6. ΑΝΑΓΩΓΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "6. ΑΝΑΓΩΓΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ"

Transcript

1 45 6. ΑΝΑΓΩΓΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ 6.1 Εισαγωγή Ως τώρα έχουμε δεχθεί ότι οι ουρανογραφικές συντεταγμένες (α,δ) κάθε άστρου ή οι αστρονομικές συντεταγμένες (Λ,Φ) ενός συγκεκριμένου τόπου παραμένουν σταθερές, αναλλοίωτες με τον χρόνο. Στην πραγματικότητα, όμως, μια σειρά από κινήσεις και φαινόμενα, που είναι απαραίτητο να ληφθούν υπόψη, προκαλούν μεταβολές στις τιμές των συντεταγμένων. Οι μεταβολές αυτές μπορούν να οφείλονται σε τρεις διαφορετικές αιτίες: 1) Πραγματική αλλαγή θέσης (δηλαδή κίνηση) του αντικειμένου που παρατηρείται. 2) Μετατόπιση του συστήματος αναφοράς. 3) Φαινόμενα που οφείλονται στην σχετική κίνηση του παρατηρητή ως προς το αντικείμενο που παρατηρείται. 6.2 Ίδια κίνηση των άστρων Τα άστρα φαίνονται να κινούνται πολύ αργά σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις στον ουρανό. Η μετατόπιση αυτή είναι συνέπεια της πραγματικής κίνησης κάθε άστρου στον χώρο (συμπεριλαμβανομένου και του Ήλιου). Η ταχύτητα της κίνησης ενός άστρου σχετικά με τον Ήλιο μπορεί να αναλυθεί σε δύο συνιστώσες (σχήμα 6.1): μία κατά μήκος της ευθείας άστρου Ηλίου (πρακτικά κατά μήκος της οπτικής ακτίνας του άστρου προς ένα γήινο παρατηρητή) και μια σε ένα επίπεδο κάθετο στην προηγούμενη διεύθυνση, δηλαδή σ ένα επίπεδο εφαπτόμενο στην ουράνια σφαίρα. Σχήμα 6.1 Η πρώτη συνιστώσα λέγεται ακτινική ταχύτητα (radial velocity v r ), μετράται συνήθως σε km/sec και μπορεί να προσδιοριστεί με την βοήθεια του φαινομένου Doppler. Υπενθυμίζεται ότι το φαινόμενο Doppler συνίσταται στην μεταβολή του μήκους κύματος λ που παρατηρείται όταν υπάρχει σχετική κίνηση της πηγής και του

2 46 παρατηρητή. Στην περίπτωση των άστρων η μεταβολή αυτή ανιχνεύεται από την μετατόπιση των γραμμών στο φάσμα του άστρου, σε σχέση με την θέση των ίδιων γραμμών από μια ακίνητη πηγή. Η μετατόπιση γίνεται προς το ερυθρό (μεγαλύτερα μήκη κύματος) όταν το άστρο απομακρύνεται ενώ γίνεται προς το ιώδες (μικρότερα μήκη κύματος) όταν το άστρο πλησιάζει. Η μετατόπιση είναι ανάλογη της ταχύτητας και για μικρές ταχύτητες (v r <<c), δίνεται από την σχέση: Δ λ λ λ υ λ λ = = υ = c λ λ λ 0 r 0 r 0 0 c 0 Η εφαπτομενική (προς την ουράνια σφαίρα) ταχύτητα λέγεται ίδια κίνηση (proper motion μ) και μπορεί να προσδιοριστεί από την φαινόμενη μετατόπιση του άστρου σε κάποιο (μεγάλο) χρονικό διάστημα. Η ίδια κίνηση αναλύεται σε δύο συνιστώσες: μια κατά μήκος του ωριαίου κύκλου (ίδια κίνηση κατά απόκλιση μ δ ) και μια κατά μήκος του μικρού κύκλου απόκλισης (ίδια κίνηση κατά ορθή αναφορά μ α ). Επομένως, η συνολική ίδια κίνηση δίνεται από τον τύπο: ( ) 2 2 cos μ = μ δ + μ α δ Στο σχήμα 6.2 εμφανίζεται μια απεικόνιση της ιδίας κίνησης ενός σμήνους άστρων. Σχήμα 6.2 Η ίδια κίνηση είναι, ουσιαστικά, γωνιακή ταχύτητα και μετράται σε δευτερόλεπτα τόξου ανά έτος. Για να μεταφραστεί σε γραμμική ταχύτητα V T πρέπει να είναι γνωστή η απόσταση r του άστρου. Συνήθως η απόσταση εκφράζεται σε parsec, που προκύπτουν από την παράλλαξη π (βλέπε παρακάτω). Στην περίπτωση αυτή η εφαπτομενική ταχύτητα του άστρου (σε km/sec) δίνεται από την σχέση: V T μ = μ r = 4.74 ( arc sec/ year) π ( arc sec)

3 Μετατόπιση των συστημάτων αναφοράς Οι ουρανογραφικές συντεταγμένες (α,δ) των άστρων αλλάζουν εξαιτίας της κίνησης (στροφής) του συστήματος αναφοράς από τα φαινόμενα μετάπτωσης και κλόνησης Μετάπτωση Η μετάπτωση προκαλεί μεταβολή της θέσης του Ισημερινού. Για να μελετηθεί αυτή η κίνηση απαιτείται ο ορισμός ενός σταθερού επιπέδου, ως προς το οποίο θα περιγραφεί η κίνηση του Ισημερινού. Το ρόλο του επιπέδου αυτού παίζει ένας αρχικός Ισημερινός που θα ονομάζεται σταθερός. Ομοίως, για την περιγραφή της κλόνησης χρειάζεται και το επίπεδο μιας αρχικής, σταθερής εκλειπτικής. Η κίνηση του Ισημερινού μπορεί να περιγραφεί χρησιμοποιώντας δύο διαφορετικά συστήματα: α) οι κινήσεις γίνονται κατά μήκος της εκλειπτικής και τα αντίστοιχα μεγέθη χαρακτηρίζονται ως μετάπτωση στο εκλειπτικό μήκος και την λόξωση ή β) οι κινήσεις γίνονται κατά μήκος του Ισημερινού και τα μεγέθη χαρακτηρίζονται ως μετάπτωση στην ορθή αναφορά. Η σεληνοηλιακή μετάπτωση του ουράνιου Ισημερινού δεν έχει καμία επίδραση στη θέση της εκλειπτικής, αλλά μεταθέτει τα ισημερινά σημεία κατά μήκος τόσο της εκλειπτικής όσο και του Ισημερινού. Ομοίως, η κίνηση της εκλειπτικής (πλανητική μετάπτωση) δεν έχει άμεση επίδραση στη θέση του Ισημερινού αλλά προκαλεί μια περαιτέρω μετάθεση των ισημερινών σημείων κατά μήκος των δυο κύκλων. Η λόξωση μεταβάλλεται εξαιτίας των κινήσεων και του Ισημερινού και της εκλειπτικής. Η αιώνια μεταβολή της λόξωσης οφείλεται στην κίνηση της εκλειπτικής. Οι περιοδικοί όροι της μεταβολής της λόξωσης και της θέσης των ισημερινών σημείων στην εκλειπτική και στον Ισημερινό προκαλούνται από την κίνηση του Ισημερινού. Η πραγματική θέση του Ισημερινού, της εκλειπτικής και του ισημερινού σημείου κάποια τυχαία χρονική στιγμή περιγράφεται με τον όρο «... της ημερομηνίας», π.χ. Ισημερινός της ημερομηνίας (Equator of date). Στο σχήμα 6.3 φαίνονται τα βασικά μεγέθη της μετάπτωσης, σύμφωνα με την ορολογία αυτή. Σχήμα 6.3

4 48 Η θέση του Εαρινού Ισημερινού σημείου της ημερομηνίας στον Ισημερινό της ημερομηνίας προσδιορίζεται από την απόστασή του (τόξο α1) του Ισημερινού από το σημείο 1 (τομή του Ισημερινού της ημερομηνίας με την σταθερή εκλειπτική). Αντίστοιχα, η θέση του της ημερομηνίας στην εκλειπτική της ημερομηνίας εκφράζεται από το τόξο Λ της εκλειπτικής, μεταξύ του και της τομής Ν 1 της εκλειπτικής της ημερομηνίας με την σταθερή εκλειπτική. Η μετάθεση του Εαρινού Ισημερινού σημείου στην εκλειπτική της ημερομηνίας, η οποία αποτελεί ένα μέρος του τόξου Λ, λέγεται γενική μετάπτωση στο μήκος (general precession in longitude). Είναι το αποτέλεσμα της σεληνοηλιακής μετάπτωσης (lunisolar precession) προς τα δυτικά (κατά μήκος της σταθερής εκλειπτικής της εποχής) και της ανατολικής μετάθεσης πάνω στον κινούμενο Ισημερινό που προκαλείται από την κίνηση της εκλειπτικής (πλανητική μετάπτωση). Η συνολική κίνηση του Εαρινού Ισημερινού σημείου κατά μήκος του Ισημερινού είναι η γενική μετάπτωση στην ορθή αναφορά (general precession in right ascension). Η επίδραση της μετάπτωσης προσδιορίζεται από το χρονικό διάστημα μεταξύ δύο διαφορετικών εποχών, ενώ η επίδραση της κλόνησης υπολογίζεται από την τιμή των σχετικών όρων τη συγκεκριμένη εποχή. Η μετάπτωση υπολογίζεται ανάμεσα σε δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές και προσδιορίζει την μετατροπή των συντεταγμένων από μια μέση θέση στην αρχική εποχή στην μέση θέση στην τελική εποχή. Για τη μετατροπή των μέσων θέσεων από την εποχή Τ 0 (πόλος P 0, Εαρινό Ισημερινό σημείο 0 ) στην εποχή Τ (πόλος Ρ, Εαρινό Ισημερινό σημείο ), είναι απαραίτητο να οριστούν 3 γωνίες. Οι πλέον κατάλληλες γωνίες είναι οι γωνίες ζ, z και θ, οι οποίες φαίνονται στο ακόλουθο σχήμα 6.4: Σχήμα 6.4

5 49 Αρχικά, εφαρμόζεται μια στροφή ζ γύρω από τον άξονα z, η οποία κάνει το τόξο Ρ 0 0 να περάσει από το σημείο Ρ. Στη συνέχεια εφαρμόζεται μια στροφή θ, ίση με την γωνιακή απόκλιση των δύο Ισημερινών, γύρω από τον άξονα y και με τον τρόπο αυτό ο μέσος Ισημερινός της εποχής συναντά τον μέσο Ισημερινό της ημερομηνίας (δηλαδή το Ρ 0 συμπίπτει με το Ρ). Τέλος, εφαρμόζεται μια στροφή z γύρω από τον άξονα z και έτσι προκύπτει το μέσο σημείο. Σύμφωνα με τα παραπάνω, ο πίνακας της μετάπτωσης, ο οποίος συμβολίζεται με Ρ, δίνεται από τον συνδυασμό 3 στροφών : ή αναλυτικά: P= R ( z) R ( θ ) R ( ζ ) sinζ sin z+ cosζ cos zcosθ cosζ sin z sinζ cos zcosθ cos zsinθ P = sinζ cos z cosζ sin zcosθ cosζ cos z sinζ sin zcosθ sin zsinθ + cosζ sinθ sinζ sinθ cosθ Οι γωνίες ζ, z και θ δίνονται από το μοντέλο μετάπτωσης που χρησιμοποιείται κάθε φορά, μέσω εκφράσεων που περιλαμβάνουν την αρχική εποχή (π.χ. 2000) και την τελική εποχή. Αξίζει να σημειωθεί ότι, αφού οι γωνίες μετάπτωσης αναφέρονται στην εκλειπτική της εποχής, ο πίνακας στροφής για την μετάπτωση εξαρτάται τόσο από την μετάπτωση του Ισημερινού όσο και από την μετάπτωση της εκλειπτικής. Δηλαδή τα μοντέλα μετάπτωσης περιλαμβάνουν την πλανητική μετάπτωση και έτσι δεν χρειάζεται να γίνει ξεχωριστή αναγωγή. Το μοντέλο μετάπτωσης που χρησιμοποιείται μέχρι τώρα (μοντέλο IAU 1976) δίνεται από τις εκφράσεις: ζ = (2306'' ''.39656t 0'' t ) t + (0'' '' t ) t + 0'' θ = (2004'' ''.85330t 0'' t ) t + ( 0'' '' t ) t 0'' z = (2306'' ''.39656t 0'' t ) t + (1'' '' t ) t + 0'' όπου t, 0 = ( JD ) / t1 = ( JD2 JD1) / και οι στιγμές JD 1, JD 2 μετρώνται στην κλίμακα του Γήινου Δυναμικού Χρόνου (TDT) ή, πρακτικά, στην κλίμακα του Γήινου Χρόνου (TT). Από την 1 η Ιανουαρίου 2006 ισχύει ήδη το νέο μοντέλο μετάπτωσης (IAU 2000Α), που δίνει βελτιωμένες τιμές στις γωνίες μετάπτωσης και πρέπει να χρησιμοποιείται όταν απαιτείται ακρίβεια καλύτερη από 0.1. Οι αντίστοιχες εκφράσεις είναι: ζ = + t+ t + t t '' '' '' '' '' '' θ = 2004'' t 0'' t 0'' t 0'' t 0'' t z = 2'' '' t+ 1'' t + 0'' t + 0'' t 0'' t 1 3 t 1 3 t 1 5 t 5 t όπου η χρονική στιγμή Χρόνου ΤΤ. t = ( JD ) / μετράται στην κλίμακα του Γήινου

6 50 Οι εκφράσεις αυτές ισχύουν για τον υπολογισμό της μετάπτωσης από την αρχική εποχή J2000 (= JD ) προς την τελική εποχή JD Κλόνηση Η επίδραση της κλόνησης υπολογίζεται την ζητούμενη χρονική στιγμή (ημερομηνία) και επιτρέπει την αναγωγή των συντεταγμένων από τη μέση θέση της ημερομηνίας στην αληθή θέση, επίσης της ημερομηνίας. Για τη μετατροπή των μέσων θέσεων την εποχή Τ, στις αληθείς θέσεις της ίδιας εποχής είναι απαραίτητο, όπως και στην περίπτωση της μετάπτωσης, να οριστούν τρεις γωνίες. Οι πλέον κατάλληλες γωνίες είναι οι γωνίες ε 0, ε και Δψ, οι οποίες φαίνονται στο ακόλουθο σχήμα 6.5: Σχήμα 6.5 Αρχικά εφαρμόζεται μια στροφή ε 0 γύρω από τον άξονα x (σημείο ), η οποία μετατοπίζει το επίπεδο xy από τον μέσο Ισημερινό της ημερομηνίας στην εκλειπτική της ημερομηνίας. Στη συνέχεια εφαρμόζεται μια στροφή -Δψ (κλόνηση στο μήκος) γύρω από τον άξονα z, και με τον τρόπο αυτό μετατοπίζεται το Εαρινό Ισημερινό σημείο στη θέση Τ. Τέλος, εφαρμόζεται μια στροφή -ε γύρω από τον άξονα x (σημείο Τ ) που περιστρέφει το επίπεδο xy ώστε να συμπέσει με εκείνο του αληθούς Ισημερινού της ημερομηνίας. Η αληθής λόξωση της ημερομηνίας υπολογίζεται από τη σχέση: ε = ε0 +Δ ε όπου ε 0 η μέση λόξωση της ημερομηνίας και Δε η κλόνηση στη λόξωση. Σύμφωνα με τα παραπάνω, ο πίνακας της κλόνησης, ο οποίος συμβολίζεται με Ν, δίνεται από τον συνδυασμό 3 στροφών : N = R ( ε Δε) R ( Δψ) R ( ε ) Επειδή οι γωνίες Δψ και Δε είναι πολύ μικρές, ισχύει ότι: sin( Δψ ) Δ ψ (σε ακτίνια), cos( Δψ ) 1 και ομοίως για το Δε. Αναλυτικά, επομένως, ο πίνακας στροφής του μετασχηματισμού για την κλόνηση είναι :

7 51 N 1 Δψ cosε Δψ sinε = ψ cosε 1 ε Δ Δ Δψ sin ε Δε 1 Οι γωνίες Δε και Δψ δίνονται από το μοντέλο κλόνησης που χρησιμοποιείται μέσω αθροισμάτων πολλών όρων, οι οποίοι αποτελούνται από γινόμενα συντελεστών με ημίτονα και συνημίτονα γωνιών. Οι γωνίες αυτές είναι γραμμικοί συνδυασμοί των πέντε βασικών ορισμάτων της κλόνησης (μεταβλητές Delaunay). Οι μεταβλητές αυτές είναι: 1. l = το μέσο μήκος της Σελήνης το μέσο μήκος του περιγείου της Σελήνης 2. l = το μέσο μήκος του Ήλιου το μέσο μήκος του περιγείου του Ήλιου 3. F = το μέσο μήκος της Σελήνης το μέσο μήκος του δεσμού της Σελήνης 4. D = το μέσο μήκος της Σελήνης το μέσο μήκος του Ήλιου 5. Ω = το μήκος του μέσου ανιόντος δεσμού της σεληνιακής τροχιάς στην εκλειπτική, μετρημένο από το μέσο Εαρινό σημείο της ημερομηνίας. Οι συντελεστές των εκφράσεων που υπολογίζουν τα βασικά αυτά ορίσματα έχουν διαφορετικές τιμές, ανάλογα με το μοντέλο κλόνησης που χρησιμοποιείται. Στο μοντέλο κλόνησης του 1980, το οποίο περιλαμβάνει 106 όρους για το Δψ και το Δε, οι εκφράσεις αυτές είναι: r l = '46'' ( '02''.633) T + 31''.310T + 0''.064T r 2 3 l' = '39'' ( '01''.224) T 0''.577T 0''.012T r 2 3 F = 93 16'18'' ( '03''.137) T 13''.257T + 0''.011T r D = '01'' ( '41''.328) T 6''.891T + 0''.019T r 2 3 Ω= '40''.280 ( '10''.539) T + 7''.455T + 0''.008T Η μέση λόξωση της εκλειπτικής ε 0 δίνεται από τη σχέση : ε 0 = T T T ' '' '' '' 2 '' 3 όπου η χρονική στιγμή T = ( JD ) / μετράται στην κλίμακα του Γήινου Δυναμικού Χρόνου ΤDΤ ( πρακτικά στην κλίμακα του Γήινου Χρόνου TT). Όπως αναφέρθηκε στο κεφάλαιο περί χρόνου, η κλόνηση επηρεάζει και τον αστρικό χρόνο. Η εξίσωση των Ισημεριών δίνεται από την παράσταση: Eq. E = Δψ cos( ε0 +Δ ε ), εκφρασμένη σε μονάδες χρόνου. Από την 1 η Ιανουαρίου 2006 ισχύει ήδη το νέο μοντέλο κλόνησης (ΜΗΒ2000), που βελτιώνει το μοντέλο 1980 λαμβάνοντας υπ όψιν την επίδραση της ανελαστικότητας του μανδύα, των ωκεάνιων παλιρροιών και τους μη γραμμικούς όρους που είχαν αγνοηθεί στο προηγούμενο μοντέλο. Το νέο μοντέλο κλόνησης περιλαμβάνει 678 σεληνοηλιακούς όρους και 687 πλανητικούς όρους, που εκφράζονται ως συντελεστές «σε φάση» (in phase) και «εκτός φάσης» (out of phase). Αριθμητικές εκφράσεις για τον υπολογισμό των σημαντικότερων όρων του μοντέλου κλόνησης δίνονται στους «Αστρονομικούς Πίνακες».

8 Κίνηση του Πόλου Η θέση του άξονα z του αληθούς ουρανογραφικού (επομένως και του αστρονομικού) συστήματος της ημερομηνίας ως προς τον αντίστοιχο άξονα του γήινου συστήματος ITRS δίνεται από τις παραμέτρους της κίνησης του πόλου (x p, y p ), ενώ η γωνία μεταξύ του εαρινού ισημερινού σημείου της ημερομηνίας και του μεσημβρινού του Greenwich δίνεται από τον Αληθή Αστρικό Χρόνο Greenwich θ (GAST). Επομένως, για τον μετασχηματισμό από το αληθές ουρανογραφικό σύστημα της ημερομηνίας στο γήινο σύστημα απαιτείται η χρήση του πίνακα στροφής: S = R ( x ) R ( y ) R ( θ ) 2 p 1 p 3 Επειδή οι γωνίες x p και y p είναι πολύ μικρές, όταν εκφραστούν σε ακτίνια ο πίνακας στροφής S δίνεται αναλυτικά, με μεγάλη προσέγγιση: cosθ sinθ xpcosθ ypsinθ S = sinθ cosθ xpsinθ ypcosθ xp yp 1 Οι αστρονομικές συντεταγμένες Λ και Φ, όπως προσδιορίζονται από τις αστρονομικές παρατηρήσεις αναφέρονται στον αληθή (στιγμιαίο) πόλο της ημερομηνίας. Για να χρησιμοποηθούν σε γεωδαιτικές εφαρμογές (π.χ. για τον υπολογισμό της απόκλισης της κατακορύφου), πρέπει να αναχθούν στον Συμβατικό Πόλο (CIO) του γήινου συστήματος. Η αναγωγή αυτή γίνεται από τις σχέσεις : Λ =Λ ( x sin Λ+ y cos Λ) tan Φ CIO P P Φ =Φ ( x cosλ y sin Λ) CIO P P 6.5 Φαινόμενα που οφείλονται στην κίνηση του παρατηρητή Μια σειρά από άλλα φαινόμενα οφείλονται στην αλλαγή της θέσης ή την ταχύτητα του παρατηρητή σε σχέση με το παρατηρούμενο σώμα και επιβάλουν αντίστοιχες διορθώσεις Παράλλαξη Κατά την παρατήρηση του ιδίου αντικειμένου από δύο διαφορετικές θέσεις, οι διευθύνσεις παρατήρησης είναι, φυσικά, διαφορετικές και η διαφορά αυτή εξαρτάται από την απόσταση του αντικειμένου. Το φαινόμενο ονομάζεται γενικά παράλλαξη (parallax), όπως και η γωνία μεταξύ των διευθύνσεων παρατήρησης, όπως αυτή ορίζεται με τις ευθείες από το αντικείμενο προς τις δύο θέσεις παρατήρησης. Ειδικότερα, τώρα, ετήσια παράλλαξη (annual parallax) ενός άστρου είναι η γωνία π υπό την οποία φαίνεται, από το άστρο, η ακτίνα (ο μεγάλος ημιάξονας a) της τροχιάς της Γης γύρω από τον Ήλιο (σχήμα 6.6). Από το σχήμα 6.6 προκύπτει ότι: tan(π) = a / r και, επειδή π<<1, ισχύει: π = a / r

9 53 Σχήμα 6.6 Λόγω της παράλλαξης, τα άστρα φαίνονται να διαγράφουν μικροσκοπικούς κύκλους στον ουρανό στην διάρκεια ενός έτους, με διαστάσεις που είναι αντιστρόφως ανάλογες της απόστασής τους r. Μάλιστα, η μέτρηση της ετήσιας παράλλαξης ενός άστρου είναι ο μόνος άμεσος τρόπος προσδιορισμού της απόστασης του άστρου. Για τον ίδιο λόγο η μονάδα μέτρησης των αποστάσεων στο Σύμπαν είναι το parsec, δηλαδή η απόσταση που πρέπει να βρίσκεται ένα σώμα ώστε να βλέπει τον μεγάλο ημιάξονα της τροχιάς της Γης με γωνία 1 δευτερολέπτου τόξου. Ένα parsec είναι περίπου ίσο με 3x10 13 km. Το πλησιέστερο προς την Γη άστρο (εκτός από τον Ήλιο, φυσικά), το α 2 Cen, έχει την μεγαλύτερη ετήσια παράλλαξη, ίση με 0.76, επομένως βρίσκεται σε απόσταση r = 1/ 0.76 = 1.3 parsec. Η μετατόπιση που προκαλείται από την παράλλαξη γίνεται κατά μήκος του μέγιστου κύκλου που περιέχει τον Ήλιο και το άστρο, προς την διεύθυνση του Ήλιου, και ισούται με π sin(θ), όπου θ είναι το τόξο του μέγιστου κύκλου [Ήλιου άστρου]. Χρησιμοποιώντας τις ορθογώνιες γεωκεντρικές συντεταγμένες Χ, Υ, Ζ του Ήλιου (που είναι οι αντίθετες των βαρυκεντρικών ορθογωνίων συντεταγμένων της Γης στα μοντέλα του ηλιακού συστήματος), η μεταβολή, λόγω παράλλαξης, των ουρανογραφικών συντεταγμένων δίνεται από τις σχέσεις: α α Γ = π [ Χ sin(α) Υ cos(α)] sec(δ) δ δ Γ = π [ Χ cos(α) sin(δ) + Υ sin(α) sin(δ) Ζ cos(δ)] όπου α Γ και δ Γ οι γεωκεντρικές ουρανογραφικές συντεταγμένες Αντίστοιχα, η γεωκεντρική παράλλαξη (geocentric parallax) ενός άστρου είναι η γωνία υπό την οποία φαίνεται η ακτίνα της Γης από το άστρο. Η γεωκεντρική παράλλαξη εμφανίζεται επειδή οι παρατηρήσεις προς κάποιο ουράνιο σώμα γίνονται στην επιφάνεια της Γης ενώ οι ουρανογραφικές συντεταγμένες του σώματος αναφέρονται στο κέντρο της. Είναι προφανές ότι η γεωκεντρική παράλλαξη μπορεί να έχει σημασία για παρατηρήσεις πολύ κοντινών σωμάτων (π.χ. πλανητών) αλλά είναι εντελώς αμελητέα για παρατηρήσεις άστρων.

10 Αποπλάνηση του φωτός Εξαιτίας της πεπερασμένης ταχύτητας του φωτός, η διεύθυνση παρατήρησης προς ένα σώμα τροποποιείται από την ταχύτητα κίνησης του παρατηρητή. Αυτή η μετατόπιση ονομάζεται, γενικά, αποπλάνηση (aberration) του φωτός και εξαρτάται από τον λόγο της ταχύτητας του παρατηρητή προς την ταχύτητα του φωτός. Η μετατόπιση είναι προς τη διεύθυνση κίνησης του παρατηρητή τη στιγμή της παρατήρησης. Αν ονομάσουμε Δθ = θ θ την γωνιακή μετατόπιση λόγω αποπλάνησης και V την ταχύτητα του παρατηρητή (V<<c), τότε ισχύει: V V sin Δ θ = sinθ = sin( θ Δθ ) c c Αναπτύσσοντας σε σειρά προκύπτει: Δθ = V c 1 V sin θ sin 2θ c 2 Οι συνιστώσες της μετατόπισης Δθ υπολογίζονται από τις συνιστώσες της ταχύτητας V του παρατηρητή. Αν θεωρηθεί, ως ταχύτητα του παρατηρητή, η μέση ταχύτητα κίνησης της Γης στην τροχιά της γύρω από τον Ήλιο, ο λόγος k = V / c = είναι η σταθερά της αποπλάνησης (constant of aberration), ενώ η αντίστοιχη μετατόπιση λέγεται ετήσια αποπλάνηση (annual aberration). Οι απαιτούμενες διορθώσεις στις ουρανογραφικές συντεταγμένες εξαρτώνται από την θέση του άστρου (α,δ) αλλά και από τον χρόνο, επειδή αλλάζει συνεχώς διεύθυνση η τροχιακή ταχύτητα V της Γης. Διατηρώντας μόνο τον όρο πρώτου βαθμού του Δθ από το παραπάνω ανάπτυγμα προκύπτουν οι σχέσεις: α α = (1 / c) [ Χ sin(α) + Υ cos(α)] sec(δ) δ δ = (1 / c) [ Χ cos(α) sin(δ) Υ sin(α) sin(δ) + Ζ cos(δ)] όπου Χ, Υ και Ζ είναι οι χρονικές παράγωγοι (ταχύτητες) των ορθογωνίων συντεταγμένων του Ηλίου (δηλαδή οι αντίθετες συνιστώσες της ταχύτητας της Γης στην τροχιά της). Αντίστοιχα, ημερήσια αποπλάνηση (diurnal aberration) ενός άστρου ονομάζεται η μετατόπιση που οφείλεται στην ημερήσια περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονα της και του παρατηρητή μαζί με αυτή. Έχει ως συνέπεια να φαίνονται οι αστέρες μετατοπισμένοι κατά μήκος της φαινόμενης ημερήσιας τροχιάς τους προς μεγαλύτερες τιμές ορθής αναφοράς. Αυτό σημαίνει ότι κατά την παρατήρηση μεσημβρινών διαβάσεων οι αστέρες φαίνεται ότι μεσουρανούν αργότερα από την ώρα που πραγματικά αυτό συμβαίνει. Η διόρθωση της επίδρασης της ημερήσιας αποπλάνησης γίνεται είτε στην τιμή του χρόνου παρατήρησης που αντιστοιχεί στην μεσουράνηση, είτε στο αστρονομικό μήκος Λ, γιατί στη διεύθυνση αυτή γίνεται η κίνηση της γης και του παρατηρητή. Η μέγιστη

11 55 τιμή της διόρθωσης αυτής είναι sec, περίπου Στο αστρονομικό πλάτος Φ, η διόρθωση της ημερήσιας αποπλάνησης είναι μηδέν. 6.6 Αστρονομική διάθλαση Είναι γνωστό ότι, όταν το φως περνά την διαχωριστική επιφάνεια δύο υλικών στα οποία κινείται με διαφορετική ταχύτητα, εκτρέπεται από την ευθύγραμμη πορεία του, δηλαδή διαθλάται. Η εκτροπή αυτή περιγράφεται ποσοτικά από τον νόμο του Snell: n1sin a1 = n2 sin a 2 όπου n 1, n 2 είναι οι δείκτες διάθλασης των υλικών και α 1, α 2 οι αντίστοιχες γωνίες (πρόσπτωσης και διάθλασης) στην διαχωριστική επιφάνεια. Ανάμεσα σ ένα άστρο και έναν παρατηρητή στην επιφάνεια της Γης παρεμβάλλεται η ατμόσφαιρα, στην οποία το φως κινείται με ελαφρά διαφορετική ταχύτητα απ ότι στο κενό. Γι αυτό, η πορεία μιας φωτεινής ακτίνας από το άστρο προς τον παρατηρητή δεν παραμένει ευθύγραμμη. Η ατμόσφαιρα της Γης, όμως, δεν είναι ομογενές μέσο σ όλη την έκτασή της: τοπικά, η πυκνότητά της μεταβάλλεται, ανάλογα με τις συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας. Συνεπώς, ο (τοπικός) δείκτης διάθλασης και το μέγεθος της εκτροπής της φωτεινής ακτίνας δεν μπορεί να υπολογιστεί με ακρίβεια. Παρ όλα αυτά, ένας προσεγγιστικός υπολογισμός της εκτροπής είναι δυνατόν να γίνει, με βάση τα γενικά χαρακτηριστικά της ατμόσφαιρας (ατμοσφαιρικά μοντέλα) και τις τοπικές συνθήκες, στην θέση του παρατηρητή. Τα κύρια χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται είναι: η σφαιρική συμμετρία και η συνεχής ελάττωση της πυκνότητας (επομένως και του δείκτη διάθλασης) με το υψόμετρο. Αποτέλεσμα αυτών είναι η βαθμιαία καμπύλωση της φωτεινής ακτίνας, με τα κοίλα προς τα κάτω, όσο αυτή πλησιάζει τον παρατηρητή στην επιφάνεια της Γης (σχήμα 6.7). Σχήμα 6.7 Επειδή το συνολικό ύψος της ατμόσφαιρας είναι αμελητέο σε σχέση με την απόσταση των άστρων, θεωρούμε ότι η φωτεινή ακτίνα, στο ευθύγραμμο τμήμα της εκτός ατμόσφαιρας, είναι παράλληλη με την ευθεία που συνδέει γεωμετρικά τον παρατηρητή με το άστρο. Επομένως, η ζενίθια απόσταση z 1, στην οποία θα έβλεπε ο παρατηρητής το άστρο αν δεν υπήρχε η ατμόσφαιρα (γεωμετρική θέση του άστρου) είναι μεγαλύτερη

12 56 από αυτήν που παρατηρεί στην πραγματικότητα (γωνία z), η οποία προσδιορίζεται από την εφαπτομένη στην πορεία της φωτεινής ακτίνας στο σημείο που βρίσκεται ο παρατηρητής. Η διαφορά: R = z 1 - z των δύο γωνιών ονομάζεται αστρονομική διάθλαση (astronomical refraction) και είναι η γωνία που πρέπει να προστεθεί στην παρατηρούμενη τιμή της ζενίθιας απόστασης για να προκύψει η πραγματική (γεωμετρική) τιμή της. Μια προσεγγιστική τιμή της διάθλασης R μπορεί να υπολογιστεί με την βοήθεια του νόμου του Snell σ ένα ατμοσφαιρικό μοντέλο. Επειδή είναι αδύνατο να μετρηθούν οι συνθήκες κατά μήκος όλης της διαδρομής της φωτεινής ακτίνας στην ατμόσφαιρα, θεωρείται πως αυτές είναι συνάρτηση των συνθηκών στο σημείο παρατήρησης. Αυτή η υπόθεση, που ισχύει για διαδρομές κοντά στην κατακόρυφο, επιτρέπει τον υπολογισμό μιας προσεγγιστικής τιμής της αστρονομικής διάθλασης από την ακόλουθη σχέση, που δίνει ικανοποιητικά αποτελέσματα για ζενίθιες αποστάσεις μέχρι 70 περίπου: α 3 R = α ( 1 β) tan z α β tan z 2 όπου: z = η παρατηρούμενη ζενίθια απόσταση α = n 1, n = δείκτης διάθλασης στο σημείο παρατήρησης L β =, R = ακτίνα της Γης R L = το ύψος μιας ομογενούς ατμόσφαιρας, με πυκνότητα όση αυτή στο σημείο παρατήρησης, που θα εξασκούσε πίεση ίση με την πραγματικά μετρούμενη εκεί. Η ποσότητα α είναι συνάρτηση του μήκους κύματος λ της ακτινοβολίας και της πυκνότητας της ατμόσφαιρας (επομένως, συνάρτηση της πίεσης p και της θερμοκρασίας θ) και η β είναι επίσης συνάρτηση της θερμοκρασίας. Για κανονικές ατμοσφαιρικές συνθήκες (p = mbar και θ = 0 C), για μονοχρωματικό κίτρινο φως (λ = 0.58 μm, στην περιοχή της μέγιστης ευαισθησίας του ανθρώπινου ματιού) και, φυσικά, για ζενίθιες αποστάσεις μέχρι 70, η παραπάνω σχέση γράφεται: R 0 = tan z tan 3 z Η σχέση αυτή δίνει την κανονική αστρονομική διάθλαση. Η πραγματική διάθλαση μπορεί να υπολογιστεί, με την βοήθεια του νόμου των τελείων αερίων, από την σχέση: p 273 R = R θ όπου R 0 είναι η κανονική διάθλαση, p η ατμοσφαιρική πίεση στο σημείο παρατήρησης (εκφρασμένη σε mbar) και θ η θερμοκρασία στο ίδιο σημείο (εκφρασμένη σε βαθμούς Κελσίου). Ο ακόλουθος πίνακας δίνει μερικές ενδεικτικές τιμές της αστρονομικής διάθλασης R, για πίεση p = 990 mbar και θερμοκρασία θ = 20 C στο σημείο παρατήρησης.

13 57 Ζενίθια απόσταση z 1 Αστρονομική διάθλαση R Όπως φαίνεται στον πίνακα, το σφάλμα στις παρατηρήσεις είναι σημαντικό αν δεν γίνει διόρθωση για την επίδραση της διάθλασης. Επιπλέον, η τιμή της διάθλασης από τις παραπάνω σχέσεις είναι προσεγγιστική και το σφάλμα μεγαλώνει με την ζενίθια απόσταση. 6.7 Οι θέσεις των αστέρων Λόγω των διαφορετικών διευθύνσεων παρατήρησης προς ένα ουράνιο σώμα, που μπορεί να οφείλονται σε αλλαγή του κέντρου του συστήματος αναφοράς, σε αλλαγή της θέσης ή της κίνησης του παρατηρητή και στα φαινόμενα που αναφέρθηκαν, διακρίνονται διάφορες τιμές των ουρανογραφικών συντεταγμένων των αστέρων που, συμβατικά, ονομάζονται θέσεις (σχήμα 6.8). Αυτές είναι : Παρατηρούμενη θέση (observed place) ενός ουρανίου σώματος: είναι η πραγματική θέση, όπως αυτή προσδιορίζεται από απευθείας αναγνώσεις (διορθωμένες από συστηματικά σφάλματα) κάποιου οργάνου. Φαινόμενη θέση (apparent place) ενός ουρανίου σώματος: είναι η γεωκεντρική του θέση, που αναφέρεται στον αληθή ισημερινό και στο αληθές ισημερινό σημείο για τη στιγμή που παρατηρήθηκε το ουράνιο σώμα. Διαφέρει από την παρατηρούμενη γιατί διορθώνεται για τις επιδράσεις της αστρονομικής διάθλασης, της ημερήσιας αποπλάνησης και της γεωκεντρικής παράλλαξης. Είναι η θεωρητική θέση που θα έβλεπε το ουράνιο σώμα ένας παρατηρητής που θα βρισκόταν στο κέντρο μάζας της Γης, χωρίς ατμόσφαιρα, σ ένα σύστημα συντεταγμένων επηρεαζόμενο από την μετάπτωση, την κλόνηση και την κίνηση της Γης γύρω από τον Ήλιο. Αληθής θέση (true place) ενός ουρανίου σώματος: είναι η ηλιοκεντρική του θέση, που αναφέρεται στον αληθή ισημερινό και στο αληθές ισημερινό σημείο της στιγμής της παρατήρησης. Διαφέρει από την φαινόμενη θέση γιατί διορθώνεται για τις επιδράσεις της ετήσιας αποπλάνησης και της ετήσιας παράλλαξης. Είναι η

14 58 θέση που θα έβλεπε το ουράνιο σώμα ένας φανταστικός παρατηρητής, που θα βρισκόταν στο κέντρο μάζας του ηλιακού συστήματος, σ ένα σύστημα συντεταγμένων επηρεαζόμενο από την μετάπτωση και κλόνηση. Μέση θέση (mean place) ενός ουρανίου σώματος: είναι η ηλιοκεντρική θέση του, που αναφέρεται σε κάποιον ορισμένο μέσο ισημερινό και μέσο ισημερινό σημείο, για κάποια εποχή. Διαφέρει από την αληθή θέση γιατί διορθώνεται για την επίδραση της κλόνησης. Eίναι η θέση που θα έβλεπε το ουράνιο σώμα ένας φανταστικός παρατηρητής, που θα βρισκόταν στο κέντρο μάζας του ηλιακού συστήματος, σ ένα σύστημα συντεταγμένων επηρεαζόμενο μόνο από τη μετάπτωση. Στους καταλόγους, όπου αναφέρονται οι θέσεις των αστέρων, δίνεται η μέση θέση σε κάποια δεδομένη εποχή και σύστημα αναφοράς (π.χ. J2000 και ICRS). 6.8 Υπολογισμός των φαινόμενων συντεταγμένων Κατά την επεξεργασία των αστρονομικών παρατηρήσεων είναι απαραίτητη η γνώση των φαινόμενων ουρανογραφικών συντεταγμένων (α app, δ app ) των άστρων την στιγμή της παρατήρησης. Ο υπολογισμός αυτός μπορεί να γίνει με βάση την θέση και τα άλλα στοιχεία του καταλόγου, που χρησιμοποιείται κάθε φορά, σύμφωνα με την διαδικασία που θα αναλυθεί στη συνέχεια. Ο ακριβέστερος αστρομετρικός κατάλογος που υπάρχει σήμερα είναι ο κατάλογος Tycho2, που βασίζεται στα δεδομένα της διαστημικής αποστολής HIPPARCOS ( ) για τις θέσεις των αστρων και σε δεδομένα από 144 καταλόγους διαφόρων εποχών για τον προσδιορισμό των ίδιων κινήσεων. Για την παράλλαξη (απόσταση) των λαμπρότερων άστρων ( από ένα σύνολο ), μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα δεδομένα του κύριου καταλόγου HIPPARCOS. Ο κατάλογος Tycho2 αναφέρεται στο σύστημα ICRS την εποχή J2000. Βήμα 1. Η στιγμή της παρατήρησης εκφράζεται στην κλίμακα του Βαρυκεντρικού Δυναμικού Χρόνου ΤDΒ (πρακτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο Γήινος Χρόνος ΤΤ). Βήμα 2. Από αστρονομικούς πίνακες λαμβάνεται η βαρυκεντρική θέση της Γης (σε αστρονομικές μονάδες) και η ταχύτητα της E B (σε αστρονομικές μονάδες ανά ημέρα) την χρονική στιγμή της παρατήρησης, ως προς το ICRS. Η βαρυκεντρική θέση (q) του άστρου την εποχή J2000 ως προς το ICRS δίνεται από το μοναδιαίο διάνυσμα : a0 0 q= a0 δ0 a0 δ0 δ0 (cos cos,sin cos,sin ) όπου, δ είναι οι ουρανογραφικές συντεταγμένες του άστρου την εποχή J2000 ως προς το ICRS, δηλαδή οι συντεταγμένες του καταλόγου. Το διάνυσμα κίνησης του άστρου ( m, m, m z ), εκφρασμένο σε ακτίνια ανά αιώνα, δίνεται από τις σχέσεις: x y. E B

15 59 mx = μα cosδ sin a μ sinδ cos a + υπ cosδ cos a my = μα cosδ0cos a0 μδ sinδ0sin a0 + υπ cosδ0sin a0 m = μ sinδ + υπsinδ z δ 0 0 δ όπου αυτές οι εκφράσεις λαμβάνουν υπόψην την ακτινική ταχύτητα (υ ) σε αστρονομικές μονάδες (au) ανά αιώνα, την ίδια κίνηση ( μ α, μ δ ) στην ορθή αναφορά και απόκλιση σε ακτίνια ανά αιώνα και την παράλλαξη (π ) σε ακτίνια. Υπολογίζεται το γεωκεντρικό διάνυσμα θέσης του άστρου τη ζητούμενη εποχή από τη σχέση: P= q+ Tm π E B όπου T = ( JD ) / το διάστημα, σε Ιουλιανούς αιώνες, από την εποχή J2000 μέχρι την στιγμή της παρατήρησης. Η σχέση αυτή υλοποιεί την αναγωγή για την κίνηση του άστρου και την ετήσια παράλλαξη. Υπολογίζεται το μοναδιαίο γεωκεντρικό διάνυσμα θέσης (p ) του άστρου από την σχέση: p = P/ P Βήμα 3. Υπολογίζεται η διεύθυνση ( p 2 ) στο γεωκεντρικό πλαίσιο, που κινείται με την στιγμιαία ταχύτητα (V ) της Γης ως προς το αντίστοιχο γεωκεντρικό ακίνητο (αδρανειακό) πλαίσιο, από τη σχέση : p p V β p β = 1+ p V 1 2 1/2 όπου V = EB/ c= EB και β = (1 V ). Η σχέση αυτή υλοποιεί την αναγωγή για την ετήσια αποπλάνηση. Το διάνυσμα p 2 εκφράζει την γεωκεντρική θέση του άστρου την στιγμή της παρατήρησης στο σύστημα ICRS της εποχής J2000. Για να εκφραστεί η θέση αυτή στο αληθές σύστημα της ημερομηνίας απαιτείται αναγωγή για την μετάπτωση και την κλόνηση. Το μοντέλο μετάπτωσης και κλόνησης ορίζεται στο Δυναμικό σύστημα αναφοράς J2000, που αναφέρεται στο μέσο Εαρινό Ισημερινό σημείο και στον μέσο Ισημερινό της εποχής J2000. Το σύστημα αυτό δεν ταυτίζεται με το ICRS αλλά έχει μια διαφορά στον προσανατολισμό της τάξεως των Επομένως, πριν εφαρμοστούν οι πίνακες στροφής για την μετάπτωση και την κλόνηση, είναι απαραίτητο να μετατραπούν οι θέσεις που είναι εκφρασμένες στο ICRS στις αντίστοιχες θέσεις στο δυναμικό σύστημα J2000. Ο πίνακας στροφής αυτού του μετασχηματισμού ονομάζεται μετάθεση του πλαισίου αναφοράς (frame bias), συμβολίζεται με Β και είναι: B = Έτσι, ένα διάνυσμα θέσης r εκφρασμένο στο ICRS μπορεί να μετασχηματιστεί στο αντίστοιχο διάνυσμα r 0 στο δυναμικό σύστημα J2000 μέσω της σχέσης : V

16 60 r0 = Br Βήμα 4. Από τους αστρονομικούς πίνακες ή με υπολογισμό προσδιορίζονται οι πίνακες P της μετάπτωσης και N της κλόνησης. Το ζητούμενο διάνυσμα των φαινόμενων συντεταγμένων του άστρου υπολογίζεται από τη σχέση : p = NPBp 3 2 Το διάνυσμα ( p 3 ) δίνει τις (ορθογώνιες) φαινόμενες συντεταγμένες του άστρου στο αληθές ουρανογραφικό σύστημα της δεδομένης χρονικής στιγμής. Ο υπολογισμός των αντίστοιχων σφαιρικών συντεταγμένων γίνεται από τις σχέσεις: δ app p = = 3z 3 y arcsin, αapp arctan p3 p3x p Ανακεφαλαίωση Μια σειρά από κινήσεις και φαινόμενα μεταβάλουν τις τιμές των ουρανογραφικών συντεταγμένων των άστρων αλλά και τις αστρονομικές συντεταγμένες ενός παρατηρητή. Η μετάπτωση και η κλόνηση προκαλούν αλλαγή της διεύθυνσης του άξονα περιστροφής της Γης στον χώρο, με συνέπεια μια στροφή του ουρανογραφικού συστήματος. Το ομαλό μέρος της στροφής αυτής είναι η μετάπτωση (συνάρτηση χρονικού διαστήματος) ενώ το περιοδικό μέρος της μεταβολής είναι η κλόνηση (συνάρτηση χρονικής στιγμής). Η κίνηση του Πόλου είναι η ψευδο-περιοδική μετατόπιση της διεύθυνσης του άξονα περιστροφής ως προς τον στερεό φλοιό της Γης, με συνέπεια αντίστοιχη μεταβολή των αστρονομικών συντεταγμένων ενός τόπου. Τα άστρα έχουν μια πραγματική κίνηση στο χώρο και η συνιστώσα της στην επιφάνεια της ουράνιας σφαίρας (ίδια κίνηση μ) προκαλεί αλλαγή και στις δύο ουρανογραφικές συντεταγμένες. Λόγω της ετήσιας περιφοράς της Γης γύρω από τον Ήλιο, ο γήινος παρατηρητής παρατηρεί τα κοντινότερα άστρα να διαγράφουν μικρές ελλείψεις στον ουρανό. Το φαινόμενο είναι η παράλλαξη, που είναι αντιστρόφως ανάλογη της απόστασης κάθε άστρου. Η ταχύτητα του παρατηρητή (πάνω στην κινούμενη Γη) προκαλεί μια φαινομενική μετατόπιση κάθε άστρου προς την διεύθυνση της κίνησης. Το φαινόμενο αυτό λέγεται αποπλάνηση του φωτός και η μετατόπιση είναι ανάλογη του πηλίκου της ταχύτητας του παρατηρητή προς την ταχύτητα του φωτός. Η παρουσία της ατμόσφαιρας και, ειδικά, ο μεταβαλλόμενος δείκτης διάθλασης προκαλεί μια καμπύλωση των οπτικών ακτινών, με συνέπεια τα άστρα να παρατηρούνται σε μικρότερη ζενίθια γωνία από την πραγματική. Το φαινόμενο ονομάζεται αστρονομική διάθλαση, εξαρτάται έντονα από την ζενίθια γωνία, μπορεί να διορθωθεί μόνο προσεγγιστικά και είναι σημαντικός παράγοντας για την επιλογή των μεθόδων παρατήρησης.

17 Σχήμα

18 62

Συστήματα και Πλαίσια Αναφοράς στη Γεωδαιτική Αστρονομία Οι Διεθνείς συμβάσεις

Συστήματα και Πλαίσια Αναφοράς στη Γεωδαιτική Αστρονομία Οι Διεθνείς συμβάσεις Διπλωματική εργασία Συστήματα και Πλαίσια Αναφοράς στη Γεωδαιτική Αστρονομία Οι Διεθνείς συμβάσεις Καλλιανού Φωτεινή Θέμα της εργασίας : Τα συστήματα και τα πλαίσια αναφοράς (ουράνια και γήινα) Οι κινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γεωδαιτική Αστρονομία

Γεωδαιτική Αστρονομία Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών Γεωδαιτική Αστρονομία Ρωμύλος Κορακίτης Αστροφυσικός Αναπλ. Καθηγητής ΕΜΠ romylos@survey.ntua.gr ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ Σφαιρικό σύστημα αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Σφαιρικό σύστημα αναφοράς

Σφαιρικό σύστημα αναφοράς Σφαιρικό σύστημα αναφοράς Ουρανογραφικό σύστημα αναφοράς Αστρονομικό σύστημα αναφοράς Οριζόντιο σύστημα αναφοράς Ισημερινό σύστημα αναφοράς Το τρίγωνο θέσης Αστρικός Χρόνος - 1 Ο αστρικός χρόνος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισμός Αριθμού Ιουλιανής Ημέρας (Julian Day Number)

Υπολογισμός Αριθμού Ιουλιανής Ημέρας (Julian Day Number) ΚΛΙΜΑΚΕΣ ΧΡΟΝΟΥ Διάστημα ισχύος ( 0 h UTC ) TAI - UTC Άλλες κλίμακες 1980 Jan 1. - 1981 Jul 1. 19 s TAI - GPS Time = 19 s 1981 Jul 1. - 1982 Jul 1. 20 s 1982 Jul 1. - 1983 Jul 1. 21 s 1983 Jul 1. - 1985

Διαβάστε περισσότερα

5. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΓΗΣ

5. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΓΗΣ 37 5. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΓΗΣ 5.1 Εισαγωγή Οι κύριες κινήσεις της Γης είναι: μια τροχιακή κίνηση του κέντρου μάζας γύρω από τον Ήλιο και μια περιστροφική κίνηση γύρω από τον άξονα που περνά από

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 2

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 2 Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 2 Ανατολή-δύση αστέρων Από την σχέση αυτή προκύπτουν δυο τιμές για την ωριαία γωνία Η Δ για την οποία ο αστέρας βρίσκεται στον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Μάθημα 3 ο (Κεφ. 2 ο ) Ν. Στεργιούλας Τα 3 πρώτα ορίζονται με βάση περιοδικές κινήσεις ουρανίων σωμάτων. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ Τα κυριότερα συστήματα χρόνου στην Αστρονομία: (α) Αστρικός

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΦΑΙΡΑ

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΦΑΙΡΑ 3 1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΦΑΙΡΑ 1.1 Βασικές έννοιες Για τις εφαρμογές της Γεωδαιτικής Αστρονομίας είναι απαραίτητος ο ορισμός συστημάτων συντεταγμένων, στα οποία περιγράφονται οι θέσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων

Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Δημήτρης Δεληκαράογλου Αναπλ. Καθ., Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Επισκ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Αστρονομία. Ενότητα # 3: Συστήματα Χρόνου. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Αστρονομία. Ενότητα # 3: Συστήματα Χρόνου. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αστρονομία Ενότητα # 3: Συστήματα Χρόνου Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

8. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΛΑΤΟΥΣ

8. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΛΑΤΟΥΣ 69 8. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΛΑΤΟΥΣ 8.1 Εισαγωγή Υπενθυμίζεται ότι το αστρονομικό πλάτος ενός τόπου είναι η γωνία μεταξύ της διεύθυνσης της κατακορύφου του τόπου και του επιπέδου του ουράνιου Ισημερινού. Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γεωδαιτική Αστρονομία (Geodetic Astronomy) τρεις δύο γεωειδούς ουράνια σφαίρα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γεωδαιτική Αστρονομία (Geodetic Astronomy) τρεις δύο γεωειδούς ουράνια σφαίρα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γεωδαιτική Αστρονομία (Geodetic Astronomy) είναι ο κλάδος της Αστρονομίας Θέσης (Positional Astronomy) που ασχολείται με τον προσδιορισμό διευθύνσεων στον χώρο, από σημεία πάνω ή κοντά στην

Διαβάστε περισσότερα

7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ

7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ 63 7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ Υπενθυμίζεται ότι αστρονομικό αζιμούθιο Α D μιας διεύθυνσης D, ως προς το σημείο (τόπο) Ο, ονομάζεται το μέτρο της δίεδρης γωνίας που σχηματίζεται μεταξύ του επιπέδου του

Διαβάστε περισσότερα

Οι Κινήσεις της Γης. Eπιπτώσεις. Η κίνηση της Γης. στα Συστήματα Αναφοράς για τη ορυφορική Γεωδαισία. Η περιστροφή της Γης

Οι Κινήσεις της Γης. Eπιπτώσεις. Η κίνηση της Γης. στα Συστήματα Αναφοράς για τη ορυφορική Γεωδαισία. Η περιστροφή της Γης Οι Κινήσεις της Γης. Eπιπτώσεις στα Συστήματα για τη ορυφορική Γεωδαισία Οι αρχαίοι θεωρούσαν τη Γη ακίνητη και κέντρο του σύμπαντος Η κίνηση της Γης TEPAK ορυφορική Γεωδαισία 6 ο Εξάμηνο 2011-12 Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1 η ΟΜΑΔΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο 2 ο Συστήματα αστρονομικών συντεταγμένων και χρόνος ΑΣΚΗΣΗ 1 η (α) Να εξηγηθεί γιατί το αζιμούθιο της ανατολής και της δύσεως του Ηλίου σε ένα τόπο,

Διαβάστε περισσότερα

7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ

7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ 61 7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ Υπενθυμίζεται ότι αστρονομικό αζιμούθιο Α D μιας διεύθυνσης D, ως προς το σημείο (τόπο) Ο, ονομάζεται το μέτρο της δίεδρης γωνίας που σχηματίζεται μεταξύ του επιπέδου του

Διαβάστε περισσότερα

3. ΤΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΘΕΣΗΣ τρίγωνο θέσης position triangle astronomical triangle

3. ΤΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΘΕΣΗΣ τρίγωνο θέσης position triangle astronomical triangle 21 3. ΤΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΘΕΣΗΣ Ως τώρα είδαμε πως ορίζονται διάφορα συστήματα αναφοράς και πως οι συντεταγμένες, σε κάθε σύστημα, αλλάζουν ανάλογα με την διεύθυνση παρατήρησης, τον τόπο και τον χρόνο. Για να γίνουν

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων- Συστήματα Χρόνου Μάθημα 3

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων- Συστήματα Χρόνου Μάθημα 3 Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων- Συστήματα Χρόνου Μάθημα 3 Εφαρμογή: Μεταβολή των ουρανογραφικών συντεταγμένων λόγω της μετάπτωσης του άξονα του κόσμου (προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ Μάθημα 1

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ Μάθημα 1 Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α Κεφάλαιο 1: ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ Μάθημα 1 Γεωκεντρικό σύστημα παρατήρησης Με εξαίρεση έναν αριθμό από διαστημικές αποστολές, οι παρατηρήσεις των ουράνιων αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 1

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 1 Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 1 Σύστημα γήινων συντεταγμένων Γήινος μεσημβρινός του τόπου Ο Μεσημβρινός του Greenwich (πρώτος κάθετος) Γεωγραφικό μήκος 0

Διαβάστε περισσότερα

9. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΗΚΟΥΣ

9. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΗΚΟΥΣ 73 9. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΗΚΟΥΣ 9.1 Εισαγωγή Υπενθυμίζεται ότι το αστρονομικό μήκος ενός τόπου είναι η δίεδρη γωνία μεταξύ του αστρονομικού μεσημβρινού του τόπου και του μεσημβρινού του Greenwich. Η γωνία αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007 ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΔΟΡΥΦΟΡΩΝ ΔΙΟΝΥΣΟΥ Ηρώων Πολυτεχνείου 9, 157 80 Ζωγράφος Αθήνα Τηλ.: 210 772 2666 2668, Fax: 210 772 2670 ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Β.Π. Ουράνιος Ισηµερινός Ν.Π.

Β.Π. Ουράνιος Ισηµερινός Ν.Π. Β.Π. Ουράνιος Ισηµερινός Ν.Π. Ανάδροµη Φορά Ορθή Φορά Η ορθή και ανάδροµη φορά περιστροφής της Ουράνιας Σφαίρας, όπως φαίνονται από το Βόρειο και το Νότιο ηµισφαίριο, αντίστοιχα Κύκλος Απόκλισης Μεσηµβρινός

Διαβάστε περισσότερα

4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες

4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες 23 4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες Η υλοποίηση ενός συμβατικού πλαισίου αναφοράς για την διάσταση του χρόνου, το οποίο θα ονομάζεται κλίμακα χρόνου (time scale), απαιτεί την ίδια διαδικασία όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 -

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 - ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ H Γη είναι ένας πλανήτης από τους οκτώ συνολικά του ηλιακού μας συστήματος, το οποίο αποτελεί ένα από τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια αστρικά συστήματα του Γαλαξία μας, ο οποίος με την

Διαβάστε περισσότερα

ΗλιακήΓεωµετρία. Γιάννης Κατσίγιαννης

ΗλιακήΓεωµετρία. Γιάννης Κατσίγιαννης ΗλιακήΓεωµετρία Γιάννης Κατσίγιαννης ΗηλιακήενέργειαστηΓη Φασµατικήκατανοµήτηςηλιακής ακτινοβολίας ΗκίνησητηςΓηςγύρωαπότονήλιο ΗκίνησητηςΓηςγύρωαπότονήλιοµπορεί να αναλυθεί σε δύο κύριες συνιστώσες: Περιφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A. Οι δορυφόροι του συστήµατος GPS. GPS Block Ι. GPS Block ΙΙ και ΙΙΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A. Οι δορυφόροι του συστήµατος GPS. GPS Block Ι. GPS Block ΙΙ και ΙΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A Οι δορυφόροι του συστήµατος GPS GPS Block Ι Η σειρά δορυφόρων GPS Block Ι (Demonstration) ήταν η πρώτη σειρά δορυφόρων και είχε δοκιµαστικό χαρακτήρα, ακολουθήθηκε από την επόµενη επιχειρησιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΗΛΙΑΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Μάθημα 2o Διδάσκων: Επ. Καθηγητής Ε. Αμανατίδης ΔΕΥΤΕΡΑ 6/3/2017 Τμήμα Χημικών Μηχανικών Πανεπιστήμιο Πατρών Περίληψη Ηλιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ Σχολικό Έτος 016-017 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ Α. ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ Οριζόντια βολή, ονομάζουμε την εκτόξευση ενός σώματος από ύψος h από το έδαφος, με οριζόντια ταχύτητα u o, όταν στο σώμα επιδρά

Διαβάστε περισσότερα

4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες

4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες 25 4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες Η υλοποίηση ενός συµβατικού πλαισίου αναφοράς για την διάσταση του χρόνου, το οποίο θα ονοµάζεται κλίµακα χρόνου (time scale), απαιτεί την ίδια διαδικασία όπως

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνα καμπυλότητας - Ανάλυση επιτάχυνσης σε εφαπτομενική και κεντρομόλο συνιστώσα

Ακτίνα καμπυλότητας - Ανάλυση επιτάχυνσης σε εφαπτομενική και κεντρομόλο συνιστώσα Ακτίνα καμπυλότητας - Ανάλυση επιτάχυνσης σε εφαπτομενική και κεντρομόλο συνιστώσα Εξ ορισμού, ένας κύκλος έχει συγκεκριμένη και σταθερή καμπυλότητα σε όλα τα σημεία του ίση με 1/R όπου R η ακτίνα του.

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλική κίνηση. Βασικές έννοιες. x=rcosθ, y=rsinθ, z=0. x 2 +y 2 =R 2. Γωνιακή μετατόπιση. Γωνιακή ταχύτητα. Θέση

Κυκλική κίνηση. Βασικές έννοιες. x=rcosθ, y=rsinθ, z=0. x 2 +y 2 =R 2. Γωνιακή μετατόπιση. Γωνιακή ταχύτητα. Θέση Κυκλική κίνηση Στη Φυσική, κυκλική κίνηση ονομάζεται η κίνηση στην οποία η τροχιά ενός κινητού ταυτίζεται με την περιφέρεια ενός κύκλου. Η πιο απλή από τις κυκλικές κινήσεις είναι η ομαλή, κατά την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς.

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. Μ2 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. 1 Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί στη μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας σε ένα τόπο. Αυτή η μέτρηση επιτυγχάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο M4. Κίνηση σε δύο διαστάσεις

Κεφάλαιο M4. Κίνηση σε δύο διαστάσεις Κεφάλαιο M4 Κίνηση σε δύο διαστάσεις Κινηµατική σε δύο διαστάσεις Θα περιγράψουµε τη διανυσµατική φύση της θέσης, της ταχύτητας, και της επιτάχυνσης µε περισσότερες λεπτοµέρειες. Θα µελετήσουµε την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΠΑΚ, Τμήμα Πολιτικών Μηχ. / Τοπογράφων Μηχ. και Μηχ. Γεωπληροφορικής

ΤΕΠΑΚ, Τμήμα Πολιτικών Μηχ. / Τοπογράφων Μηχ. και Μηχ. Γεωπληροφορικής ΤΕΠΑΚ, Τμήμα Πολιτικών Μηχ. / Τοπογράφων Μηχ. και Μηχ. Γεωπληροφορικής Μάθημα 6ου Εξαμήνου: Δορυφορική Γεωδαισία (Ακαδ. Έτος 211-12) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ... ΕΞΑΜΗΝΟ... Άσκηση ετοιμότητας για το Ενδιάμεσο Διαγώνισμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Εκφράζω προς όλους τις θερμές ευχαριστίες μου για την συνεργασία και την βοήθειά τους στην προετοιμασία του τεύχους αυτού.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Εκφράζω προς όλους τις θερμές ευχαριστίες μου για την συνεργασία και την βοήθειά τους στην προετοιμασία του τεύχους αυτού. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το τεύχος αυτό περιέχει τα βασικά στοιχεία της Γεωδαιτικής Αστρονομίας (Geodetic Astronomy) που είναι αναγκαία στους φοιτητές της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του Ε.Μ.Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιακήενέργεια. Ηλιακή γεωµετρία. Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης. ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης

Ηλιακήενέργεια. Ηλιακή γεωµετρία. Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης. ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης Ηλιακήενέργεια Ηλιακή γεωµετρία Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης Ηλιακήγεωµετρία Ηλιακήγεωµετρία Η Ηλιακή Γεωµετρία αναφέρεται στη µελέτη της θέσης του ήλιου σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 2015 ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 2015 ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 2015 ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ Οριζόντια βολή: Είναι η κίνηση (παραβολική τροχιά) που κάνει ένα σώμα το οποίο βάλλεται με οριζόντια ταχύτητα U 0 μέσα στο πεδίο βαρύτητας

Διαβάστε περισσότερα

Τα σώματα τα έχουμε αντιμετωπίσει μέχρι τώρα σαν υλικά σημεία. Το υλικό σημείο δεν έχει διαστάσεις. Έχει μόνο μάζα.

Τα σώματα τα έχουμε αντιμετωπίσει μέχρι τώρα σαν υλικά σημεία. Το υλικό σημείο δεν έχει διαστάσεις. Έχει μόνο μάζα. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΕΡΕΟΎ ΣΏΜΑΤΟΣ Τα σώματα τα έχουμε αντιμετωπίσει μέχρι τώρα σαν υλικά σημεία. Το υλικό σημείο δεν έχει διαστάσεις. Έχει μόνο μάζα. Ένα υλικό σημείο μπορεί να κάνει μόνο μεταφορική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ.Π. Γ Λυκείου / Το Φως 1. Η υπεριώδης ακτινοβολία : a) δεν προκαλεί αμαύρωση της φωτογραφικής πλάκας. b) είναι ορατή. c) χρησιμοποιείται για την αποστείρωση ιατρικών εργαλείων. d) έχει μήκος κύματος

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Λυκείου 22 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2017

Ερωτήσεις Λυκείου 22 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2017 ΠΡΟΣΟΧΗ: Δεν θα συμπληρώσετε τίποτα πάνω σε αυτό το έγγραφο, ούτε θα το αποστείλετε ηλεκτρονικά (μέσω e-mail). Απλά το αναρτήσαμε για την δική σας διευκόλυνση. Μόλις βρείτε τις απαντήσεις που γνωρίζετε,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ 7 ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣIΚΗΣ ΑΠΘ

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ 7 ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣIΚΗΣ ΑΠΘ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗ 7 ο ΕΞΑΜΗΝΟ 2016-2017 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣIΚΗΣ ΑΠΘ 1ο Σ Ε Τ Α Σ Κ Η Σ Ε Ω Ν 1. Να κατασκευαστεί η ουράνια σφαίρα για έναν παρατηρητή που βρίσκεται σε γεωγραφικό πλάτος 25º και να τοποθετηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ιάθλαση µέσω πρίσµατος Φασµατοσκοπικά χαρακτηριστικά πρίσµατος

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ιάθλαση µέσω πρίσµατος Φασµατοσκοπικά χαρακτηριστικά πρίσµατος Ο1 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ιάθλαση µέσω πρίσµατος Φασµατοσκοπικά χαρακτηριστικά πρίσµατος 1. Εισαγωγή Όταν δέσµη λευκού φωτός προσπέσει σε ένα πρίσµα τότε κάθε µήκος κύµατος διαθλάται σύµφωνα µε τον αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ Η κίνηση των πλανητών είναι το αποτέλεσμα της σύνθεσης 2 κινήσεων: μίας περιστροφής γύρω από τον Ήλιο, η περίοδος της οποίας μας δίνει το έτος κάθε πλανήτη, και πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Σ 1 γράφεται ως. διάνυσµα στο Σ 2 γράφεται ως. Σ 2 y Σ 1

Σ 1 γράφεται ως. διάνυσµα στο Σ 2 γράφεται ως. Σ 2 y Σ 1 Στη συνέχεια θεωρούµε ένα τυχαίο διάνυσµα Σ 1 γράφεται ως, το οποίο στο σύστηµα Το ίδιο διάνυσµα µπορεί να γραφεί στο Σ 1 ως ένας άλλος συνδυασµός τριών γραµµικώς ανεξαρτήτων διανυσµάτων (τα οποία αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος Hohmann αλλαγής τροχιάς δορυφόρου και σχεδιασμός διαπλανητικών τροχιών

Μέθοδος Hohmann αλλαγής τροχιάς δορυφόρου και σχεδιασμός διαπλανητικών τροχιών Μέθοδος Hohmann αλλαγής τροχιάς δορυφόρου και σχεδιασμός διαπλανητικών τροχιών Διονύσης Στεφανάτος Ειδικός Επιστήμονας, Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων 1. Εισαγωγή Σε αυτήν την ενότητα παρουσιάζουμε μια απλή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ. ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ. ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004 Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου Θέµα 1 (25 µονάδες) Ένα εκκρεµές µήκους l κρέµεται έτσι ώστε η σηµειακή µάζα να βρίσκεται ακριβώς

Διαβάστε περισσότερα

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 1.- Από τα πρώτα σχολικά µας χρόνια µαθαίνουµε για το πλανητικό µας σύστηµα. Α) Ποιος είναι ο πρώτος και

Διαβάστε περισσότερα

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ»

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ» Θέμα 1 ο (Σύντομης ανάπτυξης): 18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ» Θέματα του Γυμνασίου (Α) Ποιοι πλανήτες ονομάζονται Δίιοι; (Β) Αναφέρατε και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ

ΓΡΑΠΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ/ ΣΤΕΦ 19//013 ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΓΡΑΠΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΤΗΣ: ΒΑΡΣΑΜΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΩΡΕΣ ΑΣΚΗΣΗ 1 υ (m/s) Σώμα μάζας m = 1Kg κινείται σε ευθύγραμμη τροχιά

Διαβάστε περισσότερα

Data Analysis Examination

Data Analysis Examination Data Analysis Examination Page 1 of (D1) Διπλός Πάλσαρ Κάνοντας συστηµατικές έρευνες τις τελευταίες δεκαετίες, οι αστρονόµοι κατάφεραν να εντοπίσουν ένα µεγάλο πλήθος από πάλσαρς µε περίοδο περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ Οι αποστάσεις στο γνωστό σύμπαν είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Δε μετριούνται σε μέτρα ή χιλιόμετρα.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αστρονομία

Εισαγωγή στην Αστρονομία Παπαδόπουλος Μιλτιάδης ΑΕΜ: 13134 Εξάμηνο: 7 ο Ασκήσεις: 12-1 Εισαγωγή στην Αστρονομία 1. Ο αστέρας Βέγας στον αστερισμό της Λύρας έχει απόκλιση δ=+38 ο 47. α) Σχεδιάστε την φαινόμενη τροχιά του Βέγα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ;

ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ; ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ; Α) Ακτίνα αστέρων (Όγκος). Στον Ήλιο, και τον Betelgeuse, μπορούμε να μετρήσουμε απευθείας τη γωνιακή διαμέτρο, α, των αστεριών. Αν γνωρίζουμε αυτή τη γωνία, τότε: R ( ακτίνα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 ο : Φύση και

Κεφάλαιο 6 ο : Φύση και Κεφάλαιο 6 ο : Φύση και Διάδοση του Φωτός Φυσική Γ Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Η εξέλιξη ξ των αντιλήψεων για την όραση Ορισμένοι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ερμήνευαν την

Διαβάστε περισσότερα

dv = dx dy dz = r 2 sin θ dr dθ dϕ = r 2 dω

dv = dx dy dz = r 2 sin θ dr dθ dϕ = r 2 dω Παράρτημα Αʹ Στοιχεία αστρονομίας θέσης - πηγές δεδομένων Αʹ.1 Εισαγωγή Απαραίτητη προϋπόθεση για να αξιοποιηθούν όλα όσα αναπτύξαμε στο κυρίως βιβλίο είναι να γνωρίζουμε τη θέση στον ουρανό του αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Β Α Λ Α Τ Σ Ο Σ. 4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1. Γιώργος Βαλατσός Φυσικός Msc

Γ. Β Α Λ Α Τ Σ Ο Σ. 4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1. Γιώργος Βαλατσός Φυσικός Msc 4ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΜΙΑΣ 1 1. Πότε τα σώματα θεωρούνται υλικά σημεία; Αναφέρεται παραδείγματα. Στη φυσική πολλές φορές είναι απαραίτητο να μελετήσουμε τα σώματα χωρίς να λάβουμε υπόψη τις διαστάσεις τους. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ. Ανάκλαση. Κάτοπτρα. Διάθλαση. Ολική ανάκλαση. Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου. Μετατόπιση ακτίνας. Πρίσματα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ. Ανάκλαση. Κάτοπτρα. Διάθλαση. Ολική ανάκλαση. Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου. Μετατόπιση ακτίνας. Πρίσματα ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ Ανάκλαση Κάτοπτρα Διάθλαση Ολική ανάκλαση Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου Μετατόπιση ακτίνας Πρίσματα ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ - Ανάκλαση Επιστροφή σε «γεωμετρική οπτική» Ανάκλαση φωτός ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5: Ηλιακή γεωμετρία και ακτινοβολία Εισαγωγή

Κεφάλαιο 5: Ηλιακή γεωμετρία και ακτινοβολία Εισαγωγή Κεφάλαιο 5: 5.1. Εισαγωγή Η ηλιακή γεωμετρία περιγράφει τη σχετική κίνηση γης και ήλιου και αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα που υπεισέρχεται στον ενεργειακό ισολογισμό κτηρίων. Ανάλογα με τη γεωμετρία

Διαβάστε περισσότερα

1 f. d F D x m a D x m D x dt. 2 t. Όλες οι αποδείξεις στην Φυσική Κατεύθυνσης Γ Λυκείου. Αποδείξεις. d t dt dt dt. 1. Απόδειξη της σχέσης.

1 f. d F D x m a D x m D x dt. 2 t. Όλες οι αποδείξεις στην Φυσική Κατεύθυνσης Γ Λυκείου. Αποδείξεις. d t dt dt dt. 1. Απόδειξη της σχέσης. Αποδείξεις. Απόδειξη της σχέσης N t T N t T. Απόδειξη της σχέσης t t T T 3. Απόδειξη της σχέσης t Ικανή και αναγκαία συνθήκη για την Α.Α.Τ. είναι : d F D ma D m D Η εξίσωση αυτή είναι μια Ομογενής Διαφορική

Διαβάστε περισσότερα

5 η Εβδομάδα Έργο και κινητική ενέργεια. Ομαλή κυκλική κίνηση Έργο δύναμης Κινητική ενέργεια Θεώρημα έργου ενέργειας

5 η Εβδομάδα Έργο και κινητική ενέργεια. Ομαλή κυκλική κίνηση Έργο δύναμης Κινητική ενέργεια Θεώρημα έργου ενέργειας 5 η Εβδομάδα Έργο και κινητική ενέργεια Ομαλή κυκλική κίνηση Έργο δύναμης Κινητική ενέργεια Θεώρημα έργου ενέργειας Ομαλή κυκλική κίνηση Κίνηση σωματίου σε κύκλο με ταχύτητα σταθερού μέτρου. Επιτάχυνση

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Σε κύκλωμα LC που εκτελεί αμείωτες ηλεκτρικές ταλαντώσεις η ολική ενέργεια είναι α. ανάλογη του φορτίου του πυκνωτή

Α3. Σε κύκλωμα LC που εκτελεί αμείωτες ηλεκτρικές ταλαντώσεις η ολική ενέργεια είναι α. ανάλογη του φορτίου του πυκνωτή ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΛΑ Β) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΜΑΪΟΥ 202 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) ΘΕΜΑ Α Στις ημιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΕΣΙΑΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΕ ΔΥΟ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΚΑΡΤΕΣΙΑΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΕ ΔΥΟ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΡΤΕΣΙΑΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΕ ΔΥΟ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Δυο κάθετοι μεταξύ τους προσανατολισμένοι και βαθμονομημένοι άξονες A Α Έστω σημείο Α στο επίπεδο Η θέση του προσδιορίζεται από τις προβολές στους άξονες A, A 0 A Η

Διαβάστε περισσότερα

sin 2 n = sin A 2 sin 2 2 n = sin A = sin = cos

sin 2 n = sin A 2 sin 2 2 n = sin A = sin = cos 1 Σκοπός Βαθμός 9.5. Ηθελε να γραψω καλύτερα το 9 ερωτημα. Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι η μελέτη της ανάκλασης, διάθλασης και πόλωσης του φωτός. Προσδιορίζουμε επίσης τον δείκτη διάθλασης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΚΑΙ ΟΜΑΛΗ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΚΑΙ ΟΜΑΛΗ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΚΑΙ ΟΜΑΛΗ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ Επώνυμο: Όνομα: Τμήμα: Αγρίνιο 10-11-013 ΘΕΜΑ 1 ο Α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε καθεμία από τις επόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητα 7. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητα 7. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητα 7 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητα 7: Η κίνηση των αέριων μαζών Οι δυνάμεις που ρυθμίζουν την κίνηση των αέριων μαζών (δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Η γωνία υπό την οποία φαίνονται από κάποιον παρατηρητή δύο αστέρες ονοµάζεται

Η γωνία υπό την οποία φαίνονται από κάποιον παρατηρητή δύο αστέρες ονοµάζεται ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΧΡΟΝΟΣ 2.1 Ουράνια σφαίρα-βασικοί ορισµοί Για να ορίσουµε τις θέσεις των αστέρων, τους θεωρούµε να προβάλλονται σαν σηµεία στην εσωτερική επιφάνεια µιας σφαίρας µε αυθαίρετη

Διαβάστε περισσότερα

2 Η ΠΡΟΟΔΟΣ. Ενδεικτικές λύσεις κάποιων προβλημάτων. Τα νούμερα στις ασκήσεις είναι ΤΥΧΑΙΑ και ΟΧΙ αυτά της εξέταση

2 Η ΠΡΟΟΔΟΣ. Ενδεικτικές λύσεις κάποιων προβλημάτων. Τα νούμερα στις ασκήσεις είναι ΤΥΧΑΙΑ και ΟΧΙ αυτά της εξέταση 2 Η ΠΡΟΟΔΟΣ Ενδεικτικές λύσεις κάποιων προβλημάτων Τα νούμερα στις ασκήσεις είναι ΤΥΧΑΙΑ και ΟΧΙ αυτά της εξέταση Ένας τροχός εκκινεί από την ηρεμία και επιταχύνει με γωνιακή ταχύτητα που δίνεται από την,

Διαβάστε περισσότερα

1 Ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

1 Ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Στις ημιτελείς προτάσεις - 4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία τη συμπληρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική για Μηχανικούς

Φυσική για Μηχανικούς Φυσική για Μηχανικούς Μηχανική Εικόνα: Isaac Newton: Θεωρείται πατέρας της Κλασικής Φυσικής, καθώς ξεκινώντας από τις παρατηρήσεις του Γαλιλαίου αλλά και τους νόμους του Κέπλερ για την κίνηση των πλανητών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 3 η. Παράδοση Οι ασκήσεις είναι βαθμολογικά ισοδύναμες

ΕΡΓΑΣΙΑ 3 η. Παράδοση Οι ασκήσεις είναι βαθμολογικά ισοδύναμες ΕΡΓΑΣΙΑ 3 η Παράδοση 9--9 Οι ασκήσεις είναι βαθμολογικά ισοδύναμες Άσκηση 1 A) Δυο τραίνα ταξιδεύουν στην ίδια σιδηροτροχιά το ένα πίσω από το άλλο. Το πρώτο τραίνο κινείται με ταχύτητα 1 m s. Το δεύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητα 7. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητα 7. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητα 7 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητα 7: Η κίνηση των αέριων μαζών Οι δυνάμεις που ρυθμίζουν την κίνηση των αέριων μαζών (δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα για τις εξετάσεις 2011

Προτεινόμενα θέματα για τις εξετάσεις 2011 Προτεινόμενα θέματα για τις εξετάσεις 011 Τάξη: Γ Γενικού Λυκείου Μάθημα: Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης ΘΕΜΑ Α Α1-A4 Να επιλέξετε τη σωστή από τις απαντήσεις Α1. Ένα σώμα μάζας είναι στερεωμένο

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική για Μηχανικούς

Φυσική για Μηχανικούς Φυσική για Μηχανικούς Μηχανική Εικόνα: Isaac Newton: Θεωρείται πατέρας της Κλασικής Φυσικής, καθώς ξεκινώντας από τις παρατηρήσεις του Γαλιλαίου αλλά και τους νόμους του Κέπλερ για την κίνηση των πλανητών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Ι. ΤΜΗΜΑ Α Ε. Στυλιάρης

ΦΥΣΙΚΗ Ι. ΤΜΗΜΑ Α Ε. Στυλιάρης (Με ιδέες και υλικό από ΦΥΣΙΚΗ Ι ΤΜΗΜΑ Α Ε. Στυλιάρης από παλαιότερες διαφάνειες του κ. Καραμπαρμπούνη) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟN ΑΘΗΝΩΝ,, 5 6 6 ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ Μέση και Στιγμιαία Ταχύτητα Επιτάχυνση Διαφορικές

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Φυσικής Α Λυκείου 9/11/2014

Διαγώνισμα Φυσικής Α Λυκείου 9/11/2014 1 Διαγώνισμα Φυσικής Α Λυκείου 9/11/2014 Ζήτημα 1 o Α) Να επιλέξτε την σωστή απάντηση 1) Η μετατόπιση ενός κινητού που κινείται ευθύγραμμα σε άξονα Χ ΟΧ είναι ίση με μηδέν : Αυτό σημαίνει ότι: α) η αρχική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/01/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΑΡΧΩΝ ΜΑΡΚΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/01/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΑΡΧΩΝ ΜΑΡΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/01/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΑΡΧΩΝ ΜΑΡΚΟΣ ΘΕΜΑ Α Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α4

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΗ 3. Νίκος Κανδεράκης

ΔΥΝΑΜΙΚΗ 3. Νίκος Κανδεράκης ΔΥΝΑΜΙΚΗ 3 Νίκος Κανδεράκης Νόμος της βαρύτητας ή της παγκόσμιας έλξης Δύο σώματα αλληλεπιδρούν με βαρυτικές δυνάμεις Η δύναμη στο καθένα από αυτά: Είναι ανάλογη με τη μάζα του m Είναι ανάλογη με τη μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ Ερωτήσεις 1. Στην ομαλή κυκλική κίνηση, α. Το μέτρο της ταχύτητας διατηρείται σταθερό. β. Η ταχύτητα διατηρείται σταθερή. γ. Το διάνυσμα της ταχύτητας υ έχει την

Διαβάστε περισσότερα

Αστρονομία. Ενότητα # 1: Ουράνια Σφαίρα Συστήματα Συντεταγμένων. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αστρονομία. Ενότητα # 1: Ουράνια Σφαίρα Συστήματα Συντεταγμένων. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αστρονομία Ενότητα # 1: Ουράνια Σφαίρα Συστήματα Συντεταγμένων Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής Αριστοτέιο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι είναι η Κινηματική; Ποια κίνηση ονομάζεται ευθύγραμμη;

1. Τι είναι η Κινηματική; Ποια κίνηση ονομάζεται ευθύγραμμη; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Τι είναι η Κινηματική; Ποια κίνηση ονομάζεται ευθύγραμμη; Κινηματική είναι ο κλάδος της Φυσικής που έχει ως αντικείμενο τη μελέτη της κίνησης. Στην Κινηματική

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητισμός. Μαγνητικό πεδίο. Νίκος Ν. Αρπατζάνης

Ηλεκτρομαγνητισμός. Μαγνητικό πεδίο. Νίκος Ν. Αρπατζάνης Ηλεκτρομαγνητισμός Μαγνητικό πεδίο Νίκος Ν. Αρπατζάνης Μαγνητικοί πόλοι Κάθε μαγνήτης, ανεξάρτητα από το σχήμα του, έχει δύο πόλους. Τον βόρειο πόλο (Β) και τον νότιο πόλο (Ν). Μεταξύ των πόλων αναπτύσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Καμπυλόγραμμες Κινήσεις Επιμέλεια: Αγκανάκης Α. Παναγιώτης, Φυσικός http://phyiccore.wordpre.com/ Βασικές Έννοιες Μέχρι στιγμής έχουμε μάθει να μελετάμε απλές κινήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Θέση και Προσανατολισμός

Θέση και Προσανατολισμός Κεφάλαιο 2 Θέση και Προσανατολισμός 2-1 Εισαγωγή Προκειμένου να μπορεί ένα ρομπότ να εκτελέσει κάποιο έργο, πρέπει να διαθέτει τρόπο να περιγράφει τα εξής: Τη θέση και προσανατολισμό του τελικού στοιχείου

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Κίνηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κίνηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Τι είναι η Κινηματική; Ποια κίνηση ονομάζεται ευθύγραμμη; Κινηματική είναι ο κλάδος της Φυσικής που έχει ως αντικείμενο τη μελέτη της κίνησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ Χαρτογραφία Ι 1 Το σχήμα και το μέγεθος της Γης [Ι] Σφαιρική Γη Πυθαγόρεια & Αριστοτέλεια αντίληψη παρατηρήσεις φυσικών φαινομένων Ομαλότητα γεωμετρικού σχήματος (Διάμετρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΛΗ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΥΛΙΚΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ

ΟΜΑΛΗ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΥΛΙΚΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ ΟΜΑΛΗ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΥΛΙΚΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ Οι δακτύλιοι του Κρόνου είναι ένα σύστημα πλανητικών δακτυλίων γύρω από αυτόν. Αποτελούνται από αμέτρητα σωματίδια των οποίων το μέγεθος κυμαίνεται από μm μέχρι m, με

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενο διαγώνισμα Φυσικής Α Λυκείου

Προτεινόμενο διαγώνισμα Φυσικής Α Λυκείου Προτεινόμενο διαγώνισμα Φυσικής Α Λυκείου Θέμα 1 ο Σε κάθε μια από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 να επιλέξετε τη μια σωστή απάντηση: 1. Όταν ένα σώμα ισορροπεί τότε: i. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητάς του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 2 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΜΑΛΗ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 2 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΜΑΛΗ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 2 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΜΑΛΗ ΚΥΚΛΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ 1. Σώμα μάζας m=15/π Kg εκτελεί ομαλή κυκλική κίνηση ακτίνας R=20/π m με φορά αντίθετη απ τους δείκτες του ρολογιού. Αν το σώμα

Διαβάστε περισσότερα

Να το πάρει το ποτάµι;

Να το πάρει το ποτάµι; Να το πάρει το ποτάµι; Είναι η σκιά ενός σώµατος που το φωτίζει ο Ήλιος. Όπως η σκιά του γνώµονα ενός ηλιακού ρολογιού που µε το αργό πέρασµά της πάνω απ τα σηµάδια των ωρών και µε το ύφος µιας άλλης εποχής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ - ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ - ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ - ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ 1 2 Ισχύς που «καταναλώνει» μια ηλεκτρική_συσκευή Pηλ = V. I Ισχύς που Προσφέρεται σε αντιστάτη Χαρακτηριστικά κανονικής λειτουργίας ηλεκτρικής συσκευής Περιοδική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΑΛΑΤΣΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ Msc

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΑΛΑΤΣΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ Msc ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Να συμπληρώσετε τα κενά στις επόμενες προτάσεις: α. Το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο πραγματοποιείται μία πλήρης ταλάντωση ονομάζεται.. και το πηλίκο του αριθμού των ταλαντώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Τροχιάς (2)

Διαταραχές Τροχιάς (2) Διαταραχές Τροχιάς (2) Μάθημα 6 ο Βαρυτικές διαταραχές δυναμικό πεπλατυσμένου σώματος Επίδραση τρίτου σώματος (α) γραμμική αέναη κίνηση (β) κίνηση σε συντονισμό Μη βαρυτικές διαταραχές Μεταβολές του μεγάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΚΥΜΑΤΑ (Κύματα στην Επιφάνεια Υγρού Θαλάσσια Κύματα)

ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΚΥΜΑΤΑ (Κύματα στην Επιφάνεια Υγρού Θαλάσσια Κύματα) ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΚΥΜΑΤΑ (Κύματα στην Επιφάνεια Υγρού Θαλάσσια Κύματα) Εκτός από τα εγκάρσια και τα διαμήκη κύματα υπάρχουν και τα επιφανειακά κύματα τα οποία συνδυάζουν τα χαρακτηριστικά των δυο προαναφερθέντων

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Συντεταγμένες στο Επίπεδο

1.2 Συντεταγμένες στο Επίπεδο 1 Συντεταγμένες στο Επίπεδο Τι εννοούμε με την έννοια άξονας; ΑΠΑΝΤΗΣΗ Πάνω σε μια ευθεία επιλέγουμε δύο σημεία και Ι έτσι ώστε το διάνυσμα OI να έχει μέτρο 1 και να βρίσκεται στην ημιευθεία O Λέμε τότε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ 18/11/2011 ΚΕΦ. 9

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ 18/11/2011 ΚΕΦ. 9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ 18/11/011 ΚΕΦ. 9 1 ΓΩΝΙΑΚΗ ΚΙΝΗΣΗ: ΟΡΙΣΜΟΙ Περιστροφική κινηματική: περιγράφει την περιστροφική κίνηση. Στερεό Σώμα: Ιδανικό μοντέλο σώματος που έχει τελείως ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Κίνηση σε 2 και 3 Διαστάσεις

Κεφάλαιο 3 Κίνηση σε 2 και 3 Διαστάσεις Κεφάλαιο 3 Κίνηση σε και 3 Διαστάσεις Κίνηση υλικού σημείου στο επίπεδο ( -D) και στο χώρο (3 -D). Ορισμός διανυσμάτων για την μελέτη της -D 3-D κίνησης: Θέση, Μετατόπιση Μέση και στιγμιαία ταχύτητα Μέση

Διαβάστε περισσότερα