Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή"

Transcript

1 Περιοδοντολογία ΣTOMA 2010; 38 : Bιβλιογραφική ανασκόπηση Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή Δ. ΞΥΓΚΑΣ-ΕΥΘΥΜΙΟΥ 1, Ε. ΓΕΩΡΓΙΟΥ 2, Α. ΜΑΜΑΛΗΣ 3, Σ. ΣΙΛΒΕΣΤΡΟΣ 4 Supportive periodontal therapy as a part of the maintenance phase and management of dental patient D. XYGAS-EFTHIMIOU 1,E.GEORGIOU 2, A. MAMALIS 3,S.SILVESTROS 4 Περίληψη Η θεραπευτική αντιμετώπιση της περιοδοντίτιδας αποτελείται από τη φάση της ενεργού θεραπείας και τη φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος. Η πρώτη περιλαμβάνει τη φάση ελέγχου της φλεγμονής, τη φάση αποκατάστασης των βλαβών και τη φάση αποκατάστασης του φραγμού (ή φάση λειτουργικής αποκατάστασης). Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος ξεκινά από την ημέρα που θα τελειώσει η φάση της ενεργού θεραπείας. Είναι το εξατομικευμένο χρονικά διάστημα επανάκλησης-επανεξέτασης, κατά το οποίο γίνεται αξιολόγηση της κατάστασης των περιοδοντικών ιστών και των προσθετικών αποκαταστάσεων. Γίνεται απομάκρυνση του τοπικού αιτιολογικού παράγοντα και υποστηρικτική θεραπεία στις τυχόν υποτροπιάζουσες περιοχές. Η συχνότητα της επανάκλησης καθορίζεται από διάφορους παράγοντες, οι σημαντικότεροι των οποίων είναι η βαρύτητα της αρχικής νόσου, ο αριθμός των υπολειπόμενων θυλάκων και των απολεσθέντων δοντιών, η αποτελεσματικότητα της στοματικής υγιεινής, η αιμορραγία στην ανίχνευση, ο λόγος οστικής απώλειας προς ηλικία, η «γενική υγεία» του ασθενούς, αλλά και κάποιες συνήθειες, όπως το κάπνισμα. Τυχόν παρέκκλιση από το σύστημα επανάκλησης συνεπάγεται αυξημένη πιθανότητα υποτροπών, η αντιμετώπιση των οποίων άλλοτε γίνεται εντοπισμένα, άλλοτε πάλι εντάσσεται στα πλαίσια επαναθεραπείας. Μια γενικευμένα βεβαρημένη κατάσταση κάνει το έργο του οδοντιάτρου δυσκολότερο και ταλαιπωρεί τον ασθενή, ενώη σπατάλη χρόνου και χρήματος προκαλεί μια γενικότερη δυσαρέσκεια. Σκοπός αυτής της εργασίας είναι να δοθεί έμφαση στη σημαντικότητα της φάσης διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος και στην ανάγκη ενός εξατομικευμένου προγράμματος επανάκλησης για τον κάθε ασθενή. Θα παρουσιαστούν επίσης αντίστοιχα κλινικά περιστατικά ενδεικτικά των προβλημάτων που προκύπτουν από την υποτροπή της περιοδοντικής νόσου. ΛEΞEIΣ KΛEIΔIA: Διάστημα επανάκλησης/επανεξέτασης, Υποστηρικτική θεραπεία, Υποτροπή της περιοδοντικής νόσου, Φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος Στάλθηκε στις Εγκρίθηκε στις Οδοντίατρος 2 Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος 3 Βιοχημικός- Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος 4 Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Summary The treatment of periodontitis consists of the cause-related therapeutic phase (initial periodontal therapy), the corrective phase (additional therapy) and the maintenance phase (supportive periodontal therapy). The cause-related therapeutic phase aims at the infection control and the corrective phase involves (if necessary) periodontal surgical procedures. The supportive periodontal therapy begins immediately after the end of the initial treatment (when there is no need for additional therapy) or after the end of the corrective phase. It is based on an individualized recall frequency and includes an update of the medical and dental histories, extraoral and intraoral soft tissue reexamination, periodontal and dental reevaluation. The dentist may remind oral hygiene instructions if it seems necessary and then remove the new-borne plaque and calculus. The reinfected sites are also retreated. The frequency of recalls is determined after the simultaneous evaluation of various factors. The most important of these factors are the percentage of bleeding on probing, the prevalence of residual pockets, the loss of teeth from a total of 28 teeth, the loss of periodontal support in relation to the patientʼs age, the general health of the patient and certain environmental factors, such as smoking. Negligence to follow the recall program leads to high periodontal risk for disease recurrence. Retreatment may be needed in a single failing site or even in the whole mouth when the recurrence is generalized. Such a severe, generalized breakdown makes dentistʼs work more difficult annoys the patient, as well as the waste of time and money creates feelings of discontent and dissatisfaction. The aim of this study is to emphasize the significance of supportive periodontal therapy and the need for an individualized recall program for each patient, depending on his own periodontal risk for disease recurrence. Also a case report is presented to indicate the sequences of negligence to follow the recall program. KEY WORDS: Maintenance phase, Periodontal disease recurrence, Periodontal treatment, Retreatment, Supportive periodontal therapy Received on 15 th Oct., Accepted on 15 h Oct., Dentist 2 Periodontologist 3 Periodontologist 4 Assistant professor, National and Kapodistrian University of Athens

2 30 Ξύγκας-Eυθυμίου και συν Εισαγωγή Η θεραπευτική αντιμετώπιση της περιοδοντίτιδας αποτελείται από τη φάση της ενεργού θεραπείας και τη φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος. Η πρώτη περιλαμβάνει τη φάση ελέγχου της φλεγμονής, τη φάση αποκατάστασης των βλαβών και τη φάση αποκατάστασης του φραγμού (ή φάση λειτουργικής αποκατάστασης) 1. Η φάση διατήρησης του θεραπευτι-κού αποτελέσματος ξεκινά από την ημέρα που θα τελειώσει η φάση της ενεργού θεραπείας. Είναι το εξατομικευμένο χρονικά διάστημα επανάκλησης-επανεξέτασης, που ποικίλλει κατά μέσο όρο από 3-6 μήνες, κατά το οποίο γίνεται ανανέωση του ιατρικού και οδοντιατρικού ιστορικού, εξωστοματική και ενδοστοματική εξέταση των μαλακών ιστών, αξιολόγηση της κατάστασης των περιοδοντικών ιστών και του οδοντικού φραγμού. Υπενθυμίζονται οι οδηγίες στοματικής υγιεινής, εάν και εφόσον κρίνεται απαραίτητο, και γίνεται απομάκρυνση του τοπικού αιτιολογικού παράγοντα, καθώς και υποστηρικτική θεραπεία στις τυχόν υποτροπιάζουσες περιοχές 2. Οι στόχοι της φάσης διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος, λοιπόν, είναι να εμποδίσει ή τουλάχιστον να περιορίσει στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό την υποτροπή των νόσων του περιοδοντίου και κατʼ επέκταση την απώλεια δοντιών. Σε ασθενείς στους οποίους είχε γίνει θεραπεία ουλίτιδας, περιοδοντίτιδας και τοποθέτηση προσθετικών αποκαταστάσεων ή εμφυτευμάτων ελέγχεται η ύπαρξη φλεγμονής, όπως και η ύπαρξη οποιωνδήποτε οδοντικών και λειτουργικών προβλημάτων, τα οποία αντιμετωπίζονται 2. Η επιλογή της κατάλληλης συχνότητας επανάκλησης για κάθε ασθενή είναι ένα ζήτημα καθοριστικό για την επίτευξη των παραπάνω στόχων. Συγχρόνως όμως είναι και αρκετά πολύπλοκο, αφού εμπλέκονται πολλαπλές μεταβλητές που πρέπει να αξιολογηθούν ταυτόχρονα, αλλιώς εύκολα ο κίνδυνος για υποτροπή θα μπορούσε να υποεκτιμηθεί και να εφαρμοστεί τελικά υποθεραπεία ή να υπερεκτιμηθεί και να εφαρμοστεί αντίστοιχα υπερθεραπεία 3. Οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν τη συχνότητα επανάκλησης θεωρούνται: το ποσοστό της αιμορραγίας στην ανίχνευση (ΑΣΑ%) 4 7, η παραμονή υπολειμματικών θυλάκων άνω των 4 mm (ΥΘ 5 mm) 7 9, ο αριθμός των απολεσθέντων δοντιών από το σύνολο 28 δοντιών (ΑΔ) 10,11, ο λόγος απώλειας οστικής στήριξης προς ηλικία (ΑΟ/Η) 12 14,η«γενικήυγεία»(ΓΥ) 15 18,αλλάκαι κάποιοι περιβαλλοντικοί παράγοντες-συνήθειες, όπως το κάπνισμα (ΠΠ) 15,17,19,20. Για τη διευκόλυνση του καθορισμού του επιπέδου επικινδυνότητας για υποτροπή της περιοδοντικής νόσου και κατʼ επέκταση του προσδιορισμού της εξατομικευμένης συχνότητας επανάκλησης οι Lang και συν. (2003) κατασκεύασαν ένα λειτουργικό εξαγωνικό διάγραμμα μορφής ιστού αράχνης, του οποίου κάθε γωνία καταλαμβάνεται από ένα παράγοντα καθοριστικό για τη Εικόνα 1: Το λειτουργικό διάγραμμα των Lang και Tonetti (2008) για τον προσδιορισμό της εξατομικευμένης συχνότητας επανάκλησης των ασθενών (Μετασχεδίαση από Lang και Tonetti, 2003). συχνότητα επανάκλησης (Εικ. 1) 21. Κάθε παράγοντας έχει το δικό του όριο για μικρό, μέτριο και μεγάλο επίπεδο επικινδυνότητας για υποτροπή της νόσου. Το συνολικό εμβαδό στο διάγραμμα που κατασκευάζεται καθορίζει και τον αντίστοιχο βαθμό επικινδυνότητας. Αναλύοντας την επίπτωση του κάθε παράγοντα ξεχωριστά θα λέγαμε πως: 1ος παράγοντας: ποσοστό της αιμορραγίας στην ανίχνευση Είναι ο πιο σημαντικός κλινικός δείκτης ύπαρξης φλεγμονής στο περιοδόντιο 5. Επηρεάζεται από το επίπεδο στοματικής υγιεινής του ασθενούς και την ανοσολογική απόκρισή του στον παραμένοντα μικροβιακό πληθυσμό 4. Ο κρίσιμος ρόλος της οδοντικής μικροβιακής πλάκας είναι προφανής, αφού αυτή είναι ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας των περιοδοντικών νόσων 22,23. Κλινικά θεωρείται ότι ποσοστό 20-40% στον δείκτη πλάκας είναι συμβατό με την υγεία, ανάλογα πάντα και με την ανοσολογική απόκριση του ασθενούς 4,24. Τελικά, ασθενείς χαμηλού επιπέδου επικινδυνότητας για υποτροπή της νόσου θεωρούνται αυτοί που παρουσιάζουν ποσοστό της αιμορραγίας στην ανίχνευση μικρότερο του 10% (<10%) 25, ενώυψηλού κινδύνου αυτοί που παρουσιάζουν μεγαλύτερο του 25% (>25%) 8,9. Αντίστοιχα στο λειτουργικό διάγραμμα ως κρίσιμα και σημαντικά ποσοστά αιμορραγίας στην ανίχνευση σημειώνονται τα: 4,9,16,25,36 και 50% (Εικ. 1). 2ος παράγοντας: παραμονή υπολειμματικών θυλάκων άνω των 4mm Συνιστούν περιοχές με βάθος θυλάκου >4 mm μετά την ολοκλήρωση της ενεργού φάσης της περιοδοντικής θεραπείας, στις οποίες ο ασθενής δεν μπορεί να

3 Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή 31 απομακρύνει την οδοντική μικροβιακή πλάκα, ανεξάρτητα από την ικανότητά του να εφαρμόζει στοματική υγιεινή. Η ύπαρξή τους δε σημαίνει απαραίτητα αυξημένο κίνδυνο για υποτροπή ή επιδείνωση της νόσου. Αξιολογούνται πάντα μαζί με την αιμορραγία στην ανίχνευση. Έτσι, θύλακος άνω των 4 mm που αιμορραγεί κατά την ανίχνευση υποδεικνύει ύπαρξη ενεργού φλεγμονής και χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση. Όσοι υπολειμματικοί θύλακοι δεν αιμορραγούν και τους παρέχεται οδοντιατρική φροντίδα στο κατάλληλο διάστημα επανάκλησης, πιθανότατα θα παραμείνουν ανενεργοί ως προς τη φλεγμονή χωρίς περαιτέρω επιδείνωση στο βάθος τους 26. Επομένως, ως χαμηλός κίνδυνος για υποτροπή της νόσου θεωρείται η ύπαρξη ενός θυλάκου που δεν αιμορραγεί ανά τεταρτημόριο. Η ύπαρξη πάνω από 8 στον αριθμό υπολειμματικών θυλάκων βάθους άνω των 4 mm που αιμορραγούν στην ανίχνευση θεωρείται ότι αυξάνουν την επικινδυνότητα για υποτροπή της νόσου 7 9. Στο λειτουργικό διάγραμμα κρίσιμοι αριθμοί υπολειμματικών θυλάκων είναι οι 2, 4, 6, 8, 10 και 12 (Εικ. 1). 3ος παράγοντας: αριθμός απολεσθέντων δοντιών από το σύνολο 28 δοντιών Είναι το αποτέλεσμα του συνόλου των απολεσθέντων δοντιών γενικά (από στοματικές νόσους, τραύματα και κατάγματα δοντιών ή γνάθων). Ασθενείς χαμηλού κινδύνου θεωρούνται αυτοί που έχουν χάσει μέχρι 4 δόντια από το σύνολο 28 δοντιών, ενώ αυξημένου κινδύνου θεωρούνται αυτοί που έχουν χάσει περισσότερα από 8 δόντια 10,11. Στο λειτουργικό διάγραμμα σημειώνονται οι εξής απώλειες δοντιών: 2, 4, 6, 8, 10 και 12 δόντια (Εικ. 1). 4ος παράγοντας: λόγος απώλειας οστικής στήριξης προς ηλικία Μετριέται με οπισθοφατνιακές ή και οπισθομυλικές ακτινογραφίες και καθορίζεται ως εξής: στις οπισθοφατνιακές υπολογίζεται πρώτα το ποσοστό της απώλειας οστικής στήριξης της πιο προσβεβλημένης περιοχής προς το μήκος της ρίζας του δοντιού, ενώστις οπισθομυλικές μετρείται σε χιλιοστά του μέτρου (mm) η απώλεια οστικής στήριξης της πιο προσβεβλημένης περιοχής, με το κάθε χιλιοστό να αντιστοιχεί σε 10% απώλεια οστικής στήριξης. Στη συνέχεια το νούμερο που προκύπτει διαιρείται με την ηλικία του ασθενούς. Ασθενείς χαμηλού κινδύνου θεωρούνται αυτοί που έχουν πηλίκο μικρότερο του 0,5 (<0,5), ενώαυξημένου κινδύνου θεωρούνται αυτοί που έχουν πηλίκο μεγαλύτερο του 1 (>1) 12 14,21. Αντίστοιχα στο λειτουργικό διάγραμμα τα κρίσιμα όρια είναι τα πηλίκα 0.25, 0.5, 0.75, 1, 1.25 και 1.5 (Εικ. 1). 5ος παράγοντας: «γενική υγεία»-γενετική επίδραση Οι γενικές νόσοι μπορούν να έχουν άμεση και έμμεση επίπτωση στο περιοδόντιο. Άμεση επίπτωση με επιτάχυνση της καταστροφής των περιοδοντικών ιστών μπορεί να παρατηρηθεί σε νόσους που επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα, όπως κακοήθεις νεοπλασίες του αιμοποιητικού συστήματος (πχ. λευχαιμίες, λεμφώματα), γενετικά νοσήματα (σύνδρομο Down, Chediak- Higashi, Ehlers-Danlos, υποφωσφατασία, σύνδρομο αδυναμίας προσκόλλησης λευκοκυττάρων), αυτοάνοσα νοσήματα (πχ. ρευματοειδής αρθρίτιδα, συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, σκληροδερμία), νοσήματα του μεταβολισμού (σακχαρώδης διαβήτης τύπου Ι και ΙΙ, νόσος του Crohn) και ιογενείς λοιμώξεις (HIV). Επίσης σε ασθενείς με ορμονικές διαταραχές (κυρίως στις μεταεμμηνοπαυσιακές γυναίκες υπό ορμονική θεραπεία ή με γενικευμένη οστεοπόρωση) ή με νεφρική δυσλειτουργία (κυρίως με νεφρική οστεοδυστροφία) η υπάρχουσα περιοδοντική νόσος μπορεί να επιδεινωθεί, ενώ η λήψη κάποιων φαρμάκων, όπως η διφαινυλυδαντοΐνη, η κυκλοσπορίνη και οι αναστολείς των διαύλων ασβεστίου μπορεί να προκαλέσουν αύξηση του όγκου των ούλων. Έμμεση επίπτωση έχουμε σε ασθενείς με νόσους που δυσχεραίνουν εκ προοιμίου τη στοματική υγιεινή λόγω περιορισμού χειρισμών, όπως σε νόσο του Parkinson, σκλήρυνση κατά πλάκας, ημιπληγία κ.ά. 16,27. Η επίδραση του γενετικού υλικού σχετίζεται με την ύπαρξη συγκεκριμένου γονότυπου για την ιντερλευκίνη 1 (IL-1) στο γονιδίωμα κάποιων ασθενών. Το γονίδιο αυτό αναγνωρίζεται από γενετικούς σημαντήρες, οι οποίοι κυκλοφορούν και στο εμπόριο σε μορφή test 22. Οι θετικοί για το γονίδιο της IL-1 χαρακτηρίζονται από αυξημένη παραγωγή της IL-1 κατά τη φλεγμονώδη αντίδραση με αποτέλεσμα την αντίστοιχα αυξημένη καταστροφή των περιοδοντικών ιστών. Οι ασθενείς αυτοί χαρακτηρίζονται από αυξημένο κίνδυνο για υποτροπή της νόσου, παρʼ όλη τη συνεπή προσέλευσή τους στις επανεξετάσεις με σκοπό τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος 16 18,28. Όλοι οι παραπάνω ασθενείς θεωρούνται υψηλού κινδύνου για υποτροπή της νόσου και στο λειτουργικό διάγραμμα η ένδειξη είναι μόνο μία και αφορά την παρουσία γενικής νόσου ή/και γενετικού προβλήματος (Εικ. 1). Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία σε σχέση με τη «γενική υγεία» και το γενετικό υπόβαθρο του ασθενούς, η επίδραση αυτών των παραγόντων δε λαμβάνεται υπόψη στο διάγραμμα (Εικ. 1) 21. 6ος παράγοντας: περιβαλλοντικοί παράγοντες-συνήθειες-κάπνισμα. Το κάπνισμα αποτελεί ένα μελανό σημείο στην όλη αντιμετώπιση των νόσων του περιοδοντίου 15,17,20,29.H ανταπόκριση των περιοδοντικών ιστών των καπνιστών

4 32 ασθενών τόσο στη φάση ελέγχου της φλεγμονής και τη φάση αποκατάστασης των βλαβών του περιοδοντίου όσο και στη φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος 31,39,40 είναιπροβληματική.η σχέση καπνίσματος και περιοδοντίτιδας έχει αποδειχθεί ότι είναι δοσοεξαρτώμενη 41. Έτσι, ασθενείς χαμηλού κινδύνου για υποτροπή της νόσου θεωρούνται αυτοί που δεν καπνίζουν (ΔΚ) ή είναι πρώην καπνιστές (ΠΚ) (σε αυτή την κατηγορία ανήκουν αυτοί που είχαν διακόψει το κάπνισμα πριν τουλάχιστον 5 χρόνια). Μετρίου κινδύνου θεωρούνται αυτοί που καπνίζουν λιγότερα από 10 τσιγάρα την ημέρα, ενώαυξημένου κινδύνου θεωρούνται αυτοί που καπνίζουν περισσότερα από 20 τσιγάρα την ημέρα. Αντίστοιχα στο λειτουργικό διάγραμμα τα κρίσιμα σημεία είναι ΔΚ, ΠΚ, 10,<20, 20 τσιγάρα την ημέρα (Εικ. 1). Εάν για κάθε ασθενή σημειωθεί στον κάθε παράγοντα που επηρεάζει τη συχνότητα επανάκλησης η αντίστοιχη ένδειξη και τα σημεία αυτά ενωθούν μεταξύ τους, στο διάγραμμα προκύπτει ένα εξάγωνο σχήμα, το εμβαδό του οποίου καθορίζει και τον αντίστοιχο βαθμό επικινδυνότητας για υποτροπή της νόσου στον συγκεκριμένο ασθενή ως εξής 21 : Ασθενείς χαμηλού κινδύνου για υποτροπή της νόσου θεωρούνται αυτοί που έχουν όλους τους παράγοντες που επηρεάζουν τη συχνότητα επανάκλησης στα χαμηλά επίπεδα ή το πολύ έναν παράγοντα στη μετρίου κινδύνου περιοχή. Οι ασθενείς αυτοί πρέπει να προσέρχονται στο οδοντιατρείο για διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος τουλάχιστον κάθε 6-12 μήνες 3,42. Ασθενείς μετρίου κινδύνου για υποτροπή της νόσου θεωρούνται αυτοί που έχουν όλους ή τουλάχιστον δύο από τους παράγοντες στη μετρίου κινδύνου περιοχή και το πολύ ένα παράγοντα στην υψηλού κινδύνου περιοχή. Οι ασθενείς αυτοί πρέπει να προσέρχονται στο οδοντιατρείο για διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος τουλάχιστον κάθε 4-6 μήνες 3,42,43. Ασθενείς υψηλού κινδύνου για υποτροπή της νόσου θεωρούνται αυτοί που έχουν τουλάχιστον δύο από τους παράγοντες στην υψηλού κινδύνου περιοχή. Οι ασθενείς αυτοί πρέπει να προσέρχονται στο οδοντιατρείο για διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος κάθε 2-3 μήνες 26,42,43. Μία προοπτική μελέτη διάρκειας 4 ετών 28 είχε ως στόχο την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της φάσης διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος σε 224 ασθενείς, στους οποίους η συχνότητα επανάκλησης καθορίστηκε από το παραπάνω λειτουργικό εξαγωνικό διάγραμμα 21. Tα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν την επιτυχία διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος σε όλους τους ασθενείς που ήταν αρνητικοί στην ύπαρξη γονότυπου για την ιντερλευκίνη 1 (IL-1) στο γονιδίωμα τους και στο 90% των θετικών για το γονίδιο της IL-1 ασθενών, δεδομένου ότι στις επανεξετάσεις προσέρχονταν κανονικά 28. Στην κλινική πράξη, μετά τη λειτουργική φάση απο- Ξύγκας-Eυθυμίου και συν κατάστασης του φραγμού, ο «δεσμός» οδοντιάτρουασθενούς τείνει να χαλαρώσει. Ένα σημαντικό ποσοστό των ασθενών εφαρμόζει ανεπαρκή στοματική υγιεινή με αποτέλεσμα οι υποτροπές της περιοδοντικής νόσου να είναι υπαρκτές σε άλλοτε άλλο βαθμό. Έτσι λοιπόν, οποιαδήποτε παρέκκλιση από το σύστημα επανάκλησης συνεπάγεται αυξημένη πιθανότητα υποτροπών, η αντιμετώπιση των οποίων γίνεται άλλοτε εντοπισμένα, άλλοτε πάλι εντάσσεται στα πλαίσια της επαναθεραπείας. Ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις της υποτροπής της νόσου είναι γενικευμένες, το έργο του οδοντιάτρου γίνεται δυσκολότερο και ο ασθενής ταλαιπωρείται, ενώ η σπατάλη χρόνου και χρήματος προκαλεί μια γενικότερη δυσαρέσκεια. Κατά την επιδείνωση της κατάστασης των περιοδοντικών ιστών παρατηρείται περαιτέρω καταστροφή του φατνιακού οστού, απώλεια πρόσφυσης, αύξηση του βάθους των θυλάκων, αυξανόμενη κινητικότητα που ενοχλεί τον ασθενή, αύξηση της αιμορραγίας των ούλων αυτόματα ή κατά τη στοματική υγιεινή, ενδοπεριοδοντικά προβλήματα, αισθητικά προβλήματα, περιεμφυτευματικές βλάβες και τερηδόνες, ενώμπορεί να προκύψει ανάγκη εξαγωγής δοντιών με αρχικά αμφίβολη πρόγνωση, των οποίων η υγεία επιβαρύνθηκε 42. Η κατάσταση περιπλέκεται όταν, λόγω των πιθανών ανωτέρω προβλημάτων, επιβαρύνονται δόντια με στρατηγική θέση στον φραγμό. Τέτοια δόντια μπορεί να είναι: το τελευταίο στήριγμα μίας ακίνητης αποκατάστασης, ένα δόντι που θα δεχόταν άγκιστρο μερικής οδοντοστοιχίας ή ένα δόντι καθοριστικό για τη λειτουργία της σύγκλεισης. Παρουσίαση αντίστοιχου κλινικού περιστατικού Ασθενής 35 ετών, καπνιστής, προσήλθε σε ιδιωτικό ιατρείο, διότι παρατήρησε αυξημένη κινητικότητα στα δόντια του. Το ιατρικό του ιστορικό ήταν ελεύθερο, ενώποτέ δεν είχε υποβληθεί σε περιοδοντική θεραπεία.κατάτηλήψητουοικογενειακούιστορικούανέφερε ότι ο πατέρας του έχασε τα δόντια του σε νεαρή ηλικία λόγω αυξημένης κινητικότητας και φόρεσε οδοντοστοιχίες. Μετά από την κλινική εξέταση των περιοδοντικών ιστών καταγράφησαν τα ακόλουθα ευρήματα (Εικ. 2, 3, 4): ο δείκτης πλάκας υπολογίστηκε 88%, ο απλουστευμένος ουλικός δείκτης βρέθηκε 94%, η αιμορραγία κατά την ανίχνευση 89%, το βάθος των θυλάκων κυμαινόταν από 5-15 mm και η απώλεια πρόσφυσης από 5-18 mm. Η κινητικότητα των δοντιών κυμαινόταν από I έως και ΙΙΙ βαθμού κατά Miller 44 και οι βλάβες στα σημεία συμβολής των ριζών των γομφίων επίσης από 1ου έως και 3ου βαθμού 45. Ο ακτινογραφικός έλεγχος έδειξε απώλεια φατνιακού οστού της τάξεως του 50% (Εικ. 5). Εκτεταμένη οστική απώλεια (>40%) είχαν τα δόντια #18, 13, 21, 28, 37, 33, 43 και ακρορριζικές αλλοιώσεις είχαν τα δόντια #22, 33, 32, 31, 41, 42, 43.

5 Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή 33 Με βάση την κλινική και την ακτινολογική εξέταση τέθηκε διάγνωση χρόνιας περιοδοντίτιδας ταχείας εξέλιξης (aggressive periodontitis), γενικευμένης ως προς την έκταση και προκεχωρημένης ως προς τη βαρύτητα. Αξιολογήθηκε η γενική και η ειδική πρόγνωση των δοντιών, σύμφωνα με την οποία τα πρόσθια δόντια της κάτω γνάθου #33-43 και #47 χαρακτηρίστηκαν ως δόντια με κακή πρόγνωση και ως εκ τούτου έπρεπε να εξαχθούν. Ως δόντια με αμφίβολη πρόγνωση χαρακτηρίστηκαν τα #13-18, #21-28, και #37. Ανησυχητικό ως προς τη γενική πρόγνωση του φραγμού ήταν το νεαρό της ηλικίας του ασθενή σε σχέση με το μέγεθος της καταστροφής των περιοδοντικών ιστών. Το σχέδιο θεραπείας περιελάμβανε την εξαγωγή των δοντιών με κακή πρόγνωση, τη θεραπεία της περιοδοντίτιδας, τη λειτουργική αποκατάσταση του ασθενούς και τη φάση της διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος. Αρχικά δόθηκαν οδηγίες στοματικής υγιεινής με τα κατάλληλα για τον ασθενή μέσα και έγιναν οι εξαγωγές στα δόντια που είχαν κακή πρόγνωση. Ακολούθησε η περιοδοντική θεραπεία και τοποθετήθηκε μεταβατική αποκατάσταση τύπου maryland στην πρόσθια περιοχή της κάτω γνάθου (Εικ. 6). Το επίπεδο επικινδυνότητας για υποτροπή της νόσου αξιολογήθηκε ως υψηλό, οπότε και συμφωνήθηκε η επόμενη επανεξέταση να γίνει 2 μήνες μετά τη θεραπεία, ενώορίστηκε ως μέσο χρονικό διάστημα επανεξετάσεων στη φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος οι 3 μήνες. Εικόνες 2, 3, 4: Κλινική εικόνα του ασθενή κατά την αρχική περιοδοντική εξέταση. Εικόνα 6: Ακτινογραφική εικόνα μετά τη φάση ελέγχου της φλεγμονής και τη φάση αποκατάστασης των βλαβών (ενεργός θεραπεία). Εικόνα 5: Η αρχική ακτινογραφική εικόνα. Στις επόμενες προγραμματισμένες επανεξετάσεις ο ασθενής δεν προσήλθε, ακόμη και μετά από επαναλαμβανόμενες προσπάθειες τηλεφωνικής υπενθύμισης, για λόγους προσωπικούς. Μετά από 3 χρόνια ο ασθενής επανήλθε στο ιατρείο, πλέον ως μη καπνιστής, αλλά με γενικευμένη φλεγμονή, μεγάλες εναποθέσεις τρυγίας και αυξημένη κινητικότητα. Γενικότερα, η κλινική εικόνα των περιοδοντικών ιστών υποδείκνυε επιδείνωση της περιοδοντικής υγείας (Εικ. 7 α, β, γ, δ, ε, Εικ. 8 α, β, γ, δ, ε, στ).

6 34 Ξύγκας-Eυθυμίου και συν α β γ δ ε Εικόνες 7 α, β, γ, δ, ε: Κλινική εικόνα των προστομιακών και παρειακών επιφανειών των περιοδοντικών ιστών και του οδοντικού φραγμού του ασθενή 3 χρόνια μετά την αρχική περιοδοντική θεραπεία. α β γ δ ε στ Εικόνες 8 α, β, γ, δ, ε, στ: Κλινική εικόνα των υπερώιων και γλωσσικών επιφανειών των περιοδοντικών ιστών και του οδοντικού φραγμού του ασθενή 3 χρόνια μετά την αρχική περιοδοντική θεραπεία. Η κλινική εξέταση και ανίχνευση των περιοδοντικών ιστών με τον περιοδοντικό ανιχνευτήρα επιβεβαίωσε τη γενικευμένη υποτροπή της περιοδοντικής νόσου με εμφανή σημεία φλεγμονής, μεγάλα βάθη θυλάκων και αυξημένες απώλειες πρόσφυσης. Έγινε νέα ακτινολογική εξέταση, η οποία επιβεβαίωσε τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης, με έκδηλη την ανάγκη της επαναθεραπείας (Εικ. 9). Εδόθησαν εκ νέου οδηγίες στοματικής υγιεινής σύμφωνα με την παρούσα κατάσταση των περιοδοντικών ιστών και ακολούθησε επαναθεραπεία, με τον ασθενή πλέον περισσότερο συνειδητοποιημένο και επιμελή. Δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη σημαντικότητα της φάσης διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος και της συνέπειας στις επανεξετάσεις. Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, κατά την οποία επετεύχθη έλεγχος της φλεγμονής και εξάλειψη των βλαβών, η επόμενη επανεξέταση καθορίστηκε στους 2 μήνες, κατά την οποία διαπιστώθηκε κλινικά σταθερότητα και διατήρηση της περιοδοντικής υγείας (Εικ. 10 α, β, γ, δ, ε, Εικ. 11 α, β, γ, δ, ε, στ ).

7 Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή 35 Eικόνα 9: Ακτινογραφική εικόνα 3 χρόνια μετά την αρχική θεραπευτική παρέμβαση στο περιοδόντιο. α β γ δ ε Εικόνες 10 α, β, γ, δ, ε: Κλινική εικόνα των προστομιακών και παρειακών επιφανειών των περιοδοντικών ιστών και του οδοντικού φραγμού του ασθενή μετά από την ολοκλήρωση της επαναθεραπείας. α β γ δ ε στ Εικόνες 11 α, β, γ, δ, ε, στ: Κλινική εικόνα των υπερώιων και γλωσσικών επιφανειών των περιοδοντικών ιστών και του οδοντικού φραγμού του ασθενή μετά από την ολοκλήρωση της επαναθεραπείας.

8 36 Ξύγκας-Eυθυμίου και συν Συζήτηση Ο ρόλος της φάσης διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στην παραμονή μιας υγιούς και ακέραιης οδοντοστοιχίας για όσο το δυνατό πιο μακρόχρονη περίοδο είναι πλέον αδιαμφισβήτητος 42, Η πιθανότητα οι ασθενείς να μην εφαρμόσουν αποτελεσματική στοματική υγιεινή επιβάλλει την οδοντιατρική παρέμβαση σε κατάλληλα χρονικά διαστήματα, αλλιώς η επαναποίκιση και ο πολλαπλασιασμός των μικροβίων αυξάνουν πάνω από την κρίσιμη μάζα που το αμυντικό σύστημα του οργανισμού μπορεί να αντιμετωπίσει, με αποτέλεσμα την υποτροπή των νόσων του περιοδοντίου. Έτσι, από τη μελέτη της αντίστοιχης βιβλιογραφίας προκύπτει ότι, ενώοι ασθενείς με θεραπευμένη περιοδοντίτιδα που ακολουθούσαν το εξατομικευμένο πρόγραμμα επανάκλησής τους για τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος πράγματι δεν παρουσίασαν καμία ή ελάχιστες (κλινικά μη αξιολογήσιμες) διαφορές στην απώλεια πρόσφυσης και έχασαν κανένα έως ελάχιστα δόντια (0,03-0,07 δόντια/έτος) σε βάθος χρόνου 5 έως 22 ετών 49,51,53 55, αυτοί οι οποίοι δεν προσήλθαν ή προσήλθαν με καθυστέρηση στο σύστημα επανακλήσεων παρουσίασαν γενικευμένη επιδείνωση της κατάστασης των περιοδοντικών ιστών 56, περαιτέρω καταστροφή του φατνιακού οστού 57 και είχαν έως και 5,6 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για απώλεια δοντιών 42,58. Σε όσους ασθενείς δε είχε γίνει κάποιου τύπου χειρουργική παρέμβαση και δεν έδειξαν συνέπεια στο σύστημα επανεξέτασης παρουσίασαν στις περιοχές αυτές μέχρι και 1mm απώλεια πρόσφυσης ανά έτος 49. Βέβαια, η περιοδοντική νόσος ως απρόβλεπτη, ανισομερής και ανισοβαρής στην εξέλιξή της μπορεί να εκδηλωθεί κατʼ αντιστοιχία απρόβλεπτα, ανισομερώς και ανισοβαρώς σε ορισμένους ασθενείς και σε ορισμένα δόντια ή επιφάνειες δοντιών, παρʼ όλη την αυστηρή τήρηση των επανακλήσεων. Χαρακτηριστικά το 20-25% των ασθενών με θεραπευμένη περιοδοντίτιδα που προσέρχονται κανονικά για τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος μπορεί να εκδηλώσει επεισόδια υποτροπής της περιοδοντικής νόσου 26.Επομένωςσε κάθε επανεξέταση κατά τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος επιβάλλεται να αξιολογηθεί εκ νέου και η ειδική πρόγνωση των δοντιών 19. Επιγραμματικά οι παράγοντες που καθορίζουν την ειδική πρόγνωση είναι: το βάθος των περιοδοντικών θυλάκων, η αναλογία κλινικής μύλης-ρίζας, η σχέση φατνιακού οστού-δοντιού, η γειτνίαση ριζών, η μορφολογία της ρίζας, ο βαθμός προσβολής του σημείου συμβολής ριζών, τα ενδοδοντικά προβλήματα, η κινητικότητα, η θέση του δοντιού στο φραγμό και η δυνατότητα επανορθωτικής αποκατάστασης 19,60. Η γνώση αυτών των ειδικών παραγόντων καθορίζει και τα σημεία ιδιαίτερης προσοχής κατά την επανεξέταση, την επιλογή των θεραπευτικών χειρισμών και συνεπώς περίπου τη χρονική διάρκεια της συνεδρίας για τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος 21. Δυστυχώς, παρʼ όλο τον αποδεδειγμένο καθοριστικό ρόλο της φάσης διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στην υγεία των θεραπευμένων περιοδοντικών ιστών, συμβαίνουν δύο τινά: α) μεγάλο ποσοστό οδοντιάτρων δεν δίνει την πρέπουσα σημασία στην ανάγκη προσδιορισμού εξατομικευμένου προγράμματος επανάκλησης-επανεξέτασης για τον κάθε ασθενή και στην αυστηρή τήρησή του και β) αντίστοιχα αυξημένο ποσοστό ασθενών αμελεί να προσέλθει έγκαιρα στις προκαθορισμένες επανεξετάσεις 58, Πιο συγκεκριμένα από τη μελέτη της αντίστοιχης βιβλιογραφίας φαίνεται ότι σύμφωνα με τους Wilson και συν. (1984) 61 μόνο το 16% των θεραπευμένων ασθενών προσήλθε στο κανονικό χρονικά διάστημα επανάκλησης-επανεξέτασής του, το 49% προσήλθε με ασυνέπεια, ενώποσοστό της τάξης του 34% δεν προσήλθε ποτέ για επανεξέταση. Σε άλλες μελέτες που έγιναν κατά τη δεκαετία του ʼ90, το ποσοστό των ασθενών με καλή συμμετοχή στο πρόγραμμα επανεξέτασης φαίνεται αυξημένο: 36% 62, 38% 58, 40.1% 64. Στην Ελλάδα, σε μία έρευνα που αφορούσε τους ασθενείς ιδιωτικού περιοδοντολογικού οδοντιατρείου6 63, μόνο το 27,4% αυτών τήρησε το εξατομικευμένο χρονικά διάστημα επανάκλησής του. Το μεγαλύτερο ποσοστό των ασυνεπών ασθενών παραιτήθηκε από το σύστημα επανάκλησης κατά τον πρώτο χρόνο μετά τη θεραπεία Σε όλες τις παραπάνω μελέτες βέβαια το ποσοστό παραίτησης των ασθενών δεν παρέμενε σταθερό, αλλά άλλαζε χρόνο με το χρόνο ακολουθώντας σημαντικά ελαττούμενη πορεία, αγγίζοντας το 50% κατά τη διάρκεια των 5 πρώτων χρόνων μετά τη θεραπεία. Αυτό υπογραμμίζει τη σημασία εύρεσης μεθόδων που να υπενθυμίζουν και να υποστηρίζουν τη σημαντικότητα της φάσης διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στους ασθενείς, ιδιαίτερα άμεσα μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας τους 63. Στους λόγους που συνδράμουν στην κακή προσαρμογή στο πρόγραμμα επανάκλησής τους οι ασθενείς αναφέρουν την έλλειψη σχετικής ενημέρωσης από τον οδοντίατρό τους, τον φόβο, το κόστος και την έλλειψη θετικής κινητοποίησης και υποστήριξης από τον οδοντίατρό τους 61. Στρεσσογόνα γεγονότα 65, καθώς και το κάπνισμα 31,50 φαίνεται ότι επηρεάζουν επίσης αρνητικά τη συμμόρφωση των ασθενών με το πρόγραμμα επανάκλησης. Οι γυναίκες φαίνεται ότι ανταποκρίνονται περισσότερο από τους άντρες 66, ενώαντικρουόμενα αποτελέσματα βρέθηκαν για την επιρροή της ηλικίας και τον τύπο της περιοδοντικής θεραπείας (αριθμός χειρουργικών παρεμβάσεων) Φαίνεται ότι τα εθνικά χαρακτηριστικά, τα έθιμα, οι συνήθειες, οι αξίες, η οδοντιατρική εκπαίδευση, η ενημέρωση και γνώση των νόσων του περιοδοντίου παίζουν σημαντικό ρόλο στον κάθε λαό και άνθρωπο 62,67. Στην Ελλάδα μεγαλύτερη συμμετοχή στο σύστημα επανάκλησης φαίνεται να επι-

9 Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή 37 τυγχάνεται στις γυναίκες, στους νεότερους ασθενείς, σε αυτούς που είχε γίνει μόνο η φάση ελέγχου της φλεγμονής και σε αυτούς που ανήκουν στην υψηλή κοινωνικο-οικονομική τάξη 63. Το μικρό ποσοστό των ανταποκρινόμενων στις επανεξετάσεις ασθενών επέβαλε την εφαρμογή μεθόδων, ώστε οι επανεξετάσεις να γίνονται μέσα στο προκαθορισμένο χρονικό διάστημα, αλλά να προσαρμόζονται στο εκάστοτε πρόγραμμά τους. Γιʼ αυτόν τον σκοπό προτείνονται και εφαρμόζονται τρεις κυρίως μέθοδοι: ο προκαθορισμός της επόμενης επανεξέτασης στο τέλος κάθε συνεδρίας, η τηλεφωνική υπενθύμιση και προγραμματισμός της επόμενης επανεξέτασης και η υπενθύμιση μέσω αποστολής επιστολής. Συνηθέστερα χρησιμοποιείται ο συνδυασμός των δύο πρώτων. Έτσι, η σημαντικότητα της φάσης διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος, η ανάγκη ενός εξατομικευμένου χρονικά διαστήματος επανεξέτασης, καθώς και οι επιπτώσεις μη τήρησής του πρέπει να δηλώνονται με έμφαση κατά την αρχική εξέταση και συζήτηση με τον ασθενή, μετά τη διάγνωση και πριν από την αρχή της θεραπείας, αλλά και κατά την τελευταία συνεδρία. Στην τελευταία συνεδρία της ενεργού θεραπείας διαπιστώνεται η επίτευξη των θεραπευτικών στόχων και καθορίζεται η ημερομηνία επανεξέτασης που κρίνεται απαραίτητη για τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος. Επιπρόσθετα, ο ασθενής ενημερώνεται ότι λίγες μέρες πριν θα του γίνει υπενθύμιση, καθώς και καθορισμός νέας ημερομηνίας, εφόσον υπάρξει πρόβλημα. Ο οδοντίατρος πρέπει να είναι σε επαγρύπνηση, ώστε να αναγνωρίσει τους ασθενείς με αρνητική προδιάθεση, να αντιμετωπίσει τα οποιαδήποτε προβλήματά τους και να τους ενεργοποιήσει θετικά 63.Μεαυτότοντρόποτο ποσοστό των ανταποκρινόμενων στο σύστημα επανάκλησης ασθενών μπορεί να αυξηθεί και να διατηρηθεί για περισσότερο χρονικό διάστημα 68. Το περιεχόμενο της φάσης διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος Η διάρκεια της συνεδρίας στη φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος κυμαίνεται ανάλογα με τις θεραπευτικές ενέργειες που απαιτούνται και χωρίζεται σε: min για την ενημέρωση-ανανέωση του ιατρικού και οδοντιατρικού ιστορικού, την επανεξέταση, την επαναξιολόγηση, τη διάγνωση και τον καθορισμό της πρόγνωσης 2,21, Πιο συγκεκριμένα καταγράφεται αν άλλαξε κάτι στη γενική υγεία ή στη χορήγηση της φαρμακευτικής αγωγής του ασθενή, καθώς και αν αναφέρει κάποιο σύμπτωμα σε σχέση με τη στοματική του κοιλότητα. Έπειτα, γίνεται εξωστοματική και ενδοστοματική εξέταση των μαλακών ιστών, αξιολόγηση της κατάστασης των περιοδοντικών ιστών, μέτρηση του δείκτη πλάκας, του απλουστευμένου ουλικού δείκτη, του βάθους των θυλάκων, της απώλειας πρόσφυσης, του ποσοστού της αιμορραγίας στην ανίχνευση και ταυτόχρονα αξιολογούνται οι παράγοντες της ειδικής πρόγνωσης. Τέλος, γίνεται επισκόπηση όλου του οδοντικού φραγμού για ανίχνευση τερηδόνων, διαβρώσεων, αποσπάσεων, νεκρώσεων και προβλημάτων στα δόντια-στηρίγματα προσθετικών εργασιών κ.ά. Ακτινογραφίες δεν είναι απαραίτητες σε κάθε επανεξέταση. Ο ακτινογραφικός επανέλεγχος προτείνεται να γίνεται ως εξής 70 : σε ασθενείς με θεραπευμένη ουλίτιδα χωρίς υποτροπές κάθε 5 χρόνια. Σε ασθενείς με θεραπευμένη ουλίτιδα με υποτροπές κάθε 2-3 χρόνια. Σε ασθενείς με θεραπευμένη ουλίτιδα και ενεργείς τερηδόνες κάθε 2 χρόνια. Σε ασθενείς με θεραπευμένη περιοδοντίτιδα χωρίς υποτροπές κάθε 3-4 χρόνια. Σε ασθενείς με θεραπευμένη περιοδοντίτιδα και εντοπισμένες υποτροπές, μόνο στις περιοχές αυτές. Σε ασθενείς με θεραπευμένη περιοδοντίτιδα, όταν η υποτροπή είναι γενικευμένη, κάθε 2 χρόνια. Σε ασθενείς με θεραπευμένη περιοδοντίτιδα και μεγάλες προσθετικές αποκαταστάσεις ή ενεργείς τερηδόνες κάθε 2 χρόνια. Σε ασθενείς με γενικές νόσους ή επιθετική περιοδοντίτιδα, ο προσδιορισμός των ακτινογραφικών επανεξετάσεων γίνεται κατά περιοχή του οδοντικού φραγμού και κατʼ εκτίμηση. 4-7 min για την ενεργοποίηση και την υπενθύμιση των οδηγιών στοματικής υγιεινής 2,21,47, Ανάλογα με τα αποτελέσματα της επανεξέτασης η προσπάθεια του ασθενή μπορεί να επιβραβευτεί ή και να του υποδειχθεί πού πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στο βούρτσισμα και το μεσοδόντιο καθαρισμό. Πάντα το ύφος του οδοντιάτρου πρέπει να είναι συμβουλευτικό. Ιδιαίτερα εποικοδομητική είναι η χρήση αποκαλυπτικών διαλυμάτων της οδοντικής μικροβιακής πλάκας, όπως η βασική φουξίνη 71. Σε περίπτωση πολυτερηδονισμού ή αύξησης του ποσοστού των διαβρώσεων καλό θα ήταν να ελεγχθεί η διατροφή του ασθενή και να συμβουλευθεί κατάλληλα min για την απομάκρυνση του τοπικού αιτιολογικού παράγοντα, καθώς και υποστηρικτική θεραπεία στις τυχόν υποτροπιάζουσες περιοχές 2,21,69 71.Σε περιοχές κλινικά υγιείς, δηλαδή αυτές που δεν αιμορραγούν στην ανίχνευση και έχουν σταθερό βάθος ουλοδοντικής σχισμής ή έχουν σταθερό βάθος θυλάκου 5 mm αλλά χωρίς αιμορραγία στην ανίχνευση, γίνεται αποτρύγωση και διατάραξη της υποουλικής χλωρίδας 3. Σε περιοχές με αιμορραγία στην ανίχνευση ή με βάθος θυλάκου 5 mm, πρώτα βρίσκουμε την αιτία αυτής της υποτροπής και μετά προβαίνουμε σε θεραπευτικούς χειρισμούς. Έτσι, αν η υποτροπή είναι γενικευμένη, μετά τον έλεγχο της ικανότητας επίτευξης αποτελεσματικής στοματικής υγιεινής, γίνεται ριζική απόξεση, χορηγούνται τα απαραίτητα μέσα στοματικής υγιεινής και κανονίζεται επανεξέταση σε σύντομο χρονικό διάστημα 70. Η ριζική απόξεση γίνεται προσεκτικάατραυματικά, με στόχο περισσότερο τη διατάραξη της υποουλικής χλωρίδας, παρά την απομάκρυνση της

10 38 Ξύγκας-Eυθυμίου και συν μολυσμένης οστεΐνης 70. Η επαναλαμβανόμενη ριζική απόξεση σε κλινικά υγιείς περιοχές ή η επίμονη ριζική απόξεση σε περιοχές με βάθος θυλάκου <3 mm θα οδηγήσει πιθανότατα σε απώλεια κλινικής πρόσφυσης 73, που ίσως να αποτελέσει αιτία για εκδήλωση υπερευαισθησίας στις αντίστοιχες περιοχές 74. Βέβαια, απώλεια κλινικής πρόσφυσης θα συμβεί και σε περίπτωση παράλειψης ή ατελούς ριζικής απόξεσης στις περιοχές που ήταν απαραίτητο. Όταν πρόκειται για εντοπισμένη υποτροπή ενός ή δύο σημείων, αποσαφηνίζεται καταρχάς η αιτία της υποτροπής. Αν αυτή οφείλεται σε ανικανότητα επίτευξης αποτελεσματικής στοματικής υγιεινής, δίδονται εκ νέου οδηγίες για την εν λόγω περιοχή με τα απαραίτητα μέσα, πχ. μεσοδόντιο βουρτσάκι κατάλληλης διαμέτρου, οδοντικό νήμα κ.ά. Σε υπολειπόμενο θύλακο πρέπει να γίνει θεραπευτικά ριζική απόξεση με ή χωρίς τοποθέτηση τοπικών αντιμικροβιακών ουσιών. Σημαντική βοήθεια στον έλεγχο του μικροβιακού παράγοντα και στην εξάλειψη των υπολειπόμενων θυλάκων φαίνεται να παρέχεται από την εφαρμογή των συσκευών laser (π.χ. Diode, Nd:YAG, KTP laser κ.ά.) ως επικουρικό θεραπευτικό μέσο της ριζικής απόξεσης Τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η εφαρμογή των συσκευών laser σε συνδυασμό με τη ριζική απόξεση είναι η βακτηριοκτόνος δράση, η δυνατότητα αδρανοποίησης των ενδοτοξινών, η αποεπιθηλιοποίηση του φλεγμονώδους επιθηλίου, η απομάκρυνση του κοκκιώδους ιστού, καθώς και η βιοδιέγερση των περιοδοντικών ιστών. Η δράση των συσκευών laser παρέχεται μέσω διάχυσης της ακτινοβολίας στα κύτταρα γύρω από την περιοχή ακτινοβόλησης και έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της φλεγμονής και την επιτάχυνση της επούλωσης 81. Περιορισμένος αριθμός συσκευών laser ενδείκνυται επίσης για την απομάκρυνση της οδοντικής μικροβιακής πλάκας και των τρυγιακών εναποθέσεων από την επιφάνεια της ρίζας χωρίς τον σχηματισμό επιχρίσματος και με ελάχιστη μηχανική καταπόνηση 81.Πιο συγκεκριμένα, αν και τα δεδομένα από την επιστημονική έρευνα για την εφαρμογή των συσκευών laser στη ριζική απόξεση θεωρούνται ακόμη περιορισμένα για να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα, φαίνεται ότι το Nd:YAG laser, το διοδικό, το Argon και το KTP laser ενδείκνυνται για την πλήρη απομάκρυνση του μικροβιακού φορτίου και την αφαίρεση του φλεγμονώδους επιθηλίου του θυλάκου 80 82, ενώειδική χρήση έχει το διοδικό laser για τον εντοπισμό υπολειπόμενων τρυγιακών εναποθέσεων και το Alexandrite laser στην επιλεκτική απομάκρυνσή τους 81. Οι παραπάνω ιδιότητες των συσκευών laser βρίσκουν ιδιαίτερη εφαρμογή στην εξάλειψη των υπολειμματικών θυλάκων, αφού παρέχουν ευνοϊκότερες συνθήκες για τη μετατροπή του παθολογικού περιβάλλοντος του θυλάκου σε περιβάλλον που μπορεί να προάγει τη διαδικασία της επούλωσης. Στην περίπτωση που οι παραπάνω θεραπευτικές προσεγγίσεις δεν επιτύχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, σαν τελευταία επιλογή θα πρέπει να καθοριστεί η πιθανή ανάγκη χειρουργικής εξάλειψης του υπολειπόμενου θυλάκου 83,84. Χειρουργική θεραπεία χρειάζεται επίσης σε περίπτωση πολλαπλών γειτονικών περιοχών με υποτροπή, που δεν ανταποκρίνονται στη μη χειρουργική θεραπεία 83. Αν παρατηρηθεί γενικευμένη απώλεια κλινικής πρόσφυσης, θα πρέπει να διερευνηθεί και η πιθανότητα ύπαρξης γενικής νόσου. Σε αυτή την περίπτωση καλό θα ήταν η ριζική απόξεση να υποβοηθηθεί με συστηματικά χορηγούμενο αντιβιοτικό και στην επόμενη επανεξέταση να αξιολογηθεί η ανάγκη χειρουργικής θεραπείας 71.Σεδιάγνωσηαυξανόμενηςκινητικότητας πρέπει εκτός των άλλων να γίνει έλεγχος της σύγκλεισης, ιδιαίτερα αν μετά το τέλος της περιοδοντικής θεραπείας έγινε και ορθοδοντική θεραπεία ή επανορθωτική προσθετική αποκατάσταση 85, min για τη στίλβωση του οδοντικού φραγμού, την εφαρμογή φθοριούχων σκευασμάτων και τον καθορισμό της επόμενης επανεξέτασης 21. Με τη στίλβωση απομακρύνονται όλες οι μαλακές εναποθέσεις και οι λεκέδες των δοντιών και διευκολύνεται η διάγνωση πρώιμων τερηδόνων. Τα φθοριούχα σκευάσματα παρέχουν φθόριο για την ενίσχυση του εξωτερικού στρώματος της αδαμαντίνης -που μερικώς αφαιρέθηκε με τους θεραπευτικούς χειρισμούς- με φθοριοαπατίτη 87,88. Τέλος, καθορίζεται η επόμενη επανεξέταση σύμφωνα πάντα με το επίπεδο επικινδυνότητας για υποτροπή της νόσου του ασθενή 2,21,71. Συμπεράσματα Η περιοδοντική νόσος, ως νόσος κατεξοχήν μικροβιακής αιτιολογίας έχει ιδιαίτερα αυξημένη πιθανότητα υποτροπής. Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος είναι αναγκαία για τη μακροχρόνια διατήρηση της υγείας των θεραπευμένων περιοδοντικών ιστών. Ο κάθε ασθενής έχει το δικό του επίπεδο επικινδυνότητας για υποτροπή της νόσου και σύμφωνα με αυτό πρέπει να προσέρχεται για επανεξέταση μετά από εξατομικευμένο χρονικά διάστημα. Η αυστηρή τήρηση αυτού του εξατομικευμένου χρονικά διαστήματος είναι επίσης απαραίτητη. Οι παρεκτροπές από αυτό αυξάνουν τον κίνδυνο υποτροπών. Επομένως, η ανάπτυξη ενός οργανωμένου συστήματος ενεργοποίησης και κινητοποίησης των ασθενών για την τήρηση υψηλού επιπέδου στοματικής υγιεινής, αλλά και υπενθύμισης έτσι ώστε να προσέρχονται με συνέπεια στις προκαθορισμένες επανεξετάσεις κρίνεται απολύτως αναγκαία και απαραίτητη για τον σύγχρονο και συνειδητοποιημένο οδοντίατρο. Βιβλιογραφία 1. Ματζαβίνος ΖΣ και Βρότσος ΙΑ. Κλινική περιοδοντολογία. Αθήνα: Ιατρικές εκδόσεις Λίτσα, 2002, Κεφ 19 II Φάση ελέγχου της φλεγμονής: Σχέδιο

11 Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή 39 θεραπείας: The American Academy of Periodontology. Supportive periodontal therapy (AAP Position Paper). J Periodontol, 1998; 69: Brägger U, Ha kanson D, Lang NP. Progression of periodontal disease in patients with mild to moderate adult periodontitis. J Clin Periodontol. 1992; 19: van der Velden U, Winkel EG, Abbas F. Bleeding/plaque ratio. A possible prognostic indicator for periodontal breakdown. J Clin Periodontol, 12: Lang NP, Joss A, Orsanic T, Gusberti FA, Siegrist BE: Bleeding on probing. A predictor for the progression of periodontal disease? J Clin Periodontol. 1986; 13: Müller HP, Heinecke A, Lange DE. Postoperative bleeding tendency as a risk factor in Actinobacillus actinomycetemcomitans-associated periodontitis. J Periodontal Res. 1993; 28: Renvert S, Persson GR. A systematic review on the use of residual probing depth, bleeding on probing and furcation status following initial periodontal therapy to predict further attachment and tooth loss. J Clin Periodontol. 2002, 29 Suppl 3:82-9; discussion Badersten A, Nilvéus R, Egelberg J. Scores of plaque, bleeding, suppuration and probing depth to predict probing attachment loss. 5 years of observation following nonsurgical periodontal therapy. J Clin Periodontol. 1990; 17: Claffey N, Nylund K, Kiger R, Garrett S, Egelberg J. Diagnostic predictability of scores of plaque, bleeding, suppuration and probing depth for probing attachment loss. 3 1/2 years of observation following initial periodontal therapy. J Clin Periodontol. 1990; 17: Käyser AF. Shortened dental arches and oral function. J Oral Rehabil. 1981; 8: Kanno T, Carlsson GE. A review of the shortened dental arch concept focusing on the work by the Käyser/Nijmegen group. J Oral Rehabil. 2006; 33: Papapanou PN, Wennström JL, Gröndahl K. Periodontal status in relation to age and tooth type. A cross-sectional radiographic study. J Clin Periodontol. 1988; 15: Nieri M, Muzzi L, Cattabriga M, Rotundo R, Cairo F, Pini Prato GP. The prognostic value of several periodontal factors measured as radiographic bone level variation: a 10-year retrospective multilevel analysis of treated and maintained periodontal patients. J Periodontol. 2002; 73: Papapanou PN, Wennström JL. A 10-year retrospective study of periodontal disease progression. Clinical characteristics of subjects with pronounced and minimal disease development. J Clin Periodontol. 1990; 17: McGuire MK, Nunn ME. Prognosis versus actual outcome. IV. The effectiveness of clinical parameters and IL-1 genotype in accurately predicting prognoses and tooth survival. J Periodontol. 1999; 70: The American Academy of Periodontology. Parameter on periodontitis associated with systemic conditions (Position Paper). J Periodontol. 2000; 71: Pihlstrom BL. Periodontal risk assessment, diagnosis and treatment planning. Periodontol ; 25: Huynh-Ba G, Lang NP, Tonetti MS, Salvi GE. The association of the composite IL-1 genotype with periodontitis progression and/or treatment outcomes: a systematic review. J Clin Periodontol. 2007; 34: McGuire MK, Nunn ME. Prognosis versus actual outcome. III. The effectiveness of clinical parameters in accurately predicting tooth survival. J Periodontol. 1996; 67: Tomasi C, Leyland AH, Wennström JL. Factors influencing the outcome of non-surgical periodontal treatment: a multilevel approach. J Clin Periodontol. 2007; 34: Lang NP, Brägger U, Salvi GE, Tonetti MS. Supportive periodontal therapy. In: Lindhe J, Lang NP, Karring T. Clinical periontology and implant dentistry. 5th Edition, Blackwell Munkksgaard, 2008; 59: Kornman KS. Diagnostic and prognostic tests for oral diseases: practical applications. J Dent Educ. 2005; 69: Theilade E, Theilade J: Formation and ecology of plaque at different locations in the mouth. Scand J Dent Res. 1985; 93: Galgut PN. The bleeding/plaque ratio in the treatment of periodontal disease. J Clin Periodontol. 1988; 15: Lang NP, Adler R, Joss A, Nyman S. Absence of bleeding on probing. An indicator of periodontal stability. J Clin Periodontol. 1990; 17: Lindhe J, Nyman S. Long-term maintenance of patients treated for advanced periodontal disease. J Clin Periodontol. 1984; 11: Κομπόλη Μ. και Πανής Β. Ο γενικός παράγων. Στο: Ματζαβίνος ΖΣ και Βρότσος ΙΑ. Κλινική περιοδοντολογία. Αθήνα: Ιατρικές εκδόσεις Λίτσα, 2002; 5: Persson GR, Matuliené G, Ramseier CA, Persson RE, Tonetti MS, Lang NP. Influence of interleukin-1 gene polymorphism on the outcome of supportive periodontal therapy explored by a multi-factorial periodontal risk assessment model (PRA). Oral Health Prev Dent. 2003; 1: Heitz-Mayfield LJ. Disease progression: identification of high-risk groups and individuals for periodontitis. J Clin Periodontol. 2005, 32 Suppl 6: Preber H, Bergström J. Occurrence of gingival bleeding in smoker and non-smoker patients. Acta Odontol Scand. 1985; 43: Jansson LE, Hagström KE. Relationship between compliance and periodontal treatment outcome in smokers. J Periodontol. 2002, 73: Calsina G, Ram½n JM, Echeverria JJ. Effects of smoking on periodontal tissues. J Clin Periodontol. 2002; 29: Papantonopoulos GH. Effect of periodontal therapy in smokers and non-smokers with advanced periodontal disease: results after maintenance therapy for a minimum of 5 years. J Periodontol. 2004; 75: Heasman L, Stacey F, Preshaw PM, McCracken GI, Hepburn S, Heasman PA. The effect of smoking on periodontal treatment response: a review of clinical evidence. J Clin Periodontol. 2006; 33: Baumert-Ah M., Johnson G, Kaldalh W.,Patil K, Kalkwarf K. The effect of smoking on the response to periodontal therapy. J Clin Periodontol. 1994; 21:91-7.

12 40 Ξύγκας-Eυθυμίου και συν 36. Tonetti MS, Pini-Prato G, Cortellini P. Effect of cigarette smoking on periodontal healing following GTR in infrabony defects. A preliminary retrospective study. J Clin Periodontol. 1995; 22: Cortellini P, Paolo G, Prato P, Tonetti MS. Long-term stability of clinical attachment following guided tissue regeneration and conventional therapy. J Clin Periodontol. 1996; 23: Trombelli L, Kim CK, Zimmerman GJ, Wikesjö UM. Retrospective analysis of factors related to clinical outcome of guided tissue regeneration procedures in intrabony defects. J Clin Periodontol. 1997; 24: Fisher S, Kells L, Picard JP, Gelskey SC, Singer DL, Lix L, Scott DA. Progression of periodontal disease in a maintenance population of smokers and non-smokers: a 3-year longitudinal study. J Periodontol. 2008; 79: Preshaw PM, Heasman PA. Periodontal maintenance in a specialist periodontal clinic and in general dental practice. J Clin Periodontol. 2005; 32: Haber J, Wattles J, Crowley M, Mandell R, Joshipura K, Kent RL. Evidence for cigarette smoking as a major risk factor for periodontitis. J Periodontol. 1993; 64: Axelsson P, Nyström B, Lindhe J. The long-term effect of a plaque control program on tooth mortality, caries and periodontal disease in adults. Results after 30 years of maintenance. J Clin Periodontol. 2004; 31: Echeverria JJ, Manau GC, Guerrero A. Supportive care after active periodontal treatment: a review. J Clin Periodontol. 1996; 23: Miller SC, Textbook of periodontia. 3rd ed. Philadelphia: The Blakeston Co: Hamp SE, Nyman S, Lindhe J. Periodontal treatment of multirooted teeth. Results after 5 years. J Clin Periodontol. 1975; 2: Axelsson P, Lindhe J. The significance of maintenance care in the treatment of periodontal disease. J Clin Periodontol. 1981; 8: Pastagia J, Nicoara P, Robertson PB. The effect of patient-centered plaque control and periodontal maintenance therapy on adverse outcomes of periodontitis. J Evid Based Dent Pract. 2006; 6: König J, Plagmann HC, Rühling A, Kocher T. Tooth loss and pocket probing depths in compliant periodontally treated patients: a retrospective analysis. J Clin Periodontol. 2002; 29: Nyman S, Lindhe J. A longitudinal study of combined periodontal and prosthetic treatment of patients with advanced periodontal disease. J Periodontol. 1979; 50: Valderhaug J. Periodontal conditions and carious lesions following the insertion of fixed prostheses: a 10-year follow-up study. Int Dent J. 1980;30: Wilson TG Jr, Glover ME, Malik AK, Schoen JA, Dorsett D. Tooth loss in maintenance patients in a private periodontal practice. J Periodontol. 1987; 58: Laurell L, Lundgren D, Falk H, Hugoson A. Long-term prognosis of extensive polyunit cantilevered fixed partial dentures. J Prosthet Dent. 1991; 66: Wood WR, Greco GW, McFall WT Jr. Tooth loss in patients with moderate periodontitis after treatment and long-term maintenance care. J Periodontol. 1989; 60: Hirschfeld L and Wasserman B. A long-term survey of tooth loss in 600 treated periodontal patients. J Periodontol. 1978; 49: McFall WT Jr. Tooth loss in 100 treated patients with periodontal disease. A long-term study. J Periodontol. 1982; 53: Kerr NW. Treatment of chronic periodontitis. 45% failure rate after 5 years. Br Dent J. 1981; 21;150: De Vore CH, Duckworth JE, Beck FM, Hicks MJ, Brumfield FW, Horton JE. Bone loss following periodontal therapy in subjects without frequent periodontal maintenance. J Periodontol. 1986; 57: Checchi L, Montevecchi M, Gatto MR, Trombelli L. Retrospective study of tooth loss in 92 treated periodontal patients. J Clin Periodontol. 2002; 29: Nyman S, Lindhe J, Rosling B. Periodontal surgery in plaque-infected dentitions. J Clin Periodontol. 1977; 4: Ματζαβίνος ΖΣ και Βρότσος ΙΑ. Κλινική περιοδοντολογία. Αθήνα: Ιατρικές εκδόσεις Λίτσα, 2002, Κεφ 13, Πρόγνωση: Wilson TG Jr, Glover ME, Schoen J, Baus C, Jacobs T. Compliance with maintenance therapy in a private periodontal practice. J Periodontol. 1984; 55: Mendoza AR, Newcomb GM, Nixon KC. Compliance with supportive periodontal therapy. J Periodontol. 1991; 62: Demetriou N, Tsami-Pandi A, Parashis A. Compliance with supportive periodontal treatment in private periodontal practice. A 14-year retrospective study. J Periodontol. 1995; 66: Novaes AB, Novaes AB Jr, Moraes N, Campos GM, Grisi MF. Compliance with supportive periodontal therapy. J Periodontol. 1996; 67: Becker BE, Karp CL, Becker W, Berg L. Personality differences and stressful life events. Differences between treated periodontal patients with and without maintenance. J Clin Periodontol Jan; 15(1): Novaes AB Jr, de Lima FR, Novaes AB. Compliance with supportive periodontal therapy and its relation to the bleeding index. J Periodontol. 1996; 67: Nevins M. Long-term periodontal maintenance in private practice. J Clin Periodontol. 1996; 23: Wilson TG Jr, Hale S, Temple R. The results of efforts to improve compliance with supportive periodontal treatment in a private practice. J Periodontol. 1993; 64: Schallhorn RG, Snider LE. Periodontal maintenance therapy. J Am Dent Assoc. 1981; 103: Ματζαβίνος ΖΣ και Βρότσος ΙΑ. Κλινική περιοδοντολογία. Αθήνα: Ιατρικές εκδόσεις Λίτσα, 2002, Κεφ 34, IV Φάση της διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος, Διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος: Rapley JW. Periodontal and dental implant maintenance. In: Rose LF, Mealey BL, Genko RJ, Walter-Cohen D. Periodontics: Medicine, surgery and implants. Mosby Inc, 2004; 15 : Ramfjord SP. Maintenance care for treated periodontitis patients. J Clin Periodontol. 1987; 14: Lindhe J, Socransky SS, Nyman S, Haffajee A, Westfelt

13 Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή 41 E. "Critical probing depths" in periodontal therapy. J Clin Periodontol. 1982; 9: Tugnait A, Clerehugh V. Gingival recession-its significance and management. J Dent. 2001; 29: Kaldahl WB, Kalkwarf KL, Patil KD, Dyer JK, Bates RE Jr. Evaluation of four modalities of periodontal therapy. Mean probing depth, probing attachment level and recession changes. J Periodontol. 1988; 59: Kalkwarf KL, Kaldahl WB, Patil KD, Molvar MP. Evaluation of gingival bleeding following 4 types of periodontal therapy. J Clin Periodontol. 1989; 16: Tomasi C, Schander K, Dahlén G, Wennström JL. Shortterm clinical and microbiologic effects of pocket debridement with an Er:YAG laser during periodontal maintenance. J Periodontol. 2006; 77: Schwarz F, Sculean A, Georg T, Reich E. Periodontal treatment with an Er: YAG laser compared to scaling and root planing. A controlled clinical study. J Periodontol. 2001; 72: Schwarz F, Sculean A, Berakdar M, Georg T, Reich E, Becker J. Clinical evaluation of an Er:YAG laser combined with scaling and root planing for non-surgical periodontal treatment. A controlled, prospective clinical study. J Clin Periodontol. 2003; 30: Cobb CM. Lasers in periodontics: a review of the literature. J Periodontol. 2006; 77: Aoki A, Sasaki KM, Watanabe H, Ishikawa I. Lasers in nonsurgical periodontal therapy. Periodontol ; 36: Henry CA, Dyer B, Wagner M, Judy M, Matthews JL. Phototoxicity of argon laser irradiation on biofilms of Porphyromonas and Prevotella species. J Photochem Photobiol B. 1996; 34: Chace R. Retreatment in periodontal practice. J Periodontol. 1977; 48: Kaldahl WB, Kalkwarf KL, Patil KD, Molvar MP, Dyer JK. Long-term evaluation of periodontal therapy: II. Incidence of sites breaking down. J Periodontol. 1996; 67: The American Academy of Periodontology. Parameter on occlusal traumatism in patients with chronic periodontitis (Position Paper). J Periodontol. 2000; 71: Wennerberg A, Carlsson GE, Jemt T. Influence of occlusal factors on treatment outcome: a study of 109 consecutive patients with mandibular implant-supported fixed prostheses opposing maxillary complete dentures. Int J Prosthodont. 2001; 14: Caslavska V, Brudevold F, Vrbic V, Moreno EC. Response of human enamel to topical application of ammonium fluoride. Arch Oral Biol. 1971; 16: Brudevold F. Concentration of fluorides in dental enamel and resistance of teeth to dental caries. Med Hyg (Geneve). 1971; 13;29:1541.

Γράφει: Κωνσταντίνος Θεοδώρου, Χειρουργός Οδοντίατρος, Ειδικευμένος στην Αισθητική και Επανορθωτική Οδοντιατρική

Γράφει: Κωνσταντίνος Θεοδώρου, Χειρουργός Οδοντίατρος, Ειδικευμένος στην Αισθητική και Επανορθωτική Οδοντιατρική Γράφει: Κωνσταντίνος Θεοδώρου, Χειρουργός Οδοντίατρος, Ειδικευμένος στην Αισθητική και Επανορθωτική Οδοντιατρική Τι είναι η περιοδοντίτιδα; Πρόκειται για μια φλεγμονή των ιστών που περιβάλλουν και στηρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ Ζ.Σ. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ Οδοντίατρος Ιατρός Ειδικευθείς στην Περιοδοντολογία στο Πανεπιστήμιο Pennsylvania ΗΠΑ Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Περιοδοντολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Fellow

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320 Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Ορθοδοντική Θεραπεία Στόχος της ορθοδοντικής θεραπείας ανεξάρτητα από την ηλικία των ασθενών είναι βελτίωση της στοματικής

Διαβάστε περισσότερα

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 1 ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 2 Project1 25/1/11 13:55 Page 3 τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care. Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων

Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care. Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων Κόστος συμμετοχής Ασφαλισμένου (Ποσό σε ) 1. ΓΕΝΙΚΑ Οδοντιατρική εξέταση 6 Καθαρισμός οδόντων μέχρι δύο (2) φορές

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της Οδοντικά Εμφυτεύματα Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση Με την υποστήριξη της ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η επιτυχία στη θεραπεία με εμφυτεύματα δεν εξαρτάται μόνο από την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΝΑΣΙΑ ΓΚΑΡΑΝΕ ΕΙΡΗΝΗ ΔΙΑΒΟΛΙΤΣΗ ΚΛΕΙΔΗ ΣΑΠΦΩ ΙΩΑΝΝΑ ΚΡΟΝΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΝΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΟΣ ΑΫΦΑΝΤΗΣ ΜΗΝΑΣ ΓΑΛΑΝΟΣ Παθολογική κατάσταση των ούλων που χαρακτηρίζεται από αιμορραγία

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΠΡΩΤΟΣ ΤΟΜΟΣ ΜΕΡΟΣ Α

Περιεχόμενα ΠΡΩΤΟΣ ΤΟΜΟΣ ΜΕΡΟΣ Α Περιεχόμενα ΠΡΩΤΟΣ ΤΟΜΟΣ Πρόλογος καθηγητού κ. Ζαχαρία Σπ. Μαντζαβίνου... xviii Πρόλογος καθηγητού κ. Niklaus P. Lang... xix Πρόλογος... xxi Συμμετοχές-Συνεργασίες... xxiii ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι ενδείξεις ουλίτιδας περιλαµβάνουν :

Οι ενδείξεις ουλίτιδας περιλαµβάνουν : ΟΥΛΙΤΙ Α Τα ούλα αποτελούν τµήµα των µαλακών ιστών του στόµατος. Περιβάλλουν τα δόντια και τα καλύπτουν προστατευτικά. Τα ούλα ενός φυσιολογικού υγιούς δοντιού φτάνουν στην αδαµαντίνη του δοντιού προστατεύοντας

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Συνεδρίας (Πίνακας Α) Οδοντιατρική εξέταση 1 1. Καθαρισμός οδόντων μέχρι 2 φορές τον χρόνο 1 1. Ενδοστοματικές λήψεις με κάμερα φωτογραφίες 1 1

Τύπος Συνεδρίας (Πίνακας Α) Οδοντιατρική εξέταση 1 1. Καθαρισμός οδόντων μέχρι 2 φορές τον χρόνο 1 1. Ενδοστοματικές λήψεις με κάμερα φωτογραφίες 1 1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ: ΠΙΝΑΚΑΣ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ Τύπος Συνεδρίας (Πίνακας Α) Περίοδος Αναμονής (σε μήνες) για Καλυπτόμενα Μέλη μέχρι 18 ετών Περίοδος Αναμονής (σε μήνες) για Ασφαλισμένους και Καλυπτόμενα Μέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία Ενημερωτική Ομιλία για την επιτροπή Προληπτικής, Σεληνίδου Αγγελική Οδοντίατρος Δημόσιας Υγείας Πρόεδρος της Επιτροπής Προληπτικής ΟΣΠ

Διαβάστε περισσότερα

H Αναβάθμιση της Οδοντιατρικής Φροντίδας στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ.

H Αναβάθμιση της Οδοντιατρικής Φροντίδας στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. Ε.Ο.Π.Υ.Υ. Λεωφ. Κηφισίας 39 Αθήνα 210 6871706 president@eopyy.gov.gr H Αναβάθμιση της Οδοντιατρικής Φροντίδας στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. Υπο διαμόρφωση Σελ. 2 1. Εισαγωγή Οι δείκτες στοματικής υγείας των Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας

Ρευματολογία. Ψωριασική Αρθρίτιδα. Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Ρευματολογία Ψωριασική Αρθρίτιδα Στέφανος Πατεράκης Φυσικοθεραπευτής, καθηγητής φυσ/πείας Τι είναι η ψωριασική αρθρίτιδα; Η ψωριασική αρθρίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση που προσβάλλει τις αρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ. HELLENIC SOCIETY of ENDODONTICS. Ενδοδοντική θεραπεία. Τι θα πρέπει να γνωρίζουμε

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ. HELLENIC SOCIETY of ENDODONTICS. Ενδοδοντική θεραπεία. Τι θα πρέπει να γνωρίζουμε ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ HELLENIC SOCIETY of ENDODONTICS Ενδοδοντική θεραπεία Τι θα πρέπει να γνωρίζουμε Ενδοδοντική θεραπεία Τι θα πρέπει να γνωρίζουμε Το δόντι αποτελείται από σκληρούς ενασβεστιωμένους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη Yγείας Στόματος Δοντιών www.dent.auth.gr dandrea@dent.auth.gr Ανδρεάδης Δημήτριος Στοματολόγος-Οδοντίατρος Επίκουρος Καθηγητής Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στόμα & Δόντια Πολύτιμο

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Ι. ΒΡΟΤΣΟΣ: Διευθυντής Εργαστηρίου Περιοδοντολογίας Αναπλ. Καθηγήτρια Α. ΤΣΑΜΗ, Υπεύθυνη του 5 ου εξαμήνου

Καθηγητής Ι. ΒΡΟΤΣΟΣ: Διευθυντής Εργαστηρίου Περιοδοντολογίας Αναπλ. Καθηγήτρια Α. ΤΣΑΜΗ, Υπεύθυνη του 5 ου εξαμήνου INTERNET Ανάρτηση ερωτήσεων με σκοπό τη μελέτη και την εξοικείωση με τον τρόπο εξέτασης στο μάθημα Περιοδοντολογία Ι. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Προς τους φοιτητές και φοιτήτριες του 5 ου εξαμήνου Στα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΙΕΡΙΑΣ. 25 ης ΜΑΡΤΊΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΗΛ.: FAX: 23510/

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΙΕΡΙΑΣ. 25 ης ΜΑΡΤΊΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΗΛ.: FAX: 23510/ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΙΕΡΙΑΣ 25 ης ΜΑΡΤΊΟΥ 12 601 00 ΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΗΛ.: 23510 35685 FAX: 23510/75332 email:odspierias@gmail.com ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδηγίες προς τους εθελοντές οδοντιάτρους, για τη συμπλήρωση του δελτίου οδοντιατρικής εξέτασης των παιδιών των νηπιαγωγείων, δημοτικών και γυμνασίων. Σκοπός αυτής της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

FotoSan. Αντιβακτηριακή δράση σε δευτερόλεπτα

FotoSan. Αντιβακτηριακή δράση σε δευτερόλεπτα FotoSan Αντιβακτηριακή δράση σε δευτερόλεπτα Περίληψη FotoSan αντιβακτηριακή θεραπεία Εντοπισμένη θεραπεία Καταστρέφει βακτήρια, ιούς, μύκητες, πρωτόζωα Χωρίς παρενέργειες Χωρίς αντενδείξεις ΕΝΤΕΛΩΣ ΑΣΦΑΛΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Μπορείτε να δώσετε στους ασθενείς τον Οδηγό Εμφυτευμάτων για Ασθενείς, που συνοδεύει τον παρόντα οδηγό.

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Μπορείτε να δώσετε στους ασθενείς τον Οδηγό Εμφυτευμάτων για Ασθενείς, που συνοδεύει τον παρόντα οδηγό. Μπορείτε να δώσετε στους ασθενείς τον Οδηγό Εμφυτευμάτων για Ασθενείς, που συνοδεύει τον παρόντα οδηγό. Βιβλιογραφία Claffey N, Clarke E, Polyzois I, Renvert S. (2008) Surgical treatment of peri-implantitis.

Διαβάστε περισσότερα

Periodontal treatment: the view of the general dentist

Periodontal treatment: the view of the general dentist Periodontal treatment: the view of the general dentist M. Komboli 1, E. Mouzakiti 2 Periodontal diseases especially plaque induced gingivitis and chronic periodontitis affect the majority of the population

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Το πρόγραμμα εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ.

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΑΠΛΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΝΕΚΡΩΤΙΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Χαρίκλεια

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Χειρουργό Οδοντίατρο, Μηνά Ρηγάτο

Συνέντευξη με τον Χειρουργό Οδοντίατρο, Μηνά Ρηγάτο Συνέντευξη με τον Χειρουργό Οδοντίατρο, Μηνά Ρηγάτο Μόλις τα 10 τελευταία χρόνια, όλο και μεγαλύτερος αριθμός ασθενών στρέφεται προς την ομοιοπαθητική οδοντιατρική γνωρίζοντας τις παρενέργειες που έχει

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει ο Μηνάς Ρηγάτος (Ομοιοπαθητικό Ινστιτούτο Γλυφάδας), Χειρ. οδοντίατρος, ειδ.ομοιοπαθητικός, εμφυτευματολόγος, περιοδοντολόγος

Γράφει ο Μηνάς Ρηγάτος (Ομοιοπαθητικό Ινστιτούτο Γλυφάδας), Χειρ. οδοντίατρος, ειδ.ομοιοπαθητικός, εμφυτευματολόγος, περιοδοντολόγος Γράφει ο Μηνάς Ρηγάτος (Ομοιοπαθητικό Ινστιτούτο Γλυφάδας), Χειρ. οδοντίατρος, ειδ.ομοιοπαθητικός, εμφυτευματολόγος, περιοδοντολόγος Τι είναι ουλίτιδα Είναι μια φλεγμονώδης αντίδραση των ούλων που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για το ζολεδρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Περιοδοντολογία Στην καθημερινή Πράξη

Κλινική Περιοδοντολογία Στην καθημερινή Πράξη Κλινική Περιοδοντολογία Στην καθημερινή Πράξη Διοργάνωση: Ελληνική Περιοδοντολογική Εταιρεία Στοματολογική Εταιρεία Θεσσαλίας Οδοντιατρικός Σύλλογος Λάρισας Τόπος διεξαγωγής: Ξενοδοχείο DIVANI PALACE,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Σκοπός Να μελετήσει τη σχέση ανάμεσα στις συγκλεισιακές ανωμαλίες & στην

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Dental Expert Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Αεροαποτριβή Άννα Ελµάογλου Ε.Π.Ε. - Φειδιππίδου 30, 11527, Aθήνα Tηλ 210 7770739, 210 7770757 Φαξ 210 7770716 email: info@dental-expert.gr

Διαβάστε περισσότερα

7 ο Λύκειο ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

7 ο Λύκειο ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Τεχνολογία Α λυκείου 7 ο Λύκειο ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΤΑΞΗ Α ΤΜΗΜΑ 3 Ο ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΣΟ ΟΙ ΝΕΟΙ ΕΙΝΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση ορθοδοντικών προβλημάτων από τον Γενικό Οδοντίατρο

Εκτίμηση ορθοδοντικών προβλημάτων από τον Γενικό Οδοντίατρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ 3 η ΥΠΕ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ Κ.Υ.Α.Τ. ΕΥΟΣΜΟΥ Νοέμβριος, 2015 Εκτίμηση ορθοδοντικών προβλημάτων από τον Γενικό Οδοντίατρο Ιουλία Ιωαννίδου-Μαραθιώτου Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ 16, ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010

ΤΕΥΧΟΣ 16, ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010 ΤΕΥΧΟΣ 16, ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010 11 10 Η φροντίδα του στόματος στους ασθενείς με Νόσο Αλτσχάιμερ Η στοματική υγεία είναι πολύ σημαντική για τον άνθρωπο. Σχετίζεται με τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Αφροδίτη Χατζημανουήλ* Νικόλαος Βαγδατλής** *Οδοντίατρος - Μετεκπαιδευθείσα στην Ομοιοπαθητική **Οδοντίατρος Μετεκπαιδευθείς στη Στοματολογία Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Συµπληρωµατική Παροχή

Συµπληρωµατική Παροχή Συµπληρωµατική Παροχή Ο ΟΝΤΙΑTΡΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ Άρθρο 1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΟΧΗΣ Ο Ασφαλισµένος έχει την δυνατότητα διενέργειας οδοντιατρικών πράξεων σε συνεργαζόµενο γιατρό. Η Παροχή καλύπτει και τα βασικά υλικά των

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

Diagnosis and treatment of peri-implantitis

Diagnosis and treatment of peri-implantitis Diagnosis and treatment of peri-implantitis I. Karoussis 1, S. Kotsovilis 2, A. Felutzis 3, J. Fourmousis 4 Peri-implantitis may be defined as inflammatory process affecting both soft and hard peri-implant

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πρωτόκολλο προγράμματος πρόληψης και προαγωγής της στοματικής υγείας «Ημέρες Πρόληψης» Εισαγωγή Ο Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά (ΟΣΠ) εδώ και 30 χρόνια πρωτοπορεί στο χώρο

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ Στην Οδοντιατρική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Μόσχου Παρασκευή, Οδοντίατρος. Τι είναι ο φρονιμίτης;

Γράφει: Μόσχου Παρασκευή, Οδοντίατρος. Τι είναι ο φρονιμίτης; Γράφει: Μόσχου Παρασκευή, Οδοντίατρος Τι είναι ο φρονιμίτης; Ο φρονιμίτης ή σωφρονιστήρας ή τρίτος γομφίος αποτελεί το τελευταίο προς τα πίσω δόντι της μόνιμης οδοντοφυΐας. Οι φρονιμίτες ανατέλλουν φυσιολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Αντώνης Φανουριάκης Μονάδα Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» Αθήνα, 01/02/2016

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Οι ρευματικές παθήσεις είναι συχνές στην αναπαραγωγική ηλικία των γυναικών. Στην πρόσφατη πανελλήνια επιδημιολογική έρευνα για τις ρευματικές παθήσεις στο γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα. Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Prevora

Επιστημονικά πορίσματα. Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Prevora ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΝΩΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ, ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ TMHMA ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ σε Παιδιά, Εφήβους και Ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού Οδοντικά προβλήματα των κουνελιών και των τρωκτικών Σεραφείμ Αθ. Παπαδημητρίου επ. καθηγητής Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο τα κουνέλια όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη;

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη; ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Σαββίδου Αβρόρα Η κοιλιοκάκη είναι η δυσανεξία (κάτι που ο οργανισμός δεν ανέχεται) στη γλουτένη, πρωτεΐνη που υπάρχει στο σιτάρι, το κριθάρι, τη βρώμη και τη σίκαλη. Η αντίδραση του οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Κατά την επούλωση των περιοδοντικών ιστών «νέα πρόσφυση» επιτυγχάνεται όταν υπάρχει: ηµιουργία νέας οστεΐνης, νέων λειτουργικά προσανατολισµένων ινών περιρριζίου

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΠΑΙΔΙΩΝ. Σαββίδου Αβρόρα. Παιδίατρος

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΠΑΙΔΙΩΝ. Σαββίδου Αβρόρα. Παιδίατρος ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΠΑΙΔΙΩΝ Σαββίδου Αβρόρα. Παιδίατρος Η ανατολή των νεογιλών δοντιών ξεκινάει στον 6ο με 7ο μήνα της ζωής του παιδιού και ολοκληρώνεται στο 2ο -3ο έτος. Η νεογιλή οδοντοφυΐα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ETHΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

ETHΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ETHΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ > 11 Δραστηριότητες συνεχιζόμενης εκπαίδευσης > Θεωρητική εκπαίδευση και πρακτική άσκηση > Στην Οδοντιατρική Σχολή: Θηβών 2, Γουδή-Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΠΕΔΥ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΠΕΔΥ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΠΕΔΥ Κωνσταντίνος Ι. Ουλής Καθηγητής, Οδοντιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Μέλος ΔΣ, Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Αθήνα Απρίλιος 2015

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Το στόμα μας: καθρέφτης Υγείας, Ευεξίας, Ομορφιάς ΟΜΟΡΦΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΠΑΡΑΜΕΛΗΣΗ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες 13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδος 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες Σε ασθενείς µε οροαρνητική σπονδυλαρθροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Με τον όρο οδοντική δυσχρωμία εννοούμε την αλλαγή του χρώματος της επιφάνειας ενός φυσικού δοντιού.

Με τον όρο οδοντική δυσχρωμία εννοούμε την αλλαγή του χρώματος της επιφάνειας ενός φυσικού δοντιού. Γράφει: Μόσχου Παρασκευή, Οδοντίατρος Με τον όρο οδοντική δυσχρωμία εννοούμε την αλλαγή του χρώματος της επιφάνειας ενός φυσικού δοντιού. Τις δυσχρωμίες τις χωρίζουμε σε δυο μεγάλες κατηγορίες, τις ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά µετεκπαιδευτικών σεµιναρίων µε πιστοποιητικό από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Εµφυτευµατολόγων (BDIZ-EDI) και το πανεπιστήµιο Κολωνίας

Σειρά µετεκπαιδευτικών σεµιναρίων µε πιστοποιητικό από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Εµφυτευµατολόγων (BDIZ-EDI) και το πανεπιστήµιο Κολωνίας berlin_6th-group 2012:Layout 1 11/23/12 3:16 PM Page 1 7o Group Oral Implantology Σειρά µετεκπαιδευτικών σεµιναρίων µε πιστοποιητικό από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Εµφυτευµατολόγων (BDIZ-EDI) και το πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΟΔΗΓΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΩΝ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΟΔΗΓΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΩΝ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΟΔΗΓΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΩΝ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ Αθήνα, Φεβρουάριος 2015 -2- Η καθιέρωση της ΚΣΑ ως σύστημα κλινικής άσκησης των πεμπτοετών και τεταρτοετών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY Βασικά σημεία ενδιαφέροντος στο τελευταίο Falk Symposium No196 στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας αποτέλεσαν οι εξελίξεις στο πεδίο της

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΪΟΣ 2008 - ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ

1 η ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΪΟΣ 2008 - ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Τα Mini-Five Gracey είναι Η ΣΩΣΤΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ: κοχλιάρια που το κοπτικό τους άκρο είναι το ήµισυ από αυτό των Standard Gracey Τα ουδετερόφιλα: παράγουν Η ΣΩΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 5 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 5 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 5 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Είναι να αποκτήσουν οι φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Σπανός Χειρουργός Οδοντίατρος Συνεργάτης Τμήματος Οδοντικών Εμφυτευμάτων Θεραπευτηρίου «ΥΓΕΙΑ» 1 Προσωπικά Δεδομένα. 1.1 Βιογραφικά Στοιχεία

Αθανάσιος Σπανός Χειρουργός Οδοντίατρος Συνεργάτης Τμήματος Οδοντικών Εμφυτευμάτων Θεραπευτηρίου «ΥΓΕΙΑ» 1 Προσωπικά Δεδομένα. 1.1 Βιογραφικά Στοιχεία Αθανάσιος Σπανός Χειρουργός Οδοντίατρος Συνεργάτης Τμήματος Οδοντικών Εμφυτευμάτων Θεραπευτηρίου «ΥΓΕΙΑ» 1 Προσωπικά Δεδομένα 1.1 Βιογραφικά Στοιχεία Επώνυμο: Σπανός Όνομα: Αθανάσιος Όνομα πατρός: Βασίλειος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ 6 ο. Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ 6 ο. Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωη µου. µε την ψωριαση. Eνημερωτικό φυλλάδιο για τη νόσο της ψωρίασης

Η ζωη µου. µε την ψωριαση. Eνημερωτικό φυλλάδιο για τη νόσο της ψωρίασης Πανελλήνιος Σύλλογος Ασθενών με Ψωρίαση και Ψωριασική Αρθρίτιδα Αριστοτέλους 21, Θεσσαλονίκη, τηλ 21315 553 780, email:epidermia.greece@gmail.com www.epidermia.gr Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Δερματολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΧΝΟΤΕΡΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ

ΟΙ ΣΥΧΝΟΤΕΡΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ ΟΙ ΣΥΧΝΟΤΕΡΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ Βασίλειος Ψυχογιός DVM, ESAVS dentistry ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ Παθήσεις των δοντιών Παιδοδοντικές Ορθοδοντικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ. Καλύβα Μαρία. Ε νδοδοντική θεραπεία Από την διάγνωση έως την έμφραξη Ε Ν Δ Ο Δ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Ε Σ ΧΟΡΗΓΟΙ

ΜΑΡΤΙΟΥ. Καλύβα Μαρία. Ε νδοδοντική θεραπεία Από την διάγνωση έως την έμφραξη Ε Ν Δ Ο Δ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Ε Σ ΧΟΡΗΓΟΙ Ε Ν Δ Ο Δ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Ε Σ Καλύβα Μαρία 5-6 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 Ε νδοδοντική θεραπεία Από την διάγνωση έως την έμφραξη ΧΟΡΗΓΟΙ Χρήστος Δανδάκης Γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 1965. Πτυχίο Οδοντιατρικής το 1991.

Διαβάστε περισσότερα

Ανεπαρκεια Του Ανταγωνιστη Του Υποδοχεα Τησ L-1 (DIRA )

Ανεπαρκεια Του Ανταγωνιστη Του Υποδοχεα Τησ L-1 (DIRA ) www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Ανεπαρκεια Του Ανταγωνιστη Του Υποδοχεα Τησ L-1 (DIRA ) Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ DIRA 1.1 Τι είναι; Η ανεπάρκεια του ανταγωνιστή του υποδοχέα της IL-1

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός)

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) Η φροντίδα της καθαριότητας και υγείας των δοντιών και γενικά της στοματικής κοιλότητας επιβάλλεται για να αποφεύγονται δυσάρεστα συμπτώματα όπως......πόνος,

Διαβάστε περισσότερα

DENTOMEDICA A.E CS 8100 Ψηφιακό Πανοραµικό CS 8100 από την Carestream. Με έξυπνο σχεδιασµό, µικρό όγκο και τέλεια εικόνα, είναι αυτό ακριβώς που χρειάζεστε για το ιατρείο σας. Είναι σχεδιασµένο εργονοµικά,

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΜΘΗΜ: ΠΡΙΟΟΝΤΟΛΟΙ 1. Η ύπαρξη θυλάκου α. αυξάνει την ποσότητα της οδοντικής πλάκας β. ευνοεί την ανάπτυξη φλεγμονής γ. αυξάνει την εγκατάσταση των αναερόβιων και Gram αρνητικών μικροοργανισμών δ. τα β

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μία χημική ουσία (στερόλη), που αυξάνει στον οργανισμό με την κατανάλωση λιπαρών ουσιών.

Είναι μία χημική ουσία (στερόλη), που αυξάνει στον οργανισμό με την κατανάλωση λιπαρών ουσιών. Υψηλή Χοληστερίνη: Αίτια και Θεραπεία - Συνήθη Ερωτήματα των ασθενών στη Μαχόμενη Κλινική Γράφει: Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδικός Παθολόγος Τι είναι η χοληστερόλη; Είναι μία χημική ουσία (στερόλη),

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Άµεση τοποθέτηση εµφυτευµάτων και άµεση φόρτιση µετά από µια περίπλοκη εξαγωγή δοντιού

Άµεση τοποθέτηση εµφυτευµάτων και άµεση φόρτιση µετά από µια περίπλοκη εξαγωγή δοντιού 10 Τάσεις και Εφαρµογές - Εµφυτεύµατα Άµεση τοποθέτηση εµφυτευµάτων και άµεση φόρτιση µετά από µια περίπλοκη εξαγωγή δοντιού X.Vela Καθώς η Εµφυτευµατολογία συνεχίζει να εξελίσσεται για την ικανοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα

Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Γ. Λάζαρος, Π. Βασιλείου, Κ. Αντωνάτου, Χ. Κουτσιανάς, Γ. Γεωργιόπουλος, Δ. Βασιλόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα