά το 1100 π.χ. αναφέρεται ως πλούσια και ισχυρή πόλη. Το τέλος της Κίρρας πιθανολογείται στο 740 μ.χ. από τρομακτικής έντασης σεισμό. Στο χώρο του λιμανιού ορθώνεται ακόμα μισοκατεστραμμένος ένας μεσαιωνικός πύργος, που πιθανότατα χησίμευε ως φάρος. Η Τριταία βρίσκεται βορειοδυτικά του όρμου της Ιτέας, σε υψόμετρο 380 μέτρα. Αρχαία πόλη κατοικούμενη από τους Οζαλούς και τους Λοκρούς, μέχρι το 30 π.χ. Η Γραβιά Η Γραβιά είναι Ιστορικό χωριό που πήρε την ονομασία του απ την κοντινή αρχαία πόλη Καρφία. Η Γραβιά είναι γνωστή για την ιστορική μάχη που δόθηκε στις 8 Μαϊου 1821 από τον Ανδρούτσο και τους άλλους καπεταναίους και συγκράτησαν τις ορδές του Ομέρ Βρυώνη κόβοντας του το δρόμο για τα Σάλωνα και την Πελοπόννησο. Δεσπόζει στο χώρο η προτομή του Ανδρούτσου και πρόσφατα αναστηλώθηκε το ιστορικό χάνι. Ο Παρνασσός Το Πολύδροσσο, κεφαλοχώρι χτισμένο στους πρόποδες του Παρνασσού. Έχει άφθονα νερά και αποτελεί αξιόλογο τουριστικό θέρετρο. Σε απόσταση 2 χιλιομέτρων δυτικά βρίσκεται ένα βυζαντινό μνημείο μεγάλης αξίας, η Παλαιοπαναγιά, ναός σταυροειδής, σπάνιας αρχιτεκτονικής. Καλλιείς Η Δημοτική Ενότητα Καλλιέων έχει καθαρά ορεινά χαρακτηριστηκά. Την συνθέτουν οι ορεινοί όγκοι της Γκιώνας, των Βαρδουσίων και της Οίτης. Έχει μεγάλα ελατοδάση με πολλές πηγές τα νερά των οποίων στη συνέχεια δημιουργούν τον ποταμό Μόρνο. Αποτελεί ορεινό τουριστικό θέρετρο. Μνημεία Ρωμαϊκή οικία Άμφισσας (πρώην οικία Μπρουγιαννάκη) Το , στην Άμφισσα, στο χώρο κοντά στο Κάστρο της Άμφισσας, αποκαλύφθηκε ένα κτήριο με ψηφιδωτό δάπεδο ρωμαϊκών χρόνων (η πρώην οικία Σίμου Μπρουγιαννάκη). Πρόκειται για αψιδωτό κτήριο το σωζόμενο τμήμα του οποίου αποτελείται από τρεις μικρούς ορθογώνιους χώρους και ένα μεγάλο επιμήκη που καταλήγει σε αψίδα και κοσμείται με πολύχρωμο ψηφιδωτό δάπεδο με κεντρικό διακοσμητικό θέμα των αλληλοτεμνόμενων πολυγώνων. Πιθανόν πρόκειται για Σελίδα 78

79 ιδιωτικό κτίσμα, που ψηφοθετήθηκε παράλληλα με το Βαπτιστήριο της Άμφισσας (δίπλα στη σημερινή Μητρόπολη) και χρονολογείται στο τέλος του 4ου μ.χ. αιώνα. Το Κάστρο των Σαλώνων Το Κάστρο των Σαλώνων ή Κάστρο της Ωριάς - όπου βρισκόταν και η ακρόπολη της αρχαίας Άμφισσας από την οποία διατηρούνται λείψανα των αρχαίων Κυκλώπειων Τειχών - με λείψανα τριών ρυθμών δόμησης, ελληνικού, ρωμαϊκού και βυζαντινού, το οποίο είναι χτισμένο εν μέρει με αρχαίο υλικό με προσθήκες ελληνιστικές, βυζαντινές, φραγκικές, και στο οποίο σώζονται ο ελληνικός περίβολος, η εσωτερική πύλη, ο βυζαντινός Πύργος της Βασίλισσας και η Φράγκικη Εκκλησία Η Λυκότρυπα Η Λυκότρυπα που είναι σκαλιστός θολωτός Μυκηναϊκός τάφος στη βάση του λόφου Κόφινα στο ανατολικό άκρο της Άμφισσας. Είναι μνημείο αρχαιότατης εποχής, χονδροειδούς τέχνης. Μαζί με τα κυκλώπεια τείχη του Κάστρου αποτελεί μια απο τις αρχαιότερες κατασκευές της Άμφισσας. Είναι βράχος φυσικός, κωνοειδής και κομψός, που αποτελούσε σπήλαιο, για να διαμορφωθεί κατάλληλα και να χρησιμοποιηθεί σαν μνημείο σημαίνοντος προσώπου. Η θύρα είναι φαρδιά και ψηλή. Στο βάθος του εσωτερικού υπάρχει μια λάρνακα λαξευμένη που χρησίμευε σαν τάφος. Το μνημείο ανάγεται κατά πάσα πιθανότητα στη Μυκηναϊκή εποχή, όταν οι τάφοι των βασιλέων και των αρχόντων κατασκευάζονταν έξω από τα τείχη των πόλεων. Η τοπική παράδοση, κατά τον περιηγητή Μπυσσόν, ανέφερε πως η Λυκότρυπα ήταν ο τάφος του αιγυπτίου Φώκου, που έδωσε το όνομά του στη Φωκίδα. Ο Βυζαντινός Ναός του Σωτήρος Ο Βυζαντινός Ναός του Σωτήρος, χτισμένος σε βραχώδη και απότομη πλαγιά. Αποτελεί σπουδαίο και άριστα διατηρημένο βυζαντινό μνημείο του 11ου ή 12ου αιώνα. Ο κυρίως ναός είναι σταυροειδής μετά τρούλου. Στη νότια πλευρά του Ναού, σε ύψος 2.5 μ. Από το έδαφος, έχουν χαραχθεί επί πορόλιθων, δύο ηλιακά ρολόγια. Έχουν το συνηθισμένο ημικυκλικό σχήμα διηρημένο σε 12 τομείς, όπου στα άκρα των ακτινών είναι γραμμένα τα στοιχεία της ώρας. Η Χάρμαινα Είναι η παλιά συνοικία των βυρσοδεψών. Στο δυτικό τμήμα της Άμφισσας βρίσκεται χτισμένη αμφιθεατρικά μια πολύ παλιά και ενδιαφέρουσα συνοικία, όπου τα ιδιόρρυθμα κτίρια της χρονολογούνται από τον καιρό της τουρκοκρατίας. Είναι η συνοικία της Χάρμαινας με τα φημισμένα βυρσοδεψία (ταμπάκικα). Υπάρχουν επίσης τα κουδουνάδικα όπου οι τεχνίτες με τα ρυθμικά χτυπήματα στο αμόνι δίνουν το σχήμα στα κουδούνια κατασκευάζοντας έτσι διάφορα είδη κουδουνιών που το καθένα έχει τον ήχο του. Παλιότερα υπήρχαν πολλές βιοτεχνίες κατασκευής κουδουνιών όπου κατασκευάζονταν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής στην Ελλάδα τα κουδούνια της Άμφισσας εφοδίαζαν τσελιγγάδες από όλα τα μέρη της Ελλάδας ακόμη και των Βαλκανίων. Γινόταν μεγάλη εξαγωγή κουδουνιών στην Σερβία στην Ρουμανία, Βουλγαρία. Το παλαιοχριστιανικό Βαπτιστήριο Το παλαιοχριστιανικό Βαπτιστήριο δίπλα από τον Μητροπολιτικό Ναό, με ρωμαϊκά και χριστιανικά ψηφιδωτά. Κυκλική αίθουσα πρώιμης βασιλικής με μωσαϊκό δάπεδο. Το οικοδόμημα αυτό κατασκευάστηκε κατά την περίοδο 3ου και 4ου αιώνα μ.χ. αποτελείτο από δύο κυκλικές αίθουσες - που συγκοινωνούσαν μεταξύ τους - εκ των οποίων σώζεται η μία ενώ η άλλη καταστράφηκε για να θεμελιωθεί χριστιανικός ναός τη θέση του οποίου κατέχει σήμερα ο μητροπολιτικός ναός της Άμφισσας. Η αίθουσα Σελίδα 79

80 φέρει άριστο υδραυλικό σύστημα αποχέτευσης ενώ το επιμελημένο μωσαϊκό δάπεδο με το αξιόλογο αρχιτεκτόνημα, αποτελούν αρμονικότατο σύνολο, μοναδικό για την περιοχή της Κεντρικής Ελλάδος. Κοσμικό Οικοδόμημα με Ψηφιδωτό Δάπεδο Κάτω από το Φρούριο Αμφίσσης, στην πρώην οικία Σίμου Μπρουγιαννάκη, αποκαλύφθηκε ψηφιδωτό δάπεδο, παρόμοιο με το ψηφιδωτό του παλαιοχριστιανικού Βαπτιστηρίου, με τοίχους ύψους 2 μ. και αίθουσα ορθογώνια, που η νότια στενή πλευρά της απολήγει σε αψίδα. Η διακόσμηση είναι όμοια με εκείνη της κυκλικής αίθουσας του βαπτιστηρίου. Το οίκημα αγοράστηκε από την αρχαιολογική υπηρεσία κατεδαφίστηκε και στη θέση του κατασκευάστηκε στέγαστρο για το οικοδόμημα και το μωσαϊκό. Και τα δύο μωσαϊκά, του βαπτιστηρίου και το αναφερθέν, έγιναν από τον ίδιο ψηφοθέτη. Πρόκειται για καλλιτέχνη που είναι εγκατεστημένος και δημιουργεί στην Άμφισσα. Ενεπίγραφο Ψηφιδωτό Λουτρού Στο υπόγειο της οικίας Γερολυμάτου υπάρχει το μοναδικό ευρεθέν στην Άμφισσα ενεπίγραφο ψηφιδωτό, του οποίου την ερμηνεία της παράστασης και των επιγραφών επιχειρεί πρώτος ο Αντ. Κεραμόπουλος : "Έντρομος πυγμαίος, που κρατεί ράβδο, τρέχει προς στα αριστερά κυνηγημένος από γέρανο. Η παράσταση είναι κωμική, όπως εύγλωττα δηλώνει η επιγραφή : ΣΧΟΛΗ ΜΗ ΤΟ ΔΡΕΙΛΟΝ. Με αυτά τα λόγια ο πυγμαίος παρακαλεί τον γέρανο να μην του πειράξει το δρείλον (φαλλό). Μια δεύτερη επιγραφή, αντίποδας της προηγούμενης, διακρίνεται παραλλήλως των θεμελίων τα οποία προφανώς κατέστρεψαν τη παράσταση : ΒΟΙΘΕΙ ΠΑΠΑ. Προφανώς ο ίδιος πυγμαίος καταδιωκόμενος από τον γέρανο επικαλείται τη βοήθεια του πατέρα του (κλητική ω πάπα απαντά στον Όμηρο). Με βάση το υδραγωγικό αυλάκι που εφάπτεται του δαπέδου, υποτίθεται ότι στη θέση αυτή υπήρχε γυμναστικό ή παλαιστικό ίδρυμα. Πιθανότερη όμως φαίνεται μια άλλη άποψη ότι πρόκειται για λουτρό ή αίθριο έπαυλης. Το «παλάτι του Βασιλειά» στα Πεντεόρια στο Γαλαξίδι Θαμμένος αναξιοποίητος αρχαιολογικός πλούτος, το παλάτι του Βασιλιά, με τα ψηφιδωτά, τα διάφορα ευρήματα, που οι δραστηριότητες των γεωργών φέρνουν κατά καιρούς στην επιφάνεια. Περιοχή Καλαφάτη στο Γαλαξίδι Λείψανα τειχών της Αρχαίας Πόλης και λαξευτοί τάφοι της κλασικής περιόδου, στην περιοχή ''ΚΑΛΑΦΑΤΗ''. Χάνι της Γραβιάς (Δ.Ε. Γραβιάς) Εδώ και λίγα χρόνια αναστηλώθηκε το ιστορικό και θρυλικό ΧΑΝΙ ΤΗΣ ΓΡΑΒΙΑΣ, σύμβολο τόλμης και αποφασιστικότητας του Έλληνα. Εκεί, στις 8 Μαΐου 1821, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, με 120 ταμπουρωμένα παλικάρια ανδραγάθησε και συνέτριψε τις ορδές των Τούρκων του Ομέρ Βρυώνη, ανακόπτοντας την πορεία τους προς τα Σάλωνα και την μετέπειτα εισβολή τους στο Μοριά. Στις 16/5/1999, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλου και σε πλήθος κόσμου, έγιναν τα εγκαίνια του αναστηλωθέντος Χανίου, στο οποίο υπάρχει η δυνατότητα αναπαράστασης της ιστορικής μάχης, με εικονική πραγματικότητα. Η προτομή του Οδυσσέα Ανδρούτσου δεσπόζει σε περίοπτη θέση παραπλεύρως του νέου μεγαλοπρεπούς Ναού του Αγίου Αθανασίου. Ερείπια της Δωρικής Πόλης Βοίον στη Μαριολέτα (Δ.Ε. Γραβιάς) Σελίδα 80

81 Η ονομασία του χωριού ξεκινάει από τα παλιά ιστορικά χρόνια όταν η ονομασία του ήταν Βοίον ή Βοιόν και στη συνέχεια Χαράδρα. Η ονομασία Βοίον ή Βοιόν μνημονεύεται από τον Θουκυδίδη (Α' 107), που αναφέρει ότι ήταν μία από τις πόλεις της αρχαίας Δωρικής Τετραπόλεως. Αν και ακόμα δεν έχουν γίνει ανασκαφές στο χωριό, οι νεώτεροι ερευνητές, αρχαιολόγοι, γεωγράφοι και περιηγητές, τοποθετούν την αρχαία πόλη Βοιόν στους απόκρημνους βράχους του Αγ. Αθανασίου, όπου σώζονται σε πολύ καλή κατάσταση ερείπια της ακροπόλεως και άλλων αρχαίων κτισμάτων που κηρύχθηκαν πρόσφατα (1982) από την Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων, ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία. Ερείπια Πελασγικών τειχών στο Οινοχώρι (Δ.Ε. Γραβιάς) Στο Δυτικό μέρος του χωριού και σε απόσταση 200 μ. από τον οικισμό υπάρχουν ερείπια πελασγικών τειχών οχυρωμένης πόλης, της αρχαίας Δρυόπης, πρωτεύουσας των Δρυόπων, όπου πρόσφατα ολοκληρώθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία Δελφών η εκκαθάριση και αποκάλυψη από τους θάμνους του αρχαιολογικού αυτού χώρου. Οικία Επισκόπου Σαλώνων Ησαϊα (Δ.Ε. Δεσφίνας) Είναι η πατρίδα του ήρωα της επανάστασης του 1821 Επισκόπου Σαλώνων Ησαΐα τον οποίον σκότωσαν οι Τούρκοι στις στη θέση "Χαλκώματα" όταν ευλογούσε τα όπλα των επαναστατών και ενθάρρυνε τον Αθανάσιο Διάκο για τη μάχη της Αλαμάνας. Ήταν μάλιστα ο μοναδικός Δεσπότης που έπεσε αγωνιζόμενος στο πεδίο της μάχης για την απελευθέρωση της πατρίδας. Αξίζει ακόμη να αναφερθεί ότι ο Προφήτης Δανιήλ ήταν η περιοχή από την οποία κατά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 ο Ησαΐας ανάβοντας φωτιά έδωσε το σήμα για την έναρξη της επανάστασης της Στερεάς Ελλάδας στην Πελοπόννησο. Η οικία του Επισκόπου σώζεται ακόμα και σήμερα στη Δεσφίνα. Μυκηναϊκός Τάφος στην Ακρόπολη της Συκιάς (Δ.Ε. Δεσφίνας) Στην Ακρόπολη του Οικισμού Συκιάς βρέθηκε ένας Μυκηναϊκός τάφος, σημάδι της διαβίωσης ανθρώπων στην περιοχή από τότε. Όρμος «Αγκάλης» (Δ.Ε. Ιτέας) Από το εθνικό προσκλητήριο του απελευθερωτικού αγώνα δεν ήταν δυνατό να απουσιάσει η Σκάλα Σαλώνων και αρκετά ήταν τα πολεμικά γεγονότα που έλαβαν χώρα στην περιοχή της. Κορυφαίο θεωρείται η "Ναυμαχία της Σκάλας Σαλώνων", όπου στις 17 Σεπτεμβρίου 1827 ο Φ.Α. Άστιγξ αρχηγός της ελληνικής ναυτικής δύναμης, οδηγώντας το πρώτο ατμοκίνητο πολεμικό καράβι στην ιστορία, την "Καρτερία", τίναξε στον αέρα την τουρκική ναυαρχίδα και αποδεκάτισε τον τουρκικό στόλο στον Όρμο της Αγκάλης. Αρχαίο Κάστρο στη Καστριώτισα (Δ.Ε. Καλλιέων) Η Καστριώτισσα υπήρξε πρωτεύουσα του Δήμου Καλλιέων και μετονομάστηκε σε Κάλλιον όταν το 1870 με Β.Δ. της 25η Νοεμβρίου ο τότε Δήμος Κυτινίων γίνεται Δήμος Καλλιέων με επτά χωριά (Μαυρολιθάρι, Γουρίτσα, Δρέμισα, Καστριώτισσα, Άνω και Κάτω Μουσουνίτσα και Στρώμη). Η Καστριώτισσα το όνομά της το έχει πάρει από το περίφημο πανάρχαιο Κάστρο που την περιέβαλε. Η περιοχή της Παρνασσίδας πρωτοκατοικήθηκε κατά την Νεολιθική εποχή ( π.Χ.) από τους Δρύοπες και αργότερα μετά την Κάθοδο των Δωριέων, κατά τον 12ο αιώνα π.χ. μετά τον Τρωικό πόλεμο από τους Δωριείς. Το περίφημο Κάστρο της Καστριώτισσας υπήρξε προπύργιο των Δωριέων οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή ιδρύοντας τις πόλεις Κυτίνιον, Ερινεόν, Βόϊον και Πίνδος, θαμμένες και ανερεύνητες μέχρι σήμερα, πριν φτάσουν μέχρι την Πελοπόννησο. «Η δε χώρα αύτη (η Δωρίς) εστί Σελίδα 81

82 μητρόπολις Δωριέων των εν Πελοποννήσω», γράφει ο Ηρόδοτος. Σχετικά με το Κάστρο της Καστριώτισσας, ο αρχαιολόγος W. Woodhouse που εξερεύνησε την περιοχή γράφει στο βιβλίο του «GASTERN AETOLIA» (σελ. 371) : «Τα τείχη του Κάστρου της σε σωστό ακανόνιστο Ελληνικό ρυθμό και προφυλαγμένα από τετράγωνους πύργους, μπορούν ακόμα να φαίνονται καθαρά από τα τρία μέρη του λόφου» Το Κάστρο είχε διπλό λεπιδωτό περίβολο τείχος και χτίστηκε το 500 π.χ. περίπου. Οι πέτρες του είναι καλοπελεκημένες και έχουν κάθετες (γλυφές) εκχαράξεις. Κατά τους αιώνες 6ο - 4ο της Κλασσικής περιόδου η τεχνική για τα κάστρα και τα φρούρια υπήρξε η τελειότερη. Το Κάστρο κυριεύτηκε το 325 π.χ. από τους Πέρσες μετά την Μάχη των Θερμοπυλών. Γύρω στα 1800 έγιναν οι πρώτες ανασκαφές που έφεραν στο φως τα σημερινά υπολείμματα του Κάστρου στο νότιο μέρος του χωριού. Μεγάλος αριθμός ογκολίθων είναι διασπαρμένοι στην πλαγιά. Στην Καστριώτισσα, κατά την παράδοση, βρισκόταν και το ανάκτορο του Βασιλιά Καλλία. Κυκλόπεια Τείχη στη Πυρά (Δ.Ε. Καλλιέων) Γύρω και κάτω από το Ναό του Αγίου Πνεύματος στη Πυρά υπάρχουν Κυκλώπεια Τείχη. "Πυρά του Ηρακλέους". Εκεί που ο μυθικός ήρωας επέλεξε να καεί σύμφωνα με το χρησμό του Μαντείου Δελφών. Εκεί που στη συνέχεια κτίσθηκε ο αρχαίος ναός της Πυράς τα ερείπια του οποίου σώζονται μέχρι σήμερα. Θέση Μάρμαρα στις Καταβόθρες (Δ.Ε. Καλλιέων) Στην Καταβόθρα της Οίτης στην γνωστή περιοχή "Μάρμαρα" υπάρχουν ερείπια ναού του Ηρακλέους και βωμού προς τη νότια πλευρά του, μεγάλων διαστάσεων. Ο Ναός είναι χτισμένος με ντόπια πέτρα σε δωρικό ρυθμό. Κοντά στα ερείπια της Πυράς ο μυθικός ήρωας των Δωριέων Ηρακλής μαρτύρησε και αποθεώθηκε. Κι αυτό το μαρτύριό του ήταν θέλημα θεού και το προμήνησε το Δελφικό Μαντείο με το χρησμό που τον μετέφερε στον ημίθεο ο Λικύμνιος και ο Ιόλαος. Ήρωας και ημίθεος όπως ήταν ο Ηρακλής ξεριζώνει, μόνος του, τα έλατα απ' τις πλαγιές της Οίτης και τα σωριάζει στη φωτιά που τον βοήθησε ο Παίαντας ν' ανάψει και θα πέσει μέσα να καεί. Θα γίνει ολοκαύτωμα, για να γλιτώσει από τον δηλητηριασμένο χιτώνα της ωραίας Ιόλης, κόρης του Βασιλιά Ευρύτου. Ένα σύννεφο σκέπασε τότε τον ημίθεο που τον μετέφερε στον Όλυμπο, κοντά στους θεούς. Αρχαίος Ναός του Απόλλωνα (Δ.Ε. Παρνασσού) Έξω από το Επτάλοφο και στο δρόμο προς Λιλαία στη θέση «Λιανικά» (παραφορά της λέξης Ελληνικά), βρίσκεται θαμμένος ο Ναός του Απόλλωνα (πρόναος) ως «Μετόχι» του Μαντείου των Δελφών, το μοναδικό. Εκεί στάθμευαν οι επισκέπτες του Μαντείου επί 9ήμερο κάνοντας τη λεγόμενη «Κάθαρση», τη σημερινή νηστεία, πριν επισκεφθούν το Μαντείο. Αρχαίος Ναός Δήμητρας στον Έρωχο (Δ.Ε. Παρνασσού) Προχωρώντας ακόμα πιο ανατολικά των πηγών στο δρόμο προς την Απάνω Σουβάλα και στην θέση "Αη Βασίλης" ο επισκέπτης συναντά ίχνη της ακρόπολης της αρχαίας πόλης Ερώχου. Ανατολικά του χωριού και στο δρόμο προς την Αμφίκλεια, μπορούμε να επισκεφτούμε τον αρχαιολογικό χώρο, όπου υπάρχουν τα θεμέλια του ναού, αφιερωμένου στη λατρεία της θεάς Δήμητρας. Το μνημείο έχει χρονολογηθεί στο δεύτερο μισό του 6ου ή στις αρχές του 7ου αιώνα π.χ., μάλλον όμως πρέπει να διευρύνουμε τα χρονολογικά όρια μέχρι το 10ο αιώνα π.χ. Μετά από ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν, βρέθηκε μεγάλο οικοδόμημα, χωρισμένο σε πολλά δωμάτια, ενώ μεγάλοι πελεκητοί τιτανόλιθοι έχτιζαν το δυτικό μέρος, ύψους 1 μέτρου και Σελίδα 82

83 μήκους 41 μέτρων. Επίσης βρέθηκαν στον ίδιο χώρο σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα. Ιεροί Ναοί Μητροπολιτικός ναός Ευαγγελισμός Θεοτόκου στην Άμφισσα Η Αμφισσα ως έδρα επισκοπής αναφέρεται για πρωτη φορά στην Δ Οικουμενική σύνοδο της Χαλκιδόνας το 451 μ.χ. και συνεχίζει καθ όλη την εποχή της Φραγκοκρατίας αλλα και κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας με μικρές διακοπές Ο ναός του Ευαγγελισμού βρίσκεται στο κέντρο της Άμφισσας και λειτουργεί ως μητροπολιτικός ναός της πόλης.οικοδομήθηκε το χρονικό διάστημα σύμφωνα με την υπάρχουσα ύ επιγραφή Πρόκειται για σταυροειδή βασιλική μετά τρούλου μεγάλων διαστάσεων, με δύο καμπαναριά ενσωματωμένα στη πρόσοψή του ναού, ο οποίος ανατολικά απολήγει σε τρεις ημιεξαγωνικές αψίδες. Είναι κτισμένος με λιθοδομή που έχει καλυφθεί με επίχρισμα. Το τέμπλο, ο επισκοπικός θρόνος και ο άμβωνας είναι ξυλόγλυπτα. Ο ναός οικοδομήθηκε στη θέση παλαιοχριστιανικής βασιλικής του 3ου και 4ου αιώνα μ.χ, από την οποία έχει διασωθεί στο βόρειο εξωτερικό χώρο του ναού το Βαπτιστήριο διακοσμημένο με ψηφιδωτά ρωμαϊκής και χριστιανικής εποχής για το οποίο έχουμε ήδη αναφέρει περιγραφή. Ο ναός του Ευαγγελισμού στην Άμφισσα αποτελεί συνέχιση του αυστηρού ύφους της βυζαντινή παραδόσεως και είναι μοναδικό έργο θρησκευτικής τέχνης των τελευταίων χρόνων. Η αξία του Ναού έγκειται αφ' ενός στο ότι αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα και αφ' ετέρου στον εσωτερικό του διάκοσμο, με κυρίαρχο στοιχείο το τοιχογραφικό έργο του καθηγητή ζωγράφου και αγιογράφου Σπύρου Παπαλουκά. Έξι χρόνια χρειάστηκαν ( ) για να ολοκληρωθεί το αριστουργηματικό αυτό έργο. Ιερά Ναός Αγ. Νικολάου στο Γαλαξίδι Είναι ο πολιούχος της πόλης. Υψώνεται μεγαλόπρεπος "ιερή κορωνίδα" της πόλης και είναι ορατός από όλες τις μεριές, από στεριά και θάλασσα. Άρχισε να χτίζεται επί Δημαρχίας Κ. Παπαπέτρου το έτος 1897, ύστερα από απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Το χτίσιμο τελείωσε το 1902 και συμπίπτει χρονικά με την τελευταία καθέλκυση Γαλαξειδιώτικου ιστιοφόρου. Ο Ναός είναι Βυζαντινού ρυθμού, χτισμένος στη θέση παλιάς εκκλησίας Βασιλικού ρυθμού. Έχει δύο καμπαναριά και τρούλο. Το τέμπλο του Ναού είναι αριστούργημα ξυλογλυπτικής με ανάγλυφη την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Κατά την Εύα Βλάμη είναι έργο ενός Μαστρο-Νικόλα, ονομαστού Ηπειρώτη, με θρησκευτική μόρφωση, που πέθανε μέσα στο Ναό. Ο Αναστ. Σκιαδάς -Το Γαλαξείδι, Αθήνα αναφέρει ότι κατά την έρευνα που έκαναν ο Κίτσος Μακρής και ο Γιώργος Πλατάρης, το ξυλόγλυπτο τέμπλο του Αγίου Νικολάου είναι έργο του φημισμένου Μετσοβίτη Αναστάσιου Μόσχου. Το τέμπλο χωρίζεται σε 12 κομμάτια, έξι δεξιά και έξι αριστερά της Ωραίας Πύλης και είναι ατόφια κομμάτια ξύλου. Είναι ένα κόσμημα ξυλογλυπτικής και παρουσιάζει μεγάλο θρησκευτικό και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον). Ιερός Ναός Κοίμησης της Θεοτόκου στη Γραβιά Νοτιοανατολικά της Γραβιάς, σε απόσταση 5 χλμ πάνω στις πλαγιές του Παρνασσού, χωματόδρομος καλής βατότητας οδηγεί στο Μοναστήρι "ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ" ή "ΠΑΝΑΣΑΡΗ", βυζαντινού ρυθμού με 2 τρούλους, χτισμένο το 1517 μ.χ. Ιερά Μονή Προφήτη Ηλία στο Χρισσό (Δελφούς) Σελίδα 83

84 Βορειοδυτικά του Χρισσού, σε απόσταση 7 χιλιομέτρων, βρίσκεται το μοναστήρι του Προφήτη Ηλία. Η πρόσβαση στο μοναστήρι γίνεται και από τους Δελφούς, μέσω του ίδιου - ασφαλτοστρωμένου - δρόμου. Χτισμένο σε μια μαγευτική τοποθεσία, σε υψόμετρο 400μ., "εποπτεύει" όλη την έκταση του τεράστιου ελαιώνα της Άμφισσας, τον Κορινθιακό κόλπο, το Γαλαξίδι και αντίκρυ τα βουνά της Πελοποννήσου. Το μοναστήρι έγινε ευρύτερα γνωστό γιατί στη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 υπήρξε το ορμητήριο και το καταφύγιο των αγωνιστών της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας, έως τον Αύγουστο του 1825, οπότε οι Τούρκοι το κατέστρεψαν και ξεθεμελίωσαν τον παλαιό Ναό, ο οποίος αναγέρθηκε στην ίδια θέση το Το μοναστήρι πυρπολήθηκε και από τους Ιταλούς τον Φεβρουάριο του Ανοικοδομήθηκε σταδιακά από το 1961 και ύστερα. Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια που μετατράπηκε από αντρικό σε γυναικείο, έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικότατες εργασίες συντήρησης και ανάδειξης των παλαιοτέρων δομών του μοναστηριού. Ο επισκέπτης σήμερα μπορεί να θαυμάσει κυρίως το ωραιότατο ξυλόγλυπτο τέμπλο του, με παραστάσεις από την Παλαιά και Καινή Διαθήκη, έργο σπουδαίου καλλιτέχνη από την Ήπειρο, αλλά και την πολύτιμη βιβλιοθήκη του, με χειρόγραφα έγγραφα και επιστολές από την περίοδο της επανάστασης. Ιερός Ναός Ταξιαρχών στη Δεσφίνα Ένα σημαντικό βυζαντινό μνημείο, μικρός καμαροσκέπαστος ναός με ημικυκλικό ιερό όπου ανοίγεται το μοναδικό μικρό παράθυρο, και με πόρτα εισόδου στη δυτική όψη πάνω από την οποία σχηματίζεται μικρή κόγχη, με αμυδρή παράσταση του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. Η εξωτερική όψη των τοίχων ποικίλλεται με την παρεμβολή πλίνθων ανάμεσα στις μεγάλες ακανόνιστες πέτρες. Στο εσωτερικό οι αγιογραφίες παρουσιάζουν κατά τόπους και ιδίως στα κατώτερα τμήματα των τοίχων σημαντικές φθορές. Μια επιγραφή, πάνω από την είσοδο, δίνει τον χρόνο που αγιογραφήθηκε - το 1332 επί βασιλείας Ανδρόνικου Παλαιολόγου - και τα ονόματα των ιερών αφιερωτών: Θεόδωρος και Κωνσταντίνος Αναλυτής και Κωνσταντίνος Στειριώτης. Τα εικονογραφικά θέματα διατάσσονται κατά το σύστημα της εποχής: στην αψίδα η Πλατυτέρα (Παναγία) ένθρονη ανάμεσα στους δύο αρχαγγέλους και πιο κάτω ιεράρχες που συλλειτουργούν. Στον ανατολικό τοίχο, οι Άγιοι Διάκονοι και ο Ευαγγελισμός και στην κορυφή το Άγιο Μανδήλιο. Στην καμάρα και στο τύμπανο του δυτικού τοίχου Ευαγγελικές σκηνές: Ανάληψη, Ανάσταση, Γέννηση, Κοίμηση της Θεοτόκου, Βάπτιση, Μεταμόρφωση, Βαϊοφόρος και Σταύρωση. Στους τοίχους και το μέτωπο της ενισχυτικής ζώνης μορφές μαρτύρων σε προτομή, ολόσωμων Αγίων και προφητών και η παράσταση του Χριστού Παντοκράτορα και της παναγίας σε στηθάριο που κρατούν οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ. Η τέχνη των αγιογραφιών, όπως και η εικονογραφία, ακολουθούν γενικά τις αρχές και τους τύπους της ζωγραφικής των Παλαιολόγων όπως αυτή είχε διαμορφωθεί στα μεγάλα καλλιτεχνικά κέντρα της εποχής, με τη φωτεινή πλαστικότητα των σοβαρών και των μεστών προσώπων, όπου αποτυπώνονται οι ατομικοί χαρακτήρες των μορφών και η τάση για ερμηνεία της ελληνικής ωραιότητας, με την ζωντάνια στην κίνηση και στις στάσεις των εύρωστων σωμάτων που τυλίγουν σφικτά τα πλούσια σε πλατειές πτυχώσεις φορέματα. Παράλληλα, κάποια δυσαρμονία στη σχέση και στην αναλογία των μορφολογικών θεμάτων προς τα στοιχεία του χώρου και του τοπίου, που συχνά δηλώνονται συνοπτικά, η υπερβολική σε ύψος ανάπτυξη των παραστάσεων η δυσκαμψία στην κίνηση και, η με κάποια αμέλεια εκτέλεση, προδίδουν τον επαρχιακό χαρακτήρα της ζωγραφικής αυτής. Ιερός Ναός Κοίμησης Θεοτόκου στη Καστρώτισσα (Δ.Ε. Καλλιέων) Σελίδα 84

85 Η γραφική εκκλησία της Καστριώτισσας «Η ΚΟΙΜΗΣΗΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ». Παλιά ήταν γυναικείο μοναστήρι, κτισμένο κατά πληροφορίες το 1110 περίπου. Κάποια προσθήκη,το χαγιάτι στη θέση του σημερινού γυναικωνίτη έγινε το Ο ναός έχει υποστεί πολλές μετασκευές εσωτερικά και εξωτερικά, με αποτέλεσμα να χάσει πολλά από τα χαρακτηριστικά αρχιτεκτονικά του στοιχεία. Στο εσωτερικό οι παλιές βυζαντινές τοιχογραφίες έχουν επιζωγραφισθεί και έχουν χάσει την αυθεντικότητά τους. Ωστόσο πλήθος πιστών συρρέουν κάθε χρόνο τον Δεκαπενταύγουστο να προσκυνήσουν την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Ιερός Ναός Παναγιάς Μαυρομαντήλας στο Παρνασσο Σε απόσταση 2 χλμ δυτικά του Πολύδροσου βρίσκεται ένα Βυζαντινό μνημείο μεγάλης αξίας, η Παλαιοπαναγιά (ή Μαυρομαντήλα, ή Αγία Ελεούσα), ναός σπάνιας αρχιτεκτονικής. Μουσεία Το Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών Το πρώτο μουσείο στους Δελφούς, αποτελούμενο από δύο πτέρυγες, οικοδομήθηκε το 1903 σε σχέδια του Γάλλου αρχιτέκτονα Tournaire, με δωρεά του ευεργέτη Α. Συγγρού, για να στεγάσει τα ευρήματα της μεγάλης γαλλικής ανασκαφής, που είχε αρχίσει το Το 1935 αποφασίστηκε η κατασκευή ενός μεγαλύτερου μουσείου. Η νέα έκθεση τελείωσε το 1939, αλλά η κήρυξη του πολέμου δεν επέτρεψε να ανοίξει στο κοινό. Το μουσείο άδειασε από τα εκθέματα, πολλά από τα οποία, όπως ο Ηνίοχος, μεταφέρθηκαν στην Αθήνα. Το 1952 ξεκίνησε ο επαναπατρισμός των εκθεμάτων. Το 1958 αποφασίσθηκε πλήρης ανανέωση και τα έργα άρχισαν το καλοκαίρι του 1958, βασισμένα σε σχέδια του αρχιτέκτονα Πάτροκλου Καραντινού. Η νέα μουσιακή έκθεση έφερε την σφραγίδα των αρχαιολόγων Χρήστου Καρούζου και Ιωάννας Κωνσταντίνου. Δίπλα στο μουσείο οικοδομήθηκαν εργαστήρια αποθήκες, γλυπτών, αγγείων και αρχιτεκτονικών μελών. Η επανέκθεση των αρχαίων διήρκεσε από το 1960 ως το Το 1975 το μουσείο εμπλουτίστηκε με τα χρυσελεφάντινα αντικείμενα που βρέθηκαν στις ανασκαφές στην Ιερά Οδό. Η τελευταία μεγάλη ανακαίνιση του μουσείου πραγματοποιήθηκε το 1999 από το Υπουργείο Πολιτισμού και έγινε αναδιαρρύθμιση των εκθεμάτων σύμφωνα με την τελευταία μουσειολογική αντίληψη. Υπεύθυνος αρχιτέκτονας ήταν ο Αλέξανδρος Τομπάζης. Επίσης το Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών, παρουσιάζει την ιστορία του φημισμένου δελφικού ιερού και του πιο ξακουστού μαντείου του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Οι πλούσιες συλλογές του περιλαμβάνουν κυρίως αρχιτεκτονικά γλυπτά, αγάλματα και έργα μικροτεχνίας, αφιερώματα των πιστών στο ιερό, τα οποία ανακλούν τη θρησκευτικο-πολιτική και καλλιτεχνική δραστηριότητά του σε όλη την ιστορική του πορεία, από την ίδρυση του απολλώνειου τεμένους τον 8ο αι. π.χ. έως την παρακμή του στα χρόνια της ύστερης αρχαιότητας. Το μουσείο στεγάζεται σε διώροφο κτήριο συνολικού εμβαδού τ.μ. Η μόνιμη έκθεσή του καταλαμβάνει δεκατέσσερις αίθουσες και οι αποθηκευτικοί χώροι έκταση 558 τ.μ. Διαθέτει εργαστήριο συντήρησης κεραμικών και μεταλλικών αντικειμένων, καθώς και εργαστήριο αποκατάστασης ψηφιδωτού. Ύστερα από την τελευταία ανακαίνιση του κτηρίου, διαμορφώθηκαν χώροι υποδοχής και εξυπηρέτησης των επισκεπτών, κυλικείο και πωλητήριο εντύπων. Αρχαιολογικό Μουσείο Άμφισσας Σελίδα 85

86 Το Αρχαιολογικό Μουσείο Άμφισσας προσφέρει στον επισκέπτη την πλήρη εικόνα και την ιστορική εξέλιξη της αρχαίας Φωκίδας. Δημιουργήθηκε για να φιλοξενήσει και να παρουσιάσει τα ευρήματα που προέρχονται από την Άμφισσα και τις άλλες θέσεις του Νομού Φωκίδας και καλύπτουν χρονολογικά τους αιώνες από την Εποχή του Χαλκού μέχρι τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους. Το κτίριο, όπου στεγάζεται, είναι μια τυπική διώροφη αστική οικία, ένα από τα λίγα οικοδομήματα που απέμειναν στην πόλη από τις αρχές του 20ού αιώνα. Παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως χαρακτηριστικό του είδους και της εποχής του και ταυτόχρονα σηματοδοτεί την ιστορία των Σαλώνων και της νεότερης Ελλάδας. Στην πορεία του χρόνου άλλαξε χρήσεις και στέγασε την Εθνική Τράπεζα και τις υπηρεσίες της Χωροφυλακής, ενώ το 1987 παραχωρήθηκε από το Δήμο στο Υπουργείο Πολιτισμού για να στεγάσει το μουσείο. Το κτίριο τόσο στο ισόγειο όσο και στον όροφο έχει διαμορφωθεί για να φιλοξενήσει τους μόνιμους εκθεσιακούς χώρους του μουσείου και μία αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, ενώ στην αυλή του εκτίθεται η συλλογή των επιγραφών και σε ειδικά επισκευασμένο παλαιό κτίσμα έχει δημιουργηθεί εργαστήριο συντήρησης αρχαιοτήτων. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Άμφισσας υπάγεται στη Ι Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και παρά το μικρό διάστημα λειτουργίας του αποτελεί πόλο έλξης μεγάλου αριθμού επισκεπτών, καθώς με τον εκπαιδευτικό του χαρακτήρα και τις δραστηριότητές του συμβάλλει στην πληρέστερη γνώση της τοπικής ιστορίας. Το Λαογραφικό Μουσείο Άμφισσας Το Λαογραφικό Μουσείο Άμφισσας που ίδρυσε η "Εταιρία Φωκικών Μελετών". Πρόκειται για διώροφο λιθόκτιστο κτίριο. Η στέγη του κτιρίου είναι τετράρριχτη. Περιμετρικά της στέγης υπάρχουν ακροκέραμα και στις ακμές των όψεων υπάρχουν παραστάδες με επίκρανα κορινθιακού ρυθμού. Κάτω από τα ακροκέραμα υπάρχει γείσο και τραβηχτό κονίαμα και κάτω από αυτό υπάρχει ανάγλυφη οδοντωτή ταινία. Μεταξύ γείσου, σκεπής και υπερθύρων, υπάρχει περιμετρική ανάγλυφη διακοσμητική ταινία. Σε μικρή εσωτερική εσοχή και στο κάτω μέρος των παραθύρων υπάρχει ανάγλυφη κορνίζα. Τα ανοίγματα του ορόφου είναι συμμετρικά ως προς τα ανοίγματα του ισογείου. Τα θυρώματα του ορόφου είναι γαλλικού τύπου και στις δύο όψεις του κτιρίου υπάρχουν εξωστόθυρες που βαίνουν σε εξώστη με μαρμάρινη βάση, μαρμάρινα φουρούσια και σφυρήλατο περίτεχνο κάγκελο. Περιμετρικά του κτιρίου διαγράφεται κυματοειδής ταινία από τραβηχτό κονίαμα που ορίζει το ισόγειο από τον όροφο. Στο ισόγειο τα ανοίγματα είναι ξύλινα και στο κάτω μέρος ταμπλαδωτά ενώ τα υπόλοιπα με τζάμι. Λαογραφικό Μουσείο Επτάλοφου Στο Μουσείο αυτό ο επισκέπτης μπορεί να δει οικιακά σκεύη, εργαλεία της αγροτικής και ποιμενικής ζωής, αντικείμενα Λαϊκής τέχνης και οικοτεχνίας, τοπικές φορεσιές, κεντήματα, υφαντά, και συλλογές του υλοτόμου, του τσαγκάρη, του βαρελοποιού, του τσοπάνη, του κουρέα, του πεταλωτή, του σαγματοποιού, του σιδερουργού, του ράφτη, του καφενείου και του μπακάλη. Θα δει πολλές φωτογραφίες της παλιάς Αγόριανης και της ζωής, όπως διαδραματιζόταν τότε, πολύτιμα κοσμήματα, παλιά νομίσματα και χαρτονομίσματα, όπλα, σπαθιά και μαχαίρια. Θα δει τις στολές και τα λαϊκά μουσικά όργανα των μουσικών της εποχής (τύμπανο και πίπιζα), αλλά και τη χειροποίητη φλογέρα από φτερούγα όρνιου. Δεν λείπει και το θρησκευτικό στοιχείο, έτσι ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να δει παλιές εικόνες από τα εκκλησάκια της Αγόριανης, το πετραχήλι και Σελίδα 86

87 το θυμιατό του επί πενήντα χρόνια παπά της. Όπως δεν θα μπορούσε να λείπει και το φυσικό στοιχείο, γι αυτό υπάρχει μια συλλογή με 97 είδη αποξηραμένων φυτών, όλα της Αγόριανης. Λαογραφικό Μουσείο Καστριωτισσας Ο όμιλος των Γυναικών με γνώμονα την αγάπη για την ιδιαίτερη πατρίδα και την ελληνική παράδοση κάτω από πολλές αντιξοότητες και με πολύ μόχθο, το 1988 ίδρυσε Λαογραφικό Μουσείο στην Καστριώτισσα, όπου συγκέντρωσε παλιά αντικείμενα λαϊκής τέχνης, αντιπροσωπευτικά του Λαϊκού Πολιτισμού της Στερεάς Ελλάδας και γενικότερα της πατρίδας μας, ευγενή προσφορά των Καστριωτών και φίλων του Ομίλου. Αυθεντικές παραδοσιακές φορεσιές, αντικείμενα από την ποιμενική και αγροτική ζωή, είδη οικιακής χρήσεως, ξυλόγλυπτα, κεντήματα, υφαντά, παλιές φωτογραφίες, έγγραφα και αναμνηστικά τιμητικά μετάλλια αποτυπώνουν την ιστορία του ηρωικού τόπου του Δήμου Καλλιέων και της Φωκίδας και μαρτυρούν τον τρόπο ζωής των αλλοτινών χρόνων και τις θυσίες των κατοίκων της στους απελευθερωτικούς αγώνες της πατρίδας μας. Εκτίθενται πάνω από 1000 λαογραφικά αντικείμενα. Λαογραφικό μουσείο Γαλαξιδίου Το λαογραφικό μουσείο στεγάζεται στην άλλοτε οικεία της οικογένειας Αγγελή. Οι απόγονοι του Παναγιώτη Αγγελή ( ) δώρισαν το οίκημα το 1955, το οποίο βρίσκεται στην συνοικία Χοιρόλακα, στην κοινότητα Γαλαξιδίου με σκοπό την στέγαση σχολείου ή μουσείου. Αρχικά στεγάστηκε το σχολείο του Γαλαξιδίου και στη συνέχεια μετατράπηκε σε λαογραφικό μουσείο. Το διοικητικό συμβούλιο είναι πενταμελές και πρόεδρος αυτής είναι ο εκάστοτε δήμαρχος. Ναυτικό και Εθνολογικό Μουσείο Γαλαξιδίου Το Ναυτικό και Εθνολογικό Μουσείο στεγάζεται σε κτίριο που κατασκευάστηκε επί δημαρχίας Χαρδαβέλλα το Το 1928 είναι η χρονολογία που θεμελιώνεται η ιδέα του σημερινού Ναυτικού και Εθνολογικού Μουσείου. Ιδρυτής ο γιατρός Ευθύμιος Βλάμης. Με το να επισκέπτεται τα σπίτια λόγω του ιατρικού επαγγέλματος και να παρατηρεί ότι τα περισσότερα είχαν αναρτημένες στους τοίχους τις εικόνες των πλοίων τους εμπνεύστηκε την ιδέα της ιδρύσεως της Πινιακοθήκης. Από το 1932 στεγάζει την ναυτική πινακοθήκη. Το Ναυτικό και Εθνολογικό Μουσείο φιλοξενεί, εκτός από την ναυτική πινακοθήκη, αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής. Η αρχαιολογική αυτή συλλογή δημιουργήθηκε το 1932, αλλά πολλά κομμάτια χάθηκαν την περίοδο της κατοχής. Σήμερα η συλλογή περιέχει περίπου 300 εκθέματα. Σπουδαίο ρόλο στην δημιουργία αυτής διαδραμάτισαν ο Νικόλαος Μάμας, ο οποίος στήριξε οικονομικά τις ανασκαφές του μουσείου, ο Ιωάννης Θρεψιάδης, ο οποίος πραγματοποίησε πολλές ανασκαφές, ο Πέτρος Θέμελης, έφορος αρχαιοτήτων Δελφών κ.α. Η ναυτική πινακοθήκη που δημιουργήθηκε από τον δήμαρχο Ευθύμιο Βλάμη εμπλουτίζεται από πίνακες ιστιοφόρων, ημερολόγια ναυτικών, ναυτικά όργανα κ.λπ. Η συλλογή επαυξήθηκε αρκετά επί προεδρίας της Ζωής Τσιγγούνη, ενώ σημαντικός ήταν και ο ρόλος το&up