Θεραπευτικό περιβάλλον και στοιχειοθετημένος σχεδιασμός* Η διεθνής εμπειρία και η περίπτωση της Ελλάδας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θεραπευτικό περιβάλλον και στοιχειοθετημένος σχεδιασμός* Η διεθνής εμπειρία και η περίπτωση της Ελλάδας"

Transcript

1 REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2012, 29(2): Θεραπευτικό περιβάλλον και στοιχειοθετημένος σχεδιασμός* Η διεθνής εμπειρία και η περίπτωση της Ελλάδας Το δομημένο περιβάλλον των νοσοκομείων επιδρά στο ευ ζειν και στην ασφάλεια του ασθενούς, των επισκεπτών και του προσωπικού που εργάζεται μέσα σε αυτά, καθώς και, γενικότερα, στην ποιότητα και στο κόστος των παρεχομένων υπηρεσιών. Ταυτόχρονα, φαίνεται να υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ της διαμόρφωσης του δομημένου περιβάλλοντος των κτηριακών εγκαταστάσεων και της ορθολογικής χρήσης ενέργειας των εν λόγω εγκαταστάσεων. Αποτελεί λοιπόν πρόκληση η παροχή συνθηκών θεραπευτικού περιβάλλοντος και ταυτόχρονα επίτευξη εξοικονόμησης ενέργειας. Η διεθνής επιστημονική κοινότητα σημειώνει αξιόλογη πρόοδο προς την κατεύθυνση αυτή, τόσο στην ακαδημαϊκή οργανωμένη έρευνα, όσο και στη διάδοση και στην αφομοίωση των σχετικών συμπερασμάτων και αποτελεσμάτων στην πράξη. Στον ελληνικό χώρο, δεν έχει σημειωθεί αντίστοιχη πρόοδος, έως τώρα. Το παρόν άρθρο κινείται προς την κατεύθυνση της κάλυψης του κενού που έχει δημιουργηθεί. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2012, 29(2): Ε. Σκλάβου, Ι. Τζουβαδάκης... Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Πολιτικών Μηχανικών, Τομέας Δομοστατικής, Aθήνα Healing environment and evidence-based design (EBD): The international experience and the case of Greece Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Αρχιτεκτονική Θεραπευτικό περιβάλλον Στοιχειοθετημένος σχεδιασμός Σχεδιασμός χώρων υγειονομικής περίθαλψης Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Συνεχώς αυξανόμενος αριθμός επιστημονικών ερευνών αποδεικνύει την άμεση και αξιοσημείωτη επίδραση του δομημένου περιβάλλοντος των νοσοκομείων στο ευ ζειν και στην ασφάλεια του ασθενούς, των επισκεπτών, αλλά και ταυτόχρονα στην αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα του προσωπικού και γενικότερα στην ποιότητα και το κόστος των παρεχομένων υπηρεσιών. Στο μέτρο που αφορά στους ασθενείς, επηρεάζονται τα επίπεδα stress, η άνεση, η ασφάλεια, η ανάγκη για λήψη αναλγητικών φαρμάκων και ο χρόνος παραμονής τους στο νοσοκομείο. 1 4 Όσον αφορά στο προσωπικό, το ποιοτικά δομημένο περιβάλλον επιδρά θετικά στην αποδοτικότητα, στην παραγωγικότητα, στη συγκέντρωση και στη μείωση των ιατρικών λαθών. 1 4 Όμως, η σωστή διαμόρφωση του δομημένου περιβάλλοντος επηρεάζει και κατά μεγάλο ποσοστό την επιτυχία ή την αστοχία των στρατηγικών ορθολογικής χρήσης της ενέργειας. Στην περίπτωση των κτηριακών υποδομών των νοσοκομείων αντιμετωπίζονται ιδιαίτερες προκλήσεις σχετικές με την ενεργειακή απόδοση και την παράλληλη ορθολογική χρήση ενέργειας, επειδή υπάρχουν ειδικά χαρακτηριστικά τους (για παράδειγμα, η συνεχής λειτουργία) που οδηγούν σε αυξημένη ενεργειακή απαίτηση. Αναγνωρίζονται όμως διεθνώς οι προοπτικές σημαντικής μείωσης της καταναλισκόμενης ενέργειας, που θα οδηγήσει, αντίστοιχα, και σε εξοικονόμηση κεφαλαίου, οπότε και σε οικονομικό όφελος, 5 χωρίς να μειωθεί ή να αλλοιωθεί η παρεχόμενη ποιότητα. Η πρόκληση της σύγχρονης εποχής είναι η διαμόρφωση και η αξιοποίηση του δομημένου περιβάλλοντος των νοσοκομείων με τέτοιον τρόπο, ώστε αφ ενός να δημιουργεί συνθήκες θεραπευτικού περιβάλλοντος, που ήταν πάντοτε η ουσιαστική και απώτερη ανάγκη, και αφ ετέρου να επιτυγχάνεται εξοικονόμηση ενέργειας, θέμα ιδιαίτερα κρίσιμο στη σύγχρονη εποχή. Σε διεθνές επίπεδο, παρατηρείται αλματώδης πρόοδος και οργανωμένη, διεπιστημονική έρευνα γύρω από το σχεδιασμό των χώρων υγείας, την αξιοποίηση του διαμορφωμένου περιβάλλοντός τους, καθώς και τις στρατηγικές και τις τακτικές εξοικονόμησης ενέργειας. Τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα εμπλουτίζουν εθνικές ή διεθνείς * Σημειώνεται ότι δεν υπάρχει ελληνική απόδοση του όρου evidence-based design (EBD) και ο όρος «στοιχειοθετημένος σχεδιασμός» είναι πρόταση της συγγραφέα

2 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΜΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 155 βάσεις δεδομένων και σε πολλές περιπτώσεις αποτελούν συστάσεις ή οδηγίες που ενσωματώνονται σε λευκές βίβλους, προδιαγραφές σε συστήματα περιβαλλοντικής αξιολόγησης κτηρίων κ.ά. Η παγκόσμια αυτή πρόοδος βρίσκει την Ελλάδα χωρίς να έχει να επιδείξει ιδιαίτερη εξέλιξη στους παραπάνω τομείς. Η κάλυψη του χάσματος που έχει δημιουργηθεί, δυσχεραίνεται πολύ από το μεγάλο ποσοστό του δυναμικού των κτηριακών υποδομών των χώρων υγείας που έχουν υπερβεί τον κύκλο ζωής τους. H παρούσα εργασία έχει τρεις στόχους: Πρώτον, να προβεί σε μια σύντομη και περιεκτική εισαγωγή στην έννοια του θεραπευτικού περιβάλλοντος, καθώς και στις έννοιες που συνδέονται με αυτό. Δεύτερον, να γίνει αναφορά σε αξιόλογες έρευνες και τα αποτελέσματά τους, καθώς και σε φορείς και προγράμματα που συγκεντρώνουν, διαδίδουν ή και εφαρμόζουν τα αποτελέσματα και τα εν λόγω συμπεράσματα. Τέλος, συγκρίνοντας τα παραπάνω με την ελληνική πραγματικότητα, να γίνει μια πρώτη οριοθέτηση του γνωστικού κενού που έχει δημιουργηθεί. Παράλληλα, η καταγραφή της διεθνούς εμπειρίας και πρακτικής θα παρέχει τα απαραίτητα μέσα γεφύρωσης του εν λόγω κενού, όταν αυτή προσαρμοστεί στις ανάγκες των ελληνικών δεδομένων. 2. ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Από τις βασικότερες αρχές λειτουργίας των αρχαίων Ασκληπιείων ήταν η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που εμπνέει και δημιουργεί σταθερά θετικά συναισθήματα, όπως ασφάλεια και εμπιστοσύνη. Αυτό το περιβάλλον, όπως έδειχνε η εμπειρία, συνέβαλε αξιοσημείωτα στη θεραπεία του ασθενούς, ψυχικά και σωματικά. Η διαδικασία θεραπείας βασιζόταν κατά πολύ στις συνθήκες διαβίωσης που προσφέρονταν στους ασθενείς, καθώς τα ιερά του Ασκληπιού κτίζονταν σε περιοχές όπου η θέση και η φυσική ομορφιά του περιβάλλοντος τις έκαναν κατάλληλες ως τόπους θεραπείας. 6 Υπάρχουν καταγεγραμμένες μαρτυρίες ότι οι τόποι ανέγερσης και η κτηριακή συγκρότηση των Ασκληπιείων, στο μέτρο που αφορά στις αρχιτεκτονικές επιλογές, δεν ήταν καθόλου τυχαίες. 7 Συγκεκριμένα, η ειδυλλιακή θέα, το υγιεινό κλίμα, η μεγάλη ηλιοφάνεια, η πλούσια βλάστηση, ο καθαρός αέρας, το άφθονο νερό, η εύφορη γη και οι ιαματικές πηγές καθιστούσαν καθοριστική τη συμβολή του φυσικού περιβάλλοντος και της τοποθεσίας των ναών στην ψυχοσωματική κατάσταση του ασθενούς. Έτσι, ο ασθενής είχε θετική προδιάθεση, η οποία επιτάχυνε και μεγιστοποιούσε το θεραπευτικό αποτέλεσμα. 8 Επί πλέον, θέατρα, στάδια ή ωδεία, εντός των Ασκληπιείων ή σε κοντινή απόσταση από αυτά, χρησιμοποιούνταν για την ψυχική και την πνευματική αποκατάσταση των ασθενών. 7 Μαρτυρίες υποδεικνύουν συνέχεια της λειτουργίας των Ασκληπιείων κατά τη ρωμαϊκή εποχή και εναρμόνιση με τις επιταγές της εποχής για θεραπείες που δεν βασίζονται μόνο στην πίστη, αλλά και στην παροχή βοτάνων και ιατρικών μεθόδων της εποχής. Συμπερασματικά, είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι τα Ασκληπιεία είχαν υιοθετήσει ολιστική προσέγγιση της «νοσηλείας» των ασθενών τους, αφ ενός δίνοντας έμφαση στις θεραπευτικές ιδιότητες του φυσικού και διαμορφωμένου περιβάλλοντος και αφ ετέρου αναγνωρίζοντας τη σημασία των ψυχολογικών και των συναισθηματικών παραγόντων στη θεραπευτική διαδικασία και τους έμφυτους μηχανισμούς θεραπείας του ανθρώπου. 7 Κατά τη βυζαντινή περίοδο, το ρόλο των χώρων υγείας αναλαμβάνουν κτίσματα εντός των μοναστηριών, οι «ξενώνες». Από τους πλέον αξιόλογους είναι ο «Ξενών της Μονής Παντοκράτορος», το πρώτο Ιατρικό Κέντρο 9 και αυτό που ένας μοντέρνος αγγλόφωνος θα ονόμαζε «νοσοκομείο» (hospital). 10 Το καταστατικό του («τυπικόν»), το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα, περιγράφει πολύ αυστηρούς κανόνες υγιεινής, διατροφής και νοσοκομειακής περίθαλψης, που συντελούσαν στη νυχθημερόν παροχή εξαιρετικής ποιότητας ιατρικής φροντίδας. Συνεπώς, ο Ξενώνας της Μονής Παντοκράτορος είναι το πρώτο, γνωστό σε εμάς, οργανωμένο νοσοκομείο, στην πλήρη έκταση του ορισμού του. 11 Ακολουθώντας την ιστορική εξέλιξη των χώρων υγείας από τα αρχαία Ασκληπιεία στους βυζαντινούς ξενώνες, την Αναγέννηση, και το πέρασμα των αιώνων μέχρι τη σύγχρονη εποχή, φθάνουμε στον ορισμό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), σύμφωνα με τον οποίο η υγεία ορίζεται ως μια κατάσταση πλήρους φυσικής, ψυχολογικής και κοινωνικής ευεξίας, όχι μόνο η απουσία της νόσου. Το σύγχρονο νοσοκομείο, ως αρωγός της υγείας, οφείλει να παρέχει συνθήκες που θα ικανοποιούν ένα ευρύ φάσμα αναγκών, από τη διάγνωση, την αγωγή και τη θεραπεία νοσημάτων και τραυματισμών, έως το αίσθημα της άνεσης, σωματικής, ψυχολογικής και κοινωνικής, της ασφάλειας και του ευ ζειν. Η αποστολή λοιπόν των νοσοκομείων αφορά, πέραν του επεμβατικού σκέλους, στην παροχή κατάλληλου περιβάλλοντος διαμονής, δηλαδή θεραπευτικού περιβάλλοντος. 3. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η έννοια του θεραπευτικού περιβάλλοντος πηγάζει από τους τομείς της περιβαλλοντικής Ψυχολογίας (τις ψυχοκοινωνικές επιδράσεις του περιβάλλοντος), της Ψυχο-νευρο-ανοσολογίας (τις επιδράσεις του περιβάλλοντος στο ανοσοποιητικό σύστημα) και της Νευροεπιστήμης

3 156 Ε. ΣΚΛΑΒΟΥ και Ι. ΤΖΟΥΒΑΔΑΚΗΣ (του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος εκλαμβάνει την αρχιτεκτονική). 12 Οι ασθενείς είναι άνθρωποι σε εξαιρετικά ευαίσθητη βιολογική, ψυχολογική και πνευματική κατάσταση. Η κοινή αντίληψη του «νοσοκομειακού» περιβάλλοντος είναι αυτή ενός περιβάλλοντος περίπλοκου, ιδρυματικού και αφιλόξενου, που εντείνει τα αρνητικά συναισθήματα και προκαλεί stress, το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε αρνητικές επιπτώσεις, όπως αυξημένη αρτηριακή πίεση, μυϊκή υπερένταση, απόφραξη αρτηριών, γαστρικές ενοχλήσεις και, το πλέον σημαντικό, καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος. Ο πρωταρχικός ρόλος του θεραπευτικού περιβάλλοντος είναι να συντελεί στη μείωση των επιπέδων stress στους ασθενείς και, συνεπακόλουθα, στη βελτίωση των αποτελεσμάτων στην πορεία θεραπείας ή ανάρρωσής τους. 12 Σύμφωνα με τη Malkin, θεραπευτικό περιβάλλον δημιουργείται όταν ο σχεδιασμός του κτηρίου δεν εμποδίζει το προσωπικό να παρέχει φροντίδα στους ασθενείς, οι λειτουργικές πρακτικές και τακτικές, καθώς και τα πρωτόκολλα του νοσοκομείου εξυπηρετούν τις απαιτήσεις των ασθενών, η αρχιτεκτονική παρέχει κατευναστικές θέες και επαρκή πρόσβαση σε φυσικό φως, ενώ οι περιβαλλοντικοί παράγοντες stress έχουν μειωθεί ικανοποιητικά. 13 Oι Smith και Watkins ορίζουν τη μείωση των περιβαλλοντικών παραγόντων stress και την προσφορά θετικών αντιπερισπασμών, κοινωνικής υποστήριξης και αίσθησης ελέγχου ως τα τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά του θεραπευτικού περιβάλλοντος. 14 Συνεπώς, το θεραπευτικό περιβάλλον είναι άμεσα συνδεδεμένο με την έννοια της περιβαλλοντικής (σωματικής), κοινωνικής και ψυχολογικής άνεσης. Οι φυσικές παράμετροι του θεραπευτικού περιβάλλοντος είναι ο φωτισμός, φυσικός και τεχνητός, τα χρώματα και οι υφές των επιφανειών, η θέα της φύσης, ο προσανατολισμός, η ποιότητα του αέρα, η θερμοκρασία και η υγρασία, τα επίπεδα θορύβου, καθώς και η ιδιωτικότητα, η επικοινωνία, η στέγαση της οικογένειας και η αποφυγή ιδρυματικού χαρακτήρα. 12,15 4. ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΜΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ 4.1. Ορισμός Ο στοιχειοθετημένος σχεδιασμός (evidence-based design, EBD) είναι η διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικών με το δομημένο περιβάλλον, βασισμένων σε αξιόπιστη έρευνα, με σκοπό την επίτευξη των καλύτερων δυνατών αποτελεσμάτων. 16 Με απλά λόγια, κατά τη δημιουργία χώρων που προορίζονται να αποφέρουν συγκεκριμένα αποτελέσματα και να χρησιμοποιηθούν από συγκεκριμένους ανθρώπους με συγκεκριμένες ανάγκες, ο σχεδιασμός των χώρων αυτών πρέπει να βασίζεται σε έγκριτη και αξιόπιστη έρευνα. Όλοι μπορούμε διαισθητικά να αντιληφθούμε ότι το κτιστό περιβάλλον επηρεάζει τον τρόπο που λειτουργούν οι άνθρωποι, ακόμη και αν η εν λόγω επίδραση είναι πολύ αφηρημένη και γενική. Στα νοσοκομεία, τα οφέλη του περιβάλλοντος στον άνθρωπο πρέπει να λαμβάνονται πολύ σοβαρά υπ όψη, κυρίως λόγω των αποτελεσμάτων των σχετικών επιστημονικών ερευνών, ενδεικτικό τμήμα των οποίων θα παρατεθεί στη συνέχεια. Η κατανόηση της επίδρασης των περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών μπορεί να βοηθήσει στο σχεδιασμό χώρων που θα έχουν θετική επιρροή στους χρήστες (ασθενείς, προσωπικό, επισκέπτες κ.λπ.). Ως αρχή και άξονας, ο στοιχειοθετημένος σχεδιασμός εφαρμόζεται σε κάθε τύπο κτηρίου, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες. Στην πράξη, όμως, εστιάζει κυρίως σε χώρους υγείας και, συγκεκριμένα, στα νοσοκομεία. 1 Πρόκειται για ένα από τα βασικά μέσα για τη δημιουργία συνθηκών θεραπευτικού περιβάλλοντος. Έτσι, θα μπορούσαμε να δώσουμε έναν πιο στοχευμένο ορισμό του στοιχειοθετημένου σχεδιασμού ως μια διαδικασία δημιουργίας χώρων υγείας, ενημερωμένη πλήρως από τα πλέον δόκιμα στοιχεία που έχουν καταγραφεί μέχρι τη στιγμή εκείνη, με σκοπό τη βελτίωση των αποτελεσμάτων (πρωτίστως στη διαδικασία ανάρρωσης του ασθενούς) και το συνεχή έλεγχο της επιτυχίας του σχεδιασμού που θα ακολουθήσει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. 2 Βασικά στοιχεία του στοιχειοθετημένου σχεδιασμού είναι η ολιστική θεωρία, η ολιστική ιατρική πρακτική και η ολοκληρωμένη προσέγγιση. Ο στοιχειοθετημένος σχεδιασμός εστιάζει στην ασφάλεια των ασθενών, στη μείωση του stress και στην «οικολογική» υγεία. 1 O σχεδιασμός καθοδηγείται, όλο και περισσότερο, από επιστημονική έρευνα. Το αποτέλεσμα είναι επίτευξη θεραπευτικού περιβάλλοντος που βοηθά τους ανθρώπους υπό stress (ασθενείς) και την αποδοτικότητα των εργαζομένων. 14 Στη συνέχεια, παρατίθενται μερικές αξιόλογες μελέτες και έρευνες αναφορικά με το στοιχειοθετημένο σχεδιασμό σε νοσοκομεία και χώρους υγείας, γενικότερα. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Παγκόσμιο Συνέδριο για την Υγεία και το Σχεδιασμό (World Conference for Design and Health, WCDH), το 2000, ανιχνεύει περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά που επηρεάζουν τα αποτελέσματα στην ανάρρωση ή στη θεραπεία του ασθενούς: Ο θόρυβος, η ύπαρξη ή μη παραθύρων, τα ηλιόλουστα δωμάτια, ο αριθμός των κρεβατιών σε ένα θάλαμο νοσηλείας, τα υλικά των δαπέδων, η διαρρύθμιση των επίπλων και επιπρόσθετα χαρακτηριστικά, όπως η ποιότητα του αέρα, η ύπαρξη ή όχι μουσικής, στοιχείων της φύσης κ.λπ. 3

4 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΜΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 157 Δημοσίευση-σταθμό αποτελεί συλλογική μελέτη και αξιολόγηση 600 ερευνών που συνδέουν ένα ευρύ φάσμα παραμέτρων του κτιστού περιβάλλοντος των νοσοκομείων με το stress και την αποδοτικότητα του προσωπικού, την ασφάλεια του ασθενούς, το stress και την πρόοδο του ασθενούς και της οικογένειάς του και γενικότερα βελτιωμένη ποιότητα και κόστος φροντίδας. 2 Το 2008, η σχετική μελέτη επανεκδίδεται, ως λευκή βίβλος, από το Κέντρο Σχεδιασμού για την Υγεία (Center for Health Design, φορέας που θα περιγραφεί αναλυτικότερα παρακάτω) και το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Georgia (Geogia Institute of Technology), με διευρυμένο πεδίο έρευνας και δύο γενικά συμπεράσματα: (α) Η γνώση σχετικά με το στοιχειοθετημένο σχεδιασμό χώρων υγείας έχει διευρυνθεί εξαιρετικά γρήγορα τα πρόσφατα χρόνια και (β) τα ευρήματα δείχνουν ότι τα σωστά σχεδιασμένα δομικά χαρακτηριστικά διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στο θεραπευτικό και στον προστατευτικό χαρακτήρα των νοσοκομείων απέναντι στους ασθενείς και στις βέλτιστες συνθήκες εργασίας του προσωπικού. 4 Ως προς τα αποτελέσματα της γενικότερης έρευνας του Ulrich, μπορούν να εξαχθούν τρία βασικά συμπεράσματα: Πρώτον, ένας άνθρωπος που έχει υποβληθεί σε stress θα αναρρώσει πολύ πιο γρήγορα αν αντικρίζει φυσικά σκηνικά ή αστικά σκηνικά εμπλουτισμένα με στοιχεία της φύσης, παρά αστικά σκηνικά χωρίς κανένα φυσικό χαρακτηριστικό. Δεύτερον, όσοι βλέπουν μόνο φυσικά σκηνικά παρουσιάζουν την καλύτερη πρόοδο, με τη μεγαλύτερη και γρηγορότερη μείωση ψυχολογικού stress και την επίσης ταχύτερη ενδυνάμωση της διάθεσής τους. Τρίτον, η επαφή με τη φύση ωφελεί εξίσου, είτε είναι πραγματική είτε προσομοιωμένη. 17 Παρόμοια βιβλιογραφική ανασκόπηση ερευνών σχετικά με την επίδραση της φύσης στο σχεδιασμό των νοσοκομείων εξάγει τρία βασικά συμπεράσματα: Πρώτον, τα πιθανά πλεονεκτήματα που προκύπτουν από την αλληλεπίδραση με τη φύση εκδηλώνονται στους ασθενείς και τους συγγενείς τους, στους επισκέπτες και το προσωπικό του νοσοκομείου, με τη μορφή ικανοποίησης και μικρότερου χρονικού διαστήματος διαμονή στο νοσοκομείο. Αυτό επιβεβαιώνεται από καταγεγραμμένα περιστατικά μειωμένης ανάγκης λήψης αναλγητικών φαρμάκων, έντονη κινητικότητα και ανεξαρτησία του ασθενούς και εξαιρετικά αυξημένη ικανοποίηση των ασθενών για την εγκατάσταση και την περίθαλψη. Δεύτερον, το προσωπικό εργάζεται σωστά και αποδοτικά. Τρίτον, η έρευνα αναφορικά με το στοιχειοθετημένο σχεδιασμό δείχνει ότι η επαφή με τη φύση συχνά υποστηρίζει, ενδυναμώνει και ενθαρρύνει τη διαδικασία ίασης εντός των περιβαλλόντων φροντίδας. 18 Προς τη μελέτη του τρόπου και του ποσοστού που οι αρχές του στοιχειοθετημένου σχεδιασμού μεταφράζονται και χρησιμοποιούνται στο σχεδιασμό χώρων υγείας, από τις επαγγελματικές και τις ερευνητικές ομάδες οι οποίες δραστηριοποιούνται στο σχετικό τομέα, το Center for Health, από το 2009, διεξάγει έρευνες μεγάλου βεληνεκούς. Μέχρι στιγμής, έχουν δημοσιοποιηθεί τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα για τα έτη 2009 και Στην έρευνα του διερευνήθηκαν (α) η γνώση και η συνειδητοποίηση ως προς την έρευνα αναφορικά με το σχεδιασμό και το στοιχειοθετημένο σχεδιασμό, (β) οι πηγές ενημέρωσης (στρατηγικές και τάσεις σχεδιασμού), (γ) η προσωπική αποδοχή του όρου και η προσωπική γνώμη και (δ) η εφαρμογή στοιχείων στοιχειοθετημένου σχεδιασμού (χρήση συγκεκριμένων χαρακτηριστικών κ.λπ.). Από τα αποτελέσματα προκύπτουν θετικά και αρνητικά συμπεράσματα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται τα μεγάλα ποσοστά γνώσης, αποδοχής, εκτίμησης και χρήσης της έρευνας σχεδιασμού και του στοιχειοθετημένου σχεδιασμού, αλλά και περιορισμένη διαθεσιμότητα πληροφοριών και πηγών. Η έρευνα του εμπλουτίζει τις κατηγορίες διερεύνησης, προσθέτοντας τον τρόπο και τις μεθόδους συλλογής δεδομένων, καθώς και τον τρόπο διάδοσης των πληροφοριών στον επιστημονικό και στον επαγγελματικό κόσμο. Μερικές μεταβολές που εντοπίζονται, σε σχέση με το προηγούμενο έτος, αφορούν (α) σε μια αυξημένη πλέον κατανόηση και συνειδητοποίηση του στοιχειοθετημένου σχεδιασμού, (β) στη μεγαλύτερη σαφήνεια του ορισμού του στοιχειοθετημένου σχεδιασμού, (γ) στην πιο αυξημένη διαθεσιμότητα των πληροφοριών και (δ) στην ενισχυμένη πληροφόρηση μέσω διαδικτύου. Επί πλέον, υπό τη σκιά και την πίεση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, αναζητούνται οι τρόποι μέσω των οποίων η οικονομία θα αλληλεπιδράσει με τη διαδικασία στοιχειοθετημένου σχεδιασμού. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι πιθανότεροι τρόποι περιλαμβάνουν τη μείωση των επισκέψεων του χώρου (είτε είναι οικόπεδο, εργοτάξιο ή υφιστάμενο κτήριο), των συγκριτικών μετρήσεων των επιδόσεων, των αναφορών και των δημοσιεύσεων δεδομένων, των βιβλιογραφικών κριτικών ανασκοπήσεων, και συγκεκριμένων χαρακτηριστικών του στοιχειοθετημένου σχεδιασμού, όπως για παράδειγμα μονόκλινα δωμάτια. 5. ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΜΕΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ 5.1. Το Center for Health Design Το Center for Health Design (CHD), στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι σε διεθνές επίπεδο πρωτοπόρο στην έρευνα όσον

5 158 Ε. ΣΚΛΑΒΟΥ και Ι. ΤΖΟΥΒΑΔΑΚΗΣ αφορά στο θεραπευτικό περιβάλλον και το στοιχειοθετημένο σχεδιασμό. 20 Ιδρύθηκε το 1993 από ειδικούς του χώρου της ιατρικής περίθαλψης και του σχεδιασμού χώρων υγείας που είχαν την κοινή πεποίθηση ότι ο σχεδιασμός των χώρων υγείας μπορεί να έχει θετική επίδραση στους ασθενείς. Περιλαμβάνει κορυφαίους ακαδημαϊκούς και επιστήμονες, όπως ο καθηγητής του πανεπιστημίου του Texas A&M, Roger Ulrich, που αναφέρθηκε παραπάνω, και η διακεκριμένη στον τομέα του θεραπευτικού περιβάλλοντος Jain Malkin. Σήμερα, το CHD διενεργεί σχετικές έρευνες και έργα που συμβάλλουν στην ολοένα αυξανόμενη και ενημερωμένη βάση δεδομένων σχετικά με το θεραπευτικό περιβάλλον και το στοιχειοθετημένο σχεδιασμό (ripple database). Το κύριο, τρέχον, ερευνητικό έργο του CHD είναι το «χαλίκι» (pebble project). Κύριος στόχος του είναι να δημιουργήσει ευκαιρίες στη βιομηχανία της ιατρικής περίθαλψης, παρέχοντας ερευνηθέντα και καταγεγραμμένα παραδείγματα ιατρικών εγκαταστάσεων, ο σχεδιασμός των οποίων έχει συνεισφέρει αφ ενός στη βελτίωση των αποτελεσμάτων στην υγεία και την ευκρασία ασθενών και προσωπικού και αφ ετέρου στη λειτουργική αποδοτικότητα. Όπως ένα χαλίκι που θα πέσει μέσα σε μια λίμνη θα δημιουργήσει κύμα, το CHD φιλοδοξεί ότι το pebble project θα δημιουργήσει ένα κύμα σε μεμονωμένα νοσοκομεία ή κλινικές, γεγονός το οποίο στη συνέχεια θα επηρεάσει ολόκληρη τη βιομηχανία της ιατρικής περίθαλψης. Οι προτάσεις και οι αρχές που προκύπτουν από τα συμπεράσματα της έρευνας του CHD ενσωματώνονται στις οδηγίες του σχετικού κανονισμού της Αμερικανικής Ένωσης Αρχιτεκτόνων (AIA, 2006). 21 Μεταξύ άλλων, προτείνεται (α) η πρόσβαση στη φύση και (β) ο φυσικός φωτισμός, καθώς και η θέα της φύσης. Η βάση των εν λόγω συστάσεων είναι τα επιστημονικά στοιχεία και η έρευνα, ενώ η επιρροή τους στην έκβαση της υγείας των ανθρώπων είναι παγκόσμια. Σημειώνεται ότι τη στιγμή που παρατίθεται η συγκεκριμένη εργασία έχει ήδη δημοσιευτεί η αναθεωρημένη έκδοση των οδηγιών αυτών για το Άλλες πρωτοβουλίες σχετικά με την ενσωμάτωση σύνδεσης του σχεδιασμού με τη φύση παρέχουν το σύστημα περιβαλλοντικής αξιολόγησης κτηρίων LEED (Leadeship in Energy and Environmental Design) 23 και το Green Guide for Healthcare, ένας οδηγός για την κατασκευή κτηρίων φιλικών προς το περιβάλλον Η Ακαδημία Νευροεπιστήμης για την Αρχιτεκτονική Η Ακαδημία Νευροεπιστήμης για την Αρχιτεκτονική (Academy of Neuroscience for Architecture, ANFA) ιδρύθηκε το 2003 από το τμήμα της Ένωσης Αμερικανών Αρχιτεκτόνων (AIA) του San Diego και είναι παγκόσμια ο μοναδικός οργανισμός με σκοπό να γεφυρώσει γνωστικά τη Νευροεπιστήμη με την Αρχιτεκτονική και να προσφέρει ουσιαστική κατανόηση των ανθρώπινων αντιδράσεων στο διαμορφωμένο περιβάλλον O διεθνής Οργανισμός Έρευνας Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και τη διάδοση της γνώσης αναφορικά με την επίδραση του διαμορφωμένου περιβάλλοντος στον άνθρωπο διαδραματίζει ο Οργανισμός Έρευνας Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού (Environmental Design Research Association, EDRA). 26 Πρόκειται για ένα διεθνή, διεπιστημονικό οργανισμό που ιδρύθηκε το 1968 και έκτοτε στοχεύει αφ ενός στην καλύτερη κατανόηση της αλληλεξάρτησης μεταξύ των ανθρώπων και του διαμορφωμένου και φυσικού περιβάλλοντος και αφ ετέρου στην παροχή βοήθειας για τη δημιουργία περιβάλλοντος το οποίο να ανταποκρίνεται στις ανθρώπινες ανάγκες. Αν και το φάσμα του σχετικού οργανισμού είναι αρκετά ευρύ, περιέχει αξιόλογες δημοσιεύσεις και αναφορές στο θεραπευτικό περιβάλλον των χώρων υγείας Η προσέγγιση του Ηνωμένου Βασιλείου Στο μέτρο που αφορά στην Ευρώπη, ιδιαίτερη κινητικότητα στο σχετικό τομέα παρουσιάζει το Ηνωμένο Βασίλειο. Το 2000 άρχισε το πρόγραμμα Ενίσχυσης Θεραπευτικού Περιβάλλοντος (Enhancing the Healing Environment, ΕΗΕ), ένα από τα πέντε μεγαλύτερα προγράμματα επιχορήγησης μέσω ενός βασιλικού κονδυλίου, ειδικού για την κατανόηση του τρόπου βελτίωσης του συστήματος υγείας της Αγγλίας (King s Fund). Ο στόχος του ΕΗΕ είναι η βελτίωση του περιβάλλοντος παροχής ιατρικής φροντίδας και απαρτίζεται από δύο βασικά στοιχεία: (α) Ένα αναπτυξιακό πρόγραμμα διεπιστημονικής ομάδας με επικεφαλής νοσηλεύτριες και (β) ένα κονδύλι για την ομάδα που θα αναλάβει τη βελτίωση του διαμορφωμένου περιβάλλοντος στο οποίο διαβιούν οι ασθενείς Η μέθοδος BREEAM Επιπρόσθετα, στο σύστημα περιβαλλοντικής αξιολόγησης κτηρίων του Ηνωμένου Βασιλείου, το Building Research Establishment Environmental Assessment Method (BREEAM), εκτός από την ύπαρξη ειδικής έκδοσης για τα κτήρια ιατρικής περίθαλψης, 28 υπάρχει ενότητα σχετικά με την υγεία και την ευεξία του ανθρώπου στις εκδόσεις όλων των κατηγοριών κτηρίων. 29 Σε αυτή αξιολογούνται ο φυσικός φωτισμός, η θέα, η θάμβωση, ο αερισμός, η ποιότητα αέρα, η θερμική και η ακουστική άνεση κ.ά.

6 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΜΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η προσέγγιση της Ολλανδίας Στην Ολλανδία, αναγνωρίζοντας την επίδραση της φύσης στον άνθρωπο, καθώς και τη θετική επίδραση που έχει στον ασθενή η δημιουργία του βέλτιστου δομημένου περιβάλλοντος, εκδόθηκε το 2008 από το Συμβούλιο των Ολλανδικών Ιδρυμάτων Νοσηλείας αναφορά, σε μια προσπάθεια προώθησης της θέσης ότι πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην ποιότητα του περιβάλλοντος της ιατρικής περίθαλψης, η οποία θα βασίζεται σε επιστημονική γνώση και στοιχεία και θα εφαρμόζεται από τα πρώτα κιόλας στάδια του σχεδιασμού. Στην ανάπτυξη του κειμένου, γίνεται αναφορά σε έγκριτες επιστημονικές μελέτες που συνδέουν, άμεσα ή έμμεσα, το φυσικό περιβάλλον με την ψυχοσωματική κατάσταση του ασθενούς Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα EU-hospitals Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν πρωτοβουλίες της Eυρωπαϊκής Ένωσης, όπως το πρόγραμμα EU-hospitals. 31 Σε αυτό, εξετάστηκαν, αναλύθηκαν και στη συνέχεια δέχθηκαν βελτιώσεις, υπό το πρίσμα του βέλτιστου ενεργειακού προφίλ, πέντε διαφορετικά νοσοκομειακά συγκροτήματα. Το δείγμα ήταν ευρύτατο, περιλαμβάνοντας μεγάλα και μικρά κτήρια, νέες κατασκευές και παλαιότερες, αποκατεστημένες, καθώς και οικολογικά κτίσματα και κτήρια της ανατολικής Ευρώπης. Αν και ο απώτερος στόχος ήταν η πλήξη των υψηλών ενεργειακών απαιτήσεων των ευρωπαϊκών νοσοκομείων, έθιγε σε μεγάλο βαθμό την επίτευξη «ελκυστικού» εσωτερικού κλίματος. Πρωτοβουλίες όπως η παραπάνω φιλοδοξούν να προσφέρουν λύσεις σε ένα από τα κρισιμότερα προβλήματα των νοσοκομείων, την κατανάλωση ενέργειας. Ας αναλογιστούμε τον πλέον θεμελιώδη λόγο: Πολλές εργασίες και λειτουργίες απαιτούν αδιάλειπτη λειτουργία και πρέπει να είναι εξασφαλισμένη η ενεργειακή αξιοπιστία, ακόμη και σε περιπτώσεις καταστροφής που θα επηρεάσουν την υπόλοιπη κοινότητα. Επί πλέον, τα νοσοκομεία αντιμετωπίζουν συνεχώς αυξανόμενο ενεργειακό κόστος, τη στιγμή που, σε πολλές περιπτώσεις, οι εξελιγμένες τεχνολογίες απαιτούν αντίστοιχα αυξανόμενα ενεργειακά φορτία. Τέλος, το διογκωμένο «ενεργειακό αποτύπωμα» ( footprint ) των νοσοκομείων τα καθιστά επιρρεπή σε σχετικούς κανονισμούς εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα. 5 Προσθέτοντας σε όλα τα παραπάνω το γεγονός ότι η επιτυχία ή η αστοχία των στρατηγικών ορθολογικής χρήσης και εξοικονόμησης ενέργειας ενός κτηρίου βασίζεται κατά ένα μεγάλο ποσοστό στη σωστή διαμόρφωση του δομημένου περιβάλλοντος, γίνεται σαφές ότι ο στοιχειοθετημένος σχεδιασμός και το θεραπευτικό περιβάλλον, στο μέτρο που αφορά στις περιβαλλοντικές παραμέτρους, αποτελεί ένα μεγάλο τμήμα του οικολογικού και βιώσιμου σχεδιασμού (sustainable design). 6. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Στην Ελλάδα, το θεραπευτικό περιβάλλον δεν φαίνεται να είναι πάντα κύριος στόχος των μελετητών κατά το σχεδιασμό των νέων νοσοκομείων και η μέχρι τώρα κοινή εμπειρία το επιβεβαιώνει. Σε ακαδημαϊκό και επιστημονικό επίπεδο, τόσο το θεραπευτικό περιβάλλον όσο και ο στοιχειοθετημένος σχεδιασμός δεν έχουν γνωρίσει την εξέλιξη και την πρόοδο που σημειώνεται σε διεθνές επίπεδο. Υπάρχουν φυσικά λαμπρές εξαιρέσεις, όπως το 18ο Διεθνές Σεμινάριο Δημόσιας Υγείας που διεξήχθη στη Θεσσαλονίκη τον Ιούνιο του 1998 με τίτλο «σχεδιασμός κτηρίων για την υγεία και το ευ ζειν στο κατώφλι του 21ου αιώνα». Όσον αφορά στις προοπτικές εξοικονόμησης ενέργειας στο σύγχρονο ελληνικό νοσοκομείο, οι σχετικές έρευνες έχουν αρχίσει μόλις πρόσφατα και υποδεικνύουν το υπολογίσιμο κόστος που προκύπτει από την ενεργειακή υπερκατανάλωση των σχετικών κτηριακών υποδομών. Αν προσθέσουμε στα παραπάνω δεδομένα ότι μεγάλο τμήμα του δυναμικού των ελληνικών νοσοκομείων απαρτίζουν κατασκευές των μέσων του 20ού αιώνα, έχοντας υπερβεί τον κύκλο ζωής τους, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια μεγάλη πρόκληση. 7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η σύγχρονη διεθνής ακαδημαϊκή και επιστημονική κοινότητα επανεξετάζει και αποδεικνύει συνέχεια, υπό το φως των σύγχρονων δεδομένων, αυτό που διαισθητικά ήταν κατανοητό ήδη από την αρχαιότητα: Ότι το διαμορφωμένο περιβάλλον επηρεάζει σε μεγάλο ποσοστό την ευκρασία του ανθρώπου, στο πλήρες φάσμα του ορισμού της. Ειδικότερα στην περίπτωση των χώρων υγείας, όπου ο άνθρωπος βρίσκεται στην πλέον ευαίσθητη και ευάλωτή του εκδοχή, το περιβάλλον έχει ακόμη πιο μεγάλη επίδραση, οπότε και πρέπει να έχει χαρακτήρα θεραπευτικό, υποστηρικτικό και να εστιάζει στον άνθρωπο. Επί πλέον, φαίνεται ότι το θεραπευτικό περιβάλλον έχει μεγάλα περιθώρια να συνεισφέρει στην εξοικονόμηση ενέργειας και στο βιώσιμο σχεδιασμό. Η Ελλάδα, μέχρι στιγμής, δεν έχει ακολουθήσει την εξέλιξη αυτή. Το περιβάλλον στα περισσότερα ελληνικά νοσοκομεία αντικατοπτρίζει την αξία που δινόταν στο παρελθόν στην ιατρική τεχνολογία. Χωρίς να αμφισβητείται η συνεισφορά της ιατρικής τεχνολογίας στην υγεία μας, το αποτέλεσμα είναι η ύπαρξη νοσοκομείων που εστιάζουν

7 160 Ε. ΣΚΛΑΒΟΥ και Ι. ΤΖΟΥΒΑΔΑΚΗΣ περισσότερο στις ιατρικές διαδικασίες παρά στον άνθρωπο. Πράγματι, το κενό που έχει δημιουργηθεί είναι αρκετά μεγάλο. Είναι όμως ένα κενό που μπορεί και επιβάλλεται να γεφυρωθεί, έτσι ώστε τα ελληνικά νοσοκομεία να βελτιώσουν την παρεχόμενη ποιότητα και να πλησιάσουν το επίπεδο των «πρότυπων» νοσοκομείων. Ας μη λησμονείται ότι το ποιοτικό θεραπευτικό περιβάλλον συμβάλλει στην ταχύτερη ανάκαμψη των ασθενών, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής ασθενών και εργαζομένων, στην προστασία του περιβάλλοντος και στην εξοικονόμηση σημαντικών πόρων και κόστους λειτουργίας των χώρων υγείας. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θερμές ευχαριστίες εκφράζονται στον ιατρό χειρουργό και Καθηγητή Χειρουργικής Δρ Στέφανο Γερουλάνο για την ουσιαστική συμβολή του στην παρούσα εργασία. ABSTRACT Healing environment and evidence-based design (EBD): The international experience and the case of Greece E. SKLAVOU, I. TZOUVADAKIS Department of Structural Engineering, School of Civil Engineering, National Technical University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2012, 29(2): The physical environment of a hospital affects the safety and well being of patients, visitors and staff, and the quality and costs of the services provided. In addition there is a strong relationship between the structural environment of a building and the energy usage of that building. In the case of healthcare facilities, the challenge that is faced is to provide a healing environment while at the same time achieving energy efficiency. Internationally, remarkable progress has been made in this field, with rigorous academic research producing findings, conclusions and recommendations that are disseminated throughout the scientific community and which result in practical applications. Greece has yet to show corresponding progress in this field. The motivation and objective of this review is to bridge the growing gap between the approach to hospital design in the international community and that in Greece. Key words: Architecture, Evidence-based design, Healing environment, Healthcare design Βιβλιογραφία 1. MALKIN J. Healing environments as the Century mark: The quest for optimal patient experiences. In: Wagenaar C (ed) The architecture of hospitals. NAi Publishers, Rotterdam, 2006: ULRICH R, QUAN X, ZIMRING C, JOSEPH A, CHOUDHARY R. The role of the physical environment in the hospital of the 21st century: A once-in-a-lifetime opportunity. Center for Health Design, California, ULRICH R. Effects of healthcare environmental design on medical outcomes. Design and Health World Conference, Stockholm, ULRICH RS, ZIMRING C, BARCH XZ, DUBOSE J, SEO HB, CHOI YS ET AL. A review of the research literature on evidence-based healthcare design. HERD 2008, 1: US DEPARTMENT OF ENERGY. Energy efficiency and renewable energy. Hospital Energy Alliance Fact Sheet. Available at: (accessed ) 6. ΚΑΛΑΤΖΗΣ Γ, ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΣ Ι. Τα Ασκληπιεία ως νοσηλευτήρια. Αρχ Ελλ Ιατρ 2003, 20: ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΑΛΕΤΡΑ Ε, ΤΟΓΙΑ Α, ΒΑΡΛΑΜΗ Χ. Το «έξυπνο» Ασκληπιείο: Μια ολιστική θεραπευτική προσέγγιση. Αρχ Ελλ Ιατρ 2010, 27: ΜΑΡΚΕΤΟΣ Σ. Ασκληπιός και υγεία. Ένθετο 7 Ημέρες, Εφημερίδας «Καθημερινή», Ασκληπιός και Ασκληπιεία, : CODELLAS PS. The Pantocrator, the Imperial Byzantine medical center of xiith century AD in Constantinople. Bull Hist Med 1942, 12: MILLER TS. The birth of the hospital in the Byzantine Empire. Johns Hopkins University Press, Baltimore, SIPSAS N. The Pantokrator Xenon: A byzantine hospital of the 12th century. Inaugural Dissertation, University of Zurich, Zurich, MALKIN J. Hospital interior architecture. Van Nostrand Reinhold, New York, MALKIN J. What is healing environment? Aesclepius, SMITH R, WATKINS N. Therapeutic environments. Therapeutic en-

8 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΜΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 161 vironments forum. Academy of Architecture for Health, Washington, ΦΛΩΡΟΣ ΧΠ. Οργάνωση - σχεδιασμός νοσοκομείων. Επιστημονικές εκδόσεις Παρισιάνου ΑΕ, Αθήνα, TAYLOR EM survey of design research in healthcare settings; the use and impact of evidence-based design. The Center for Health Design, California, STEPHEN R, KELLERT S, HEERWAGEN J. Nature and healing the science, history and promice of biophilic design. In: Guenther R, Vittori G (eds) Sustainable healthcare architecture. John Wiley & Sons Inc, New Jersey, SMITH J. Health and nature: The influence of nature on design of the environment of care. The Center for Health Design, California, TAYLOR EM survey of design research in healthcare settings; the use and impact of evidence-based design. The Center for Health Design, California, (accessed on ) 21. FACILITY GUIDELINES INSTITUTE. Guidelines for design and construction of health care facilities: The 2006 edition of the FGI guidelines. FGI, Dallas, FACILITY GUIDELINES INSTITUTE. Guidelines for design and construction of health care facilities: The 2010 edition of the FGI guidelines. FGI, Dallas, US Green Building Council. LEED for healthcare. USGBC, Washington, DC, Green Guide for Health care. Green guide version 2.2. GGHC, (accessed on ) 26. (accessed on ) 27. the_healing_environment/index.html (accessed on ) 28. BREEAM. BREEAM healthcare BREEAM. BREEAM data centres NETHERLANDS BOARD FOR HEALTH CARE INSTITUTIONS. Quality of the physical healthcare environment status of research on environmental variables and the effects on (sick) people. Report number 617, September (accessed on ) Corresponding author: E. Sklavou, P.O. Box , GR Athens, Greece

Εισαγωγή στο LEED και το Commissioning. Εθελοντικά συστήματα βαθμονόμησης κτιρίων και ιαδικασίες Λειτουργικής Παραλαβής Συστημάτων

Εισαγωγή στο LEED και το Commissioning. Εθελοντικά συστήματα βαθμονόμησης κτιρίων και ιαδικασίες Λειτουργικής Παραλαβής Συστημάτων Εισαγωγή στο LEED και το Commissioning. Εθελοντικά συστήματα βαθμονόμησης κτιρίων και ιαδικασίες Λειτουργικής Παραλαβής Συστημάτων Παρασκευόπουλος Βασίλης Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, P.E., ASHRAE Accredited

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΩΝΙΔΟΥ Λεμεσός, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της Ποιότητας και Περιστολή της Δαπάνης Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας Χειρόγραφος Ιατρικός

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Εφαρμογή Συστημάτων Διαχείρισης Ποιότητας στις υπηρεσίες Υγείας: Προϋπόθεση για την ανάπτυξη και την βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών. (ISO 9001 ISO 22000 ISO 14001 ISO 27001 ISO 50001 OHSAS 18001) Σχετικές

Διαβάστε περισσότερα

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗ ΣΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: MANΩΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ANAKOYΦΙΣΤΙKΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ- ΕΝΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ

ANAKOYΦΙΣΤΙKΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ- ΕΝΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ANAKOYΦΙΣΤΙKΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ- ΕΝΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ Διακήρυξη της Πράγας: Προτρέποντας τις Κυβερνήσεις για την ανακούφιση του «υποφέρειν» και την αναγνώριση της Ανακουφιστικής Φροντίδας ως ανθρώπινο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

Ecolabels και εξαγωγές: Αποτελέσματα Έρευνας για τον Αγροτικό, Τουριστικό και Κατασκευαστικό Κλάδο

Ecolabels και εξαγωγές: Αποτελέσματα Έρευνας για τον Αγροτικό, Τουριστικό και Κατασκευαστικό Κλάδο Ecolabels και εξαγωγές: Αποτελέσματα Έρευνας για τον Αγροτικό, Τουριστικό και Κατασκευαστικό Κλάδο Ομιλητής: Παναγιώτης Μουρτοπάλλας Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, MSc, MBA CEO & co-founder Η ενεργειακή πρόκληση

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

M. Vavuranakis Ass. Professor of Cardiology

M. Vavuranakis Ass. Professor of Cardiology M. Vavuranakis Ass. Professor of Cardiology Ηαλυσίδατηςέρευνας Η έρευνα αποτελεί κινητήρια δύναµη και κύριο µοχλό ανατροφοδότησης της οικονοµίας. European Commission, European Research Area, 2010 Γιατίηέρευναείναισηµαντική;

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Κατερίνα Χατζηβασιλειάδη Αρχιτέκτων Μηχανικός ΑΠΘ 1. Εισαγωγή Η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Πολιτικές προώθησης Θέρμανσης & Ψύξης από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Συγγραφείς: Austrian Energy Agency: Nina Pickl, Johannes Schmidl, Lorenz Strimitzer

Διαβάστε περισσότερα

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C., ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. Λ. ΣΤΟ Π.Γ.Ν.Λ. ΧΑΡΙΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Τ.Ε. Ειδική Χειρουργική Νοσηλεύτρια - Μ.Sc, Υπεύθυνη Τοµέα Εκπαίδευσης Ν.Υ. - Π.Γ.Ν.Λ., Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Διαβάστε περισσότερα

Ακούει την καρδιά σας!

Ακούει την καρδιά σας! Ακούει την καρδιά σας! Καρδιοαναπνευστική αποκατάσταση ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΛΙΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ Όταν η καρδιά φέρνει τα πάνω κάτω Ένα οξύ καρδιολογικό πρόβλημα ή ένα χειρουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc Αρχές ενεργειακού σχεδιασμού κτηρίων Αξιοποίηση των τοπικών περιβαλλοντικών πηγών και τους νόμους ανταλλαγής ενέργειας κατά τον αρχιτεκτονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων έργα εκ του µηδενός σε ιστορικά πλαίσια ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια 2 Ο φυσικός φωτισµός αποτελεί την τεχνική κατά την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Βιώσιμη Ανάπτυξη. Οι παρακάτω παράγραφοι παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την: (α) Κοινωνική βιωσιμότητα (β) Οικονομική βιωσιμότητα

Βιώσιμη Ανάπτυξη. Οι παρακάτω παράγραφοι παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την: (α) Κοινωνική βιωσιμότητα (β) Οικονομική βιωσιμότητα Βιώσιμη Ανάπτυξη Βιώσιμη ανάπτυξη είναι ένα πλαίσιο για ένα μακροπρόθεσμο όραμα βιωσιμότητας, στο οποίο η οικονομική ανάπτυξη, η κοινωνική συνοχή και η περιβαλλοντική προστασία συμβαδίζουν και αλληλοϋποστηρίζονται.

Διαβάστε περισσότερα

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ - EDITORIAL Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο Ο όρος υγεία και ασφάλεια στην εργασία αφορά τις συνθήκες και τους παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Φτάνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΑ ΤΑΞΙ ΕΥΟΥΝ ΑΠΡΟΣΚΟΠΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΠΑΤΣΟΥΛΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ, ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM).

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή στη θεραπεία είναι πράξη θάρρους Οι πρώτες καταγραφές συμμετοχής νοσούντων

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο AIDA. Ορισμός & Θεσμικό πλαίσιο Κτιρίων με σχεδόν Μηδενική Κατανάλωση Ενέργειας

Το έργο AIDA. Ορισμός & Θεσμικό πλαίσιο Κτιρίων με σχεδόν Μηδενική Κατανάλωση Ενέργειας 30 Νοεμβρίου 2012, 1 η Εκπαιδευτική επίσκεψη: Κτίριο γραφείων της εταιρείας R.C.TECH Το έργο AIDA Ορισμός & Θεσμικό πλαίσιο Κτιρίων με σχεδόν Μηδενική Κατανάλωση Ενέργειας Γιακουμή Αργυρώ, Φυσικός, MSc.

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Συνέδριο ΕNERTECH 09

4 ο Συνέδριο ΕNERTECH 09 4 ο Συνέδριο ΕNERTECH 09 Ξεν. Holliday Inn, Αττική, 23-24 Οκτωβρίου 2009 ΠΡΑΣΙΝΑ ΚΤΙΡΙΑ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Δρ. Γ. Αγερίδης, Α. Ανδρουτσόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ΕΝΟΤΗΤΑ IV: ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Κυριάκος Σουλιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Α. Μέσω του έργου QualityRights, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, έχει επικεντρωθεί στο να

Διαβάστε περισσότερα

Αποφασίζοντας βάσει της αποτελεσματικότητας: η αξιολόγηση της ιατρικής τεχνολογίας

Αποφασίζοντας βάσει της αποτελεσματικότητας: η αξιολόγηση της ιατρικής τεχνολογίας Αποφασίζοντας βάσει της αποτελεσματικότητας: η αξιολόγηση της ιατρικής τεχνολογίας Χρήστος Λιονής Καθηγητής Γενικής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Η αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΕΛΕΓΧΟΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕ ΙΩΝ ΡΑΣΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΕΛΕΓΧΟΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕ ΙΩΝ ΡΑΣΗΣ 241 9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΕΛΕΓΧΟΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕ ΙΩΝ ΡΑΣΗΣ Η επιτυχής υλοποίηση του επιχειρησιακού σχεδιασµού στη βάση των σχεδίων δράσης που έχουν αναπτυχθεί, προϋποθέτει την ύπαρξη αποτελεσµατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΥΓΕΙΑΣ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΥΓΕΙΑΣ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ ΥΓΕΙΑΣ- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Ψαλτοπούλου Θεοδώρα Παθολόγος, Επίκουρη Καθ. Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Α. Σχεδιασμός ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κλίνη Centuris. Μια οικονομική επιλογή για περίθαλψη υψηλής ποιότητας

Κλίνη Centuris. Μια οικονομική επιλογή για περίθαλψη υψηλής ποιότητας Κλίνη Centuris Μια οικονομική επιλογή για περίθαλψη υψηλής ποιότητας 2 Απαραίτητα χαρακτηριστικά που πληρούν τα αυστηρότερα πρότυπα Για τους οργανισμούς υγειονομικής περίθαλψης σε όλον τον κόσμο, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

þÿ½ ûµÅĹº Í ÀÁ ÃÉÀ¹º Í

þÿ½ ûµÅĹº Í ÀÁ ÃÉÀ¹º Í Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ ² ± ÃÄ ÇÎÁ µá³±ã ±Â Ä Å þÿ½ ûµÅĹº Í ÀÁ ÃÉÀ¹º Í þÿœ¹ç±», œ¹ç»

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ http://www.teachernet.gov.uk/sustainableschools/ Μετάφραση από τα αγγλικά: Ειρήνη Λυμπέρη ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ; Η αειφόρος

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας στο φως! Σύστημα Φυσικού Φωτισμού

Ζώντας στο φως! Σύστημα Φυσικού Φωτισμού Ζώντας στο φως! Σύστημα Φυσικού Φωτισμού Green roo fing Θόλος Κάτοπτρο Στεγάνωση Σωλήνας μεταφοράς και αντανάκλασης Απόληξη 2 Φωτοσωλήνες Νέα τεχνολογία φυσικού φωτισμού Η χρήση φωτοσωλήνων για την επίλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα

Learning and Teaching Conference 25 Ιανουαρίου 2014, ΑΘΗΝΑ

Learning and Teaching Conference 25 Ιανουαρίου 2014, ΑΘΗΝΑ Learning and Teaching Conference 25 Ιανουαρίου 2014, ΑΘΗΝΑ Δημήτριος Λεκκός Πολιτικός Μηχανικός TE, Ελεγκτής Δόμησης Β Τάξης MSc in Environment pollution Control MEDITERRANEAN COLLEGE School of Engineering

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διοίκησης στην εφαρμογή της πρακτικής βασισμένης σε ενδείξεις και στην ποιότητα φροντίδας

Ο ρόλος της διοίκησης στην εφαρμογή της πρακτικής βασισμένης σε ενδείξεις και στην ποιότητα φροντίδας Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 REVIEW Ο ρόλος της διοίκησης στην εφαρμογή της πρακτικής βασισμένης σε ενδείξεις και στην ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Εισαγωγή στην προαγωγή υγείας Δήμητρα Τριανταφύλλου Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Υγεία Παραδοσιακός Προσδιορισμός «Η υγεία είναι η απουσία της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις Περίληψη 1. Ιστορικό και σκοπός της ερευνητικής στρατηγικής Οι Νευροεκφυλιστικές Νόσοι (ND) είναι σε μεγάλο βαθμό ανίατες καταστάσεις που εξασθενούν τον ασθενή και συνδέονται στενά με την ηλικία. Μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

[ 1 ] την εφαρμογή συγκεκριμένων περιβαλλοντικών

[ 1 ] την εφαρμογή συγκεκριμένων περιβαλλοντικών [ 1 ] [ 1 ] Υδροηλεκτρικός Σταθμός Κρεμαστών - Ποταμός Αχελώος - Ταμιευτήρας >> H Περιβαλλοντική Στρατηγική της ΔΕΗ είναι ευθυγραμμισμένη με τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμηση Ενέργειας σε Κτίρια με χρήση Συστημάτων Ελέγχου

Εξοικονόμηση Ενέργειας σε Κτίρια με χρήση Συστημάτων Ελέγχου Αρθρο προς δημοσίευση στο τεύχος 32 του περιοδικού «Περιβάλλον 21» Εξοικονόμηση Ενέργειας σε Κτίρια με χρήση Συστημάτων Ελέγχου Δρ. Ηλίας Σωφρόνης, Μηχ/γος Μηχ/κος, Thelcon ΕΠΕ (www.thelcon.gr) Η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον στην Υγεία και την ασφάλιση. Αθήνα 12/04/2016

Το περιβάλλον στην Υγεία και την ασφάλιση. Αθήνα 12/04/2016 Το περιβάλλον στην Υγεία και την ασφάλιση Αθήνα 12/04/2016 Ο ρυθμός αύξησης των ασφαλίστρων στην Ευρώπη (βάση το έτος 2004) 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% -20% 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ.

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΘ-ΞΚΨ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. Αθήνα, 28-3-2013 Αρ. Γ.Π. οικ. ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ταχ. Δ/νση : Αριστοτέλους 17 Ταχ. Κώδικας : 101 87 Πληροφορίες : Κ. Βουρλιώτου Αθ. Λύτρα Αικ. Δαμίγου Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Απαρτιωμένη Διδασκαλία Εισαγωγή στην Ψυχιατρική 21 ος αιώνας μεγάλη πρόοδος των συναφών επιστημών: Νευροεπιστήμες, Ψυχολογία, Κοινωνιολογία Προηγήθηκε περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών

Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ (ΜΟ.ΔI.Π.) Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών

Διαβάστε περισσότερα

Ράλλης Γκέκας. Διευθύνων Σύμβουλος Ε.Ε.Τ.Α.Α. A.E.

Ράλλης Γκέκας. Διευθύνων Σύμβουλος Ε.Ε.Τ.Α.Α. A.E. Ράλλης Γκέκας Διευθύνων Σύμβουλος Ε.Ε.Τ.Α.Α. A.E. 100 100 100 100 100 100 Ε.Ε. Ελλάδα 90 80 70 93 94 87 79 75 60 50 40 30 20 10 0 2008 2009 2010 2011 2012 Πηγή: Eurostat Ε.Ε. Ελλάδα 30 25 24,2 27,4 20

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Τόμος 14, Τεύχος 4 (Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2015) _ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ_ Η «ποιότητα» αποτελεί μια ανθρώπινη αναζήτηση από τους αρχαίους χρόνους και είναι συνώνυμη με την αρετή, τη συνεχή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΕΣΟ ΚΑΙ ΕΜΜΕΣΟ ΚΟΣΤΟΣ ΣΤΙΣ ΡΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ. Δημήτρης Ζησόπουλος Στρατιωτικός Ιατρός Ρευματολόγος

ΑΜΕΣΟ ΚΑΙ ΕΜΜΕΣΟ ΚΟΣΤΟΣ ΣΤΙΣ ΡΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ. Δημήτρης Ζησόπουλος Στρατιωτικός Ιατρός Ρευματολόγος ΑΜΕΣΟ ΚΑΙ ΕΜΜΕΣΟ ΚΟΣΤΟΣ ΣΤΙΣ ΡΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Δημήτρης Ζησόπουλος Στρατιωτικός Ιατρός Ρευματολόγος Το Πρόβλημα Αυξημένες δαπάνες στο χώρο της υγείας Ανάγκη αποδοτικής χρήσης και διαχείρισης πόρων (περιορισμένοι)

Διαβάστε περισσότερα

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία «Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία 1 Ο NEWSLETTER ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 Ο Σύνδεσμος Μελών Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου & Νομού Ηρακλείου ξεκινά μια σειρά ενημερώσεων της κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Το φαρμακείο στην εποχή του internet Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Χαρακτηριστικά της εποχής μας Χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι: η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας η ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Πρακτικός Οδηγός Πώς να σχεδιάσετε ένα πολυταμειακό επιχειρησιακό πρόγραμμα για την ενεργειακά αποδοτική ανακαίνιση του κτιριακού δυναμικού Σχεδιάζετε τα επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Παγκύπριος Σύνδεσμος Νοσηλευτών και Μαιών. 16 Μαΐου 2007 Πολιτιστικό Κέντρο «το. σκαλί» Αγλαντζιά. Ιωάννης Λεοντίου Πρόεδρος ΠΑΣΥΝΜ

Παγκύπριος Σύνδεσμος Νοσηλευτών και Μαιών. 16 Μαΐου 2007 Πολιτιστικό Κέντρο «το. σκαλί» Αγλαντζιά. Ιωάννης Λεοντίου Πρόεδρος ΠΑΣΥΝΜ Παγκύπριος Σύνδεσμος Νοσηλευτών και Μαιών 16 Μαΐου 2007 Πολιτιστικό Κέντρο «το σκαλί» Αγλαντζιά Ιωάννης Λεοντίου Πρόεδρος ΠΑΣΥΝΜ Τα εθνικά συστήματα Υγείας σε παγκόσμια κλίμακα αντιμετωπίζουν αυξανόμενες

Διαβάστε περισσότερα

AΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΛΙΟ ΘΑ ΚΑΤΑΣΤΕΙ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

AΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΛΙΟ ΘΑ ΚΑΤΑΣΤΕΙ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ TYΠΟΥ Επικοινωνία: Γραφείο Επικοινωνίας Τομέας Προώθησης και Προβολής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Τηλ. 22894304 ηλ. διεύθυνση: prinfo@ucy.ac.cy ιστοσελίδα: www.pr.ucy.ac.cy Λευκωσία, 22 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμησης Ενέργειας

Εξοικονόμησης Ενέργειας Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας Πράσινη Επιχειρηματικότητα στον τομέα της Ενέργειας Γ. Βουγιουκλάκης Υπ. Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς ΚΑΠΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένη Διαδικασία Ενεργειακής Ανακαίνισης της Κοινωνικής Κατοικίας

Ολοκληρωμένη Διαδικασία Ενεργειακής Ανακαίνισης της Κοινωνικής Κατοικίας Εύη Τζανακάκη Τμήμα Κτιρίων Διεύθυνση Ενεργειακής Αποδοτικότητας Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας Ολοκληρωμένη Διαδικασία Ενεργειακής Ανακαίνισης της Κοινωνικής Κατοικίας New Integrated Renovation Strategy

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ 1 ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. Θ. "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ", 2 Α' ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ, 3ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΘ, Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι Δήμοι στη νέα προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι πρωτοβουλίες της Τράπεζας Πειραιώς

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι πρωτοβουλίες της Τράπεζας Πειραιώς ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι πρωτοβουλίες της Τράπεζας Πειραιώς Βρ. Ζάβρας Μονάδα Περιβάλλοντος Τράπεζας Πειραιώς greenbanking@piraeusbank.gr EnergyRes - Αθήνα, 11 Απριλίου 2008 Τεχνολογικές και

Διαβάστε περισσότερα

þÿ¼ ½ ±Â : ÁÌ» Â Ä Å ÃÄ ²µ þÿä Å ÃÇ»¹º Í Á³ Å

þÿ¼ ½ ±Â : ÁÌ» Â Ä Å ÃÄ ²µ þÿä Å ÃÇ»¹º Í Á³ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ ½»Åà Äɽ µ½½ ¹Î½ Ä Â þÿ±¾¹»ì³ à  º±¹ Ä Â þÿ±à ĵ»µÃ¼±Ä¹ºÌÄ Ä±Â

Διαβάστε περισσότερα

εσμεύσεις Ευρωπαϊκών πόλεων με Πράσινο Ψηφιακό Χάρτη

εσμεύσεις Ευρωπαϊκών πόλεων με Πράσινο Ψηφιακό Χάρτη εσμεύσεις Ευρωπαϊκών πόλεων με Πράσινο Ψηφιακό Χάρτη Ο χάρτης δεσμεύσεων που ακολουθεί κάνει λόγο για τις προσπάθειες αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής μέσα από προσπάθειες και πρωτοβουλίες των Ευρωπαϊκών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ασθένεια και stress Ο φόβος της πιθανής ασθένειας και η αγωνία για την επιβίωση Ο φόβος της απώλειας του ελέγχου ζωτικών λειτουργιών Ο φόβος της καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σε όλα τα φιλοξενούμενα παιδιά και έφηβους παρέχονται υπηρεσίες: o Στέγασης, σίτισης και ολοκληρωμένης καθημερινής φροντίδας o Φροντίδας της Υγείας o Κοινωνικής συμβουλευτικής, ψυχολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος: Στην υπηρεσία του «επιχειρείν» & των πολιτών. Γεώργιος Ζαλίδης Καθηγητής Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνος ΔΚΠ

Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος: Στην υπηρεσία του «επιχειρείν» & των πολιτών. Γεώργιος Ζαλίδης Καθηγητής Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνος ΔΚΠ ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος: Στην υπηρεσία του «επιχειρείν»

Διαβάστε περισσότερα

WIDER Green Growing of SMEs:

WIDER Green Growing of SMEs: WIDER Green Growing of SMEs: Πράσινη Ανάπτυξη των ΜΜΕ: Καινοτομία και Ανάπτυξη στον Τομέα της Ενέργειας στην Περιοχή της Μεσογείου Μαρία Τσαρμποπούλου Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες και πρωτοβουλίες της βιομηχανίας δόμησης

Δραστηριότητες και πρωτοβουλίες της βιομηχανίας δόμησης Δραστηριότητες και πρωτοβουλίες της βιομηχανίας δόμησης Ημερίδα ΚΑΠΕ Ενεργειακή αποδοτικότητα στον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία ενός κτιρίου Αθήνα,, 3 Οκτωβρίου 2007 Γιώργος Πολυμενόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια 2 Ο ενεργειακός σχεδιασµός του κτιριακού κελύφους θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές Θεωρήσεις στην Σύγχρονη Αρχιτεκτονική Environmental Design Considerations in Contemporary Architecture

Περιβαλλοντικές Θεωρήσεις στην Σύγχρονη Αρχιτεκτονική Environmental Design Considerations in Contemporary Architecture Περιβαλλοντικές Θεωρήσεις στην Σύγχρονη Αρχιτεκτονική Environmental Design Considerations in Contemporary Architecture Δρ Αιμίλιος Μιχαήλ, Αρχιτέκτων Μηχανικός, M. Arch, M.Sc, Ph.D. Λέκτορας, Τμήμα Αρχιτεκτονικής,

Διαβάστε περισσότερα

Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας»

Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας» 1 Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας» Συντονιστής: κ. Αιμίλιος Νεγκής, δημοσιογράφος, Pharma & Health Business,Virus.com.gr Ομιλητές: Δρ. Μιλτιάδης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Ευρωπαϊκή Επιτροπή European Commission Enterprise publication ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εφαρμογή των

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ: Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΟΥ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ: Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΟΥ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ: Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΟΥ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Φίλιππος Ταραντίλης, Αναπληρωτής Διοικητής, ΓΝΑ Λαϊκό 15 th Healthworld Conference, Athens, 20-21/9/2016

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Β Α Λ Λ Ο Ν Τ Ι Κ Ο Ι Σ Υ Μ Β Ο Υ Λ Ο Ι Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν Υ Π Η Ρ Ε Σ Ι Ε Σ Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Σ & Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Σ

Π Ε Ρ Ι Β Α Λ Λ Ο Ν Τ Ι Κ Ο Ι Σ Υ Μ Β Ο Υ Λ Ο Ι Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν Υ Π Η Ρ Ε Σ Ι Ε Σ Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Σ & Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Σ Π Ε Ρ Ι Β Α Λ Λ Ο Ν Τ Ι Κ Ο Ι Σ Υ Μ Β Ο Υ Λ Ο Ι Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν Υ Π Η Ρ Ε Σ Ι Ε Σ Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Σ & Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Σ η εταιρεία Τα οφέλη µίας πράσινης ή ορθότερα βιώσιµης αναβάθµισης υφιστάµενων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΙΣΧΥΣ. Έξυπνος σχεδιασμός αρθρωτών UPS

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΙΣΧΥΣ. Έξυπνος σχεδιασμός αρθρωτών UPS ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΙΣΧΥΣ Έξυπνος σχεδιασμός αρθρωτών UPS Με την απόκτηση της εταιρείας Newave Energy, καινοτόμος εταιρεία στον τομέα της αδιάλειπτης παροχής ισχύος (UPS) με βάση της την Ελβετία, η ΑΒΒ έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο

ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο Παρουσίαση από τις: Φροσούλα Πατσαλίδου, ερευνήτρια, & Μαίρη Κουτσελίνη, επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Μάρκετινγκ. Ενότητα 3: Στρατηγικός Σχεδιασμός Μάρκετινγκ. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Αρχές Μάρκετινγκ. Ενότητα 3: Στρατηγικός Σχεδιασμός Μάρκετινγκ. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Αρχές Μάρκετινγκ Ενότητα 3: Στρατηγικός Σχεδιασμός Μάρκετινγκ Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η απάντηση του φαρμακευτικού κλάδου στην κρίση Πασχάλης Αποστολίδης Πρόεδρος ΣΦΕΕ Ετήσια Γενική Συνέλευση ΣΦΕΕ Αθήνα

Η απάντηση του φαρμακευτικού κλάδου στην κρίση Πασχάλης Αποστολίδης Πρόεδρος ΣΦΕΕ Ετήσια Γενική Συνέλευση ΣΦΕΕ Αθήνα Η απάντηση του φαρμακευτικού κλάδου στην κρίση Πασχάλης Αποστολίδης Πρόεδρος ΣΦΕΕ Ετήσια Γενική Συνέλευση ΣΦΕΕ Αθήνα 17-18 Μαρτίου 2016 Η οικονομική κρίση στην Ελλάδα συνεχίζεται 2 Οικονομική Πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

CASE STUDY ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ INTERNET MARKETING: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΟΥ SAN FRANCISCO (USF)

CASE STUDY ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ INTERNET MARKETING: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΟΥ SAN FRANCISCO (USF) CASE STUDY ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ INTERNET MARKETING: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΟΥ SAN FRANCISCO (USF) Αλεξανδρής Χρήστος Πιάκης Θεόδωρος Σπυρίδης Θεόδωρος 1 University of San Francisco Ιδρύθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ποτελεσματικότητα διαδικασίες sms ταχύτητα οργανόγραμμα ανάθεσηαρχειοθέτηση υτοματοποιημένη εκτέλεση ψηφιακή υπογραφή ISO ενημερώσεις διαγράμματα

ποτελεσματικότητα διαδικασίες sms ταχύτητα οργανόγραμμα ανάθεσηαρχειοθέτηση υτοματοποιημένη εκτέλεση ψηφιακή υπογραφή ISO ενημερώσεις διαγράμματα ργασίες διαδικασίες ειδικότητες παρατηρήσεις διαγράμματα οργανόγραμμα μειωμένο κόστος αποθήκευσης ανάθεσηαρχειοθέτηση email στατιστικά Ηλεκτρονική Διαχείριση Διαδικασιών υτοματοποιημένη εκτέλεση χρόνοι

Διαβάστε περισσότερα

SPECIAL ARTICLE ... ... Α. Γιανασμίδης, Μ. Τσιαούση

SPECIAL ARTICLE ... ... Α. Γιανασμίδης, Μ. Τσιαούση SPECIAL ARTICLE ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2012, 29(1):106-115 Διαχρονική μελέτη του θεσμικού πλαισίου της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα (1980 2008) και η εμπειρία του βρετανικού και του σουηδικού

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα