ΤΟ ΖΩΝΤΑΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Α. Ποικιλία της ζωής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΟ ΖΩΝΤΑΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Α. Ποικιλία της ζωής"

Transcript

1 ΤΟ ΖΩΝΤΑΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι άλλο µπορεί να είναι σχεδόν τόσο εκπληκτικό όσο η τεράστια ποικιλία έµβιων ό- ντων που καταλαµβάνουν κάθε δυσπρόσιτη γωνιά της γης, από τον τεράστιο αριθµό των ειδών που έχει ήδη εξαφανισθεί; Οι βιολόγοι έχουν ήδη καταγράψει περισσότερα από ενάµιση εκατοµµύριο είδη, καθένα από αυτά µε τους δικούς του τρόπους επιβίωσης, µερικές φορές σε απίθανα µέρη, έτοιµο και ικανό να αναπαραχθεί, δηµιουργώντας τις επόµενες γενιές απογόνων του είδους. Επειδή γενικά µόνο οι οργανισµοί µε σκληρούς σκελετούς και κελύφη διασώζονται, το µητρώο των απολιθωµάτων δεν αποδίδει τον πραγµατικό, ακόµη µεγαλύτερο αριθµό των ειδών που έχουν εξαφανιστεί κατά τη διάρκεια της ιστορίας της γης. Αυτή η αίσθηση του θαυµασµού απέναντι στην µεγάλη ποικιλία και πολυπλοκότητα της ζωής καλλιεργείται εύκολα στους µαθητές. Αυτοί αυθορµήτως εντυπωσιάζονται από τη φύση. Εν τούτοις, απόπειρες να τους δοθούν εξηγήσεις για αυτή τη ποικιλία, προτού γίνουν ικανοί να χειριστούν τις αφηρηµένες έννοιες ή προτού αισθανθούν την ανάγκη για αυτές τις εξηγήσεις, µπορεί να αποθαρρύνει τη φυσική τους περιέργεια. Πολύ πριν ο αρβίνος παρουσιάσει ένα ολοκληρωµένο πλαίσιο για την ερµηνεία της εξέλιξης και πριν το µικροσκόπιο οδηγήσει τους επιστήµονες στα κύτταρα και η βιοχηµεία στις πρωτεΐνες και το DNA, η γη ήταν υπό σχολαστική εξέταση. Βοτανολόγοι, ζωολόγοι, γεωλόγοι, εξερευνητές, ερασιτέχνες συλλέκτες, ακόµη και τυχοδιώκτες ασχολούνταν µε το να ανακαλύψουν τι βρισκόταν «εκεί έξω». Σε κάθε ήπειρο, οι αυτόχθονες είχαν βαθιά γνώση της χλωρίδας και πανίδας των περιοχών τους. Η επιβίωσή τους εξαρτιόταν από την απόκτηση αυτής της γνώσης και την µεταλαµπάδευσή της από γενιά σε γενιά. Καθώς συσσωρευόταν η γνώση, το ενδιαφέρον για την ταξινόµηση των συστηµάτων µεγάλωνε και αυτά τα συστήµατα έγιναν πολυπλοκότερα, ιδιαίτερα αφού το µικροσκόπιο αποκάλυψε έναν ολόκληρο καινούργιο κόσµο που όφειλε να εξερευνηθεί και να καταγραφεί. Τελικά, επιστήµονες παρήγαγαν και δοκίµασαν τις θεωρίες και τα µοντέλα που χρησιµοποιούνται για να εξηγήσουν τις παρατηρήσεις των ανθρώπων. Κατόρθωσαν να κατανοήσουν το ζωντανό περιβάλλον αρχικά µέσω παρατηρήσεων, µετά µέσω ταξινοµήσεων, τελικώς µέσω θεωριών. Είναι ένα χρήσιµο µοντέλο για τους µαθητές να παρακολουθούν τη σταδιακή απόκτηση γνώσης για το περιβάλλον. Το κεφάλαιο «Ανθρώπινος οργανισµός» επαυξάνει πολλές από αυτές τις ιδέες στο πλαίσιο των ανθρώπινων όντων. Α. Ποικιλία της ζωής Γενικές οµοιότητες και διαφορές µεταξύ των οργανισµών εύκολα παρατηρούνται. Τα περισσότερα παιδιά µε την είσοδό τους στο νηπιαγωγείο έχουν ήδη ενδιαφέρον για τα ζωντανά όντα και είναι ικανά να διακρίνουν τα πιο γνώριµα. Τα παιδιά ξέρουν π.χ. ότι τα ψάρια µοιάζουν µε άλλα ψάρια, οι βάτραχοι µοιάζουν µε βατράχους και ότι τα ψάρια και οι βάτραχοι είναι διαφορετικά ζώα. Στην αρχή, τα παιδιά µπορούν να εστιάζουν σε κάθε χαρακτηριστικό µέγεθος, χρώµα, µέλη, ή φτερά αλλά εν συνεχεία θα πρέπει βαθµιαία να καθοδηγούνται να συνειδητοποιούν, πως για τον σκοπό της κατανόησης των σχέσεων µεταξύ των οργανισµών, µερικά χαρακτηριστικά είναι πιο σηµαντικά από κάποια άλλα. Το έργο του δασκάλου είναι να οδηγήσει τους µαθητές σε µια πιο σύνθετη και εκλεπτυσµένη κατανόηση των χαρακτηριστικών που συνδέουν ή διαφοροποιούν τους οργανισµούς: από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά και τους τρόπους συµπεριφοράς, σε εσωτερικές δοµές και διαδικασίες, µέχρι τη κυτταρική δραστηριότητα και τη µοριακή δοµή. Η εκτίµηση και κατανόηση της ποικιλί-

2 ας της ζωής, δεν είναι αποτέλεσµα ειδικών γνώσεων των µαθητών για διαφορετικά είδη ή συστήµατα ταξινόµησής τους σε κατηγορίες µάλλον (η εκτίµηση και κατανόηση της ποικιλίας της ζωής) είναι απόρροια της ικανότητά τους να βλέπουν στους οργανισµούς τις όµοιες και διαφορετικές µορφές που υπάρχουν στον ζωντανό κόσµο. Μέσω αυτών των µορφών, οι βιολόγοι συσχετίζουν το πλήθος των οργανισµών µε τις θεωρίες της γενετικής, της οικολογίας και της εξέλιξης. Νηπιαγωγείο µέχρι και Β τάξη του ηµοτικού. Όλοι οι µαθητές, ειδικά εκείνοι που ζουν µε τρόπο που περιορίζει τη σχέση τους µε τη φύση, πρέπει να έχουν την ευκαιρία να παρατηρούν ποικιλίες από φυτά και ζώα στην τάξη, στη σχολική αυλή, στη γειτονιά, στο σπίτι, σε πάρκα ή κήπους και στο ζωολογικό κήπο. Η παρατήρηση όµως δεν αρκεί. Οι µαθητές πρέπει να έχουν κίνητρα για τις παρατηρήσεις τους, λόγους που να τους παρακινούν να κάνουν κάτι µε τις πληροφορίες που συλλέγουν. Ένα κίνητρο µπορεί να είναι : να απαντούν σε δικές τους ερωτήσεις για το πώς οι οργανισµοί ζουν ή πώς φροντίζουν τα µικρά τους. Μερικοί µαθητές ίσως απολαµβάνουν να εκθέτουν µε σχέδια, φωτογραφίες ή ακόµη και µε πραγµατικά δείγµατα όλα τα ζωντανά πλάσµατα που βρίσκονται εκεί που ζουν. Το ζήτηµα είναι να ενθαρρύνονται να κάνουν ερωτήσεις για τις οποίες µπορούν να βρουν εύκολα απαντήσεις παρατηρώντας προσεκτικά (ακόµη και µε µεγεθυντικούς φακούς όπου χρειάζεται) φυτά και ζώα και µετά να α- ντιπαραθέτουν (ή να συγκρίνουν) τις παρατηρήσεις και τις απαντήσεις τους. Ο ανθρωποµορφισµός ως χαρακτηριστικό στις περισσότερες ιστορίες ζώων, προκαλεί κάποια ανησυχία. Μια σκέψη είναι να αγνοείται. Οι ιστορίες µερικές φορές δίνουν στα φυτά και στα ζώα γνωρίσµατα που δεν έχουν, αλλά είναι σηµαντικότερο να ενθαρρύνεται το ενδιαφέρον των µαθητών για διάβασµα παρά το να δίνονται αυστηρά «ακριβείς» πληροφορίες µε το διάβασµά τους. Οι µαθητές µπορεί να καθοδηγηθούν ώστε να διακρίνουν τις ιστορίες που περιγράφουν ζώα όπως αυτά πραγµατικά είναι από εκείνες που δεν το κάνουν έτσι. ιαφορές µεταξύ των µαθητών για την ορθότητα της περιγραφής ζώων ή φυτών σε βιβλία, µπορεί να τους παροτρύνει να καταφύγουν σε άλλες αναφορές, ως άλλη πηγή πληροφόρησης που πρέπει οι µαθητές να αρχίσουν να µαθαίνουν να χρησιµοποιούν. Με το τέλος της Β ηµοτικού (grade 2), οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Μερικά ζώα ή φυτά µοιάζουν στην εµφάνιση και στη συµπεριφορά, ενώ άλλα διαφέρουν πολύ µεταξύ τους. Γ, και Ε ηµοτικού Οι µαθητές θα πρέπει να έχουν την ευκαιρία να µαθαίνουν για την αυξανόµενη ποικιλία των έµβιων όντων, τόσο των γνώριµων όσο και των εξωτικών, και θα πρέπει να γίνουν ακριβέστεροι στην αναγνώριση οµοιοτήτων και διαφορών τους. Μολονότι, η έµφαση µπορεί ακόµη να δίνεται σε εξωτερικά χαρακτηριστικά, θα πρέπει να περιλαµβάνονται και λεπτοµερέστερες περιγραφές από ότι προηγουµένως (στην προηγούµενη βαθµίδα). Οι µεγεθυντικοί φακοί που εισήχθησαν στη προηγούµενη βαθµίδα, τώρα θα πρέπει να χρησιµοποιούνται στην καθηµερινότητα των µαθητών. Τα µικροσκόπια θα πρέπει να χρησιµοποιούνται βαθµιαία, όχι για να µελετηθεί η δοµή των κυττάρων, αλλά για να αρχίσει να εξερευνάται ο κόσµος των οργανισµών που δεν είναι ορατός µε γυµνό µάτι. Ευτυχώς, υπάρχει µεγάλος αριθµός ταινιών που µπορεί να συµπληρώσει την άµεση παρατήρηση.

3 Καθώς οι µαθητές διαρκώς εξοικειώνονται µε τα χαρακτηριστικά όλο και περισσότερων οργανισµών, θα πρέπει να τους ζητείται να εφευρίσκουν σχέδια τρόπους να τους ταξινοµούν, χωρίς όµως να χρησιµοποιούν το σύστηµα ταξινόµησης του Λινναίου. Τα σχέδια ταξινόµησής τους θα ποικίλουν ανάλογα µε την ανατοµία, τους τρόπους συµπεριφοράς, τα ενδιαιτήµατα και άλλα γνωρίσµατα. Ο σκοπός είναι να ενεργοποιείται η σκέψη των µαθητών προς την συνειδητοποίηση ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι να ταξινοµούνται οι οργανισµοί, αλλά η αποτελεσµατικότητα της ταξινό- µησης εξαρτάται από τη χρηστικότητά της. Ένα σχέδιο είναι χρήσιµο, εάν συνεισφέρει είτε στη λήψη αποφάσεων για κάποιο θέµα είτε αν βοηθά στη βαθύτερη κατανόηση της συγγένειας των οργανισµών. Τα σχέδια ταξινόµησης βέβαια θα ποικίλλουν και µε τη χρήση άλλων κριτηρίων (κατοικίδια / µη κατοικίδια, φαγώσιµα / µη φαγώσιµα κ.α.). Με το τέλος της Ε ηµοτικού(grade 5), οι µαθητές θα πρέπει να ξέρουν ότι: Η µεγάλη ποικιλία ειδών των ζωντανών οργανισµών µπορεί να ταξινοµηθεί µε πολλούς τρόπους σε διακριτές οµάδες, χρησιµοποιώντας διάφορα γνωρίσµατα για να αποφασίζουν ποια πλάσµατα ανήκουν σε κάθε οµάδα Υπάρχουν εκατοµµύρια είδη οργανισµών που κατοικούν στη γη µερικά πολύ παρόµοια µεταξύ τους, µερικά πολύ διαφορετικά. Στ ηµοτικού, Α και Β Γυµνασίου Η επιστήµη στις µεσαίες βαθµίδες πρέπει να παρέχει στους µαθητές ευκαιρίες, να εµπλουτίζουν την αυξανόµενη γνώση τους για την ποικιλία της ζωής στον πλανήτη και να αρχίζουν να συνδέουν αυτή τη γνώση, µε ότι µαθαίνουν στη γεωγραφία. Που σηµαίνει ότι όποτε οι µαθητές µελετούν µια συγκεκριµένη γεωγραφική περιοχή στον κόσµο, θα πρέπει να µαθαίνουν για τα φυτά και τα ζώα που βρίσκονται εκεί και πώς µοιάζουν ή δεν µοιάζουν µε εκείνα που βρίσκονται σε άλλη περιοχή. Το να «ανακαλύπτεις» απλά τροφικά πλέγµατα σε διάφορα περιβάλλοντα, µπορεί να συµβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της εξάρτησης των οργανισµών (συµπεριλαµβανοµένων και των ανθρώπων) από το περιβάλλον τους. Οι µαθητές πρέπει να αρχίσουν να εστιάζουν την προσοχή τους από την εξωτερική ανατοµία σε εσωτερικές δοµές και λειτουργίες. Αναπτυξιακά πρότυπα µπορεί να συµβάλλουν επιπροσθέτως στην αποσαφήνιση οµοιοτήτων και διαφορών µεταξύ των οργανισµών. Επίσης, πρέπει να µεταβαίνουν από τα δικά τους επινοηµένα συστήµατα ταξινόµησης σε εκείνα που χρησιµοποιεί η σύγχρονη βιολογία. Αυτό δεν γίνεται (µόνο) για να διδαχθούν το καθιερωµένο σύστηµα, αλλά για να τους «αποκαλυφθούν» τα τυπικά γνωρίσµατα κριτήρια που χρησιµοποιούν οι βιολόγοι στην ταξινόµηση οργανισµών και την αιτιολογία επιλογής τους. Τα συστήµατα ταξινόµησης δεν είναι µέρος της φύσης. Είναι «συστήµατα οργάνωσης», κατασκευασµένα από βιολόγους, για να περιγράφουν την τεράστια ποικιλία των οργανισµών, να προτείνουν σχέσεις µεταξύ των έµβιων όντων και να δηµιουργούν ερευνητικά ερωτήµατα. Μια άσκηση που θα µπορούσε να διεγείρει το ενδιαφέρον των µαθητών είναι να προσπαθούν να διακρίνουν διαφορές ανάµεσα σε γνώριµους οργανισµούς που µοιάζουν βάσει πολλών κριτηρίων π.χ. ανάµεσα σε γάτες και µικρούς σκύλους. Με το τέλος της Β Γυµνασίου(grade 8), οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Από τις πιο σηµαντικές γενικές διακρίσεις ανάµεσα στους οργανισµούς είναι αυτές που υπάρχουν µεταξύ φυτών, που χρησιµοποιούν ηλιακό φως για να συνθέσουν τα απαραίτητα για τη ζωή τους και ζώων, που καταναλώνουν πλούσιες ενεργειακά

4 τροφές. Μερικά είδη οργανισµών, πολλά από αυτά µικροσκοπικά, δεν µπορούν να ταξινοµηθούν ούτε στα φυτά, ούτε και στα ζώα. Ζώα και φυτά διαθέτουν µεγάλη ποικιλία σωµατοµορφών και εσωτερικών δοµών που συµβάλλουν στο να µπορούν να φτιάχνουν ή να βρίσκουν τροφή και να αναπαράγονται. Οµοιότητες ανάµεσα σε οργανισµούς εντοπίζονται σε εσωτερικά ανατοµικά γνωρίσµατα, που συχνά µπορούν να χρησιµοποιούνται για να διαπιστώνεται ο βαθµός συγγενείας ανάµεσα σε οργανισµούς. Στην ταξινόµηση των οργανισµών, οι επιστήµονες λαµβάνουν υπόψη τους λεπτοµέρειες και των εσωτερικών και των εξωτερικών δοµών. Παραδοσιακά ένα είδος έχει ορισθεί ως όλοι οι οργανισµοί που µπορούν να ζευγαρώνουν µεταξύ τους, και να παράγουν γόνιµους απογόνους. Όλοι οι οργανισµοί, συµπεριλαµβανοµένου και του ανθρώπινου είδους, εξαρτώνται από δύο διασυνδεδεµένα παγκόσµια τροφικά δίκτυα στα οποία παράλληλα και συµµετέχουν. Το ένα περιλαµβάνει µικροσκοπικά ωκεάνια φυτά (το φυτοπλαγκτόν), τα ζώα που τρέφονται µε αυτά, και τα ζώα που τρέφονται µε αυτά τα ζώα. Το άλλο δίκτυο περιλαµβάνει χερσαία φυτά, τα ζώα που τρέφονται από αυτά κ.ο.κ. Οι κύκλοι συνεχίζονται επ αόριστον, διότι οι οργανισµοί αποσυντίθενται µετά το θάνατό τους επιστρέφοντας ανόργανα υλικά στο περιβάλλον. Γ Γυµνασίου και Λυκειακή βαθµίδα ύο σκοποί κυριαρχούν σε αυτό το επίπεδο. Ο ένας είναι να προάγεται η κατανόηση του µαθητή ως προς το γιατί (για ποιο λόγο) η ποικιλία εντός τους είδους και ανάµεσα στα διαφορετικά είδη είναι σηµαντική. Ο άλλος είναι να µετακυλίεται η µελέτη της ποικιλίας και της οµοιότητας, στο µοριακό επίπεδο. Οι µαθητές µπορούν να µαθαίνουν ότι: είναι δυνατόν να συνάγεται η συγγένεια µεταξύ των οργανισµών από συσχετισµούς DNA ή πρωτεϊνών. Η διερεύνηση της συζήτησης για τα αποτυπώµατα DNA (DNA finger printing) µπορεί να παρέχει έναν ενδιαφέροντα τρόπο προσέγγισης στο ερώτηµα της φύσης και εγκυρότητας των µοριακών ενδείξεων. Με το τέλος της Λυκειακής εκπαίδευσης, οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Η ποικιλία των οργανισµών ενός είδους αυξάνει την πιθανότητα να επιζήσουν µερικά τουλάχιστον µέλη του είδους σε περίπτωση µεταβολής των περιβαλλοντικών συνθηκών. Η µεγάλη ποικιλία ειδών αυξάνει την πιθανότητα να επιζήσουν µερικά τουλάχιστον έµβια όντα σε µεγάλες περιβαλλοντικές αλλαγές. Ο βαθµός της συγγένειας µεταξύ οργανισµών ή ειδών µπορεί να εκτιµηθεί από την οµοιότητα των αλληλουχιών του DNA τους, και συχνά ταιριάζει στενά µε την ταξινόµησή τους που βασίζεται σε ανατοµικές οµοιότητες. Παρόµοια πρότυπα ανάπτυξης και εσωτερικής ανατοµίας δείχνουν συγγένεια µεταξύ οργανισµών. Τα πιο σύνθετα µόρια των ζωντανών οργανισµών δηµιουργούνται από µικρότερα µόρια. Τα διάφορα είδη των µικρών µορίων είναι σχεδόν τα ίδια σε όλες τις µορφές ζωής, αλλά οι ειδικές αλληλουχίες των συστατικών που συγκροτούν τα πιο σύνθετα µόρια είναι χαρακτηριστικά ενός δεδοµένου είδους. Ένα ταξινοµητικό σύστηµα είναι ένα πλαίσιο που δηµιουργήθηκε από επιστήµονες για την περιγραφή της τεράστιας ποικιλίας των οργανισµών, υποδεικνύοντας τον βαθµό συγγένειας µεταξύ των οργανισµών και διατυπώνοντας ερευνητικά ερωτήµατα.

5 Β. Κληρονοµικότητα Η µελέτη της κληρονοµικότητας µέσω της παρατήρησης οφείλει να είναι η πρώτη προσέγγιση. Οι εξηγήσεις θα πρέπει να έπονται. Οι µαθητές συνηθίζουν να παρατηρούν την εξωτερική τους εµφάνιση. Όµως είναι σηµαντικό να είναι κανείς προσεκτικός, όταν οι µαθητές συγκρίνουν τη σωµατική τους εµφάνιση µε αυτή, των αµφιθαλών αδελφών τους, των γονέων τους και των παππούδων τους. Πρέπει να χειρίζεται κανείς το θέµα µε µεγάλη λεπτότητα, έτσι που να µη δηµιουργείται κλίµα αµηχανίας. Άµεσες παρατηρήσεις σε γενεαλογικές οµοιότητες και διαφορές, τουλάχιστον σε µερικά φυτά και ζώα, είναι ουσιώδεις. Η µάθηση της γενετικής εξήγησης για το πώς τα γνωρίσµατα κληροδοτούνται από τη µια γενιά στην επόµενη µπορεί να αρχίσει από την πρώτη τάξη του Γυµνάσιου και να συνεχιστεί στο λύκειο (high school). Ο ρόλος του DNA θα µπορέσει να αποκαλυφθεί, µόνο όταν οι µαθητές είναι σε θέση να κατανοήσουν τα «περί µορίων». Οι µαθητές θα δείξουν ενδιαφέρον για την αλληλεπίδραση κληρονοµικότητας και περιβάλλοντος στον προσδιορισµό και την ερµηνεία της «συµπεριφοράς» φυτών και ζώων. Η µελέτη συγκεκριµένων περιπτώσεων µπορεί να τους βοηθήσει να αντιληφθούν τις περίπλοκες αλληλεπιδράσεις γενετικής και περιβάλλοντος. Νηπιαγωγείο µέχρι και Β τάξη του ηµοτικού Οι δάσκαλοι πρέπει να καθοδηγούν τους µαθητές να παρατηρούν και να συγκρίνουν τους απόγονους γνώριµων ζώων τόσο µεταξύ τους όσο και µε τους γονείς τους. Τα νήπια γνωρίζουν ότι τα ζώα αναπαράγουν το είδος τους (τα κουνέλια έχουν κουνέλια αλλά συνήθως µπορείς να διακρίνεις ένα µωρό κουνέλι από ένα άλλο / γάτες έχουν γατάκια που έχουν διαφορετικά «σηµάδια» στο τρίχωµά τους αλλά οι γάτες δεν έ- χουν ποτέ κουταβάκια) κ.ο.κ. Η ιδέα µπορεί να ενισχυθεί µε πληθώρα παραδειγµάτων από φυτά και ζώα, που µπορούν να χρησιµοποιήσουν τα παιδιά. Με το τέλος της Β ηµοτικού (grade 2), οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Υπάρχει ποικιλοµορφία στα άτοµα ενός είδους µέσα σε ένα πληθυσµό. Οι απόγονοι είναι πολύ, αλλά όχι ακριβώς όµοιοι µε τους γονείς τους και µεταξύ τους. Γ, και Ε ηµοτικού Οι µαθητές θα πρέπει να µεταβούν από την απλή περιγραφή των ατόµων (π.χ. έχει γαλάζια µάτια) στην ονοµασία των γνωρισµάτων και στην ταξινόµηση των ατόµων µε κριτήριο αυτά τα γνωρίσµατα (π.χ. χρώµα µατιών: γαλάζιο). Οι µαθητές µπορεί να ενθαρρύνονται να φτιάχνουν λίστες µε γνωρίσµατα ζώων και φυτών που κληρονοµούνται από τους γονείς τους, γνωρίσµατα που δεν κληρονοµούνται και γνωρίσµατα για τα οποία οι µαθητές δεν γνωρίζουν τι (από τα δύο) συµβαίνει. Αυτή είναι επίσης η ηλικιακή περίοδος για να αρχίσει να οικοδοµείται η έννοια του πληθυσµού, τα µέλη του οποίου µοιάζουν µε πολλούς τρόπους ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζουν ποικιλοµορφία. Με το τέλος της Ε ηµοτικού (grade 5), οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Κάποιες οµοιότητες µεταξύ απογόνων (παιδιών) και γονέων κληρονοµούνται. Άλλες οµοιότητες, µαθαίνονται.

6 Για απογόνους που µοιάζουν στους γονείς τους, πρέπει να υπάρχει κάποιος αξιόπιστος µηχανισµός για να µεταφέρεται η πληροφορία από τη µια γενιά στην άλλη. Στ ηµοτικού, Α και Β Γυµνασίου Τώρα είναι η ώρα να αρχίσει η µελέτη των γενετικών γνωρισµάτων τι είδους απόγονοι προκύπτουν από γονείς. Αυτό το θέµα µπορεί να αντιµετωπισθεί ως µια φυσική συνέπεια της µελέτης της ανθρώπινης αναπαραγωγής. Οι µαθητές θα πρέπει να εξετάζουν παραδείγµατα γενεαλογιών στις οποίες η αναπαραγωγή χρησιµοποιήθηκε για να αυξήσει ή να εξαφανίσει κάποια γνωρίσµατα των οργανισµών. Με το τέλος της Β Γυµνασίου(grade 8), οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Σε µερικά είδη οργανισµών, όλα τα γονίδια προέρχονται από ένα µόνο γονέα Σε οργανισµούς που έχουν δύο φύλα, τυπικά τα µισά, από τα γονίδια, προέρχονται από κάθε γονέα. Στη σεξουαλική αναπαραγωγή, ένα εξειδικευµένο κύτταρο από ένα θηλυκό άτοµο (ωάριο) ενώνεται µ ένα εξειδικευµένο κύτταρο από ένα αρσενικό. Το γονιµοποιηµένο ωάριο, το οποίο µεταφέρει γενετικό υλικό από κάθε έναν γονέα, πολλαπλασιάζεται προκειµένου να σχηµατίσει έναν ολοκληρωµένο οργανισµό. Η ίδια γενετική πληροφορία αντιγράφεται σε κάθε κύτταρο. Νέες ποικιλίες από καλλιεργηµένα φυτά και οικόσιτα ζώα έχουν προέλθει από επιλεγµένη εκτροφή (επιλεγµένες διασταυρώσεις) για συγκεκριµένα χαρακτηριστικά. Γ Γυµνασίου και Λυκειακή βαθµίδα Το DNA εξασφαλίζει τη συνέχεια των γνωρισµάτων από µια γενιά στην επόµενη αλλά και την ποικιλότητα, που µπορεί εν καιρώ να οδηγήσει σε αλλαγές εντός του είδους αλλά και σε εξ ολοκλήρου νέα είδη. Η κατανόηση του DNA καθιστά δυνατή την εξήγηση φαινοµένων όπως οι οµοιότητες και διαφορές µεταξύ γονέων και απογόνων, οι κληρονοµικές ασθένειες και η δηµιουργία νέων ειδών. Αυτή η κατανόηση καθιστά επίσης δυνατό το χειρισµό των γονιδίων από τους επιστήµονες και µε αυτόν τον τρόπο τη δηµιουργία νέων συνδυασµών γνωρισµάτων και νέες ποικιλίες οργανισµών. Με το τέλος της Λυκειακής εκπαίδευσης (grade 12), οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι: Μερικοί νέοι συνδυασµοί γονιδίων µπορεί να κάνουν µικρή διαφορά, µερικοί µπορούν να παράγουν οργανισµούς µε νέες και ίσως καλύτερες ικανότητες, και µερικοί µπορούν να είναι επιβλαβείς. Η κατανοµή και ο επανασυνδυασµός των γονιδίων κατά τη σεξουαλική (αµφιγονική) αναπαραγωγή οδηγούν σε µια µεγάλη ποικιλία πιθανών συνδυασµών γονιδίων στους απογόνους, µεταξύ δύο οποιονδήποτε γονέων. Οι πληροφορίες που περνούν από τους γονείς στους απογόνους είναι κωδικοποιηµένες σε µόρια DNA, µακριές αλυσίδες που συνδέουν απλώς τέσσερα είδη µικρότερων µορίων, των οποίων η ακριβής αλληλουχία, κωδικοποιεί γενετικές πληροφορίες. Τα γονίδια είναι τµήµατα των µορίων DNA. Η προσθήκη, η διαγραφή, ή η αντικατάσταση τµηµάτων των µορίων του DNA µπορεί να αλλάξουν τα γονίδια. Ένα αλλαγµένο γονίδιο µπορεί να µεταφερθεί προς κάθε κύτταρο που προκύπτει από αυτό. Τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα που θα προκύψουν, µπορούν να βοηθήσουν, να βλά-

7 ψουν ή να έχουν ελάχιστη ή καµία επίδραση στην επιβίωση του απογόνου σε ένα συγκεκριµένο περιβάλλον. Οι µεταλλάξεις γονιδίων µπορούν να προκληθούν από αιτίες όπως η ακτινοβολία και οι χηµικές ουσίες. Όταν εµφανίζονται στα γεννητικά κύτταρα, µπορούν να µεταφερθούν στους απογόνους. Εάν εµφανίζονται στα σωµατικά κύτταρα, µπορούν να µεταφερθούν µόνο στα κύτταρα που προκύπτουν από αυτά. Οι αλλαγές που συµβαίνουν σε έναν οργανισµό κατά τη διάρκεια της ζωής του, µπορεί να µεταφερθούν στους απογόνους του, µόνο εάν αλλάξουν τα γονίδια στα γεννητικά κύτταρα. Τα κύτταρα ενός οργανισµού µπορεί να είναι πολύ διαφορετικά µεταξύ τους, α- κόµα κι αν όλα προέρχονται από ένα µόνο κύτταρο και έχουν έτσι ουσιαστικά τις ίδιες γενετικές πληροφορίες. Στους διαφορετικούς τύπους των κυττάρων ενός οργανισµού, χρησιµοποιούνται διαφορετικά τµήµατα των γενετικών πληροφοριών, τα οποία καθορίζονται από το κυτταρικό περιβάλλον και την προηγούµενη ιστορία. Τα κληρονοµήσιµα χαρακτηριστικά µπορεί να περιλαµβάνουν λεπτοµέρειες βιοχηµείας και ανατοµικά γνωρίσµατα που τελικά δηµιουργούνται (παράγονται) κατά την ανάπτυξη του οργανισµού. Με βιοχηµικά ή ανατοµικά µέσα, κληρονοµήσιµα χαρακτηριστικά µπορούν επίσης να επηρεάσουν την συµπεριφορά. Γ. Κύτταρα Οι µαθητές µπορούν να µάθουν αρκετά για τους οργανισµούς πριν χρειαστεί να εµβαθύνουν στο ότι όλες οι λειτουργίες µέσα στους οργανισµούς επιτελούνται από κύτταρα και ότι οι οργανισµοί είναι κυρίως κύτταρα. Η γνώριµη περιγραφή και απεικόνιση κυττάρων του αίµατος, µερικές φορές οδηγεί τους µαθητές στην αντίληψη ότι οι οργανισµοί περιέχουν κύτταρα, αντί (προς την αντίληψη) ότι οι οργανισµοί είναι κυρίως φτιαγµένοι από κύτταρα. Το να φαντάζονται τον µεγάλο αριθµό των κυττάρων είναι επίσης ένα πρόβληµα για νέους µαθητές. Γνωστοί µας οργανισµοί συντίθενται από ένα τρισεκατοµµύριο κύτταρα περίπου, αλλά αυτός ο αριθµός δεν σηµαίνει πολλά πράγµατα για µαθητές του γυµνασίου. Ένα εκατοµµύριο εκατοµµύρια µπορεί να έχει καλύτερη τύχη στην πρόκληση εντύπωσης. Μαθητές µπορεί να έχουν µεγαλύτερη δυσκολία µε την ιδέα ότι κύτταρα είναι οι βασικές µονάδες στις οποίες παρατηρούνται οι διαδικασίες της ζωής. Ούτε η εξοικείωση µε λειτουργίες οργανισµών κανονικού µεγέθους, ούτε η παρατήρηση µονοκύτταρων οργανισµών, θα αποκαλύψει πολλά για την χηµική δραστηριότητα που συµβαίνει µέσα σε κάθε κύτταρο. Για τους περισσότερους µαθητές η εξήγηση πρέπει να µείνει απλή. Ο τρόπος να προσεγγίζεις την ιδέα των λειτουργικών µικροσκοπικών µονάδων είναι να αρχίσεις µε τις ανάγκες των «µακροσκοπικών» οργανισµών. Η µεταβίβαση πληροφορίας και ο ενεργειακός µετασχηµατισµός είναι λειτουργίες όλων σχεδόν των κυττάρων. Οι µοριακές ερµηνείες αυτών των διαδικασιών θα πρέπει παρουσιασθούν αργότερα όταν οι µαθητές θα έχουν παρατηρήσει τους ενεργειακούς µετασχηµατισµούς σε ποικιλία σωµατικών συστηµάτων κι έχουν εξετάσει πιο γενικά τις απαιτήσεις ανάγκες για τη µεταβίβαση πληροφορίας. Μεταβίβαση πληροφορίας µπορεί να σηµαίνει επικοινωνία ανάµεσα στα κύτταρα ενός ιστού, ανάµεσα στα κύτταρα ενός οργανισµού, ή κληροδότηση κωδικοποιηµένων γενετικών πληροφοριών από ένα κύτταρο στα θυγατρικά του.

8 Νηπιαγωγείο µέχρι και Β τάξη του ηµοτικού Έµφαση πρέπει να δοθεί στην εξέταση ποικιλίας από γνώριµα ζώα και φυτά, λαµβάνοντας υπόψη υλικά και διαδικασίες, που όλοι χρειάζονται για να παραµείνουν ζωντανοί, όπως τροφή και αποβολή αχρήστων ουσιών. Οι µαθητές πρέπει να χρησιµοποιούν µεγεθυντικούς φακούς ώστε ότι παρατηρούν να φαίνεται 3 10 φορές µεγαλύτερο και µε περισσότερες λεπτοµέρειες, ενώ θα πρέπει να ενθαρρύνονται να αναρωτιούνται τι θα µπορούσαν να δουν µε ισχυρότερους (που προσφέρουν µεγαλύτερες µεγεθύνσεις) φακούς. Με το τέλος της Β ηµοτικού (grade 2), οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Μεγεθυντικοί φακοί βοηθούν τους ανθρώπους να παρατηρούν υλικά και οργανισµούς που δεν θα µπορούσαν να δουν χωρίς αυτούς Τα περισσότερα έµβια όντα χρειάζονται νερό, τροφή κι αέρα. Γ, και Ε ηµοτικού Οι προηγούµενες εµπειρίες των µαθητών πρέπει να διευρυνθούν ώστε να περιλαµβάνουν την παρατήρηση µικροσκοπικών οργανισµών. Έτσι η ισχύς της κλίµακας µεγέθυνσης πρέπει να αυξηθεί σε φορές (ανατοµές ή µικρή µεγέθυνση σε µικροσκόπιο). Η µικροσκοπική παρατήρηση των µικροοργανισµών είναι πάντοτε διαφωτιστική, αλλά µερικά φαινόµενα είναι τόσο σπάνια που είναι αναγκαία η χρήση προκατασκευασµένων υλικών. Οι µαθητές µπορούν να παρατηρούν επίσης οπτικοακουστικό υλικό µε ζωντανά κύτταρα που αυξάνονται και διαιρούνται, προσλαµβάνουν ουσίες και αλλάζουν κατευθύνσεις κίνησης. Μερικοί µαθητές µπορεί να ισχυρίζονται ότι επειδή αυτά τα µικροσκοπικά κύτταρα είναι ζωντανά, έχουν πιθανώς τις ίδιες ανάγκες µε άλλους µεγαλύτερους οργανισµούς. Αυτό µπορεί να προκαλέσει συζητήσεις για το πώς µονοκύτταροι οργανισµοί ικανοποιούν την ανάγκη τους για τροφή, νερό και αέρα. Με το τέλος της Ε ηµοτικού(grade 5), οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Μερικά έµβια όντα αποτελούνται από ένα µόνο κύτταρο. Όπως οι γνώριµοι οργανισµοί έτσι και αυτά χρειάζονται τροφή, νερό και αέρα µηχανισµό ν αποβάλλουν άχρηστα υλικά και περιβάλλον για να ζήσουν. Τα µικροσκόπια παρέχουν τη δυνατότητα να διαπιστώσουν οι µαθητές πως τα έµβια όντα αποτελούνται κυρίως από κύτταρα. Μερικοί οργανισµοί αποτελούνται από οµάδες όµοιων κυττάρων που επωφελούνται από τη συνεργασία. Τα κύτταρα µερικών οργανισµών ποικίλουν σε εµφάνιση και εµπλέκονται σε πολλούς και διαφορετικούς ρόλους στον οργανισµό. Στ ηµοτικού, Α και Β Γυµνασίου Μόλις αποκτήσουν κάποια «αίσθηση µεγέθυνσης», οι µαθητές µπορούν να χρησιµοποιούν µικροφωτογραφίες για να επεκτείνουν τις παρατηρήσεις τους σε κύτταρα, επικεντρώνοντας βαθµιαία σε εκείνα τα κύτταρα που συνθέτουν εσωτερικές σωµατικές δοµές. Το κύριο ενδιαφέρον των νεαρών µαθητών σε αυτό το γνωστικό επίπεδο είναι το ανθρώπινο σώµα: µπορούν µε αφετηρία πολλά διαφορετικά είδη κυττάρων του σώµατος νευρικά, µυϊκά, οστικά, δέρµατος να καταλήγουν στη µελέτη κυττάρων άλλων ζώων και φυτών.

9 Αυτή η δραστηριότητα µπορεί να διδάξει τους µαθητές ότι τα κύτταρα είναι οι θεµελιώδεις οικοδοµικοί λίθοι και λειτουργικές µονάδες των σωµάτων τους, όπως επίσης και των άλλων έµβιων όντων. Μόλις οι µαθητές διαπιστώσουν πως οι ιστοί σε άλλα ζώα δείχνουν περίπου όµοιοι µε τους ανθρώπινους ιστούς, δύο σηµαντικοί ισχυρισµοί θα ενδυναµωθούν: α. η πανταχού παρουσία των κυττάρων µέσα στους οργανισµούς και β. η ενότητα της φύσης. Με το τέλος της Β Γυµνασίου (grade 8), οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Όλα τα έµβια όντα αποτελούνται από κύτταρα, από ένα µέχρι πολλά εκατοµµύρια, των οποίων οι λεπτοµέρειες είναι συνήθως ορατές µόνο µέσω µικροσκοπίου. ιαφορετικοί σωµατικοί ιστοί ή όργανα αποτελούνται από διαφορετικά είδη κυττάρων. Τα κύτταρα σε παρόµοιους ιστούς και όργανα άλλων ζώων είναι παρόµοια µε αυτά του ανθρώπου, αλλά διαφέρουν από φυτικά κύτταρα. Τα κύτταρα διαιρούνται κατ επανάληψη για να παράγουν κι άλλα κύτταρα, για ανάπτυξη και συντήρηση. Ποικίλα όργανα και ιστοί λειτουργούν για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των κυττάρων σε τροφή, αέρα, ή αποβολή αχρήστων ουσιών. Μέσα στα κύτταρα διεκπεραιώνονται πολλές από τις βασικές λειτουργίες των οργανισµών όπως η παραγωγή ενέργειας από την τροφή και η αποβολή των αχρήστων ουσιών. Ο µηχανισµός µε τον οποίο λειτουργούν τα κύτταρα είναι παρόµοιος σε όλους τους ζωντανούς οργανισµούς. Περίπου τα δύο τρίτα του βάρους των κυττάρων αποδίδεται στο νερό, το οποίο είναι υπεύθυνο για πολλές από τις ιδιότητές τους. Γ Γυµνασίου και Λυκειακή βαθµίδα Το κάθε κύτταρο µπορεί να θεωρηθεί το ίδιο ως ένα σύστηµα και ως ένα µέρος µεγαλύτερων συστηµάτων, µερικές φορές ως µέρος ενός πολυκύτταρου οργανισµού, πάντοτε ως µέρος ενός οικοσυστήµατος. Η κυτταρική µεµβράνη χρησιµεύει ως όριο µεταξύ του κυττάρου και του περιβάλλοντός του, ενώ το κύτταρο περιέχει στο εσωτερικό του για δική του χρήση τις πρωτεΐνες που φτιάχνει, τον εξοπλισµό για να τις φτιάχνει και αποθέµατα καύσιµου. Οι µαθητές πρέπει να καλούνται να µελετούν την ποικιλία των λειτουργιών που επιτελούν τα κύτταρα στον οργανισµό και πώς τα αναγκαία υλικά και πληροφορίες κινούνται προς και από τα κύτταρα. Μπορεί να βοηθήσει τους µαθητές να καταλάβουν την αλληλεξάρτηση των κυττάρων, εάν θεωρούν τον οργανισµό ως µια κοινότητα κυττάρων, καθένα από τα οποία έχει κάποια κοινά έργα και κάποιες ιδιαίτερες εργασίες. Η ιδέα ότι τα µόρια της πρωτεΐνης που συντίθενται από τα κύτταρα διευθύνουν το έργο που διεξάγεται µέσα και έξω από τα κύτταρα σε ένα οργανισµό, µπορεί να γίνει αντιληπτή χωρίς να µπει κανείς σε βιοχηµικές λεπτοµέρειες. Είναι αρκετό για τους µαθητές να µάθουν ότι τα µόρια που εµπλέκονται είναι διαφορετικές διαµορφώσεις σχετικά λίγων ειδών αµινοξέων και ότι τα διάφορα σχήµατα των µορίων επηρεάζουν ότι κάνουν. Οι µαθητές θα πρέπει να αποκτήσουν µια γενική εικόνα των λειτουργιών του κυττάρου και να γνωρίζουν ότι το κύτταρο έχει εξειδικευµένα µέρη που εκτελούν αυτές τις λειτουργίες. Αυτό µπορεί να πραγµατοποιηθεί χωρίς πολλούς τεχνικούς όρους. Η έµφαση στην ορολογία µπορεί εµποδίσει την κατανόηση και να αφαιρέσει την ευχαρίστηση από την επιστήµη. Η συζήτηση του τι χρειάζεται να γίνεται στο κύτταρο είναι πολύ περισσότερο σηµαντική από την αναγνώριση ή ονοµασία των περιοχών του κυττάρου (που κάνουν ότι χρειάζεται). Π.χ. οι µαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι

10 τα κύτταρα έχουν ορισµένα µέρη που οξειδώνουν σάκχαρα και απελευθερώνουν ε- νέργεια και µέρη να «συρράπτουν» αλυσίδες πρωτεϊνών µαζί σύµφωνα µε οδηγίες. αλλά δεν χρειάζεται να θυµούνται ότι ένα µέρος λέγεται µιτοχόνδριο και το άλλο ριβόσωµα ή ποιο είναι ποιο. Με το τέλος της Λυκειακής εκπαίδευσης (grade 12), οι µαθητές πρέπει να ξέρουν ότι: Κάθε κύτταρο περιβάλλεται από µια µεµβράνη που ελέγχει ότι µπορεί να εισέρχεται και βγαίνει από το κύτταρο. Σε όλα εκτός από τα αρκετά πρωτόγονα κύτταρα, ένα σύνθετο δίκτυο από πρωτεΐνες παρέχει οργάνωση και σχήµα και, στα κύτταρα των ζώων, κίνηση. Μέσα στα κύτταρα υπάρχουν εξειδικευµένα µέρη για τη µεταφορά υλικών, τη δέσµευση και απελευθέρωση ενέργειας, την σύνθεση πρωτεϊνών, την αποβολή των ά- χρηστών, µεταφορά πληροφορίας και ακόµη κίνηση. Επιπροσθέτως στις βασικές κυτταρικές λειτουργίες κοινές σε όλα τα κύτταρα, τα περισσότερα κύτταρα στους πολυκύτταρους οργανισµούς εκτελούν µερικές ειδικές λειτουργίες, που άλλα κύτταρα δεν εκτελούν. Το έργο του κυττάρου διεκπεραιώνεται από τους πολλούς διαφορετικούς τύπους µορίων που συναθροίζει, κυρίως πρωτεΐνες. Τα πρωτεϊνικά µόρια είναι µακριές, συνήθως αναδιπλωµένες αλυσίδες φτιαγµένες από 20 διαφορετικά είδη µορίων αµινοξέων. Η λειτουργία κάθε µορίου πρωτεΐνης εξαρτάται από την ειδική αλληλουχία των αµινοξέων και το σχήµα του. Το σχήµα της αλυσίδας είναι µια συνέπεια έλξεων ανάµεσα σε µέρη της. Οι γενετικές πληροφορίες που κωδικοποιούνται σε µόρια DNA παρέχουν οδηγίες για τη σύνθεση πρωτεϊνικών µορίων. Οι γενετικές πληροφορίες που κωδικοποιούνται σε µόρια DNA είναι ουσιαστικά οι ίδιες για όλες τις µορφές ζωής. Πριν διαιρεθεί ένα κύτταρο, οι οδηγίες διπλασιάζονται έτσι ώστε κάθε ένα από τα δύο νέα κύτταρα να παίρνει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για να «συνεχίζει». Σύνθετες αλληλεπιδράσεις ανάµεσα σε διαφορετικά είδη µορίων µέσα στο κύτταρο προκαλούν διαφορετικούς κύκλους δραστηριοτήτων, όπως είναι η ανάπτυξη και η διαίρεση. Η κυτταρική συµπεριφορά µπορεί επίσης να επηρεάζεται από µόρια από άλλα µέρη του οργανισµού ή ακόµη άλλους οργανισµούς. Γονιδιακή µετάλλαξη σε ένα κύτταρο µπορεί να έχει ως αποτέλεσµα ανεξέλεγκτη διαίρεση που ονοµάζεται καρκίνος. Έκθεση των κυττάρων σε ορισµένα χηµικά και ακτινοβολία αυξάνει τις µεταλλάξεις και έτσι την πιθανότητα καρκίνου. Τα περισσότερα κύτταρα λειτουργούν καλύτερα σε µια στενή περιοχή θερµοκρασίας και οξύτητας. Σε πολύ χαµηλές θερµοκρασίες, οι ρυθµοί αντίδρασης είναι πολύ χαµηλοί. Οι υψηλές θερµοκρασίες και/ή ακραία οξύτητα µπορούν να αλλάξουν αµετάκλητα την δοµή των περισσότερων πρωτεϊνικών µορίων. Ακόµη και µικρές αλλαγές στην οξύτητα µπορούν να µεταβάλλουν τη δοµή των περισσότερων πρωτεϊνικών µορίων και πώς αυτά αλληλεπιδρούν. Ένα ζωντανό κύτταρο αποτελείται από ένα µικρό αριθµό χηµικών στοιχείων κυρίως άνθρακα, υδρογόνο, άζωτο, οξυγόνο, φώσφορο και θείο. Τα άτοµα του άνθρακα µπορούν εύκολα να κάνουν δεσµούς µε αρκετά άλλα άτοµα άνθρακα σε αλυσίδες και δακτυλίους για να σχηµατίζουν µεγάλα και σύνθετα µόρια.. Αλληλεξάρτηση της ζωής

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 2010-11 Κεφάλαιο 1: Η Οργάνωση της ζωής 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: DNA Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc29 Μηλαθιανάκης Μιχάλης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος Προγραμματισμός Διδακτέας Ύλης Βιολογίας Α Γυμνασίου 2012-2013 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ενότητα Δραστηριότητες Βασικές Έννοιες Δ/κές Π/δοι Γνωριμία Εισαγωγικές σελίδες Γνωριμία με το βιβλίο μου 1 1 Ενότητα 1: Η Βιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5 Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας ΘΕΜΑ 1ο Να κυκλώσετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1. Μεγάλες ποσότητες ανοσοσφαιρινών εκκρίνονται από τα: α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΤΑΞΗ ΓΕΝ. ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΤΑΞΗ ΓΕΝ. ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 0 Γ' ΤΑΞΗ ΓΕΝ. ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. Στις ερωτήσεις -5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 14 ΜΑΪΟΥ 2011 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 14 ΜΑΪΟΥ 2011 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 14 ΜΑΪΟΥ 2011 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1. Σχολικό βιβλίο σελ. 131: Θεωρία του αρβίνου Στο φυλογενετικό δέντρο των καµηλοπαρδάλεων,

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1.

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1. ΘΕΜΑ Α Α1. Γ Α2. Α Α3. Β Α4. Β Α5. ΘΕΜΑ Β B1. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α (Λυσοζύµη): 2, 3, 6, 7 Β (Πενικιλίνη): 1, 4, 5, 8 Β2. Το γενετικό υλικό ενός ιού µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 20 Μαΐου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων & Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α2.... 2 Α3.... 2 Α4.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας 1 Το γενετικό υλικό οργανώνεται σε χρωμοσώματα. Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία.

Φύλλο εργασίας 1 Το γενετικό υλικό οργανώνεται σε χρωμοσώματα. Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Ενότητα λογισμικού Γενετική Φύλλο εργασίας 1 Το γενετικό υλικό οργανώνεται σε χρωμοσώματα Βιολογία Γ Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Όλοι οι οργανισμοί εμφανίζουν συγκεκριμένα δομικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 Αθήνα, 20/5/2013 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ Προϋποθέσεις προόδου σε ένα Πρόγραµµα Γενετικής Βελτίωσης: Ύπαρξη Γενετικής παραλλακτικότητας ως προς το χαρακτηριστικό υνατότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμο καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ:ΜΕΙΩΣΗ- ΓΑΜΕΤΟΓΕΝΕΣΗ. Μητρογιάννη Ευαγγελία Βαμβούνης Ιωάννης

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ:ΜΕΙΩΣΗ- ΓΑΜΕΤΟΓΕΝΕΣΗ. Μητρογιάννη Ευαγγελία Βαμβούνης Ιωάννης ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ:ΜΕΙΩΣΗ- ΓΑΜΕΤΟΓΕΝΕΣΗ Μητρογιάννη Ευαγγελία Βαμβούνης Ιωάννης 5/3/2013 Η κυτταρική διαίρεση είναι η διαδικασία κατά την οποία ένα αρχικό κύτταρο διαιρείται σε δύο θυγατρικά. Στους πολυκύτταρους

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2.2., 2 η υποενότητα: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, τροφικές πυραμίδες με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Ενότητα 2.2., 2 η υποενότητα: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, τροφικές πυραμίδες με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Ενότητα 2.2., 2 η υποενότητα: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, τροφικές πυραμίδες με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αιτιολογεί την πτωτική ροή της ενέργειας μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; (2). Εξηγήστε το ρόλο των ουσιών (α) καρβοξυδισμουτάση (β) NADPH στη σκοτεινή φάση της

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 20/5/2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015 ΘΕΜΑ Α Α1. α. in vitro β. in vivo γ. in vitro δ. in vitro Α2. γ Μεταξύ των δύο δεοξυριβονουκλεοτιδίων έχουμε συμπληρωματικότητα (Α=Τ)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Στα τροφικά επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα