ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΔΗΡΑΗΧ ΣΜΖΜΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΔΠΗΣΖΜΖ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΔΗΡΑΗΧ ΣΜΖΜΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΔΠΗΣΖΜΖ"

Transcript

1 ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΔΗΡΑΗΧ ΣΜΖΜΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΔΠΗΣΖΜΖ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΣΖΝ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΚΑΗ ΔΠΗΥΔΗΡΖΗΑΚΖ ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ: ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΠΡΟΔΓΓΗΖ ΓΗΑ ΣΖΝ ΑΓΟΡΑ ΣΟΤ ΒΔΛΣΗΣΟΤ ΣΤΠΟΤ ΠΛΟΗΟΤ ΣΖΝ ΑΓΟΡΑ ΞΖΡΟΤ ΦΟΡΣΗΟΤ ΣΡΗΑΝΣΖ ΗΧΑΝΝΖ Γηπισκαηηθή Δξγαζία ππνβιεζείζα ζην Σκήκα Οηθνλνκηθώλ Δπηζηεκώλ ηνπ Παλεπηζηεκίνπ Πεηξαηώο σο κέξνπο ησλ απαηηήζεσλ γηα ηελ απόθηεζε Μεηαπηπρηαθνύ Γηπιώκαηνο Δηδίθεπζεο ζηελ Οηθνλνκηθή θαη Δπηρεηξεζηαθή ηξαηεγηθή Πεηξαηάο, Ηαλνπάξηνο 2014

2 ii

3 UNIVERSITY OF PIRAEUS DEPARTMENT OF ECONOMICS MASTER PROGRAM IN ECONOMIC AND BUSINESS STRATEGY ECONOMICAL APPROACH FOR THE PURCHASE OF THE BEST TYPE OF VESSEL AT THE DRY CARGO MARKET By Triantis Ioannis Master Thesis submitted to the Department of Economics of the University of Piraeus in partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Arts in Economics and Business Strategy Piraeus, Greece, January 2014 iii

4 iv

5 ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΠΡΟΔΓΓΗΖ ΓΗΑ ΣΖΝ ΑΓΟΡΑ ΣΟΤ ΒΔΛΣΗΣΟΤ ΣΤΠΟΤ ΠΛΟΗΟΤ ΣΖΝ ΑΓΟΡΑ ΞΖΡΟΤ ΦΟΡΣΗΟΤ Πεπίληψη O ζθνπόο απηήο ηεο Γηπισκαηηθήο εξγαζίαο είλαη ε θαηαγξαθή, ε ηκεκαηνπνίεζε θαη ε νηθνλνκηθή αλάιπζε ησλ λαπηηιηαθώλ αγνξώλ θαη πην ζπγθεθξηκέλα ηεο αγνξάο μεξνύ θνξηίνπ κε ζθνπό ηελ εμαγσγή ρξήζηκσλ ζπκπεξαζκάησλ ηα νπνία ζα απνηειέζνπλ ηα ζηνηρεία γηα ηε δεκηνπξγία επελδπηηθνύ ζρεδίνπ ηε δεδνκέλε ρξνληθή ζηηγκή. Κε άιια ιόγηα ζα αμηνινγήζνπκε εάλ ε επέλδπζε ζηελ Αγνξά Μεξνύ θνξηίνπ είλαη νηθνλνκηθά βηώζηκε θαη ζε πνην βαζκό. Ρν παξαγόκελν απνηέιεζκα κηαο ηέηνηαο δηεξεύλεζεο απνηειεί αθελόο ν εληνπηζκόο ησλ ζηνηρείσλ εθείλσλ πνπ ζπλζέηνπλ θαη νξηνζεηνύλ ην πεδίν δξαζηεξηνπνίεζεο ηεο λαπηηιηαθήο βηνκεραλίαο θαη αθεηέξνπ ε άληιεζε ρξήζηκσλ ζπκπεξαζκάησλ κέζα από ηε ιεπηνκεξή αλάιπζε ηεο Αγνξάο Μεξνύ Φνξηίνπ. Αξρηθά, ζηα δύν πξώηα Θεθάιαηα πξαγκαηνπνηείηαη κηα αλάιπζε ηεο Γηεζλνύο Λαπηηιηαθήο Βηνκεραλίαο θαζώο θαη ηεο Αγνξάο Μεξνύ Φνξηίνπ ζε ζεσξεηηθό επίπεδν. Πηε ζπλέρεηα, αλαθέξεηαη ζην πξαθηηθό κέξνο ηεο ζπγθεθξηκέλεο εξγαζίαο δειαδή ηα Θεθάιαηα 3 & 4. Έηζη ην ηξίην θεθάιαην απνζθνπεί ζηελ αλάιπζε ηεο αγνξάο λαύισλ, ηεο αγνξάο κεηαρεηξηζκέλσλ πινίσλ θαη ησλ ππνινίπσλ ππναγνξώλ κε θξηηήξην ην ηύπν πινίνπ έηζη ώζηε λα θαηαιήμνπκε ζην βέιηηζην θαη πην απνδνηηθό κέγεζνο πινίνπ ζηελ Αγνξά Μ/Φ. Ππλεπώο ην ζηάδην απηό νινθιεξώλεηαη κε ηελ επηινγή ηνπ βέιηηζηνπ θαη ζπλάκα θαηαιιειόηεξνπ ηύπνπ πινίνπ από πιεπξάο πξνζθνξάο θαη δήηεζεο ρσξεηηθόηεηαο, νη νπνίεο επεξξεάδνπλ άκεζα ηε βησζηκόηεηα ηνπ επελδπηηθνύ ζρεδίνπ ζρεηηθά κε ηελ αγνξά ελόο πινίνπ Μ/Φ. Πηα θεθάιαηα 4 & 5, γίλεηαη κηα πξνζπάζεηα παξνπζίαζεο ηεο κεζνδνινγίαο γηα ην πώο πξέπεη λα αμηνινγνύληαη δύν ακνηβαίσο απνθιεηόκελα επελδπηηθά ζρέδηα ιακβάλνληαο ππόςηλ ηε δηαρξνληθή αμία ηνπ ρξήκαηνο θαη ηέινο αθνινπζεί ε αμηνιόγεζε ησλ απνηειεζκάησλ. v

6 vi

7 ECONOMICAL APPROACH FOR THE PURCHASE OF THE BEST TYPE OF VESSEL AT THE DRY MARKET Abstract The aim of this thesis is the recording, segmentation and economic analysis of shipping markets and more specifically the dry cargo market in order to extract useful conclusions that will form the elements for establishing an investment plan at this specific time. In other words, we will assess whether the investment in the dry bulk market is economically viable and to what extent. The output of such an investigation is first to identify the elements that make up and define the scope of activity of the shipping industry while extracting useful conclusions through detailed analysis of the dry bulk market. Initially, the first two chapters refer to an analysis of the international shipping industry and the dry bulk market in theoretical basis. Then, follows the practical part of this thesis at the Chapters 3 & 4. So the third chapter aims to analyze the market rates, the market for second-hand vessels and other submarkets with criterion the type of vessel in order to choose the optimal and most efficient vessel size, at the Dry Sector, to purchase. Additionally this step is completed by choosing the best type of vessel regarding both supply and demand side which directly affect the viability of the investment plan on buying a Dry Cargo vessel. In Chapters 4 and 5, follows a presentation of the methodology for how to evaluate, nowadays, two mutually exclusive investment projects, taking into account the time value of money. The fifth and last chapter refers to the evaluation of results in order to be in position to decide whether to proceed and purchase the vessel or not. vii

8 viii

9 ΠΔΡΗΔΥΟΜΔΝΑ Πεξίιεςε v Abstract vii Καηάινγνο Πηλάθσλ xii Καηάινγνο Γηαγξακκάησλ xv ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1: Δηζαγσγή ζηε Ναπηηιηαθή Βηνκεραλία 1.1 Δηζαγσγή Κύξηεο Σάζεηο ηεο Ναπηηιίαο ζε Παγθόζκην Δπίπεδν Εήηεζε ρσξεηηθόηεηαο ζαιάζζησλ κεηαθνξώλ Πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο ζαιάζζησλ κεηαθνξώλ Δπελδύζεηο ζε λέν ηνλάδ Γηαιύζεηο & απώιεηεο πινίσλ Φπρνινγία Παξαγσγηθόηεηα ησλ ζύγρξνλσλ πινίσλ Οκάδεο ιήςεο απνθάζεσλ (Decision Makers) Καηεγνξίεο Πινίσλ Ξεξνύ Φνξηίνπ (Bulk Carriers) Καηεγνξίεο Δκπνξεπκάησλ Πινίσλ Ξεξνύ Φνξηίνπ 20 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 2: Ζ Ναπιαγνξά μεξνύ θνξηίνπ 2.1 Δηζαγσγή Ηδηνκνξθίεο λαπηηιηαθήο βηνκεραλίαο 23 ix

10 2.3 Γνκή Ναπιαγνξάο Ξεξνύ Φνξηίνπ Υαξαθηεξηζηηθά ηεο Ναπιαγνξάο Ξεξνύ Φνξηίνπ Δίδε λαύισλ θαη ζπκβνιαίσλ Δμέιημε ηνπ Baltic Dry Index ηελ πεξίνδν ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Δμεύξεζε ηνπ βέιηηζηνπ κεγέζνπο πινίνπ γηα αγνξά επέλδπζε κε ηε ρξήζε θξηηεξίσλ 3.1 Δηζαγσγή Οη Σηκέο ησλ λαύισλ αλά ηύπν πινίνπ Οη Σηκέο ησλ κεηαρεηξηζκέλσλ πινίσλ αλά ηύπν πινίνπ Οη Παξαγγειίεο ησλ λεόηεπθησλ πινίσλ αλά ηύπν πινίνπ 3.5 Ο Ρπζκόο δηαιύζεσλ ησλ πινίσλ Ζ Ζιηθία ηνπ ζηόινπ αλά ηύπν πινίνπ Ο Ρπζκόο αλάπηπμεο ηνπ Παγθόζκηνπ Δκπνξίνπ Δπηινγή ηνπ βέιηηζηνπ κεγέζνπο πινίνπ Δλδερόκελεο δηαδξνκέο δξαζηεξηνπνίεζεο ηνπ πινίνπ x

11 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: Σερληθό - νηθνλνκηθή Μειέηε 4.1 Δηζαγσγή Αγνξά κεηαρ/ζκέλνπ πινίνπ ηύπνπ Panamax (1 ε Μειέηε) Τπνινγηζκόο Καζαξήο Παξνύζαο Αμίαο (ΚΠΑ) Τπνινγηζκόο Δζσηεξηθνύ πληειεζηή Απόδνζεο (ΔΑ) Τπνινγηζκόο Μέζνπ πληειεζηή Απόδνζεο Αγνξά λεόηεπθηνπ πινίνπ ηύπνπ Panamax (2 ε Μειέηε) Τπνινγηζκόο Καζαξήο Παξνύζαο Αμίαο (ΚΠΑ) Τπνινγηζκόο Δζσηεξηθνύ πληειεζηή Απόδνζεο (ΔΑ) Τπνινγηζκόο Μέζνπ πληειεζηή Απόδνζεο 61 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 5: πκπεξάζκαηα 5.1 πκπεξάζκαηα 62 Βηβιηνγξαθία 66 xi

12 xii

13 Καηάινγνο Πηλάθσλ 3.1 Γηαδξνκέο πινίσλ ηύπνπ Panamax Καζαξό εηήζην κίζζσκα γηα κεηαρεηξηζκέλν πινίν Panamax Πνζνζηηαία θαηαλνκή ιεηηνπξγηθώλ εμόδσλ κεηαρ/ζκελνπ Panamax ηνηρεία γηα ηνλ ππνινγηζκό ηνπ Σακεηαθνύ Πξνγξ/καηνο ηνπ πινίνπ Σακεηαθό Πξόγξακκα Μεηαρ/ζκελνπ πινίνπ Panamax Τπνινγηζκόο ΚΠΑ κεηαρ/ζκελνπ Panamax γηα r = 6% Καζαξό εηήζην κίζζσκα γηα λεόηεπθην πινίν Panamax Πνζνζηηαία θαηαλνκή ιεηηνπξγηθώλ εμόδσλ λεόηεπθηνπ Panamax ηνηρεία γηα ηνλ ππνινγηζκό ηνπ Σακεηαθνύ Πξνγξ/καηνο ηνπ πινίνπ Σακεηαθό Πξόγξακκα Νεόηεπθηνπ πινίνπ Panamax Τπνινγηζκόο ΚΠΑ Νεόηεπθηνπ Panamax γηα r = 6% Απνηειέζκαηα ησλ δύν επελδπηηθώλ ζρεδίσλ 62 xiii

14 xiv

15 Καηάινγνο Γηαγξακκάησλ 1.1 Οη πέληε πξώηεο Ναπηηθέο Υώξεο κε βάζε ηε κεηαθνξηθή 2 ηθαλόηεηα (ζε εθαη. Σόλλνπο) 1.2 Οη ζπλνιηθέο παξαγγειίεο αλά ρώξα ην Οη ζπλνιηθέο παξαγγειίεο αλά ηύπν πινίνπ ην Ζ ηηκή δηάιπζεο ζηελ Αγνξά Ξεξνύ Φνξηίνπ ηελ πεξίνδν έσο Οη ζπλνιηθέο δηαιύζεηο πινίσλ ηελ πεξίνδν 2008 έσο Ζ εμέιημε ηνπ βαζηθνύ δείθηε Ξ/Φ ηελ πεξίνδν 2000 έσο Οη ηηκέο ησλ λαύισλ αλά ηύπν πινίνπ ηελ πεξίνδν 2008 έσο Οη ηηκέο ησλ κεηαρεηξηζκέλσλ πινίσλ αλά ηύπν πινίνπ ηελ πεξίνδν έσο Οη παξαδόζεηο πινίσλ ζηελ αγνξά Ξ/Φ αλά ηύπν πινίνπ ην Οη παξαδόζεηο πινίσλ ζηελ αγνξά Ξ/Φ αλά ηύπν πινίνπ ην Οη παξαδόζεηο πινίσλ ζηελ αγνξά Ξ/Φ αλά ηύπν πινίνπ ην Ζ ειηθία ησλ πινίσλ κηθξνύ κεγέζνπο (Handies) ην Ζ ειηθία ησλ πινίσλ κεζζαίνπ κεγέζνπο (Panamaxes) ην Ζ ειηθία ησλ πινίσλ κεγάινπ κεγέζνπο (Capes) ην Ο ξπζκόο αύμεζεο ηνπ Παγθόζκηνπ Δκπνξίνπ ηελ πεξίνδν 2008 έσο Γηαγξακκαηηθή απεηθόληζε ηεο Καζαξήο Παξνύζαο Αμίαο Γηαγξακκαηηθή απεηθόληζε ηνπ Δζσηεξηθνύ πληειεζηή Απόδνζεο 4.3 Γηαγξακκαηηθή απεηθόληζε ηεο Καζαξήο Παξνύζαο Αμίαο Γηαγξακκαηηθή απεηθόληζε ηνπ Δζσηεξηθνύ πληειεζηή 61 Απόδνζεο 52 xv

16 xvi

17 ΘΔΦΑΙΑΗΝ 1 ΔΗΠΑΓΩΓΖ ΠΡΖ ΛΑΡΗΙΗΑΘΖ ΒΗΝΚΖΣΑΛΗΑ 1.1 Δηζαγσγή Ζ λαπηηιηαθή βηνκεραλία απνηειεί αλακθηζβήηεηα κία από ηηο πεξηζζόηεξν πνιύπινθεο θαη πνιπζύλζεηεο δηεζλνπνηεκέλεο αγνξέο ζηε ζύγρξνλε επνρή. Ζ πνιππινθόηεηα απηή πξνέξρεηαη θπξίσο από ηελ πςειή γεσγξαθηθή δηαζπνξά ησλ λαπηηιηαθώλ δξαζηεξηνηήησλ ζε ζπλδπαζκό κε ηελ ύπαξμε ελόο κεγάινπ αξηζκνύ θύξησλ θαη ππνζηεξηθηηθώλ πξνζθεξόκελσλ ππεξεζηώλ πξνο ηε λαπηηιία. Έηζη, μεθηλώληαο από ηε γεληθή παξαδνρή όηη κηα αγνξά σο ζύλνιν κπνξεί λα νξηνζεηεζεί από ηνλ εληνπηζκό ησλ επηκέξνπο αγνξώλ πνπ είηε άκεζα είηε έκκεζα επεξεάδνπλ ηε ιεηηνπξγία ηεο. Ζ εκπνξηθή λαπηηιία ζεσξείηαη έλα θεληξηθό θνκκάηη ηεο παγθόζκηαο νηθνλνκίαο από ηα ηέιε ηνπ 15νπ αηώλα, ζπκβάιινληαο ζεκαληηθά ζην παγθόζκην εκπόξην. Όζν απμάλεηαη ε παξαγσγηθόηεηα θαη ε παγθόζκηα δήηεζε ζε εκπνξεύκαηα, νη αλάγθεο γηα κεηαθνξέο απμάλνληαη. Ιακβάλνληαο ππόςε όηη ην 80% ησλ κεηαθνξώλ παγθνζκίσο πξαγκαηνπνηείηαη από ηε ζάιαζζα θαζώο θαη όηη νη ζαιάζζηεο κεηαθνξέο έρνπλ ην πςειόηεξν εκπνξηθό πιεόλαζκα από όινπο ηνπο θιάδνπο ηεο νηθνλνκίαο, γίλεηαη άκεζα αληηιεπηή ε ζπκβνιή ηεο πνληνπόξνπ λαπηηιίαο ζηελ παγθόζκηα νηθνλνκία θαη αλάπηπμε. Πύκθσλα κε ηα δεδνκέλα ηνπ Κ. Stopford, ε κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ δηα ζαιάζζεο από ην απμάλεηαη θάζε ρξόλν θαηά κέζν όξν 4.2%, θηάλνληαο ηα 7,3 δηζεθαηνκκύξηα ηόλνπο ην Θα πξέπεη λα ηνλίζνπκε όηη ε Διιεληθή Λαπηηιία θαηέρεη εγεηηθή ζέζε ζηελ παγθόζκηα αγνξά. Ππγθεθξηκέλα νη Έιιελεο πινηνθηήηεο ειέγρνπλ πάλσ από θνξηεγά πινία, εθ ησλ νπνίσλ πεξίπνπ εθηηκώληαη όηη είλαη πνληνπόξα, ζύκθσλα κε ζηνηρεία ηνπ IHS Fairplay World Shipping Encyclopedia γηα ην Πε όξνπο ρσξεηηθόηεηαο, ν ειιελόθηεηνο ζηόινο εγείηαη ηεο παγθόζκηαο λαπηηθήο αγνξάο κε 184 εθαη. ηόλνπο 1

18 (dwt), ελώ ζε θνληηλή απόζηαζε βξίζθεηαη ε Ηαπσλία (Γηάγξακκα 1.1). Ρα πεξηζζόηεξα ειιελόθηεηα πινία, όπσο ηζρύεη θαη ζηηο πεξηζζόηεξεο ρώξεο ηνπ θόζκνπ κε ζεκαληηθό ζηόιν, είλαη λενινγεκέλα ππό μέλε ζεκαία. Ν θπξηόηεξνο ιόγνο απηνύ ηνπ θαηλνκέλνπ είλαη ε ζεκαληηθή κείσζε ηνπ ζηαζεξνύ θόζηνπο ησλ πινίσλ κε ζθνπό από πιεπξάο ησλ εηαηξηώλ ε κεγηζηνπνίεζε ηνπ θέξδνπο ή ε ειαρηζηνπνίεζε ηεο δεκίαο όηαλ ε λαπιαγνξά βξίζθεηαη ζε ρακειά επίπεδα. Γηάγξακκα 1.1 Νη πέληε πξώηεο Λαπηηθέο ρώξεο κε βάζε ηε κεηαθνξηθή ηθαλόηεηα (ζε εθαη. ηόλλνπο) Ξεγή: UNCTAD, Γηάγξακκα: Ρξηάληεο Δπηπιένλ έλδεημε ηεο δύλακεο ηεο ειιεληθήο Λαπηηιίαο απνηειεί ην γεγνλόο όηη, ην έηνο 2013, ην 52% ησλ εηζεγκέλσλ λαπηηιηαθώλ ζηα δύν κεγαιύηεξα (κε βάζε ηελ θεθαιαηνπνίεζε) ρξεκαηηζηήξηα ζην θόζκν NYSE θαη NASDAQ θαηέρνπλ Έιιελεο πινηνθηήηεο. 2

19 Ζ παξερόκελε ππεξεζία ηεο εκπνξηθή λαπηηιίαο, ρσξίδεηαη ζε ηξεηο θαηεγνξίεο: Liner λαπιαγνξά (κεηαθέξεη αλνκνηνγελή θνξηία ζε κηθξέο ζρεηηθά πνζόηεηεο container, βαξέιηα, κεγάιεο παιέηεο, θηι). Bulk λαπιαγνξά (θόξηνπ ρύδελ), κεηαθέξεη νκνηνγελέο θνξηίν ζε πνιύ κεγάιεο πνζόηεηεο είηε μεξό (dry) όπσο ζηηεξά, ζίδεξνο, ηζηκέλην, θ.η.ι. κε πινία dry bulk carriers, είηε πγξό θνξηίν (liquid) όπσο ην αξγό πεηξέιαην κε δεμακελόπινηα ή oil tankers. Δμεηδηθεπκέλε (specialized) λαπιαγνξά. Πε απηήλ ηελ λαπιαγνξά εληάζζνληαη ηα πινία πνπ κεηαθέξνπλ θνξηία κε εμεηδηθεπκέλεο απαηηήζεηο ζρεδίαζεο θαη εμνπιηζκνύ γηα θόξησζε. Ρέηνηα πινία είλαη ηα Ro-Ro πνπ κεηαθέξνπλ απηνθίλεηα, ηα LNG πνπ κεηαθέξνπλ ην πγξνπνηεκέλν θπζηθό αέξην θαη ηα LPG γηα ην πγξνπνηεκέλν πξνπάλην/βνπηάλην, ηα Reefers (ςπγεία) γηα κεηαθνξά εκπνξεπκάησλ κε αλάγθεο γηα ςύμε θ.η.ι. 1.2 Θύξηεο Ράζεηο ηεο Λαπηηιίαο ζε Ξαγθόζκην Δπίπεδν Ζ αλάπηπμε ηεο λαπηηιίαο ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο ππήξμε αικαηώδεο, σζηόζν, ε παγθόζκηα νηθνλνκηθή ύθεζε ζε ζπλδπαζκό κε ηελ ππεξ-πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο, νδήγεζαλ ζε βαζηά θάκςε ην ραξηνθπιάθην εξγαζηώλ ηνπ θιάδνπ, ήδε από ην Αμίδεη λα ζεκεησζεί όηη ην ρξνληθό δηάζηεκα ( ) ηα επίπεδα λαύινπ ήηαλ ηζηνξηθά πςειά κε απνηέιεζκα λα δεκηνπξγεζεί κηα ππέξκεηξε αηζνδνμία από πιεπξάο πινηνθηεηώλ αιιά θαη ηξαπεδώλ από ηηο νπνίεο αληινύζαλ θεθάιαηα, θαη λα νδεγεζνύκε ζε έλα ηζηνξηθά κεγάιν αξηζκό παξαγγειηώλ λεόηεπθησλ πινίσλ. 3

20 Ξέξαλ ηεο νηθνλνκηθήο θξίζεο ε παγθόζκηα λαπηηιία θαιείηαη λα αληηκεησπίζεη ζεηξά πξνβιεκάησλ πνπ ζπλδένληαη άξξεθηα κε ην νηθνλνκηθό θιίκα. Ζ αλάπηπμε ηεο βηνκεραληθήο παξαγσγήο (εμνξύμεηο πξώησλ πιώλ, παξαγσγή ελέξγεηαο) πεξηνξίδεηαη, ελώ παξάιιεια θάκπηεηαη ε δήηεζε γηα βηνκεραληθά θαη θαηαλαισηηθά πξντόληα, ζπκπαξαζύξνληαο ηηο αλάγθεο γηα ζαιάζζηεο κεηαθνξέο. Ζ ζεκαληηθή κείσζε ηεο κεηαθνξηθήο δήηεζεο ηελ πεξίνδν ( ) θαζώο θαη ε κεγάιε ππεξπξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο, ππνβάζκηζαλ ηελ παγθόζκηα λαπιαγνξά, ζπκπαξαζύξνληαο θαη ηηο ηηκέο ησλ λεόηεπθησλ πινίσλ. Ωο εθ ηνύηνπ ε αγνξά νδεγείηαη ηειηθά ζε ζπλζήθεο έληνλεο ππεξπξνζθνξάο ηνλάδ έλαληη ρακειήο δηαζεζηκόηεηαο κεηαθεξόκελσλ θνξηίσλ, γεγνλόο πνπ πηέδεη ηελ αγνξά ησλ λαύισλ ζρεδόλ ζε όιεο ηηο αγνξέο. Δίλαη γεγνλόο πσο νη έληνλα ζεηηθέο ηάζεηο πνπ επηθξαηνύζαλ ζηνλ θιάδν πξηλ ηελ ύθεζε, νδήγεζαλ ηνπο εθνπιηζηέο, νξκώκελνη από ηε δηαξθώο απμαλόκελε δήηεζε γηα κεηαθνξηθέο ππεξεζίεο, λα πξνβνύλ ζηελ αύμεζε παξαγγειηώλ λεόηεπθησλ πινίσλ, κε απνηέιεζκα ηε ζπλερηδόκελε αύμεζε ηνπ ηνλάδ ζε παγθόζκην. Νη παξαγγειίεο (ζύκθσλα κε ην world order book) απμήζεθαλ ηελ πεξίνδν , ελώ ην 2010 ν ξπζκόο αύμεζεο πεξηνξίζηεθε. Πηηο λέεο παξαγγειίεο θπξηαξρνύλ ηα πινία ρύδελ θνξηίνπ (bulk carriers) θαη ηα πινία κεηαθνξάο εκπνξεπκαηνθηβσηίσλ (containers). Ζ ηθαλόηεηα θάιπςεο ηεο δήηεζεο από ηα κεγάια λαππεγεία παγθνζκίσο (Θίλα, Θνξέα, Ηαπσλία) δελ επαξθνύζε, κε απνηέιεζκα ζε κεξηθέο πεξηπηώζεηο λα ζεκεηώλνληαλ ζεκαληηθέο θαζπζηεξήζεηο. Πηα παξαπάλσ πξνβιήκαηα έξρεηαη λα πξνζηεζεί θαη ν θνηλόο παξαλνκαζηήο ηεο αδπλακίαο θάιπςεο ησλ πεξαηηέξσ επελδύζεσλ ησλ εθνπιηζηώλ από ηα ρξεκαηνπηζησηηθά ηδξύκαηα ζε παγθόζκην επίπεδν, γεγνλόο πνπ ζέηεη ζε θίλδπλν επηβίσζεο αθόκα θαη παξαδνζηαθέο λαπηηιηαθέο εηαηξείεο. 4

21 1.3 Εήηεζε ρσξεηηθόηεηαο ζαιάζζησλ κεηαθνξώλ Ζ δήηεζε γηα ζαιάζζηεο κεηαθνξέο, όπσο θαη όια ηα είδε ησλ κεηαθνξώλ εθηόο από ηα θξνπαδηεξόπινηα είλαη παξάγσγε, δειαδή δεπηεξνγελήο κε απνηέιεζκα λα δηακνξθώλεηαη από ηε δήηεζε πνπ ππάξρεη γηα άιια αγαζά. Αμίδεη λα ζεκεησζεί όηη ε λαπηηιία ελώ επεξεάδεη ζρεηηθά ιίγνπο παξάγνληεο επεξεάδεηαη από πάξα πνιινύο, γηα απηό θαη είλαη ζρεδόλ απίζαλν λα πξνβιεθζεί ε δήηεζε γηα ζαιάζζηεο ππεξεζίεο. Ξαξόια απηά νη πην θαζνξηζηηθνί παξάγνληεο πνπ δηακνξθώλνπλ ηε δήηεζε θαη γηα ηνπο νπνίνπο ζα θάλνπκε εθηελή αλαθνξά είλαη: ν ξπζκόο αλάπηπμεο ηεο παγθόζκηαο νηθνλνκίαο, ηα κεηαθεξόκελα αγαζά, ν ρξόλνο ηαμηδηνύ - απόζηαζε, ην θόζηνο κεηαθνξάο, πνιηηηθν θνηλσληθέο ζπλζήθεο. Ξην ζπγθεθξηκέλα κία κείσζε ηεο αλάπηπμεο ηεο παγθόζκηαο νηθνλνκίαο ζα νδεγήζεη ζε κείσζε ηνπ δηεζλνύο εκπνξίνπ ην νπνίν ζεκαίλεη κείσζε ηεο δήηεζεο γηα κεηαθνξά. Ζ κείσζε ηεο δήηεζεο ζπλεπάγεηαη κείσζε ησλ λαύισλ ε νπνία είλαη ε πξόζνδνο ηνπ πινίνπ θαη κε βάζε ηηο απμνκεηώζεηο ηεο λαπιαγνξάο θηλνύληαη νη ηηκέο ηόζν ησλ λεόηεπθησλ (New Building) όζν θαη ησλ κεηαρεηξηζκέλσλ (Second-hand) πινίσλ. Ζ θπθιηθόηεηα ηεο λαπηηιίαο επεξεάδεηαη άκεζα από ην δηεζλέο εκπόξην θαη απηό είλαη ινγηθό αθελόο δηόηη ηα 3/4 ηεο επηθάλεηαο ηεο γεο θαιύπηεηαη από ην πγξό ζηνηρείν θαη αθεηέξνπ δηόηη ηα πνληνπόξα πινία ιόγσ κεγέζνπο δύλαληαη λα αμηνπνηήζνπλ ζην κέγηζην βαζκό ηηο νηθνλνκίεο θιίκαθαο επηκεξίδνληαο έηζη ην θόζηνο αλά κνλάδα πξντόληνο. Ωζηόζν θάπνηεο θνξέο αθόκα θαη κεκνλσκέλα θξάηε όπσο ε Οσζία ε Θίλα θαη ε Ηλδία έρνπλ απνηειέζεη θηλεηήξην κνριό ηεο δήηεζεο πινίσλ γηα κεηαθνξά θαη θαη επέθηαζε ζε άλνδν ηεο λαπιαγνξάο. Ππλήζσο πξόθεηηαη γηα αλαπηπζζόκελεο ρώξεο όπσο ε Θίλα, όπνπ ν πιεζπζκόο ηεο μεπεξλά θαηά 150 θνξέο απηόλ ηεο Διιάδαο, θαη έρεη ραξαθηεξηζηεί αξθεηέο θνξέο σο βαξόκεηξν ηεο λαπιαγνξάο μεξνύ θνξηίνπ. Θαηα απηόλ ηνλ ηξόπν εύθνια αληηιακβάλεηαη θαλείο όηη είλαη έλαο πνιύ ζεκαληηθόο εμσγελήο 5

22 παξάγνληαο πνπ ζην παξειζόλ έρεη επεξεάζεη άκεζα ην δηεζλέο εκπνξίν αθνύ ηελ πεξίνδν ηνπ 2008 ην 1/3 ηνπ όγθνπ ηνπ δηα ζαιάζζεο εκπνξίνπ ήηαλ εηζαγσγέο από ηελ Θίλα. Απηόο ήηαλ θαη ν ιόγνο πνπ πνιιέο λαπηηιηαθέο εηαηξίεο θαζώο θαη λαπινκεζηηηθά γξαθεία είραλ αλνίμεη ππνθαηαζηήκαηα ζηε Θίλα. Δπηπξόζζεηα ζεκαληηθό ξόιν βξαρππξόζεζκα δύλαηαη λα παίμεη ε απόζηαζε ηελ νπνία θαινύληαη λα δηαλύζνπλ ηα πινία γηα λα κεηαθέξνπλ ηα αγαζά. Ππγθεθξηκέλα, ε αλαθάιπςε λέσλ πεγώλ θπζηθνύ αεξίνπ ή πεηξειαίνπ όπνπ ε ηηκή παξαγσγήο είλαη πην θζελή κπνξεί λα νδεγήζεη ζε αιιαγή ησλ ζαιάζζησλ δηαδξνκώλ πνπ δξαζηεξηνπνηνύληαη ηα πινία θαη έκκεζα λα απμεζεί ε κεηαθεξόκελε απόζηαζε. Απηό ζπλεπάγεηαη αύμεζε ηνπ ρξόλνπ κεηαθνξάο θαζώο θαη αύμεζε ησλ κεηαθνξηθώλ κέζσλ γηα ηε κεηαθνξά ησλ αγαζώλ. Έλα άιιν ραξαθηεξηζηηθό παξάδεηγκα πνπ νδήγεζε ζε αύμεζε ηεο δήηεζεο ησλ πινίσλ ήηαλ ην θιείζηκν ηεο Γηώξπγαο ηνπ Πνπέδ γηα 10 ρξόληα ( ). Ρα πινία γηα απηό ην ρξνληθό δηάζηεκα ήηαλ ππνρξεσκέλα λα δηαζρίζνπλ ηνλ πεξίπινπ ηεο Αθξηθαληθήο επείξνπ έηζη ώζηε λα κεηαθέξνπλ ηα εκπνξεύκαηα από ηελ Δπξώπε ζηελ Αλαηνιηθή Αζία θαη ηνύκπαιηλ, απμάλνληαο ην ρξόλν, ηελ απόζηαζε θαη θπζηθά ην θόζηνο. Άιινο έλαο παξάγνληαο είλαη ην θόζηνο κεηαθνξάο. Ωο επί ην πιείζηνλ ην πινίν κεηαθέξεη κεγάιεο πνζόηεηεο θνξηίσλ ηα νπνία είλαη ηδηαίηεξα ρακειήο αμίαο. Έηζη ην πινίν θαηαθέξλεη ιόγσ κεγέζνπο λα αλαπηύμεη νηθνλνκίεο θιίκαθεο κεηώλνληαο έηζη ην κεηαθνξηθό θόζηνο θαη κελ αθήλνληαο άιιε επηινγή ζηνπο εηζαγσγείο θαζώο θαη εμαγσγείο απηώλ ησλ αγαζώλ όζνλ αθνξά ην κέζν κεηαθνξάο. Θαηά ζπλέπεηα δεκηνπξγνύληαη λένη εκπνξηθνί δξόκνη αθνύ ηα πινία είλαη απνδνηηθόηεξα από ηα άιια κέζα κεηαθνξάο θπξίσο ιόγσ κεγέζνπο θαη επηηξέπνπλ κεγαιύηεξν πεξηζώξην θέξδνπο ζηνπο λαπισηέο. Ρέινο πνιύ ζεκαληηθό ξόιν ζηε δηακόξθσζε ηεο δήηεζεο απνηεινύλ ηα πνιηηηθό θνηλσληθά γεγνλόηα θαη λα επηθέξνπλ ζεκαληηθέο θαη ξαγδαίεο κεηαβνιέο ζηελ λαπηηιηαθή αγνξά. Ρόζν νη Ξαγθόζκηνη Ξόιεκνη νη νπνίνη επηδξνύλ ζε δηεζλέ επίπεδν όζν θαη ηα ηνπηθά γεγνλόηα ζε κηα ζπγθεθξηκέλε γεσγξαθηθή πεξηνρή επηδξνύλ ζε ζεκαληηθό βαζκό ζηελ 6

23 εμέιημε ηεο λαπιαγνξάο. Δπί παξαδείγκαηη ε εηζβνιή ηνπ Ηξάθ ζην Θνπβέηη ην 1990 είρε σο ζπλέπεηα ηελ αύμεζε ηεο ηηκήο ηνπ αξγνύ πεηξειαίνπ θαζώο ππήξμε δηαθνπή ησλ εμαγσγώλ κέζσ ησλ πεηξειαηαγσγώλ. Απηό είρε ζαλ άκεζν απνηέιεζκα ηε κείσζε ηεο δηεζλνύο παξαγσγήο θαη θαη επέθηαζε ηεο αύμεζεο ηεο δήηεζεο γηα ζαιάζζηεο ππεξεζίεο. 1.4 Ξξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο ζαιάζζησλ κεηαθνξώλ Από ηελ πιεπξά, ε πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο είλαη εμίζνπ ζεκαληηθή θαη αιιειέλδεηε κε ηε δήηεζε. Ξην ζπγθεθξηκέλα αλ ζεσξήζνπκε όηη ε δήηεζε γηα ζαιάζζηεο κεηαθνξέο είλαη ζηαζεξή ηόηε αλ απμεζεί ε πξνζθνξά θαη ππεξθεξάζεη ηα επίπεδα ηεο ήδε ππάξρνπζαο δήηεζεο ηόηε ζα νδεγεζεί ε αγνξά ζε θξίζε. Απηό ζα ζεκάλεη κείσζε ησλ λαύισλ θαη ησλ ηηκώλ ησλ πινίσλ ην νπνίν ζπλεπάγεηαη όηη θάπνηα πινία πνπ δελ ζα απαζρνινύληαη ζα νδεγεζνύλ είηε: ζε παξνπιηζκό κηθξήο δηάξθεηαο (Warm lay - up), ζε παξνπιηζκό κεγάιεο δηάξθεηαο (Cold lay - up), ζε δηάιπζε ηνπ πινίνπ (Scrap), ζε κεηαζθεπή ηνπ πινίνπ (Conversion). Κε βάζε ηα παξαπάλσ θξίλεηαη επηηαθηηθή ε αλάγθε δηαρσξηζκνύ ηεο ελεξγήο πξνζθνξάο ρσξεηηθόηεηαο από ηε ζπλνιηθή πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο. Ζ δηαθνξά ηεο δεύηεξεο από ηε πξώηε είλαη ηα πινία πνπ είλαη ζε αδξάλεηα ιόγσ παξνπιηζκνύ, ζπληήξεζεο, θαηάζρεζεο ή πεηξαηείαο θαη ραξαθηεξίδεηαη σο αξγνύζα ρσξεηηθόηεηα. Ζ ηειεπηαία θαηεγνξία ιεηηνπξγεί ζαλ απνζεκαηηθό από ην νπνίν αληιείηαη ρσξεηηθόηεηα ζε πεξίπησζε πνπ ππάξμε δηεύξπλζε ηεο δήηεζεο. Δπηπξόζζεηα κηα αιιαγή ζηε ζρέζε κεηαμύ πξνζθνξάο θαη δήηεζεο (αληζνξξνπία), ζα νδεγήζεη ζε κείσζε ή αληίζηνηρα αύμεζε ησλ επηπέδσλ ηνπ λαύινπ. Πηελ πεξίπησζε πνπ ππάξμεη έιιεηςε πξνζθνξάο ρσξεηηθόηεηαο, απηό ζα έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηα παιαηόηεξα πινία θαη ιηγόηεξν απνδνηηθά λα εηζέξρνληαη ζηελ αγνξά (κεηάβαζε από ηελ 7

24 αξγνύζα ζηελ ελεξγή ρσξεηηθόηεηα). Απηό εμεγείηαη από ην γεγνλόο όηη ηα επίπεδα λαύινπ ηε δεδνκέλε ρξνληθή ζηηγκή επηηξέπνπλ ηελ δεκηνπξγία θέξδνπο αθόκε θαη ζην ππεξήιηθν ηνλάδ. Ρν αληίζεην ζπκβαίλεη όηαλ ππάξρεη πιεόλαζκα κεηαθνξηθήο ρσξεηηθόηεηαο. Νη λαύινη ππνρσξνύλ θαη ηα πινία κεγάιεο ειηθίαο θαζίζηαληαη δεκηνγόλα νπόηε θαη νδεγνύληαη ζηα δηαιπηήξηα (Scrap). Έηζη νη παξάγνληεο πνπ επεξξεάδνπλ άκεζα ή έκκεζα ηελ πξνζθνξά είλαη νη παξαθάησ: Δπελδύζεηο ζε λέν ηνλάδ, Νη δηαιύζεηο & απώιεηεο πινίσλ, Ζ ςπρνινγία, Ζ παξαγσγηθόηεηα ησλ ζύγρξνλσλ πινίσλ, Νκάδεο ιήςεο απνθάζεσλ (Decision Makers): Ξινηνθηήηεο, Σξεκαηνπηζησηηθά Ηδξύκαηα, Λαπισηέο, Λαππεγεία, Λαπηηιηαθνί νξγαληζκνί. 8

25 1.4.1 Δπελδύζεηο ζε λέν ηνλάδ Νη επελδύζεηο απνηεινύλ έλα ζεκαληηθό παξάγνληα ζηελ δηακόξθσζε ηεο πξνζθνξάο ρσξεηηθόηεηαο. Νη επελδύζεηο από κηα πινηνθηήηξηα εηαηξία πξαγκαηνπνηνύληαη είηε γηα λα εθζπγρξνλίζεη ηνλ ήδε ππάξρνλ ζηόιν ηεο ή λα ηνλ επεθηείλεη αθόκα πεξηζζόηεξν κε ζθνπό ηελ αύμεζε ηεο θεξδνθνξίαο ηεο. Νη πεξηζζόηεξεο εμ απηώλ γίλνληαη ζε πεξηόδνπο πςειήο άλζεζεο ηεο λαπιαγνξάο όπνπ επηθξαηεί ηδηαίηεξε αηζηνδνμία γηα ηελ πνξεία ηνπ θιάδνπ. Αληίζεηα ζε πεξηπηώζεηο ύθεζεο νη επελδύζεηο ζε λέα πινία πεξηνξίδνληαη θαζώο νη εθνπιηζηέο ζηξέθνπλ ην ελδηαθέξνλ ηνπο θαη ζε άιινπο θιάδνπο ηεο νηθνλνκίαο, πην επηθεξδείο. Θάπνηνη άιινη απνθαζίδνπλ αθόκα θαη ηελ πξνζσξηλή απνκάθξπλζε ηνπο από ηε λαπηηιηαθή βηνκεραληά. Ξαξόια απηά ε ζεκεξηλή θαηάζηαζε δηαθέξεη δηόηη παξά ηε ζεκαληηθή θάκςε ησλ λαύισλ ζε όιεο ηηο αγνξέο θνξηίσλ αιιά θαη ηελ πξνεμόθιεζε ηεο πησηηθήο εηθόλαο ζην πξνζερέο κέιινλ, νη εθνπιηζηέο ζπλέρηζαλ ηηο παξαγγειίεο λεόηεπθησλ πινίσλ. Ρν γεγνλόο όηη νη εθνπιηζηέο αλά ηνλ θόζκν επελδύνπλ κε απηό ην ξπζκό παξά ηε θξίζε νθείιεηαη θπξίσο ζηνπο παξαθάησ ιόγνπο: Νη δηνηθήζεηο ησλ λαππεγείσλ βιέπνληαο λα κεηώλεηαη ην ραξηνθπιάθην εξγαζηώλ ιόγσ κείσζεηο ησλ παξαγγειηώλ 9

26 (Orderbook), έρνπλ ζέζεη ζαλ ζηόρν ηελ πξνζέιθπζε λέσλ παξαγγειηώλ κέζσ ηεο κείσζεο ησλ ηηκώλ ησλ λενθαηαζθεπαδόκελσλ πινίσλ (New Buildings). Νη παξαδνζηαθέο εηαηξίεο ηνπ θιάδνπ ιόγσ ζσξεπκέλσλ θεξδώλ θαη γεληθόηεξεο άκεζεο ξεπζηόηεηαο επηδηώθνπλ ηελ εθκεηάιιεπζε ηνπ ρακειόηεξνπ θόζηνπο θαηαζθεπήο αιιά θαη ηεο άκεζεο εμππεξέηεζεο ηεο δπλεηηθά κεγαιύηεξεο δήηεζεο ζην κέιινλ (πξνζδνθίεο). Δπελδύζεηο Γνήηξνπ από κία κεξίδα εθνπιηζηώλ νη νπνίνη αλαδεηνύλ ην ξίζθν θαη γηα απηό ην ιόγν θαηαηάζζνληαη ζηελ θαηεγνξία Risk Lovers. Έηζη, ζε παγθόζκην επίπεδν ην 2011 επελδύζεθαλ $96,3 δηζεθ. γηα ηελ παξαγγειία λέσλ πινίσλ ζπλνιηθήο ρσξεηηθόηεηαο 54,4 ρηιηάδσλ ηόλσλ (Γηάγξακκα 1.2). Γηάγξακκα 1.2 Νη Ππλνιηθέο Ξαξαγγειίεο αλά ρώξα ην 2011 Ξεγή: ΗΝΒΔ, Γηάγξακκα: Ρξηάληεο Ξαξαηεξνύκε όηη ε Θίλα θαηέρεη κε δηαθνξά ηε πξώηε ζέζε ελώ αθνινπζεί ε Διιάδα θαη έπεηαη ε Ηαπσλία. Αμίδεη λα ζεκεησζεί όηη ε Θίλα πξνζπαζεί ζηγά ζηγά λα αλεμαξηεηνπνηεζεί από ηνπο κεηαθνξείο, ην νπνίν ζεκαίλεη όηη 10

27 επηδηώθεη λα κεηαθέξεη εμάγνληαο & εηζάγνληαο ηα πξντόληα ηεο κε ηα δηθά ηεο πιένλ κέζα. Δπηπξόζζεηα ηελ ηειεπηαία δεθαεηία έρεη επηηύρεη κεγάιε αλάπηπμε, ζεηηθό εκπνξηθό ηζνδύγην θαζώο επίζεο έρεη εθκεηαιεπηεί κεγάια θεθάιαηα κε ηε λαππεγηθή ηεο Βηνκεραλία. Δπί παξαδείγκαηη, νη Έιιελεο εθνπιηζηέο θαη όρη κόλν, κεγάιν κέξνο ησλ θεξδώλ πνπ πξαγκαηνπνηνύλ ηα επαλεπελδύνπλ πίζσ ζηε Θίλα γηα ηε λαππήγεζε ζύγρξνλσλ πινίσλ. Θαηά ζπλέπεηα ε Θηλεδηθή νηθνλνκία έρεη επσθειεζεί ζην έπαθξν από ηε Λαππεγηθή ηεο Βηνκεραλία. Πηε ζπλέρεηα, ζην επόκελν δηάγξακκα παξαηεξείηαη όηη ην κίγκα ησλ παξαγγειηώλ δελ δείρλεη λα δηαθνξνπνηείηαη ζε ζρέζε κε πξνεγνύκελα έηε, θαζώο ε πιεηνλόηεηα αθνξά ζε πινία κεηαθνξάο μεξνύ θνξηίνπ (Γηάγξακκα 1.3) θαη ζε δεμακελόπινηα. Γηάγξακκα 1.3 Νη Ππλνιηθέο Ξαξαγγειίεο αλά ηύπν πινίνπ ην 2011 Ξεγή: ΗΝΒΔ, Γηάγξακκα: Ρξηάληεο Ζ αύμεζε ησλ παξαγγειηώλ, κπνξεί από ηε κηα κεξηά λα αύμεζε ην δηαζέζηκν ηνλάδ, από ηελ άιιε όκσο νδήγεζε ζηε ζεκαληηθή βειηίσζε ηεο κέζεο ειηθίαο ηνπ παγθόζκηνπ ζηόινπ, γεγνλόο πνπ ζπλδέεηαη κε πιενλεθηήκαηα ηόζν γηα ηηο δηαρεηξίζηξηεο εηαηξείεο (λέεο ηερλνινγίεο, απνδνηηθόηεξε κεηαθνξά θνξηίσλ, κηθξόηεξα ιεηηνπξγηθά έμνδα) όζν θαη 11

28 γηα ην θπζηθό πεξηβάιινλ πνπ επηβαξύλεηαη ιηγόηεξν. Πύκθσλα κε δηεζλή ζηνηρεία πνπ δεκνζηεύνληαη ην Κάξηην ηνπ 2012, ε κέζε ειηθία ηνπ παγθόζκηνπ ζηόινπ (αλεμαξηήησο ηύπνπ πινίνπ) είλαη ηα 20,6 έηε, ελώ ζε εγρώξην επίπεδν ε Διιεληθή Λαπηηιία παξνπζηάδεη θαιύηεξε εηθόλα κε ηε κέζε ειηθία ησλ πνληνπόξσλ πινίσλ λα κελ μεπεξλά ηα 16 έηε. Ρέινο αμίδεη λα αλαθέξνπκε όηη νη επελδύζεηο ζηελ αγνξά κεηαρεηξηζκέλσλ πινίσλ δελ επεξεάδνπλ ζε θακία πεξίπησζε αθνύ ήδε απνηεινύλ έλα κέξνο ηεο ζπλνιηθήο πξνζθνξάο ρσξεηηθόηεηαο Νη δηαιύζεηο & απώιεηεο πινίσλ Ν ξπζκόο αλάπηπμεο ηνπ παγθόζκηνπ ζηόινπ εμαξηάηαη από ηελ ηζνξξνπία κεηαμύ ησλ πινίσλ πνπ εηζέξρνληαη ζηελ αγνξά θαη ησλ πινίσλ πνπ νδεύνπλ πξνο δηάιπζε ή έρνπλ απσιεζζεί. Ππλεπώο ε ρσξεηηθόηεηα πνπ δηαιύεηαη θάζε ρξόλν, επεξεάδεη εμίζνπ ζεκαληηθά ηελ παγθόζκηα ρσξεηηθόηεηα. Αύμεζε ησλ δηαιύζεσλ παξαηεξείηαη θπξίσο ζε πεξηόδνπο ύθεζεο όπσο απηή πνπ δηαλύνπκε. Ν ιόγνο είλαη αθελόο ν ρακειόο βαζκόο απόδνζεο απηώλ ησλ πινίσλ θαη αθεηέξνπ ε πάγηα πξαθηηθή ησλ λαπισηώλ λα αλαδεηνύλ λέα πινία ηα νπνία δηαζέηνπλ ηαρύηεηα θαη αμηνπηζηία όζνλ αθνξά ηε κεηαθνξά. Ζ ειηθία πνπ ζπλεζίδεηαη λα 12

29 νδεγνύληαη ζε δηάιπζε ηα πινία είλαη ηα έηε, παξόια απηά δελ είλαη απόιπην θαη εμαξηάηαη ζε κεγάιν βαζκό από ηε θαηάζηαζε ηεο λαπιαγνξάο, ηηο πξνζδνθίεο ηνπ πινηνθηήηε θαζώο θαη ηελ ηηκή ηνπ Scrap. Ρελ πεξίνδν όπνπ νη επηθξαηνύζεο ζπλζήθεο ζηελ αγνξά ήηαλ άξηζηεο, ππήξραλ αληηνηθνλνκηθά πινία 27 & 28 ρξνλώλ ηα νπνία όρη κόλν έβξηζθαλ απαζρόιεζε αιιά απνδείρηεθαλ θαη ηδηαίηεξα πξνζνδνθόξα κηαο θαη δελ είραλ ην θόζηνο θεθαιαίνπ (ζαιαζζνδάλεηα) λα ηα επηβαξύλεη. Πηε πνξεία κε ηε πηώζε ηεο λαπιαγνξάο (2008) ε ηηκή απόθηεζεο απηώλ ησλ αζύκθνξσλ νηθνλνκηθά πινίσλ ήηαλ ίζε κε ηε ηηκή ηνπ Scrap. Πηελ παξνύζα λαπηηιηαθή θξίζε ηα ρακειά επίπεδα λαύινπ δελ επαξθνύλ γηα λα θαιύςνπλ ην εκεξήζην θόζηνο ιεηηνπξγίαο ησλ παιαηόηεξσλ πινίσλ κε απνηέιεζκα ηα ηειεπηαία ρξόληα λα εκθαλίδεηαη απμεκέλνο ν ξπζκόο δηάιπζεο πινίσλ κε ζαθή σζηόζν ηάζε κείσζεο ζε ζρέζε κε ηα πξώηα έηε ηεο λαπηηιηαθήο θξίζεο (2009). Πην παξαθάησ δηάγξακκα παξαηεξνύκε ηελ εμέιημε ηεο ηηκήο ηνπ Scrap ζηελ αγνξά μεξνύ θνξηίνπ, ηε πεξίνδν ηεο λαπηηιηαθήο θξίζεο, ελώ ζην ακέζσο επόκελν ην ζύλνιν ησλ δηαιύζεσλ ηελ ίδηα ρξνληθή πεξίνδν. Διάγραμμα 1.4 Η ηιμή διάλσζης ζηην Αγορά Ξηρού Φορηίοσ ηην περίοδο 2008 έως 2013 Ξεγή: Athenian Shipbrokers, Γηάγξακκα: Ρξηάληεο 13

30 Πην παξαπάλσ δηάγξακκα παξαηεξνύκε όηη ε ηηκή ηνπ Scrap θηλείηαη ζε πνιύ θαια επίπεδα ην νπνίν ζεκαίλεη όηη ν αξηζκόο ησλ δηαιύζεσλ είλαη ζπγθξαηεκέλνο παξά ηελ ύθεζε πνπ επηθξαηεί. Έλαο εμίζνπ ζεκαληηθόο ιόγνο πνπ δελ έρεη ππάξμεη κεγάιε ππεξπξνζθνξά ζηελ αγνξά δηάιπζεο είλαη ην γεγνλόο όηη έρεη κεησζεί ν κέζνο όξνο ειηθίαο από πεξίπνπ 20 έηε ζηα 16. Θαηά ζπλέπεηα νη πινηνθηήηεο παξά ηελ δπζκελή θαηάζηαζε ηεο λαπιαγνξάο δελ ζεσξνύλ ηε δηάιπζε ησλ πινίσλ ηνπο σο άκεζε πξνηεξαηόηεηα. Ρα παξαπάλσ επηβεβαηώλνληαη από ην γεγνλόο όηη ην 2008, ε ηηκή δηάιπζεο ήηαλ ε πην ρακειή ζπγξηηηθά κε ηα έηε πνπ αθνινπζνύλ. Ρα πξνεγνύκελα έηε, ηα πςειά θέξδε πνπ απέθεξαλ αθόκα θαη ηα ππεξήιηθα πινία ιόγσ ησλ πςειώλ λαύισλ νδήγεζε ζε ζεκαληηθή κείσζε ησλ πινίσλ πνπ νδεγήζεθαλ πξνο δηάιπζε κε απνηέιεζκα λα ππάξμεη απμεκέλε δήηεζε από πιεπξάο ησλ δηαιπηεξίσλ. Ξην ζπγθεθξηκέλα, ε ηηκή δηάιπζεο ην 2007 είρε θηάζεη ηα 650 $ ζηνρεύνληαο ζηελ πξνζέιθπζε λέσλ πειαηώλ. Αληίζεηα ην 2008 νδεγήζεθε δηπιάζην ηνλάδ ζηα δηαιπηήξηα ζπγθξηηηθά κε ην πξνεγνύκελν έηνο, θαζώο νη δηαιύζεηο πινίσλ είλαη κία από ηηο δηεμόδνπο πνπ πξνζθέξνληαη γηα ηελ αληηκεηώπηζε ηεο θξίζεο. Ρα κεγάιεο ειηθίαο πινία αθελόο έρνπλ ήδε απνδώζεη αξθεηά ζε όζνπο ηνπιάρηζηνλ ηα απέθηεζαλ ζε ηηκέο ρακειέο αθεηέξνπ δελ δύλαληαη λα δεκηνπξγήζνπλ θέξδε όηαλ ε αγνξά βξίζθεηαη ζε ρακειά επίπεδα ιόγσ απμεκέλνπ θόζηνπο αιιά θαη δεκηώλ. Ππλεπώο, ε δηάιπζή ηνπο είλαη κία ιύζε όζν ε θξίζε ζπλερίδεηαη θαη απνηειεί θαη κία πεγή ξεπζηόηεηαο γηα ηνπο ηδηνθηήηεο ησλ πινίσλ. 14

31 Γηάγξακκα 1.5 Νη ζπλνιηθέο δηαιύζεηο ησλ πινίσλ ηην περίοδο 2008 έως 2013 Ξεγή: Athenian Shipbrokers, Γηάγξακκα: Ρξηάληεο Κε βάζε ηα παξαπάλσ δύν δηαγξάκκαηα, παξαηεξείηαη κηθξή ζπζρέηηζε κεηαμύ ηηκήο δηάιπζεο θαη αξηζκνύ δηαιύζεσλ. Δλώ ινγηθά θαη κε βάζε ην λόκν Ξξνζθνξάο & Εήηεζεο ζα έπξεπε λα ππάξρεη αξλεηηθή ζρέζε ζηα δύν κεγέζε, θάηη ηέηνην δελ ζπκβαίλεη. Δπί παξαδείγκαηη, ην 2012 θαη όρη κόλν ν αξηζκόο ησλ δηαιύζεσλ ήηαλ πέληε θνξέο κεγαιύηεξνο ζπγθξηηηθά κε ην Ξαξόια ηαύηα ε ηηκή δηάιπζεο ην ίδην δηάζηεκα ήηαλ απμεκέλε θαηά 40%. Αθξηβώο ην ίδην ζπλέβεη θαη γηα ηα έηε 2009, 2010, 2011 θαη ζα ζπκβεί θαη ην 2013 αθνύ ήδε ζην πξώην ηξίκελν έρεη αγγίμεη ηα Dwt, κε ζεκείν αλαθνξάο ην έηνο Τπρνινγία Ζ θαηάζηαζε ηεο λαπιαγνξάο ζε ζπλδπαζκό κε ηηο πξνζδνθίεο ησλ αλζξώπσλ απνηεινύλ άιινλ έλα παξάγνληα πνπ επεξεάδεη άιινηε άκεζα θαη άιινηε έκκεζα ηελ πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο. Δπί παξαδείγκαηη κηα ππέξεηξε αηζηνδνμία κπνξεί λα νδεγήζεη ζε βεβηαζκέλεο θαη κε νξζνινγηθά ζσζηέο απνθάζεηο. Κηα από απηέο είλαη ε αύμεζε ησλ παξαγγειηώλ γηα ζύγρξνλα πινία θάηη ην νπνίν ζπλέβε ην 2007 θαη ελώ δηαλύνπκε ην 2013 απηή ε καδηθή απόθαζε από πιεπξάο πινηνθηεηώλ απνηειεί αθόκα ηνλ πην 15

32 ζεκαληηθό παξάγνληα εμαηηίαο ηνπ νπνίνπ έρνπλ δηνιηζζήζεη νη λαύινη ζε ηόζν ρακειά επίπεδα, ζπάδνληαο ην έλα αξλεηηθό ξεθόξ κεηά ην άιιν. Ρέινο λα ζεκεηώζνπκε όηη νη Έιιελεο πινηνθηήηεο γλσξίδνληαο ηη ζα επαθνινπζνύζε αλ είρε πινπνηεζεί όιν ην λαππεγηθό πξόγξακκα (orderbook), απνθάζηζαλ ηελ αθύξσζε κεγάινπ κέξνπο ησλ παξαγγειηώλ θαη εηζήιζαλ δπλακηθά ζηελ Second Hand αγνξά. Κε απηή ηε θίλεζε θαηάθεξαλ λα αγνξάζνπλ ζε ρακειόηεξεο ηηκέο ζύγρξνλα πινία θαη επηπιένλ ρσξίο λα επεξεάζνπλ ηελ πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο κηαο θαη ηα κεηαρεηξηζκέλα πινία απνηεινύλ ήδε κέξνο ηεο ελεξγήο ή αξγνύζαο ρσξεηηθόηεηαο Ξαξαγσγηθόηεηα ησλ ζύγρξνλσλ πινίσλ Άιινο έλαο παξάγνληαο είλαη ε ηάζε γηγαληηζκνύ ησλ πινίσλ ζε ζπλδπαζκό κε ηελ αύμεζε ηεο κέζεο ηαρύηεηαο πιεύζεο. Κε άιια ιόγηα ε παξαγσγηθόηεηα ησλ ζύγρξνλσλ πινίσλ νδεγεί ζηελ πην γξήγνξε εμππεξέηεζε αλαθνξηθά κε ηε κεηαθνξά αγαζώλ ην νπνίν ζπλεπάγεηαη όηη κηθξόηεξνο αξηζκόο πινίσλ κπνξεί λα εμππεξεηήζεη ηνλ ίδην όγθν δνπιεηάο. Ξαξόια απηά ιόγσ ησλ ρακειώλ λαύισλ θαη ησλ πεξηνξηζκέλσλ θνξηίσλ πξνο κεηαθνξά νη λαπισηέο έρνπλ επηιέμεη λα θηλνύληαη ηα πινία κε κηθξέο ηαρύηεηεο (Super Slow Steaming), κεηώλνληαο από ηε κία ηηελ θαηαλάισζε θαπζίκνπ θαη από ηελ άιιε ηε παξαγσγηθόηεηα ησλ πινίσλ έηζη ώζηε λα κεησζεί ηερλεηά ε πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο θαη λα νδεγεζνύκε ζε θαιύηεξα επίπεδα λαύινπ Νκάδεο ιήςεο απνθάζεσλ (Decision Makers) απνθάζεσλ: Ρέινο ζεκαληηθό ξόιν παίδνπλ θαη νη παξαθάησ νκάδεο ιήςεο Ξινηνθηήηεο Νη πινηνθηήηεο κπνξνύλ λα δηακνξθώζνπλ αλά πάζα ζηηγκή ηα επίπεδα πξνζθνξάο θαη θαη επέθηαζε ηελ ηζνξξνπία ηεο κε ηε δήηεζε γηα ζαιάζζηα ππεξεζία, κε 2 θπξίσο ηξόπνπο: 16

33 Αύμεζε ηεο πξνζθνξάο κέζσ λέσλ παξαγγειηώλ, Κείσζε ηεο πξνζθνξάο κέζσ ησλ δηαιύζεσλ. Σξεκαηνπηζησηηθά Ηδξύκαηα Ηδηαίηεξε ζεκαζία έρεη ε ζπκπεξηθνξά ησλ ηξαπεδώλ απέλαληη ζηηο λαπηηιηαθέο εηαηξείεο κέζσ ησλ νπνίσλ εμππεξεηνύλ ηα δάλεηά ηνπο νη πξώηεο. Νη ηξάπεδεο ηελ πεξίνδν ηεο πςειήο θεξδνθνξίαο δεκηνπξγνύζαλ ηέηνηεο ζπλζήθεο (ρακειά επηηόθηα, Spread) πξνζειθύνληαο ηνπο εθνπιηζηέο θαη κε απώηεξν ζθνπό λα επσθειεζνύλ θαη νη ίδηεο από ηε λαπηηιηαθή βηνκεραλία. Θαηά απηόλ ηξόπν νη εθνπιηζηέο κπνξνύλ λα απνθηήζνπλ ηα θεθάιαηα πνπ απαηηνύληαη γηα ηελ αγνξά ελόο πινίνπ. Ρέινο ε ηξάπεδα επεξεάδεη ηε πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο ζεηηθά κε ηε ρνξήγεζε δαλείσλ θαη αξλεηηθά όηαλ θιείλεη ηηο θάλνπιεο ξεπζηόηεηαο πξνο ηηο επηρεηξήζεηο, κέζσ ηεο αύμεζεο ησλ επηηνθίσλ. Λαπισηέο Νη λαπισηέο επεξεάδνπλ σο έλα βαζκό ηνπο εθνπιηζηέο, δηόηη πνιιέο θνξέο ε παξαγγειία ελόο πινίνπ από ηηο εηαηξίεο είλαη ζπλήζσο κηα από θνηλνύ απόθαζε κε ηνπο λαπισηέο νη νπνίνη εθηηκνύλ όηη ζα ρξεηαζηνύλ θαη άιια πινία γηα λα κεηαθέξνπλ ηα θνξηία ηνπο. Έρεη παξαηεξεζεί ζηελ αγνξά, ηα ηειεπηαία ρξόληα λα ππνγξάθεηαη ην λαπινζύκθσλν κεηαμύ λαπισηή θαη εθνπιηζηή θαη ζηε ζπλέρεηα λα παξαγγέιλεηαη ην πινίν. Πε απηή ηε πεξίπησζε ν πινηνθηήηεο είλαη θαηνρπξσκέλνο όηη ην πινίν ηνπ ζα έρεη απαζρόιεζε θαη ηαπηόρξνλα ζα κπνξεί λα πξνβιέςεη κε ζρεηηθή αθξίβεηα ηηο ρξεκαηνξνέο ηνπ. Ππλνςίδνληαο, απηό ζεκαίλεη όηη θαη νη λαπισηέο από ηε πιεπξά ηνπο επεξεάδνπλ ηελ πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο. 17

34 Λαππεγεία Ρα λαππεγεία απνηεινύλ θαη απηά κε ηε ζεηξά ηνπο έλα θξίζηκν παξάγνληα αθνύ ζηνρεύνπλ, κέζσ ηεο ηηκνινγηαθήο πνιηηηθήο, λα πξνζειθύζνπλ λέα ζπκβόιαηα λαππεγηθά πξνγξάκκαηα θαη ζε θάπνηεο πεξηπηώζεηο έρνπλ ρξεκαηνδνηήζεη επελδύζεηο γηα ινγαξηαζκό Δθνπιηζηώλ. Λαπηηιηαθνί νξγαληζκνί Νη θαλνληζκνί πνπ ηίζεληαη ζε ηζρύ επεξεάδνπλ άιινηε ζε κηθξό θαη άιινηε ζε κεγάιν βαζκό ηελ πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο. Σαξαθηεξηζηηθό παξάδεηγκα απνηειεί ην λαπάγην ηνπ Γεμακελνπινίνπ Έξηθα ην Ν ΗΚΝ ιόγσ ηεο ηεξάζηηαο ξύπαλζεο πνπ πξνθιήζεθε αλαγθάζηεθε λα ιάβεη κέηξα πξόιεςεο. Ππγθεθξηκέλα απνθάζηζε ηε ζηαδηαθή απνκάθξπλζε (Phase - out) από ηα ύδαηα κέρξη ην 2015 ησλ 18

35 δεμακελνπινίσλ κνλνύ ηνηρώκαηνο (Single Hull). Δπνκέλσο παξαηεξνύκε όηη αθόκα θαη ε λνκνζεζία κπνξεί λα επεξεάζεη ηελ πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο ζε κηα θαηεγνξία πινίνπ ή θαη πεξηζζόηεξεο. 1.5 Θαηεγνξίεο Ξινίσλ Μεξνύ Φνξηίνπ (Bulk Carriers) Ρα πινία κεηαθνξάο θνξηίνπ ρύδελ, αλάινγα κε ην κέγεζνο ηεο κεηαθνξηθήο ηνπο ηθαλόηεηαο (Deadweight) ηαμηλνκνύληαη ζηηο παξαθάησ θαηεγνξίεο: Handysize ( t DWT) Κεηαθέξνπλ απνθιεηζηηθά κηθξέο θαηεγνξίεο εκπνξεπκάησλ ρύδελ (minor bulk). Ρα πινία απηά είλαη θαηάιιεια εμνπιηζκέλα θαη ζπλήζσο πξνζεγγίδνπλ κηθξά ιηκάληα κε πεξηνξηζκνύο ζην κήθνο θαη ζην βύζηζκα, αιιά θαη ρσξίο ππάξρνπζα ππνδνκή. Handymax ( t DWT) Απαζρνινύληαη επξέσο αλά ηνλ θόζκν κεηαθέξνληαο θπξίσο ζηηεξά θαη κηθξέο θαηεγνξίεο εκπνξεπκάησλ ρύδελ. Γηαζέηνπλ γεξαλνύο πνπ ηνπο επηηξέπνπλ ηε θόξησζε θαη εθθόξησζε ζε ρώξεο θαη ιηκάληα πνπ δελ δηαζέηνπλ ηε θαηάιιειε ππνδνκή. Panamax ( t DWT) Ρα πινία ηεο θαηεγνξίαο απηήο έρνπλ κέγηζην πιάηνο B=32.2m, έηζη ώζηε λα κπνξνύλ λα δηαζρίζνπλ ην θαλάιη ηνπ Ξαλακά θαη κεηαθέξνπλ άλζξαθα, ζηηεξά θαη, ζε πνιύ κηθξόηεξν βαζκό, κηθξέο θαηεγνξίεο εκπνξεπκάησλ ρύδελ όπσο ράιπβαο θαη δαζηθά πξντόληα. 19

36 Capesize ( t DWT) Σξεζηκνπνηνύληαη θπξίσο γηα ηε κεηαθνξά κεηαιιεπκάησλ ζηδήξνπ θαη άλζξαθα. Ιόγσ ηνπ κεγέζνπο ηνπο, είλαη ιίγα ηα ιηκάληα αλά ηνλ θόζκν πνπ είλαη ζε ζέζε λα ηα εμππεξεηήζνπλ. Πύκθσλα κε ηα ζηνηρεία ηεο Intercargo ην κεγαιύηεξν θνξηεγό είλαη ην Berge Stahl, κήθνπο 343m, πιάηνπο 63m, θαη dwt=364,000t. 1.6 Θαηεγνξίεο Δκπνξεπκάησλ Ξινίσλ Μεξνύ Φνξηίνπ Νη βαζηθέο θαηεγνξίεο εκπνξεπκάησλ ρύδελ παξνπζηάδνληαη θαη αλαιύνληαη παξαθάησ: Κεηαιιεύκαηα Πηδήξνπ (iron ore) Απνηειεί ηε ζπνπδαηόηεξε εθ ησλ αλσηέξσ θαηεγνξηώλ θαη παξνπζίαζε ζεκαληηθή αλάπηπμε ηηο ηειεπηαίεο 3 δεθαεηίεο. Ρα κεηαιιεύκαηα ζηδήξνπ ρξεζηκνπνηνύληαη ζαλ πξώηε ύιε γηα ηελ παξαγσγή ράιπβα, καδί κε ηνλ αζβεζηόιηζν θαη ην θάξβνπλν. Ρν 2004, πεξίπνπ 650,000,000 εθ. ηόλλνη ζηδεξνκεηαιιεπκάησλ εμήρζεζαλ παγθνζκίσο, κε θπξηόηεξνπο εηζαγσγείο ηελ Θίλα, ηελ Δπξώπε, ηελ Ηαπσλία θαη ηε Λόηηα Θνξέα. Νη ζπνπδαηόηεξεο πεγέο θαη εμαγσγείο κεηαιιεπκάησλ ζηδήξνπ είλαη ε Απζηξαιία, ε Βξαδηιία θαη ε Ηλδία. Σάιπβαο (steel) Νη κεγαιύηεξνη εηζαγσγείο είλαη ε Θίλα, νη ΖΞΑ θαη ε Λνηηναλαηνιηθή Αζία, ελώ νη κεγαιύηεξνη εμαγσγείο ε Ηαπσλία, ε Οσζία θαη ε Γπηηθή Δπξώπε. Θάξβνπλν (coal) Ζ δήηεζε ηνπ άλζξαθα παξνπζηάδεη πνιιέο δηαθπκάλζεηο θαζώο ρξεζηκνπνηείηαη ζαλ ελαιιαθηηθή πεγή ελέξγεηαο θαη εμαξηάηαη άκεζα από ηελ ηηκή ηνπ πεηξειαίνπ. Νη ζπνπδαηόηεξνη παξαγσγνί θαη εμαγσγείο 20

37 άλζξαθα είλαη ε Απζηξαιία, ε Ηλδνλεζία, ε Λόηηα Αθξηθή θαη ε ΖΞΑ, ελώ νη κεγαιύηεξνη εηζαγσγείο είλαη ε Αζία, ε Γπηηθή Δπξώπε, ε Ηλδία θαη ε Θίλα. Πηηεξά (grain) Ξαξνπζηάδεη ηε κεγαιύηεξε κέζε απόζηαζε δηαδξνκήο ζε ζρέζε κε ηηο ππόινηπεο λαπιαγνξέο μεξνύ θνξηίνπ. Πηελ παγθόζκηα παξαγσγή θαη εμαγσγή ζηηεξώλ (ζηηάξη, θξηζάξη, βξώκε, ζίθαιε) θπξηαξρνύλ νη ΖΞΑ, ε Αξγεληηλή, ν Θαλαδάο θαη ε Απζηξαιία, ελώ νη κεγαιύηεξνη εηζαγσγείο είλαη ε Αζία, ε Ιαηηληθή Ακεξηθή, ε Αθξηθή θαη ε Κέζε Αλαηνιή. Βσμίηεο (bauxite & alumina) Νη ζπνπδαηόηεξνη παξαγσγνί θαη εμαγσγείο βσμίηε είλαη ε Αθξηθή, ε Ακεξηθή θαη ε Αζία, ελώ νη κεγαιύηεξνη εηζαγσγείο είλαη ε Δπξώπε θαη ε Ιαηηληθή Ακεξηθή. Κεηαιιεύκαηα Φσζθόξνπ (phosphate rock) Νη ζπνπδαηόηεξνη παξαγσγνί θαη εμαγσγείο κεηαιιεπκάησλ θσζθόξνπ είλαη ην Καξόθν θαη ε Αζία, ελώ νη κεγαιύηεξνη εηζαγσγείο είλαη ε Ακεξηθή θαη ε Δπξώπε. Ρζηκέλην (Cement) Νη εηζαγσγέο θαη εμαγσγέο ηζηκέληνπ είλαη, ζε ζρέζε κε ηα ππόινηπα θνξηία ρύδελ, ηδηαίηεξα πεξηνξηζκέλεο ιόγσ ηνπ πςεινύ κεηαθνξηθνύ θόζηνπο. Από ην ζπλνιηθά παξαγόκελν ηζηκέλην, κνλάρα έλα πνζνζηό 6-7% κεηαθέξεηαη (ην κεγαιύηεξν από ην νπνίν γίλεηαη κέζσ ζαιάζζεο). Νη ζπνπδαηόηεξνη παξαγσγνί ηζηκέληνπ ζηνλ θόζκν είλαη ε Θίλα, ε Ηλδία, νη ρώξεο ηεο Γπηηθήο Δπξώπεο, ελώ νη κεγαιύηεξνη εηζαγσγείο είλαη νη ΖΞΑ, ε Ηαπσλία, ε Θνξέα θαη νη ρώξεο ηεο Αλαηνιηθήο Δπξώπεο. 21

38 Γαζηθά Ξξντόληα Ρελ ηειεπηαία δεθαεηία, ε ζαιάζζηα κεηαθνξά δαζηθώλ πξντόλησλ απμήζεθε θαηά πεξίπνπ 30,000,000t. Ν κεγαιύηεξνο εμαγσγέαο είλαη ε Λόηηνο Ακεξηθή, ελώ νη ζπνπδαηόηεξνη εηζαγσγείο ε Θίλα, ε Ηαπσλία, νη ΖΞΑ θαη ε Γπηηθή Δπξώπε. 22

39 ΘΔΦΑΙΑΗΝ 2 Ζ ΛΑΙΑΓΝΟΑ ΜΖΟΝ ΦΝΟΗΝ 2.1 Δηζαγσγή Σε απηό ην θεθάιαην ζα πξνζεγγίζνπκε ηελ Ναπιαγνξά μεξνύ θνξηίνπ αλαιύσληαο ηηο ηδηνκνξθίεο ηηο, ηε δνκή ηεο θαζώο θαη ηα ραξαθηεξηζηηθά απηήο. Επηπιένλ ζα γίλεη αλαθνξά ηόζν ζηηο κνξθέο θαη ηύπνπο λαπιώζεο όπσο θαη κηα, κηθξήο έθηαζεο, αλάιπζε ηεο εμέιημεο ηνπ επηπέδνπ ηηκώλ ησλ λαύισλ από ην 2000 κέρξη θαη ζήκεξα. 2.2 Ηδηνκνξθίεο λαπηηιηαθήο βηνκεραλίαο Ζ λαπηηιηαθή βηνκεραλία ραξαθηεξίδεηαη από θάπνηεο ηδηνκνξθίεο, νη νπνίεο ζα αλαιπζνύλ παξαθάησ: Έληαζε θεθαιαίνπ Ζ λαπηηιηαθή βηνκεραλία είλαη θαηά θύξην ιόγν εληάζεσο θεθαιαίνπ (Capital Intensity) ην νπνίν ζεκαίλεη όηη απαηηνύληαη ηεξάζηηα θεθάιαηα γηα ηελ επέλδπζε ζην ζπγθεθξηκέλν θιάδν. Απηόο είλαη θαη έλαο από ηνπο ιόγνπο πνπ νη εθνπιηζηέο αλά ηνλ θόζκν αληινύλ μέλα θεθάιαηα θπξίσο κε ηνπο παξαθάησ ηξόπνπο: κέζσ ησλ ρξεκαηνπηζησηηθώλ ηδξπκάησλ κέζσ ηεο εηζαγσγήο ηνπο ζε Σξεκαηηζηήξηα κεγάισλ αλαπηπγκέλσλ αγνξώλ π.ρ. (Λέα όξθε, Ινλδίλν θ.α) Αζηαζήο Αγνξά Ζ λαπηηιηαθή αγνξά είλαη ππεξβνιηθά επκεηάβιεηε. Θαη επέθηαζε είλαη πνιύ δύζθνιν λα πξαγκαηνπνηεζεί ζσζηή πξόβιεςε δηόηη ππεηζέξρνληαη παξάγνληεο ηόζν εμσγελείο όζν θαη ελδνγελείο. Δμαηηίαο απηήο ηεο 23

40 αζηάζεηαο είλαη αδύλαην λα γίλεη εθηίκεζε ηεο θίλεζεο ηνπ λαύινπ θαζώο θαη ησλ αμηώλ ησλ πινίσλ ηα νπνία απνηεινύλ νκόξξνπεο δπλάκεηο. ςειό επίπεδν θηλδύλνπ Πηε λαπηηιία ππάξρνπλ κεγάιεο δηαθπκάλζεηο ζηελ λαπιαγνξά πνπ είηε νδεγνύλ ζε πςειή θεξδνθνξία είηε ζε κεγάιεο έθηαζεο δεκηέο. Θαηά ζπλέπεηα επηθξαηεί κεγάιε αβεβαηόηεηα θαζώο ν λαπηηιηαθόο θίλδπλνο είλαη κεγάινο θαη πνιύ δύζθνια κπνξεί λα πξνβιεθζεί. Ζ εκπεηξία κε ην πέξαζκα ηνπ ρξόλνπ έρεη δείμεη όηη πνιινί εθνπιηζηέο έρνπλ νδεγεζεί ζε επηρεηξεκαηηθά ιάζνο απνθάζεηο είηε γηαηί αλαδεηνύλ ηνπο θηλδύλνπο (Risk Lovers) είηε γηαηί δελ κπνξνύλ λα αμηνινγήζνπλ όιεο ηηο παξακέηξνπο. Όπσο αλαθέξακε θαη ζε πξνεγνύκελν θεθάιαην, ε λαπηηιία επεξεάδεηαη από πνιινύο παξάγνληεο κε απνηέιεζκα ε πξόβιεςε λα είλαη νπζηαζηηθά αδύλαηε. Ρέινο είλαη γεληθά απνδεθηό όηη ν πςειόο θίλδπλνο ζηε λαπηηιία ζεκαίλεη πςειέο δηαθπκάλζεηο ζηα επίπεδα λαύινπ ην νπνίν ζπλεπάγεηαη κεγάιν θέξδνο ή δεκία. Θπθιηθόηεηα Πηελ ζπγθεθξηκέλε αγνξά, ε δηακόξθσζε ησλ λαύισλ θαζώο θαη ησλ αμηώλ ησλ πινίσλ αθνινπζεί κία θπθιηθή δηαθύκαλζε ρσξίο θαζνξηζκέλε δηάξθεηα θύθινπ. Ν λαπηηιηαθόο θύθινο απνηειεί έλα από ηα θπξίαξρα ζηνηρεία ηεο λαπηηιηαθήο αγνξάο, θαζώο έλαο ζεκαληηθόο αξηζκόο από ηηο απνθάζεηο πνπ αθνξνύλ ηελ πνξεία ησλ λαπηηιηαθώλ επηρεηξήζεσλ, βαζίδνληαη ζηελ εμέιημε ηνπ. Όπσο νη κεηαβνιέο ηνπ θαηξνύ απνηεινύλ ην αληηθείκελν ελδηαθέξνληνο ησλ λαπηηθώλ, θαηά αλάινγν ηξόπν, νη δηαθπκάλζεηο ηεο λαπηηιηαθήο αγνξάο 24

41 πξνζειθύνπλ ην ελδηαθέξνλ ησλ πινηνθηεηώλ θαη όρη κόλν. Ν λαπηηιηαθόο θύθινο γεληθόηεξα απνηειεί ην «βαξόκεηξν» ησλ δηεζλώλ νηθνλνκηθώλ εμειίμεσλ θαζώο ε λαπηηιηαθή βηνκεραλία ππόθεηηαη ζε επξύηαηεο θαη απόηνκεο δηαθπκάλζεηο. Ν λαπηηιηαθόο θύθινο ραξαθηεξίδεηαη σο «απξόβιεπηνο» θαη «κε θαλνληθόο». Αλ θαη ζπκβαίλνπλ κηα ζεηξά από κεηξήζηκα γεγνλόηα (π.ρ. αύμεζε ηνπ επηπέδνπ ηνπ δηεζλνύο εκπνξίνπ, αύμεζε ηεο δήηεζεο ζαιάζζησλ κεηαθνξηθώλ ππεξεζηώλ, αύμεζε ηνπ επηπέδνπ ησλ λαύισλ, λέεο λαππεγήζεηο πινίσλ) ε ζπλύπαξμε παξακέηξσλ κε πνζνηηθνπνηήζηκσλ όπσο ην «θιίκα ςπρνινγίαο» πνπ επηθξαηεί ζηελ λαπηηιηαθή αγνξά θαζηζηά θάζε πξνζπάζεηα πξόβιεςεο ηεο εμέιημεο ηνπ εμαηξεηηθά δύζθνιε θαη απαηηεί πςειή γλώζε ηνπ θαηλνκέλνπ θαη ρξήζε πξσηνπνξηαθώλ ηερληθώλ πξόβιεςεο. Ρελ πεξίνδν απηή νη δπλάκεηο ηνπ λαπηηιηαθνύ θύθινπ έρνπλ σο εμήο: ε δήηεζε δηαηεξείηαη πςειή κε ηελ Θίλα λα πξσηαγσληζηεί ζηε βάζε ησλ ήδε γηγαληηαίσλ νηθνλνκηθώλ κεγεζώλ ρσξίο όκσο λα είλαη ζε ζέζε λα θαιύςεη ηα πςειά επίπεδα ηεο πξνζθνξάο ρσξεηηθόηεηαο κε απνηέιεζκα ε λαπιαγνξά λα μαλαβξεζεί ζε επίπεδα λαύινπ πξν 25 εηίαο. Γηεζλή Σαξαθηήξα Νη επηρεηξεκαηηθέο δξαζηεξηόηεηεο ησλ πινίσλ θαιύπηνπλ όρη ην εζληθό εκπόξην αιιά ην δηεζλέο θαη θαηά ζπλέπεηα ε λαπηηιία ππόθεηηαη λνκηθά από ην δηεζλέο λαπηηθό δίθαην. 2.3 Γνκή Λαπιαγνξάο Μεξνύ Φνξηίνπ Ζ λαπιαγνξά μεξνύ θνξηίνπ είλαη ηδηαίηεξα αληαγσληζηηθή θαη ραξαθηεξίδεηαη από ηνλ «ηέιεην αληαγσληζκό». Νη βαζηθόηεξνη παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ θαη θαζνξίδνπλ ηε δνκή ηεο είλαη νη εμήο: Θηλεηηθόηεηα Όπσο θαη ζηε λαπιαγνξά tankers, έηζη θαη ζηε λαπιαγνξά μεξνύ θνξηίνπ ππάξρεη κεγάιε δπλαηόηεηα κεηαθίλεζεο ηνπ πινίνπ κεηαμύ δηαθόξσλ γεσγξαθηθώλ πεξηνρώλ γεγνλόο ην νπνίν έρεη 25

42 ζεηηθέο επηπηώζεηο γηα ηνλ πινηνθηήηε. Δπηπιένλ, ν πινηνθηήηεο έρεη ηε δπλαηόηεηα αιιαγήο όρη κόλν ηεο πεξηνρήο ζηελ νπνία δξαζηεξηνπνηνύληαη ηα πινία ηνπ, αιιά θαη ηνπ είδνπο ηνπ κεηαθεξόκελνπ εκπνξεύκαηνο. Δπθνιία Δηζόδνπ Ζ επθνιία εηζόδνπ ζηελ ζπγθεθξηκέλε λαπιαγνξά είλαη κεγάιε δηόηη ππάξρεη έιιεηςε ζπγθέληξσζεο. Έιιεηςε Ππγθέληξσζεο Ζ ύπαξμε πνιιώλ πινηνθηεηώλ θαζηζηά αδύλαηε νπνηαδήπνηε απόπεηξα ζπιινγηθήο παξέκβαζεο κε ζθνπό ηε κνλνπσιηαθή επηβνιή ησλ λαύισλ. Νκνηνγέλεηα Ξαξνπζηάδεη κηθξή νκνηνγέλεηα γηα ηνπο εμήο βαζηθνύο ιόγνπο: Γηαθηλνύληαη πνιιά είδε εκπνξεπκάησλ, Ππλαληώληαη ζεκαληηθέο δηαθνξέο κεηαμύ ησλ πινίσλ πνπ δξαζηεξηνπνηνύληαη ζηελ αγνξά απηή, ηόζν από άπνςε κεγέζνπο όζν θαη από άπνςε θνξηνεθθνξησηηθώλ κέζσλ. 26

43 2.3.1 Σαξαθηεξηζηηθά ηεο Λαπιαγνξάο εμήο: Ρα βαζηθόηεξα ραξαθηεξηζηηθά ηεο λαπιαγνξάο παξνπζηάδνληαη σο Ρέιεηνο Αληαγσληζκόο Πε κηα αγνξά πξντόλησλ/ππεξεζηώλ κηιάκε γηα ηέιεην αληαγσληζκό όηαλ ε ηηκή ζηελ νπνία πξνζθέξεηαη ην πξντόλ/ππεξεζία δελ κπνξεί λα επεξεαζηεί θαη λα ειεγρζεί νύηε από έλαλ κεκνλσκέλν αγνξαζηή, νύηε θαη από έλαλ κεκνλσκέλν πσιεηή ηνπ πξντόληνο/ππεξεζίαο. Ζ λαπιαγνξά charter είλαη αγνξά ππεξεζηώλ, όπνπ ε ππεξεζία είλαη ε δηάζεζε ηεο κεηαθνξηθήο ηθαλόηεηαο, ν πσιεηήο είλαη ν πινηνθηήηεο πνπ πξνζθέξεη ην πινίν ηνπ γηα λαύισζε θαη ν αγνξαζηήο είλαη ν λαπισηήο. Δπίζεο, δε γίλεηαη αθελόο νη πινηνθηήηεο, αθεηέξνπ νη λαπισηέο λα νξγαλσζνύλ θαηά ηέηνην ηξόπν ώζηε λα είλαη ζε ζέζε λα αζθήζνπλ αληίζηνηρα κνλνπσιηαθή πίεζε ζηελ αγνξά θαη λα επεξεάζνπλ ηνπο λαύινπο. Νη λαύινη πξνζδηνξίδνληαη θαζαξά από ηελ αιιειεπίδξαζε ηεο πξνζθνξάο θαη ηεο δήηεζεο κεηαθνξηθήο ηθαλόηεηαο. Διεύζεξα Γξνκνιόγηα Γελ ππάξρεη πξνγξακκαηηζκόο δξνκνινγίσλ αλά ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα θαη ζε πξνθαζνξηζκέλεο δηαδξνκέο. Ρν πινίν επηιέγεη ην ηαμίδη αλάινγα κε ην λαύιν θαη ηε δπλαηόηεηα εμεύξεζεο λέαο δνπιεηάο ζην ζεκείν όπνπ ζα μεθνξηώζεη ην εκπόξεπκα έηζη ώζηε λα κελ αλαγθαζηεί λα γπξίζεη πίζσ άδεην θαη θπζηθά ρσξίο θαλέλα έζνδν. Λαύισζε Νιόθιεξνπ Ξινίνπ Ρν πινίν λαπιώλεηαη νιόθιεξν θάησ από ακνηβαία απνδεθηνύο όξνπο κεηαμύ ηνπ πινηνθηήηε θαη ηνπ λαπισηή. Ζ λαύισζε κπνξεί λα είλαη γηα έλα κόλν ηαμίδη, ή θαη γηα έλα ή πεξηζζόηεξα ρξόληα. Πε απηό ην δηάζηεκα, ν λαπισηήο έρεη νιόθιεξν ην πινίν ζηε δηάζεζή ηνπ θαη κπνξεί αθόκα θαη λα ην λαπιώζεη εθ λένπ ζε άιιν λαπισηή εθόζνλ ππάξρεη ε ξήηξα (Sublet) θαη δελ εμαηξείηαη ζην λαπινζύκθσλν. 27

44 Δμεηδηθεπκέλα Ξινία Ρα είδε ησλ πινίσλ πνπ ρξεζηκνπνηνύληαη ζηε λαπιαγνξά charter είλαη ζε πνιύ κεγάιν βαζκό εμεηδηθεπκέλα, όπσο tankers, bulk carriers, OBOs θ.α. θαη ε ηαρύηεηα ηνπο είλαη ηθαλνπνηεηηθή (18 knots). Αλάινγα κε ην είδνο ηνπ θνξηίνπ, ε λαπιαγνξά charter δηαθξίλεηαη ζηε λαπιαγνξά δεμακελνπινίσλ (tankers, liquid bulk) θαη ζηε λαπιαγνξά μεξνύ θνξηίνπ (dry bulk). 2.4 Δίδε λαύισλ θαη ζπκβνιαίσλ Πηε λαπιαγνξά charter δηαθξίλνληαη ηα αθόινπζα είδε λαύισλ θαη ζπκβνιαίσλ: Λαύισζε κνλνύ ηαμηδηνύ (Voyage charter) Δδώ ν πινηνθηήηεο ζπκθσλεί λα κεηαθέξεη κηα δεδνκέλε πνζόηεηα ελόο εκπνξεύκαηνο κε έλα πξνθαζνξηζκέλν πινίν από έλα δεδνκέλν ιηκάλη Α ζε έλα δεδνκέλν ιηκάλη Β θαη κέζα ζε έλα δεδνκέλν ρξνληθό δηάζηεκα. Ζ ηηκή νξίδεηαη ζε $/ηόλν εκπνξεύκαηνο. Ν πινηνθηήηεο πιεξώλεη όια ηα έμνδα ιεηηνπξγίαο ηνπ πινίνπ (θαύζηκα, πιήξσκα, θ.ι.π.) κε πηζαλή εμαίξεζε ηα έμνδα θνξηνεθθόξησζεο. Ζ λαύισζε κνλνύ ηαμηδηνύ κπνξεί λα είλαη: I. Άκεζε: εθηειείηαη κέζα ζε κεξηθέο εβδνκάδεο από ηε ζηηγκή ηεο ππνγξαθήο ηνπ ζπκβνιαίνπ θαη ν αληίζηνηρνο λαύινο ιέγεηαη ζηηγκηαίνο λαύινο (spot rate). II. Κειινληηθή (forward charter): εθηειείηαη θάπνηα ζηηγκή ζην κέιινλ, π.ρ. ζε δύν κήλεο από ηελ ππνγξαθή ηνπ ζπκβνιαίνπ. III. Δπαλαιεπηηθή (consecutive): αθνξά ζε έλαλ αξηζκό από όκνηα επαλαιεπηηθά ηαμίδηα. 28

45 Σξνλνλαύισζε (Time charter) ή Λαύισζε Ξξνζεζκίαο Πε απηή ηελ πεξίπησζε έρνπκε ηελ ελνηθίαζε ηνπ πινίνπ θαη ηνπ πιεξώκαηνο γηα έλα πξνθαζνξηζκέλν ρξνληθό δηάζηεκα. Ν πινηνθηήηεο παξέρεη πιήξσκα θαη ζπληήξεζε θαη εγγπάηαη όηη ην πινίν ηθαλνπνηεί δηάθνξα θξηηήξηα απόδνζεο (ηαρύηεηα, θαηαλάισζε, θ.ι.π.). Ζ ηηκή εδώ νξίδεηαη δηαθνξεηηθά, ζε $/ton DWΡ/κήλα. Δπίζεο, εδώ ν λαπισηήο πιεξώλεη μερσξηζηά θαη ηα εμήο: Θαύζηκα, ιηκεληθά ηέιε, έμνδα θνξηνεθθόξησζεο. Θαηά ην δηάζηεκα ηεο ρξνλνλαύισζεο, ν λαπισηήο κπνξεί λα ρξεζηκνπνηήζεη ην πινίν όπσο ζέιεη, αθόκα θαη λα ην λαπιώζεη ζε θάπνηνλ άιιν (Sublet). Θαη εδώ δηαθξίλνπκε δηάθνξεο θαηεγνξίεο λαπιώζεσλ, όπσο: 1. Άκεζε 2. Κειινληηθή (forward charter) 3. Λαύισζε γπκλνύ πινίνπ (Bareboat charter): ν λαπισηήο, πέξαλ ησλ θαπζίκσλ, ησλ ιηκεληθώλ ηειώλ θαη ησλ εμόδσλ θνξηνεθθόξησζεο, παξέρεη θαη ην πιήξσκα. Ππκβόιαην θόξησζεο (Contract of affreightment): Δίλαη παξόκνην κε επαλαιεπηηθή λαύισζε, κε ηε δηαθνξά όηη ζε απηή ηελ πεξίπησζε ην όλνκα ηνπ πινίνπ δελ πξνθαζνξίδεηαη. Ν πινηνθηήηεο είλαη ειεύζεξνο λα ρξεζηκνπνηήζεη νπνηνδήπνηε πινίν ζειήζεη γηα λα εθπιεξώζεη ηηο ππνρξεώζεηο ηνπ ζύκθσλα κε ην ζπκβόιαην, αθόκα θαη κε πινίν πνπ δελ έρεη ππό ηνλ έιεγρό ηνπ ηε ζηηγκή ηεο ππνγξαθήο ηνπ ζπκβνιαίνπ (π.ρ. κπνξεί λα εθπιεξώζεη ηηο ππνρξεώζεηο ηνπ κπαίλνληαο ζηε ζηηγκηαία λαπιαγνξά (spot) ζαλ αγνξαζηήο). Όια ηα ιεηηνπξγηθά έμνδα ηνπ πινίνπ θαιύπηνληαη από ηνλ πινηνθηήηε θαη ν λαύινο νξίδεηαη ζε $/ηόλν εκπνξεύκαηνο. 29

46 2.5 Δμέιημε ηνπ Baltic Dry Index Πύκθσλα κε ζηνηρεία πνπ έρνπκε αληιήζεη, από ηελ Drewry Maritime Research, αξλεηηθό ξεθόξ 25εηίαο θαηέγξαςε ν δείθηεο μεξνύ θνξηίνπ Baltic Dry, ζύκθσλα κε ηελ έθζεζε ηεο Lloyds List. Όπσο αλαθέξεηαη, ην 2012 ν κέζνο όξνο ηνπ δείθηε μεξνύ θνξηίνπ θπκάλζεθε ζηηο 920 κνλάδεο, όηαλ ην ρακειό ηνπ 1998 ήηαλ ζηηο 945 κνλάδεο. Πεκεηώλεηαη, όηη ν Baltic Dry είρε θζάζεη ζην ρακειόηεξν ζεκείν ηνπ, ζηηο 715 κνλάδεο, ην Όπσο θαίλεηαη θαη ζην παξαθάησ δηάγξακκα, ε αγνξά ησλ θνξηεγώλ πινίσλ ρύδελ θνξηίσλ, άγγημε θαηά ην 2008 πξσηνθαλή πςειά επίπεδα λαύινπ. Ξην ζπγθεθξηκέλα, ν Baltic Daily Index έθζαζε ηηο κνλάδεο. Γηάγξακκα 2.1 Ζ εμέιημε ηνπ βαζηθνύ δείθηε μεξνύ θνξηίνπ ηην περίοδο 2008 έως 2013 Ξεγή: Drewry Maritime Research, Γηάγξακκα:Ρξηάληεο 30

47 Ζ ηζηνξηθή άλνδνο ηεο λαπιαγνξάο νθείιεηαη ζηε ξαγδαία αλάπηπμε ηεο Θίλαο θαη ηεο Ηλδίαο. Απηό είρε ζαλ απνηέιεζκα λα απμεζεί ε δήηεζε γηα πξντόληα. Ζ αγνξά ηελ πεξίνδν πνπ δηαλύζεθε ήηαλ θαηά θύξην ιόγν Demand driven. Ζ παξαηεηακέλε αλζεξή πεξίνδνο νδήγεζε ζε αξθεηέο λέεο παξαγγειίεο πνπ αλ θαη ν θύξηνο όγθνο παξαδόζεθε από ην 2007 κέρξη θαη ην 2011, ζε ζπλδπαζκό κε ην κεησκέλν έσο ηώξα ξπζκό δηαιύζεσλ πξνθάιεζαλ over-tonnaging θαη κείσζε ησλ λαύισλ. Όπσο ζεκεηώλνπλ δηεζλείο αλαιπηέο ν όγθνο ησλ θηλεδηθώλ εηζαγσγώλ, αλ θαη παξέκεηλε ζε ηθαλνπνηεηηθά επίπεδα, δελ κπόξεζε λα θέξεη ηελ πνιππόζεηε ηζνξξνπία ζηε λαπιαγνξά ην 2012 θαζώο ε ππέξ-πξνζθνξά πινίσλ αληηζηάζκηζε ηηο εηζαγσγέο θαη δεκηνύξγεζε αξλεηηθό ηζνδύγην κεηαμύ πξνζθνξάο θαη δήηεζεο, ηδηαίηεξα ζηα πινία κεγαιύηεξνπ ηνλάδ. Πύκθσλα κε ζηνηρεία ησλ Clarkson ζήκεξα θηλνύληαη ζηελ αγνξά πινία μεξνύ θνξηίνπ, από ην 2009, αύμεζε 36%. 31

48 ΘΔΦΑΙΑΗΝ 3 ΔΜΔΟΔΠΖ ΡΝ ΒΔΙΡΗΠΡΝ ΚΔΓΔΘΝΠ ΞΙΝΗΝ ΓΗΑ ΑΓΝΟΑ ΔΞΔΛΓΠΖ ΚΔ ΡΖ ΣΟΖΠΖ ΘΟΗΡΖΟΗΩΛ 3.1 Δηζαγσγή Σε απηό ην θεθάιαην ζα πξνζπαζήζνπκε λα βξνύκε πνην κέγεζνο πινίνπ μεξνύ θνξηίνπ απνηειεί, ηε δεδνκέλε ρξνληθή ζηηγκή, ηελ πην νξζνινγηθά θαη νηθνλνκηθά ζσζηή επηινγή από πιεπξάο πξνζθνξάο θαη θαη επέθηαζε θαη δήηεζεο ρσξεηηθόηεηαο. Η επηινγή ηνπ βέιηηζηνπ πινίνπ γηα αγνξά ζα πξνθύςεη κέζα από ηε ρξήζε νξηζκέλσλ θξηηεξίσλ (π.ρ. Τηκέο λαύισλ, ειηθηαθό πξνθίι, βηβιίν παξαγγειηώλ, ξπζκόο δηαιύζεσλ θαη ν ξπζκόο αλάπηπμεο). Σην ηέινο απηνύ ηνπ θεθαιαίνπ επηιέγεηαη ν βέιηηζηνο ηύπνο πινίνπ θαη γίλεηαη κηα κηθξή αλαθνξά ζρεηηθά κε ηηο γεσγξαθηθέο πεξηνρέο πνπ δύλαηαη λα δξαζηεξηνπνηεζεί ν ζπγθεθξηκέλνο ηύπνο πινίνπ μεξνύ θνξηίνπ. 3.2 Νη Ρηκέο ησλ λαύισλ αλά ηύπν πινίνπ Βαζηθό θξηηήξην επηινγήο απνηειεί ε πνξεία ησλ λαύισλ γηα θάζε ηύπν πινίνπ έηζη ώζηε λα γίλεη κία πξώηε ζύγθξηζε ηεο απόδνζεο ηνπ πινίνπ ζε ζρέζε πάληα κε ηε ηηκή θηήζεο απηνύ. Όπσο έρνπκε αλαθέξεη θαη ζε πξνεγνύκελν θεθάιαην, ην ύςνο ησλ λαύισλ ησλ πινίσλ είλαη θαηά πξώην ιόγν ζπλάξηεζε ηεο ηζνξξνπίαο (ή κε) κεηαμύ πξνζθνξάο θαη δήηεζεο, παξόιν πνπ ζε νξηζκέλεο πεξηπηώζεηο, θαη άιινη παξάγνληεο κπνξεί λα παίδνπλ θαζνξηζηηθό ξόιν (ην είδνο ηεο λαύισζεο, ε κεηαθνξηθή ηθαλόηεηα ηνπ πινίνπ θ.α.). Δπηπξόζζεηα ην πινίν πνπ ζα επηιέμνπκε ζα πξέπεη λα απαζρνιεζεί κε ηε κνξθή ρξνλνλαύισζεο δηόηη πξέπεη λα έρνπκε ζηαζεξέο ηακεηαθέο ξνέο (έζνδα) έηζη ώζηε λα είκαζηε ζε ζέζε λα αληαπεμέιζνπκε ζηηο δαλεηαθέο ππνρξεώζεηο αλαθνξηθά κε ηε ρξεκαηνδόηεζε ηνπ πινίνπ αιιά θαη λα επηηεπρζεί κία θαιύηεξε πξνζέγγηζε ζρεηηθά κε ηε βησζηκόηεηα κηαο πςειήο εληάζεσο θεθαιαίνπ επέλδπζεο. 32

49 Πηε ρξνλνλαύισζε, νη ηηκέο ησλ λαύισλ θπκαίλνληαη αλάινγα κε ηελ πεξίνδν ηεο λαύισζεο, αιιά θαη ζύκθσλα κε άιινπο παξάγνληεο ζρεηηθνύο κε ην πινίν απηό θαζαπηό, όπσο ε ειηθία, ε ηαρύηεηα θαη ε εκεξήζηα θαηαλάισζε θαπζίκνπ. Ππλήζσο, όζν πην κηθξή είλαη ε πεξίνδνο ηεο ρξνλνλαύισζεο ηνπ πινίνπ, ηόζν κεγαιύηεξν είλαη θαη ην ύςνο ησλ λαύισλ. Ωο ζεκείν αλαθνξάο γηα ηελ αμηνιόγεζε ηεο πνξείαο ηεο αγνξάο ρξεζηκνπνηείηαη έλα πινίν ειηθίαο πέληε έσο δέθα εηώλ, ην νπνίν λαπιώλεηαη γηα δηάζηεκα ελόο έηνπο. Πηε λαπιαγνξά κεηαθνξάο μεξνύ θνξηίνπ ρύδελ, νη λαύινη θαη νη κεηαβνιέο ηνπο παξαθνινπζνύληαη θαη αμηνινγνύληαη από ηνπο ιεγόκελνπο δείθηεο ηεο Βαιηηθήο. Νη δείθηεο απηνί ζηεξίδνληαη ηόζν ζε αιεζηλέο ηηκέο λαύισλ (όπσο «δίλνληαη» από πξαγκαηηθνύο λαπισηέο ή ηδηνθηήηεο πνπ εκπιέθνληαη ζηελ ελ ιόγσ αγνξά), όζν θαη ζε θαζεκεξηλέο εθηηκήζεηο δηαθόξσλ αλαιπηώλ θαη «ρξεκαηηζηώλ» (shipbrokers). Ξαξαθάησ αθνινπζεί δηάγξακκα κε ηελ πνξεία ησλ λαύισλ αλά ηύπν πινίνπ. Διάγραμμα 3.1 Νη ηηκέο ησλ λαύισλ αλά ηύπν πινίνπ ηελ πεξίνδν 2008 έσο 2013 Ξεγή: Dryships, Γηάγξακκα: Ρξηάληεο 33

50 Ξαξαηεξνύκε όηη νη λαύινη ησλ πινίσλ ηύπνπ Capesize έρνπλ κεγάιεο δηαθπκάλζεηο ην νπνίν ζπλεπάγεηαη αθελόο κεγάιν ξίζθν γηα ηελ επηρείξεζε αθεηέξνπ κεγάιν θέξδνο θαζώο θαη δεκία γηα ηελ ίδηα αληίζηνηρα. Αληίζεηα παξαηεξνύκε όηη ηα Panamax καδί κε ηα Handymax επηηπγράλνπλ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο νηθνλνκηθήο δσήο ηνπο κηθξόηεξα θέξδε/ δεκηέο θαζώο επίζεο νη ρξεκαηνξνέο ησλ εζόδσλ ηνπο θηλνύληαη θαηά κέζν όξν ζηαζεξά ρσξίο λα παξαηεξνύληαη ζπρλά αθξαίεο ηηκέο. 3.3 Νη Ρηκέο ησλ κεηαρεηξηζκέλσλ πινίσλ (Second - hand) Νη ηηκέο ησλ κεηαρεηξηζκέλσλ πινίσλ βιέπνπκε όηη αθνινπζνύλ ηελ πνξεία ησλ λαύισλ κε κηα ρξνληθή πζηέξεζε. Θαηά ζπλέπεηα ε ηηκή ελόο πινίνπ ζρεηίδεηαη άκεζα κε ηα έζνδα πνπ απνθέξεη ην ίδην. Πε κία πηώζε ηεο λαπιαγνξάο ηα έζνδα ηνπ πινίνπ θηλνύληαη αξλεηηθά κε απνηέιεζκα λα έρνπκε κείσζε ησλ αμηώλ ησλ πινίσλ κέρξηο όηνπ ππάξμεη θάπνηα κνξθή ηζνξξνπίαο κεηαμύ πξνζθνξάο & δήηεζεο. Δπηπιένλ νη ηηκέο ησλ πινίσλ πξέπεη λα αληηθαηνπηξίδνπλ πάληα ηε λαπιαγνξά έηζη ώζηε λα είλαη απνδεθηά ηα επελδπηηθά ζρέδηα πνπ δηελεξγνύληαη θαζώο θαη πινπνηνύληαη από ηνπο επελδπηέο πινηνθηήηεο. Γηάγξακκα 3.2 Νη ηηκέο ησλ κεηαρεηξηζκέλσλ πινίσλ αλά ηύπν ηελ πεξίνδν 2000 έσο 2013 Ξεγή: Dryships, Γηάγξακκα: Ρξηάληεο 34

51 3.4 Νη Ξαξαγγειίεο λεόηεπθησλ πινίσλ αλά ηύπν πινίνπ Άιιν έλα αθόκε πην ζεκαληηθό θξηηήξην γηα ηελ επηινγή ηνπ θαηάιιεινπ πινίνπ ηε δεδνκέλε ρξνληθή ζηηγκή απνηεινύλ νη παξαγγειίεο παξαδόζεηο πινίσλ πνπ αλακέλνληαη ηα επόκελα ρξόληα. Πηα παξαθάησ δηαγξάκκαηα γηα ηα έηε 2012,2013,2014 εκθαλίδνληαη λα πξσηαγσληζηνύλ ηα πινία ηύπνπ Capesize ην νπνίν θαη ζεκαίλεη όηη ζα απμήζεη ε απόζηαζε κεηαμύ πξνζθνξάο & δήηεζεο κε απνηέιεζκα ε αγνξά απηή λα είλαη ηδηαίηεξα επηβαξπκέλε. Απηό ζπλεπάγεηαη όηη ν λαύινο απηνύ ηνπ ηύπνπ ζηα επόκελα έηε ίζσο δεη λέα ρακειά επίπεδα κε δεδνκέλε πάληα ηε δήηεζε γηα ζαιάζζηεο κεηαθνξέο. Δπηπξόζζεηα άιινο έλαο ιόγνο γηα ηνλ νπνίν ζεσξνύκε όηη ζην άκεζν κέιινλ ηα Capes ζα βξεζνύλ ζε κία εθ λένπ ελδνγελή θξίζε είλαη ην γεγνλόο όηη παξαπάλσ από ην 50% ησλ πινίσλ απηήο ηεο θαηεγνξίαο είλαη κέρξη 6 εηώλ (λέα ρσξεηηθόηεηα) θαη επνκέλσο δελ αλακέλνληαη δηαιύζεηο, ηθαλέο λα επεξξεάζνπλ ζεκαληηθά ηε πξνζθνξά ρσξεηηθόηεηαο απηνύ ηνπ ηύπνπ. Γηάγξακκα 3.3 Νη παξαδόζεηο πινίσλ ζηελ αγνξά Μ/Φ αλά ηύπν πινίνπ ην 2012 Ξεγή:Platou Γηάγξακκα: Ρξηάληεο 35

52 Γηάγξακκα 3.4 Νη παξαδόζεηο πινίσλ ζηελ αγνξά Μ/Φ αλά ηύπν πινίνπ ην 2013 Ξεγή:Platou Γηάγξακκα: Ρξηάληεο Γηάγξακκα 3.5 Νη παξαδόζεηο πινίσλ ζηελ αγνξά Μ/Φ αλά ηύπν πινίνπ ην 2014 Ξεγή:Platou Γηάγξακκα: Ρξηάληεο 36

53 Ν όγθνο λέσλ παξαγγειηώλ όπσο είλαη ινγηθό είλαη αξθεηά κεησκέλνο γηα ην 2014 δηόηη ζηελ αγνξά ππάξρεη αληζνξξνπία θαη πιένλ νη ιηγνζηνί πινηνθηήηεο πνπ επηζπκνύλ λα απμήζνπλ ην ζηόιν ηνπο έρνπλ ζηξαθεί ζηε δεπηεξνγελή αγνξά, απηή ησλ κεηαρεηξηζκέλσλ. Γελ ππάξρνπλ αθξηβή ζηνηρεία γηα ηηο λέεο παξαγγειίεο αθνύ αλέθαζελ νη εθνπιηζηέο απαηηνύλ λα κελ αλαθνηλώλνληαη νη θηλήζεηο απηέο από ηα λαπινκεζηηηθά γξαθεία. Δπηπιένλ λα αλαθέξνπκε όηη από ην 2007 κέρξη ην 2012 ε παγθόζκηα ρσξεηηθόηεηα μεξνύ θνξηίνπ έρεη απμεζεί από 365,100,000 Dwt ζε 615,000,000 Dwt. Απηό αλαινγεί ζε κηα αύμεζε ηεο ηάμεσο ηνπ 68,5% ην νπνίν είλαη αξθεηό ζε ζπλδπαζκό κε ηε παγθόζκηα νηθνλνκηθή επηβξάδπλζε γηα λα δηθαηνινγήζεη ηελ δηακόξθσζε ησλ λαύισλ ζε επίπεδα πξσηνθαλή γηα ηελ Λαπηηιία. 3.5 Ν Οπζκόο δηαιύζεσλ Πύκθσλα κε ηα ζηνηρεία ηεο Intermodal, ζην μεξό θνξηίν ν πθηζηάκελνο ζηόινο αλέξρεηαη ζηα πινία, ελώ ε θαζαξή αύμεζε ηνπ ζηόινπ ην 2012, δειαδή ηα λεόηεπθηα πινία κείνλ όζα νδεγήζεθαλ ζηα δηαιπηήξηα, ήηαλ 580 πινία ή πνζνζηό 6,7% ηνπ πθηζηάκελνπ ζηόινπ ή πεξίπνπ 10% κε όξνπο dwt. Ξάλησο, από αλαιπηέο ηεο αγνξάο εθηηκάηαη όηη νη αμίεο ησλ πινίσλ Panamax δελ ζα ζπλερίζνπλ λα πηέδνληαη πεξηζζόηεξν, αθνύ ην κεγαιύηεξν πνζνζηό ησλ παξαγγειηώλ έρεη παξαδνζεί εληόο ηνπ 2012 θαη θαηά ζπλέπεηα, εδώ παξνπζηάδνληαη θαιέο επθαηξίεο αγνξάο. 37

54 3.6 Ζ Ζιηθία ηνπ ζηόινπ αλά ηύπν πινίνπ Ξαξαθάησ αλαιύεηαη ε ππάξρνπζα ρσξεηηθόηεηα αλά ηύπν πινίνπ θαη κε βάζε ηελ ειηθία (ειηθηαθό πξνθίι). Γηάγξακκα 3.6 Ζ ειηθία ησλ πινίσλ κηθξνύ κεγέζνπο (Handies) ην 2013 Ξεγή:Platou Γηάγξακκα: Ρξηάληεο Γηάγξακκα 3.7 Ζ ειηθία ησλ πινίσλ κεζαίνπ κεγέζνπο (Panamaxes) ην 2013 Ξεγή:Platou Γηάγξακκα: Ρξηάληεο 38

55 Γηάγξακκα 3.8 Ζ ειηθία ησλ πινίσλ κεγάινπ κεγέζνπο (Capes) ην 2013 Ξεγή:Platou Γηάγξακκα: Ρξηάληεο Κε βάζε ηα πξαπάλσ δηαγξάκκαηα πξνθύπηεη όηη ν κέζνο όξνο ειηθίαο ζηα πινία ηύπνπ Handies & Capes είλαη κηθξόηεξνο από ηα Panamax ην νπνίν θαη ζεκαίλεη όηη νη παξαγγειίεο ηα ηειεπηαία ρξόληα αθνξνύζαλ θπξίσο ηηο δύν πξώηεο θαηεγνξίεο ζθαθώλ. Απηόκαησο ε θαηεγνξία ηύπνπ Panamax έρεη ζπγθξηηηθό πιενλέθηεκα δηόηη ελδέρεηαη θαηά πάζε πηζαλόηεηα λα εμηζσζεί πην γξήγνξα ε ζρέζε κεηαμύ πξνζθνξάο θαη δήηεζεο κε απνηέιεζκα λα έρνπκε απμεηηθή ηάζε ζηα επίπεδα λαύινπ κηαο θαη ν κέζνο όξνο ειηθίαο είλαη πάλσ από ηα δέθα έηε. Σπγθεθξηκέλα ην 63,6% ησλ πινίσλ ηύπνπ Panamax έρνπλ ειηθία πνπ θπκαίλεηαη ζε έλα εύξνο από 12 έσο 22 έηε. Ππγρξόλσο ζε πεξηόδνπο θξίζεο ηεο λαπιαγνξάο ηα κεγάια πινία παξνπζηάδνληαη ιηγόηεξν επέιηθηα ζηελ αλεύξεζε λαύινπ. Αληίζεηα, ζε πεξηόδνπο αθκήο ζα απνθέξνπλ ζαθώο κεγαιύηεξα θέξδε, θάηη ην νπνίν απνδεηθλύεηαη θαη δηαγξακκαηηθά. (Γηάγξακκα 3.1). Ππλεπώο πξνθύπηεη κηα Πρέζε αλαινγίαο κεηαμύ θηλδύλνπ θαη αλακελόκελεο απόδνζεο: Ζ επίηεπμε πςειώλ απνδόζεσλ αλάιεςε πςεινύ ξίζθνπ θαζώο επίζεο θαη κηα Πρέζε επελδπηηθνύ θηλδύλνπ θαη κεγέζνπο (DWT) πινίνπ: Αύμεζε κεγέζνπο πινίνπ κεγαιώλεη ην ξίζθν, όκσο θαη ε απόδνζε. 39

56 3.7 Ν Οπζκόο άπμεζεο ηνπ παγθόζκηνπ εκπνξίνπ Ρέινο, άιινο έλαο πην γεληθόο παξάγνληαο είλαη ηα καθξννηθνλνκηθά κεγέζε ησλ αλαπηπγκέλσλ θαζώο θαη αλαπηπζζόκελσλ ρσξώλ όπσο είλαη ν παγθόζκηνο ξπζκόο αλάπηπμεο. Νη εθηηκήζεηο γηα ηα καθξννηθνλνκηθά κεγέζε πνπ ζρεηίδνληαη κε ηνλ θιάδν είλαη ιηγόηεξν αηζηόδνμα. Ν ξπζκόο αλάπηπμεο ηεο παγθόζκηαο νηθνλνκίαο αλακέλεηαη λα παξνπζηάζεη πεξαηηέξσ επηβξάδπλζε ην 2012 θαη κηθξή αλάθακςε ηα επόκελα έηε ( ). Γηάγξακκα 3.9 Ν Οπζκόο αύμεζεο ηνπ Ξαγθόζκηνπ Δκπνξίνπ ηελ πεξίνδν 2008 έσο 2013 Ξεγή: ΗΝΒΔ, Γηάγξακκα: Ρξηάληεο 3.8 Δπηινγή ηνπ βέιηηζηνπ κεγέζνπο πινίνπ Κε βάζε ηα παξαπάλσ ζηνηρεία θαη ζε ζπλδπαζκό κε ηελ αλάιπζε πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε μερσξηζηά γηα θάζε θξηηήξην, θπξίσο από πιεπξάο πξνζθνξάο αιιά θαη θαη επέθηαζε δήηεζεο, ε αγνξά ελόο κεζαίνπ κεγέζνπο πινίνπ ηύπνπ Panamax, αμηνινγείηαη πην αζθαιήο επέλδπζε ζε ζύγθξηζε κε ηηο άιιεο δύν θαηεγνξίεο (Handies, Capes). Γηα απηό ην ιόγν 40

57 ζην επόκελν θεθάιαην ζα εζηηάζνπκε απνθιεηζηηθά ζην ζπγθεθξηκέλν ηύπν γηα ηελ αλάπηπμε επελδπηηθώλ ζρεδίσλ θαη ηελ κεηέπεηηα αμηνιόγεζε ησλ απνηειεζκάησλ απηώλ. 3.9 Δλδερόκελεο δηαδξνκέο δξαζηεξηνπνίεζεο ηνπ πινίνπ Αθνύ θαηαιήμακε κε εκπεξηζηαησκέλν ηξόπν ζηελ επηινγή ηνπ πινίνπ, θαη κε ηε πξνππόζεζε όηη ελδέρεηαη ηα επελδπηηθά ζρέδηα πνπ ζα αθνινπζήζνπλ λα εθηηκεζνύλ σο βηώζηκα από νηθνλνκηθήο πιεπξάο, ζεσξήζακε ζσζηό λα εμεηάζνπκε ηηο ζαιάζζηεο δηαδξνκέο πνπ ζπλεζίδεηαη λα δξαζηεξηνπνηνύληαη απηνύ ηνπ κεγέζνπο θαη ηύπνπ πινία. Έηζη ζην παξαθάησ ζρήκα παξνπζηάδνληαη νη ζεκαληηθόηεξεο δηαδξνκέο αλά ηνλ θόζκν πνπ αθνινπζνύλ ηα πινία κεηαθνξάο μεξνύο θνξηίνπ ρύδελ (dry-bulk carriers) ζήκεξα θαη ζπγθεθξηκέλα νη ζπνπδαηόηεξεο θαηεγνξίεο απηώλ, δειαδή ε κεηαθνξά κεηαιιεπκάησλ ζηδήξνπ, άλζξαθα θαη ζηηεξώλ. Ξην ζπγθεθξηκέλα ηα πινία ηύπνπ Panamax κεηαθέξνπλ θπξίσο ζηηεξά θαη άλζξαθα. Ξίλαθαο 3.1 Γηαδξνκέο πινίσλ ηύπνπ Panamax Ξεγή: Google, Ξίλαθαο: Ρξηάληεο 41

58 Ξηζαλέο δηαδξνκέο γηα ηε επηρεηξεκαηηθή δξαζηεξηνπνίεζε ηνπ πινίνπ ζα κπνξνύζε λα είλαη ε δηαδξνκή από Ακεξηθή ζε Βόξεηα Δπξώπε ή από Βξαδηιία ζε Λόηην Αθξηθή κεηαθέξνληαο θπξίσο δεκεηξηαθά. Άιιεο δηαδξνκέο κπνξεί λα είλαη από Απζηξαιία ζε Ηλδία ή Θίλα γηα κεηαθνξά ζηδεξνκεηαιιεύκαηνο. Άιιε πηζαλή κεηαθνξά κπνξεί λα είλαη από Λόηηα Αθξηθή Ακεξηθή δηαζρίδνληαο ην θαλάιη ηνπ Ξαλακά. 42

59 ΘΔΦΑΙΑΗΝ 4 ΡΔΣΛΗΘΝ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖ ΚΔΙΔΡΖ 4.1 Δηζαγσγή Πην πξνεγνύκελν θεθάιαην κέζα από ηελ αλάιπζε ηεο αγνξάο αιιά θαη ηεο ηαμηλόκεζεο ηνπ ζηόινπ κε βάζε πνιύ ζεκαληηθά θξηηήξηα θαηαιήμακε ζην θαηαιιειόηεξν ηύπν πινίνπ ζηελ αγνξά μεξνύ θνξηίνπ, ηε δεδνκέλε ρξνληθή ζηηγκή. Πε απηό ην θεθάιαην ζα πξνζπαζήζνπκε λα παξνπζηάζνπκε ηνλ ηξόπν κε ηνλ νπνίν πξέπεη λα αμηνινγνύληαη ηα ακνηβαίσο απνθιεηόκελα επελδπηηθά ζρέδηα ηόζν από πιεπξάο ησλ πινηνθηεηώλ όζν θαη από πιεπξάο ησλ ηξαπεδηθώλ νξγαληζκώλ, από ηνπο νπνίνπο αληινύληαη ζπλήζσο ηα θεθάιαηα γηα ηέηνηνπ είδνπο θαη ύςνπο επελδύζεηο. Ζ αμηνιόγεζε ηεο απόδνζεο επελδύζεσλ είλαη κηα πνιππαξαγνληηθή δηαδηθαζία αλάιπζεο, πξόβιεςεο θαη εθηίκεζεο όισλ ησλ βξαρππξόζεζκσλ θαη καθξνπξόζεζκσλ νηθνλνκηθώλ ζηνηρείσλ θαη ηαπηόρξνλα επηδξάζεσλ ζην δπλακηθό πεξηβάιινλ ηεο λαπηηιίαο. Πηόρνο ηεο αμηνιόγεζεο απηήο είλαη ε νξζή ιήςε ηεο απόθαζεο γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ηεο ζπγθεθξηκέλεο επέλδπζεο ζπζηάδνληαο θάπνηνπο πόξνπο. Γηα απηό ην ιόγν θξίλεηαη ζθόπηκν λα αμηνινγήζνπκε, εθηηκήζνπκε από νηθνλνκηθήο άπνςεο δύν ακνηβαίσο απνθιεηόκελα επελδπηηθά ζρέδηα πξνζεγγίδνληαο απηά ζαλ δύν απηόλνκεο θαη μερσξηζηέο κειέηεο. Η πξώηε κειέηε πεξίπησζεο ζα αθνξά ζηελ αγνξά ελόο κεηαρεηξηζκέλνπ πινίνπ ηύπνπ Panamax ρσξεηηθόηεηαο ηόλλσλ θαη ειηθίαο 6 εηώλ. Αληίζεηα ε δεύηεξε κειέηε ζα αθνξά ζηελ αγνξά λεόηεπθηνπ πινίνπ Panamax ίδηαο ρσξεηηθόηεηαο. Θαη ζηηο δύν πεξηπησζεηο ζα εθαξκνζηνύλ πξνεμνθιεηηθέο θαη κε κέζνδνη αμηνιόγεζεο ησλ επελδύζεσλ γηα ηα δύν επελδπηηθά ζρέδηα πνπ ζα αλαιπζνύλ ιεπηνκεξώο παξαθάησ. 43

60 4.2 Αγνξά Κεηαρεηξηζκέλνπ Ξινίνπ ηύπνπ Panamax (1 ε Κειέηε) Αο ππνζέζνπκε όηη έλαο πινηνθηήηεο απνθαζίδεη λα αγνξάζεη κεηαρεηξηζκέλν πινίν Panamax ρσξεηηθόηεηαο 70,000 ΚΡ, αμίαο USD 20,000,000 θαη ειηθίαο 6 εηώλ. Ρν πινίν απηό πξνβιέπεηαη λα παξαδνζεί άκεζα θαη γηα ηα επόκελα 4 ρξόληα ζα ρξνλνλαπιώλεηαη (4 year Time Charter) κε Κηθηό Ζκεξήζην Κίζζσκα (Gross Daily Hire) ίζν κε $16,000/εκέξα. Ππγθεθξηκέλα ππνζέηνπκε όηη ηα επόκελα 4 ρξόληα, ζα είλαη ε πεξίνδνο απνπιεξσκήο ηνπ δαλείνπ. Γηα ιόγνπο ζπληεξεηηθώλ πξνβιέςεσλ, ε εηήζηα απαζρόιεζε ηνπ πινίνπ ζεσξείηαη όηη πξαγκαηνπνηείηαη κόλν θαηά ην 95% ησλ 365 εκεξώλ ηνπ ρξόλνπ. Ρν πινίν δειαδή ζεσξείηαη όηη παξακέλεη ρξνλνλαπισκέλν κόλν γηα ηηο εκέξεο ηνπ έηνπο ιόγσ πηζαλώλ ζπληεξήζεσλ, δεμακεληζκώλ θ.α. Πύκθσλα κε ην ρξνλνλαπινζύκθσλν, από ην εκεξήζην κηθηό κίζζσκα, ζα πξέπεη λ αθαηξεζεί ε ζπκθσλεκέλε πξνκήζεηα ηνπ κεζίηε (commission), ε νπνία, ζύκθσλα κε κεγάια λαπινκεζηηηθά γξαθεία, θπκαίλεηαη ζην 1.25% επί ηνπ εκεξήζηνπ κηθηνύ κηζζώκαηνο. Δπνκέλσο, ην Θαζαξό Δηήζην Κίζζσκα ηζνύηαη κε: $ 5,548,000 θάηη πνπ θαίλεηαη ζηνλ πίλαθα πνπ αθνινπζεί: Ξίλαθαο 4.1: Θαζαξό Δηήζην Κίζζσκα γηα κεηαρεηξηζκέλν Ξινίν Panamax ΕΣΗ ΜΙΚΣΟ ΕΣΗΙΟ ΜΙΘΩΜΑ $5,548, $5,548, $5,548, $5,548, ΕΣΗΙΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΜΕΙΣΗ (1.25%) -$69, $69, $69, $69,

61 ΚΑΘΑΡΟ ΕΣΗΙΟ ΜΙΘΩΜΑ $5,478, $5,478, $5,478, $5,478, Αλαθνξηθά κε ηα ιεηηνπξγηθά έμνδα πνπ ππνρξενύηαη ν πινηνθηήηεο λα θαιύςεη, απηά ζύκθσλα κε ηα ζηνηρεία πνπ ζπλέιεμα από κεγάιε ειιεληθή λαπηηιηαθή εηαηξία γηα έλα πινίν Panamax 70,000 DWT, είλαη ίζα κε $4,100/εκέξα. Πεκεηώλεηαη ζην ζεκείν απηό, πξώηνλ όηη θαηά ηνλ ππνινγηζκό ηνπ εηήζηνπ ιεηηνπξγηθνύ θόζηνπο, ν ζπλνιηθόο αξηζκόο ησλ εξγάζηκσλ εκεξώλ(ζε αληίζεζε κε ηνλ αξηζκό εξγάζηκσλ εκεξώλ πξνο είζπξαμε) είλαη 365 ($4,100/εκέξα*365 εκέξεο= $1,497,000), δεύηεξνλ όηη ε θαηαλνκή ησλ ιεηηνπξγηθώλ εμόδσλ παξνπζηάδεηαη ζηνλ πίλαθα 4.2. Δπηπξόζζεηαη ην θόζηνο ιεηηνπξγίαο ηνπ πινίνπ πξνζαπμάλεηαη θάζε ρξόλν ζε πνζνζηό 3%. Σηε ζπγθεθξηκέλε κειέηε ζεσξνύκε όηη ν πιεζσξηζκόο είλαη ζηαζεξόο. Ξίλαθαο 4.2: Ξνζνζηηαία Θαηαλνκή Ιεηηνπξγηθώλ Δμόδσλ κεηαρεηξηζκέλνπ Ξινίνπ Panamax ΙΔΗΡΝΟΓΗΘΑ ΔΜΝΓΑ % Φόξνο Tonnage 0.37% Κηζζνί Ξιεξσκάησλ 31.70% Έμνδα Ξιεξώκαηνο & Ηαηξηθά Έμνδα 3.90% Έμνδα Ρξνθνδνζίαο (Victualling) 3.66% Θόζηνο Δθνδίσλ (Stores) 4.88% Θόζηνο Ιηπαληηθώλ (Lubricants) 13.29% Θόζηνο Αληαιιαθηηθώλ (Spares) 4.88% Θόζηνο Ππληήξεζεο & Δπηζθεπώλ 6.10% Θόζηνο Αζθάιηζεο (Ο&Η, FD& D, COFR, Ship Management Liability) 7.32% Θόζηνο Αζθάιηζεο (H&M, Disbursement, War Risks) 7.80% 45

62 Γηάθνξα Έμνδα 4.39% Έμνδα Γηαρείξηζεο (Management Fees) 11.71% ΠΛΝΙΝ % Πηγή: Ναυηεμποπική Δπεηδή ην πινίν είλαη κεηαρεηξηζκέλν, εθηηκάηαη όηη ε δηάξθεηα ηεο νηθνλνκηθήο ηνπ δσήο είλαη πεξίπνπ ίζε κε 25 ρξόληα κείνλ ηελ ειηθία ηνπ (πέληε έηε). Ππλεπώο ε εηήζηα ινγηζηηθή απόζβεζε (annual depreciation) $20,000,000 ηεο αμίαο ηνπ ζα ηζνύηαη κε: $1,052, 632 ην ρξόλν. Άξα, ε 19 αλαπόζβεζηε αμία ηνπ πινίνπ (resale value) ηνλ 5 ν ρξόλν ζα είλαη ίζε κε: Αλαπόζβεζηε Αμία = $20,000,000 (4 ρξόληα * $1,052,632) Αλαπόζβεζηε Αμία = $20,000,000 $4,210,526 Αλαπόζβεζηε Αμία = $15,789,474 Έλα άιιν βαζηθό ραξαθηεξηζηηθό ηεο ζπγθεθξηκέλεο κειέηεο είλαη ε αίηεζε εμσηεξηθήο ρξεκαηνδόηεζεο από ηελ πιεπξά ηνπ εθνπιηζηή γηα ηε ρξεκαηνδόηεζε ηνπ πινίνπ αθνύ πξόθεηηαη γηα πςειήο εληάζεσο θεθαιαίνπ επέλδπζε. Δπίζεο ζεσξνύκαη όηη ν ζπγθεθξηκέλνο εθνπιηζηήο είλαη παξαδνζηαθόο θαη αμηόπηζηνο πειάηεο ηεο Ρξάπεδαο, απ όπνπ θαη ζα αληιήζεη έλα δάλεην ίζν κε ην 65% ηεο αμίαο ηνπ πινίνπ θαη δπλαηόηεηα απνπιεξσκήο ηνπ κέζα ζε 4 ρξόληα. Ππλεπώο ν ίδηνο ππνρξενύηαη λα βάιεη ηδία θεθάιαηα ίζα κε ην 35% ηεο ζπλνιηθήο άμηαο ηνπ πινίνπ. Δπηπξόζζεηα, ηα νηθνλνκηθά θαη πξνζσπηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ εθνπιηζηή, επηηξέπνπλ ζηελ Ρξάπεδα πεξηνξηζκέλν πεξηζώξην θέξδνπο θαη γη απηό ην spread νξίδεηαη ζε πνζνζηό (+3.00%)*. Σύκθσλα κε ζηνηρεία ηοσ Νασηιλιακού καηαζηήμαηος ηης Eurobank ην 12κεληαίν USD LIBOR είλαη ίζν κε 1.08 πνζνζηηαίεο κνλάδεο (2013). 46

63 (* Τν 2013 ην πεξηζώξην θέξδνπο (spread) θπκαίλεηαη ζε έλα εύξνο από 2,75% έσο 6%.). Βάζεη απηώλ ησλ ζηνηρείσλ ζα έρνπκε ηα εμήο: Ρν ύςνο ηνπ δαλείνπ: $20,000,000 * 65% = $13,000,000. Ζ αλάιεςε ηνπ δαλείνπ ζα πξαγκαηνπνηεζεί ιίγν πξηλ ηε ηειηθή ζπκθσλία παξάδνζεο ηνπ πινίνπ.. Ρν επηηόθην δαλεηζκνύ ζα είλαη ίζν κε: Δπηηόθην Γαλεηζκνύ = LIBOR + Spread (%) = 1.08% % = 4.08%. Ζ δόζε ηνπ δαλείνπ, πνπ ζα πιεξώλεηαη ζην ηέινο θάζε ρξόλνπ, ζα είλαη ίζε κε: Γόζε Γαλείνπ = $13,000,000/4 ρξόληα = $3,250,000. Γειαδή ην δάλεην ζα απνπιεξσζεί ζε 4 εηήζηεο ηζόπνζεο δόζεηο. Κε βάζε ηώξα ηα πην πάλσ ζηνηρεία, πνπ παξνπζηάδνληαη ζηνλ πίλαθα 4.3, θαηαζθεπάδσ ην ηεηξαεηέο πξόγξακκα ηνπ πινίνπ Panamax πνπ έιαβε δάλεην ίζν κε $13,000,000. Ξίλαθαο 4.3: Πηνηρεία γηα ηνλ πνινγηζκό ηνπ Ρακεηαθνύ Ξξνγξάκκαηνο ηνπ Ξινίνπ Δηήζηα Ηζόπνζε Απόζβεζε Αμία Αμία Ξινίνπ $20,000,000 $1,052,632 Ξινίνπ Έζνδα Από Λαύινπο (αλά εκέξα) $16,000 Αλαπόζβεζηε Αμία ηνλ 5 ν ρξόλν $15,789,474 Νηθνλνκηθή Εσή Ξινίνπ 19 Ξνζνζηό (%) Γαλείνπ Δπί ηε Αμίαο ηνπ Ξινίνπ 65.00% Ζκέξεο Απαζρόιεζεο Ξινίνπ Γηάξθεηα Γαλείνπ (Σξόληα) 4 Ξξνκήζεηα Κεζίηε 1.25% Δπηηόθην Γαλεηζκνύ 4.08% 47

64 Ζκεξήζηα Ιεηηνπξγηθά Έμνδα $4,100 LIBOR 1.08% Δηήζηα (%) Ξξνζαύμεζε Θόζηνπο 3.00% Ξεξηζώξην (%) - Spread 3.00% Ζκέξεο πνινγηζκνύ ηνπ Θόζηνπο 365 Ξξνεμνθιεηηθό Δπηηόθην - εηήζηα 6.00% - - Γάλεην (ύςνο) 65% αμίαο $13,000,000 ΥΡΟΝΙΑ Λήψη Δανείου Ξίλαθαο 4.4: Ρακεηαθό Ξξόγξακκα Κεηαρεηξηζκέλνπ Ξινίνπ Panamax 70,000 DWT Απχική Επένδυζη Παπάδοζη Πλοίου - $ Λειηουπγικά Έζοδα ΜΕΙΟΝ: Ππομήθεια Broker Τπολειμμαηική Αξία $ ΚΑΘΑΡΟ ΝΑΤΛΟ Μείον: ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΑ ΕΞΟΔΑ Φόπορ Tonnage Μιζθοί Πληπωμάηων Έξοδα Πληπώμαηορ & Ιαηπικά Έξοδα Σποθοδοζίαρ Κόζηορ Εθοδίων Κόζηορ Λιπανηικών Κόζηορ Ανηαλλακηικών Κόζηορ ςνηήπηζηρ & Επιζκεςών Κόζηορ Αζθάλιζηρ (Ρ&Ι, FD&D, COFR, Ship Managemers Liability) Κόζηορ Αζθάλιζηρ (H&M, Disbursement, War ) Διάθοπα Έξοδα

65 Έξοδα Διασείπιζηρ ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΣΑΜΕΙΑΚΕ ΡΟΕ - $ Τπόλοιπο Δανείου $ Μείον: Σόκοι Δανειζμού Μείον: Δόζειρ Δανείος Μείον: ςνολική Οθειλή Δανείος ΚΑΘΑΡΕ ΣΑΜΕΙΑΚΕ ΡΟΕ -$ $ πνινγηζκόο Θαζαξήο Ξαξνύζαο Αμίαο (ΘΞΑ) Ιόγσ ηεο απαμίσζεο ηνπ ρξήκαηνο κε ην πέξαζκα ηνπ ρξόλνπ θξίλεηαη επηηαθηηθή ε ρξήζε ηεο Θαζαξήο Ξαξνύζαο Αμίαο. Θαηά απηόλ ηνλ ηξόπν ν ππνινγηζκόο ηεο Θαζαξήο Ξαξνύζαο Αμίαο ηνπ επελδπηηθνύ ζρεδίνπ αγνξάο κεηαρεηξηζκέλνπ πινίνπ ππνινγίζζεθε βάζεη ηεο εμίζσζεο NPV I 0 t n 1 CFt (1 r) t. Πεκεηώλεηαη όηη ην πξνεμνθιεηηθό επηηόθην πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε είλαη ίζν κε 6.00% θαη από ην αξρηθό θεθάιαην έρεη αθαηξεζεί ην πνζό ηεο εμσηεξηθήο ηξαπεδηθήο ρξεκαηνδόηεζεο. Ξίλαθαο 4.5: πνινγηζκόο ΘΞΑ κεηαρεηξηζκέλνπ Panamax γηα r = 6.00% ΥΡΟΝΙΑ ΣΑΜΕΙΑΚΕ ΡΟΕ (C.F) ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΣΙΚΟ ΕΠΙΣΟΚΙΟ (r) ΠΑΡΟΤΑ ΑΞΙΑ ΣΑΜΕΙΑΚΩΝ ΡΟΩΝ (C.F.*r) 0 -$7,000, $7,000,000 1 $201, $189,858 2 $289, $257,298 3 $375, $315,381 49

66 4 $460, $364,961 5 $15,789, $11,798,459 ΚΠΑ $5,925,957 Πηνλ πίλαθα 4.5 απεηθνλίδνληαη ηα απνηειέζκαηα πνπ πξνέθπςαλ από ηνλ ππνινγηζκό ηεο ΘΞΑ ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ επελδπηηθνύ ζρεδίνπ θαη βάζεη ησλ αξρώλ ηεο ζπγθεθξηκέλεο κεζόδνπ. Δθόζνλ απηή γηα έλα πξνεμνθιεηηθό επηηόθην ίζν κε 6.00% είλαη ζεηηθή θαη ίζε κε $5,925,957, ηόηε ε αγνξά ηνπ κεηαρεηξηζκέλνπ πινίνπ ζεσξείηαη νηθνλνκηθά απνδεθηή. Δπηπιένλ έρνπκε θαηαζθεπάζεη θαη ηε δηαγξακκαηηθή απεηθόληζε ηεο ΘΞΑ ηνπ επελδπηηθνύ ζρεδίνπ όπνπ δηαθξίλεηαη μεθάζαξα ε αλνδηθή θαη ζπλάκα ζεηηθή πνξεία απηήο. Γηάγξακκα 4.1: Γηαγξακκαηηθή απεηθόληζε ηεο ΘΞΑ $ ,00 $ ,00 $ ,00 $0,00 -$ ,00 0 year 1 year 2 year 3 year 4 year 5 year NPV Log. (NPV) -$ ,00 50

67 4.2.2 πνινγηζκόο Δζσηεξηθνύ ζπληειεζηή Απόδνζεο(IRR) Ζ κέζνδνο ηνπ εζσηεξηθνύ βαζκνύ απόδνζεο (EBA) (Internal Rate of Return) δείρλεη ηελ απόδνζε ελόο επελδπηηθνύ ζρεδίνπ. Ν εζσηεξηθόο βαζκόο απόδνζεο είλαη ην πξνεμνθιεηηθό επηηόθην ην νπνίν εμηζώλεη ηελ παξνύζα αμία ησλ πξόζζεησλ εηήζησλ ηακεηαθώλ ξνώλ, κε ην αξρηθό θόζηνο ηεο επέλδπζεο. Κε άιια ιόγηα, ν εζσηεξηθόο βαζκόο απόδνζεο είλαη ην πξνεμνθιεηηθό επηηόθην ην νπνίν κεδελίδεη ηελ θαζαξή παξνύζα αμία (ΘΞΑ) ηνπ επελδπηηθνύ ζρεδίνπ. Ν εζσηεξηθόο βαζκόο απόδνζεο κηαο επέλδπζεο ππνινγίδεηαη σο εμήο: εμηζώλνληαο ηελ παξνύζα αμία ηεο αλακελόκελεο θαζαξήο εηζξνήο κεηξεηώλ κε ηελ παξνύζα αμία ηεο εθξνήο κεηξεηώλ. Γηα ηε ζπγθεθξηκέλε επέλδπζε έρεη ππνινγηζηεί όηη ν ΔΒΑ* (ΗRR) είλαη 14%. Ππλεπώο κε απηό ην πξνεμνθιεηηθό επηηόθην ε ΘΞΑ δελ κεδελίδεη, θαη θαηά απηόλ ηνλ ηξόπν αμηνινγείηαη ζεηηθά ην ζρέδην. *(γηα ηνλ ππνινγηζκό ηνπ IRR ρξεζηκνπνηήζεθε ππνινγηζηηθό θύιιν excel) Δίλαη ινγηθό θαη πξνθαλέο όηη όζν ην πξνεμνθιεηηθό επηηόθην απμάλεηαη, ηόζν ε ΘΞΑ κεηώλεηαη ζε ζεκείν κάιηζηα πνπ γηα r=21.00% δύλαηαη λα πάξεη αξλεηηθή ηηκή θαη ίζε κε -$ ,4. Πην δηάγξακκα, θαίλεηαη όηη γηα έλα πξνεμνθιεηηθό επηηόθην r A =20.00%, ε αληίζηνηρε ΘΞΑ Α είλαη ζεηηθή, ζεκείν Α (20.00%,+$ ,86). Αθνύ ηα δύν ζεκεία Α θαη Β βξέζεθαλ, ηόηε ν ΔΠΑ ζα πξέπεη λα βξίζθεηαη κεηαμύ απηώλ θαη κε ηελ ρξήζε ηεο κεζόδνπ γεσκεηξηθήο/γξαθηθήο παξεκβνιήο ζα είλαη ίζνο κε: (21.00% 20.00%) $155, IRR 20.00% IRR 20.57%. $155, $130,983.4 Άξα, γηα έλα πξνεμνθιεηηθό επηηόθην ίζν κε 20.57%, ε Καζαξή Παξνύζα Αμία ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ επελδπηηθνύ ζρεδίνπ ζα είλαη ίζε κε κεδέλ. 51

68 ΚΠΑ ςε Εκατομμφρια Γηάγξακκα 4.2: Γηαγξακκαηηθή απεηθόληζε ηνπ Δζσηεξηθνύ Ππληειεζηή Απόδνζεο Εςωτερικόσ Συντελεςτήσ Απόδοςησ 7 6 5, πνινγηζκόο Κέζνπ Ππληειεζηή Απόδνζεο Ν Κέζνο Ππληειεζηήο Απόδνζεο, πνπ ππνινγίδεηαη παίξλνληαο ηνλ κέζν όξν ησλ πξνζδνθώκελσλ ηακεηαθώλ ξνώλ ηνπ επελδπηηθνύ ζρεδίνπ θαη δηαηξώληαο απηόλ κε ηελ αξρηθή επέλδπζε, είλαη ίζνο κε ROA n t 1 CashFlowt N I 0 2, , , , % 14% 18% 20% 21% -0, % $3,423,145.8 ROA ROA 48.9%. $7,000,000 52

69 4.3 Αγνξά Λεόηεπθηνπ Ξινίνπ ηύπνπ Panamax (2 ε κειέηε) Έζησ όηη έλαο πινηνθηήηεο απνθαζίδεη ηειηθά λα αγνξάζεη έλα λεόηεπθην πινίν Panamax ρσξεηηθόηεηαο 70,000 ΚΡ, ε αμία ηνπ νπνίνπ, ζύκθσλα κε κεγάιν λαπινκεζηηηθό γξαθείν, ηε δεδνκέλε ρξνληθή ζηηγκή είλαη USD 28,000,000. Ρν πινίν απηό πξνβιέπεηαη λα παξαδνζεί άκεζα θαη γηα ηα επόκελα 4 ρξόληα ζα ρξνλνλαπιώλεηαη (4 year Time Charter) κε Κηθηό Ζκεξήζην Κίζζσκα (Gross Daily Hire) ίζν κε $17,500/εκέξα. Ππγθεθξηκέλα ππνζέηνπκε όηη ηα επόκελα 4 ρξόληα, ζα είλαη ε πεξίνδνο απνπιεξσκήο ηνπ δαλείνπ. Γηα ιόγνπο θαη πάιη ζπληεξεηηθώλ πξνβιέςεσλ, ε εηήζηα απαζρόιεζε ηνπ πινίνπ ζεσξείηαη όηη πξαγκαηνπνηείηαη κόλν θαηά ην 95% ησλ 365 εκεξώλ ηνπ ρξόλνπ. Ρν πινίν δειαδή ζεσξείηαη όηη παξακέλεη ρξνλνλαπισκέλν κόλν γηα ηηο εκέξεο ηνπ έηνπο ιόγσ πηζαλώλ ζπληεξήζεσλ, δεμακεληζκώλ θ.α. Πύκθσλα κε ην ρξνλνλαπινζύκθσλν, από ην εκεξήζην κηθηό κίζζσκα, ζα πξέπεη λα αθαηξεζεί ε ζπκθσλεκέλε πξνκήζεηα ηνπ κεζίηε (commission), ε νπνία θπκαίλεηαη ζην 1.25% επί ηνπ κηθηνύ εκεξήζηνπ κηζζώκαηνο. Δπνκέλσο, ην Θαζαξό Δηήζην Κίζζσκα ηζνύηαη κε: $ 6,068,125 θάηη πνπ θαίλεηαη ζηνλ πίλαθα πνπ αθνινπζεί: Ξίλαθαο 4.6: Θαζαξό Δηήζην Κίζζσκα γηα Λεόηεπθην Ξινίν Panamax ΕΣΗ ΜΙΚΣΟ $6,068, $6,068, $6,068, $6,068, ΕΣΗΙΟ ΜΙΘΩΜΑ ΕΣΗΙΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΜΕΙΣΗ (1.25%) -$75, $75, $75, $75,

70 ΚΑΘΑΡΟ ΕΣΗΙΟ ΜΙΘΩΜΑ $5,992, $5,992, $5,992, $5,992, Αλαθνξηθά κε ηα ιεηηνπξγηθά έμνδα πνπ ππνρξενύηαη ν πινηνθηήηεο λα θαιύςεη, απηά ζύκθσλα κε ηα ζηνηρεία πνπ ζπλέιεμα από κεγάιε ειιεληθή λαπηηιηαθή εηαηξία γηα έλα πινίν Panamax 70,000 DWT, είλαη θαηά πξνζέγγηζε ίζα κε $4,100/εκέξα. Πην ζεκείν απηό, ζα πξέπεη λα ηνλίζνπκε, πξώηνλ όηη θαηά ηνλ ππνινγηζκό ηνπ εηήζηνπ ιεηηνπξγηθνύ θόζηνπο ν ζπλνιηθόο αξηζκόο ησλ εξγάζηκσλ εκεξώλ(ζε αληίζεζε κε ηνλ αξηζκό εξγάζηκσλ εκεξώλ πξνο είζπξαμε) είλαη 365 ($4,100/εκέξα*365 εκέξεο= $1,496,500), δεύηεξνλ όηη ε θαηαλνκή ησλ ιεηηνπξγηθώλ εμόδσλ παξνπζηάδεηαη ζηνλ πίλαθα 4.7. Δπηπιένλ ην θόζηνο ιεηηνπξγίαο ηνπ πινίνπ πξνζαπμάλεηαη θαηά 3% θάζε ρξόλν. Σηε ζπγθεθξηκέλε κειέηε, όπσο αθξηβώο θαη ζηελ πξνεγνύκελε, ζεσξνύκε όηη ν πιεζσξηζκόο είλαη ζηαζεξόο. Ξίλαθαο 4.7: Ξνζνζηηαία Θαηαλνκή Ιεηηνπξγηθώλ Δμόδσλ λεόηεπθηνπ Ξινίνπ Panamax ΙΔΗΡΝΟΓΗΘΑ ΔΜΝΓΑ % Φόξνο Tonnage 0.37% Κηζζνί Ξιεξσκάησλ 31.70% Έμνδα Ξιεξώκαηνο & Ηαηξηθά Έμνδα 3.90% Έμνδα Ρξνθνδνζίαο (Victualling) 3.66% Θόζηνο Δθνδίσλ (Stores) 4.88% Θόζηνο Ιηπαληηθώλ (Lubricants) 13.29% Θόζηνο Αληαιιαθηηθώλ (Spares) 4.88% Θόζηνο Ππληήξεζεο & Δπηζθεπώλ 6.10% Θόζηνο Αζθάιηζεο (Ο&Η, FD& D, COFR, Ship Management 7.32% 54

71 Liability) Θόζηνο Αζθάιηζεο (H&M, Disbursement, War Risks) 7.80% Γηάθνξα Έμνδα 4.39% Έμνδα Γηαρείξηζεο (Management Fees) 11.71% ΠΛΝΙΝ % Δπεηδή ην πινίν είλαη λεόηεπθην, εθηηκάηαη όηη ε δηάξθεηα ηεο νηθνλνκηθήο ηνπ δσήο είλαη πεξίπνπ ίζε κε 25 ρξόληα θαη σο εθ ηνύηνπ ε εηήζηα ινγηζηηθή απόζβεζε (annual depreciation) ηεο αμίαο ηνπ ζα ηζνύηαη κε: $28,000, $1,120,000 ην ρξόλν. Δπνκέλσο, ε αλαπόζβεζηε αμία ηνπ πινίνπ (resale value) ηνλ 5 ν ρξόλν ζα είλαη ίζε κε: Αλαπόζβεζηε Αμία = $28,000,000 (4 ρξόληα * $1,120,000) Αλαπόζβεζηε Αμία = $28,000,000 $4,480,000 Αλαπόζβεζηε Αμία = $23,520,000 Θα ζεσξήζνπκε μαλά όηη ν ζπγθεθξηκέλνο εθνπιηζηήο είλαη παξαδνζηαθόο θαη θεξέγγπνο πειάηεο ηεο Ρξάπεδαο, απ όπνπ θαη ζα αηηεζεί ηε ρξεκαηνδόηεζε. Ρν δάλεην, όπσο θαη ζηε πξνεγνύκελε πεξίπησζε, ζα είλαη ίζν κε ην 65% ηεο αμίαο ηνπ πινίνπ θαη δπλαηόηεηα απνπιεξσκήο ηνπ κέζα ζε 4 ρξόληα. Ππλεπώο ν ίδηνο ππνρξενύηαη λα βάιεη ηδία θεθάιαηα ίζα κε ην 35% ηεο ζπλνιηθήο άμηαο ηνπ πινίνπ. Δπίζεο, ηα νηθνλνκηθά θαη πξνζσπηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ εθνπιηζηή επηηξέπνπλ ζηελ Ρξάπεδα πεξηνξηζκέλν πεξηζώξην θέξδνπο θαη γη απηό ην spread νξίδεηαη ζε πνζνζηό ίζν κε (+3.00%)*. Ρν 12κεληαίν USD LIBOR, είλαη ίζν κε 1.08 πνζνζηηαίεο κνλάδεο (2013). 55

72 (* Τν 2013 ην πεξηζώξην θέξδνπο (spread) θπκαίλεηαη ζε έλα εύξνο από 2,75% έσο 6%.). Βάζεη απηώλ ησλ ζηνηρείσλ ζα έρνπκε ηα εμήο: Ρν ύςνο ηνπ δαλείνπ: $28,000,000 * 65% = $18,200,000. Ζ αλάιεςε ηνπ δαλείνπ ζα πξαγκαηνπνηεζεί ιίγν πξηλ ηε ηειηθή ζπκθσλία παξάδνζεο ηνπ πινίνπ.. Ρν επηηόθην δαλεηζκνύ ζα είλαη ίζν κε: Δπηηόθην Γαλεηζκνύ = LIBOR + Spread (%) = 1.08% % = 4.08%. Ζ δόζε ηνπ δαλείνπ, πνπ ζα πιεξώλεηαη ζην ηέινο θάζε ρξόλνπ, ζα είλαη ίζε κε: Γόζε Γαλείνπ = $18,200,000/4 ρξόληα = $4,550,000. Γειαδή ην δάλεην ζα απνπιεξσζεί ζε 4 εηήζηεο ηζόπνζεο δόζεηο. Κε βάζε ηώξα ηα πην πάλσ ζηνηρεία, πνπ παξνπζηάδνληαη ζηνλ πίλαθα παξαθάησ, θαηαζθεπάδσ ην ηεηξαεηέο πξόγξακκα ηνπ πινίνπ Panamax πνπ έιαβε δάλεην ίζν κε $18,200,000. Ξίλαθαο 4.8: Πηνηρεία γηα ηνλ πνινγηζκό ηνπ Ρακεηαθνύ Ξξνγξάκκαηνο Αμία Ξινίνπ $28,000,000 Έζνδα Από Λαύινπο (αλά εκέξα) ηνπ Ξινίνπ Panamax Δηήζηα Ηζόπνζε Απόζβεζε Αμία Ξινίνπ $1,120,000 $17,500 Αλαπόζβεζηε Αμία ηνλ 5 ν ρξόλν $23,520,000 Νηθνλνκηθή Εσή Ξινίνπ 25 Ξνζνζηό (%) Γαλείνπ Δπί ηε Αμίαο ηνπ Ξινίνπ 65.00% Ζκέξεο Απαζρόιεζεο Ξινίνπ Γηάξθεηα Γαλείνπ (Σξόληα) 4 Ξξνκήζεηα Κεζίηε 1.25% Δπηηόθην Γαλεηζκνύ 4.08% 56

73 Ζκεξήζηα Ιεηηνπξγηθά Έμνδα $4,100 LIBOR 1.08% Δηήζηα (%) Ξξνζαύμεζε Θόζηνπο 3.00% Ξεξηζώξην (%) - Spread 3.00% Ζκέξεο πνινγηζκνύ ηνπ Θόζηνπο 365 Ξξνεμνθιεηηθό Δπηηόθην - εηήζηα 6.00% - - Γάλεην (ύςνο) 65% αμίαο $18,200,000 ΥΡΟΝΙΑ Ξίλαθαο 4.9: Ρακεηαθό Ξξόγξακκα Λεόηεπθηνπ Ξινίνπ Panamax 70,000 DWT Λήψη Δανείου Απχική Επένδυζη Παπάδοζη Πλοίου - $ Λειηουπγικά Έζοδα ΜΕΙΟΝ: Ππομήθεια Broker Τπολειμμαηική Αξία $ ΚΑΘΑΡΟ ΝΑΤΛΟ Μείον: ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΑ ΕΞΟΔΑ Φόπορ Tonnage Μιζθοί Πληπωμάηων Έξοδα Πληπώμαηορ & Ιαηπικά Έξοδα Σποθοδοζίαρ Κόζηορ Εθοδίων Κόζηορ Λιπανηικών Κόζηορ Ανηαλλακηικών Κόζηορ ςνηήπηζηρ & Επιζκεςών Κόζηορ Αζθάλιζηρ (Ρ&Ι, FD&D, COFR, Ship Managemers Liability)

74 Κόζηορ Αζθάλιζηρ (H&M, Disbursement, War ) Διάθοπα Έξοδα Έξοδα Διασείπιζηρ ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΣΑΜΕΙΑΚΕ ΡΟΕ Τπόλοιπο Δανείου $ Μείον: Σόκοι Δανειζμού Μείον: Δόζειρ Δανείος Μείον: ςνολική Οθειλή Δανείος ΚΑΘΑΡΕ ΣΑΜΕΙΑΚΕ ΡΟΕ -$ $ πνινγηζκόο Θαζαξήο Ξαξνύζαο Αμίαο (ΘΞΑ) Ν ππνινγηζκόο ηεο Θαζαξήο Ξαξνύζαο Αμίαο ηνπ επελδπηηθνύ ζρεδίνπ αγνξάο λενθαηαζθεπαζκέλνπ πινίνπ ππνινγίζζεθε βάζεη ηεο εμίζσζεο NPV I 0 t n 1 CFt (1 r) t. Ρν πξνεμνθιεηηθό επηηόθην πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε είλαη ίζν κε 6.00% θαη από ην αξρηθά επελδπκέλν θεθάιαην έρεη αθαηξεζεί ην πνζό ηεο εμσηεξηθήο ηξαπεδηθήο ρξεκαηνδόηεζεο. Ξίλαθαο 4.10: πνινγηζκόο ΘΞA Λεόηεπθηνπ Panamax γηα r = 6.00% ΥΡΟΝΙΑ ΣΑΜΕΙΑΚΕ ΡΟΕ (C.F) ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΣΙΚΟ ΕΠΙΣΟΚΙΟ (r) ΠΑΡΟΤΑ ΑΞΙΑ ΣΑΜΕΙΑΚΩΝ ΡΟΩΝ (C.F.*r) 0 -$9,800, $9,800,000 58

75 1 - $797, $751, $656, $584, $516, $434, $378, $299,898 5 $ $17,569,440 ΚΠΑ $ 5,699,381 Πηνλ πίλαθα παξαπάλσ ππνινγίζζεθε ε ΘΞΑ ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ επελδπηηθνύ ζρεδίνπ κε βάζε ηε ζπγθεθξηκέλε κέζνδν. Εθόζνλ απηή γηα έλα πξνεμνθιεηηθό επηηόθην ίζν κε 6.00% είλαη ζεηηθή θαη ίζε κε $5,699,381, ηόηε ε αγνξά ηνπ κεηαρεηξηζκέλνπ πινίνπ γίλεηαη αποδεκηή. Πην παξαθάησ δηάγξακκα δηαθαίλεηαη ε Θαζαξή Ξαξνύζα Αμία θαηά ηε δηάξθεηα ηεο επέλδπζεο. Γηάγξακκα 4.3: Γηαγξακκαηηθή απεηθόληζε ηεο ΘΞΑ 59

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΝΚΑΓΑ Α ΔΡΩΣΖΔΗ ΩΣΟΤ- ΙΑΘΟΤ 1. Γηα έλα αγαζό όηαλ ε ζηαζεξά γ είλαη ίζε κε ην κεδέλ ηόηε ε θακπύιε πξνζθνξάο δηέξρεηαη από ηελ αξρή ηωλ αμόλωλ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Εισαγωγή στη Φωτογραυία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 3 ο ΚΛΕΙΣΡΟ ΣΑΥΤΣΗΣΑ ΚΛΕΙΣΡΟΤ-ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΣΑΛΛΗΛΗ ΣΑΥΤΣΗΣΑ Σι είναι υωτογραυική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη: 1. Φαθό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Ζ Σπλέιεπζε (Σ) ηνπ Τκήκαηνο Βηνκεραληθήο Γηνίθεζεο θαη Τερλνινγίαο ηεο 18/5/2015 ελέθξηλε ηελ αλακόξθσζε ηνπ Πξνγξάκκαηνο Πξνπηπρηαθώλ Σπνπδώλ. Παξαθαινύληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

ύνολο μεπιζμάηων / Καθαπά κέπδη ππο θόπων Υπνινγίδεηαη εάλ δηαηξέζνπκε ην ζπλνιηθό κέξηζκα κε ην ζύλνιν ησλ θεξδώλ πξν θόξσλ ηεο ίδηαο ρξήζεο.

ύνολο μεπιζμάηων / Καθαπά κέπδη ππο θόπων Υπνινγίδεηαη εάλ δηαηξέζνπκε ην ζπλνιηθό κέξηζκα κε ην ζύλνιν ησλ θεξδώλ πξν θόξσλ ηεο ίδηαο ρξήζεο. ΓΔΙΚΣΔ ΥΡΗΜΑΣΙΣΗΡΙΟΤ 1. ΑΠΟΓΟΗ Δ ΣΑΜΙΑΚΗ ΡΟΗ ΑΝΑ ΜΔΣΟΥΗ Σαμιακή ποή ανά μεηοσή / σπημαηιζηηπιακή ηιμή μεηοσήρ Υπνινγίδεηαη εάλ δηαηξέζνπκε ηελ ηακεηαθή ξνή (θαζαξά θέξδε πξν θόξσλ + απνζβέζεηο) κε ηελ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ Σε όια ηα πξνβιήκαηα πνπ ζα αληηκεηωπίζνπκε, ην ειαηήξην ζα είλαη αβαξέο θαη ζα ηθαλνπνηεί ην λόκν ηνπ Hooke (ηδαληθό ειαηήξην), δειαδή ε δύλακε πνπ αζθεί έλα ηδαληθό ειαηήξην έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΡΟΝΙΚΗ ΑΞΊΑ ΣΟΤ ΥΡΗΜΑΣΟ (Time Value of Money)

Η ΥΡΟΝΙΚΗ ΑΞΊΑ ΣΟΤ ΥΡΗΜΑΣΟ (Time Value of Money) Η ΥΡΟΝΙΚΗ ΑΞΊΑ ΣΟΤ ΥΡΗΜΑΣΟ (Te Value of Moey) Εηζαγωγή Η έλλνηα όηη ην ρξήκα έρεη ρξνληθή αμία είλαη κία από ηηο θεθαιαηώδεηο έλλνηεο ζηελ αλάιπζε θάζε πξντόληνο ηεο Κεθαιαηαγνξάο. Σν ρξήκα έρεη ρξνληθή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ

ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ ΗΡΩΝ ΘΕΡΜΟΗΛΕΚΣΡΙΚΗ Α.Ε. ΜΕ ΙΧΤ ΣΗΝ ΑΓΟΡΑ ΣΗ ΗΛΕΚΣΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 2011 ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ Ρο εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Θήβα ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΠΩΛΗΕΩΝ 1/1/2011 TA ΔΚΞΝΟΗΘΑ ΡΗΚΝΙΝΓΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 15/03/2015 ΟΜΑΔΑ Α

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 15/03/2015 ΟΜΑΔΑ Α ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 15/03/2015 ΟΜΑΔΑ Α Για τις παρακάτω προτάσεις από Α.1. μέχρι και Α.5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς, και

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ T A E K W O N D O Δ. ΠπθαξΨο ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ ΦΠΗΘΝΘΔΟΑΞΔΗΑ Ο Ρ Ι Μ Ο Φπζη(θ)νζεξαπεΫα εϋλαη ε επηζηϊκε, ε νπνϋα κόλν κε θπζηθψ κωζα θαη κεζόδνπο πξνζπαζεϋ λα ζεξαπεύζεη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΦΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ

ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΦΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΦΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΔΙΕΤΘΤΝΗ: ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ Πειραιάσ, 29 Οκτωβρίου 2010 ΣΜΗΜΑ: Εμπορίου Αρ.Πρωτ.: 8787 Πληροφορίεσ: Φ. Ανδριάνα Σηλέφωνο: 2104177241-5

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΡΑΠΕΖΑ ΣΗ ΕΛΛΑΔΟ Δηεύζπλζε ρεδηαζκνύ θαη Οηθνλνκηθήο Αλάιπζεο

ΕΘΝΙΚΗ ΣΡΑΠΕΖΑ ΣΗ ΕΛΛΑΔΟ Δηεύζπλζε ρεδηαζκνύ θαη Οηθνλνκηθήο Αλάιπζεο 1997 199 1999 1 3 5 7 f ΕΘΝΙΚΗ ΣΡΑΠΕΖΑ ΣΗ ΕΛΛΑΔΟ Δηεύζπλζε ρεδηαζκνύ θαη Οηθνλνκηθήο Αλάιπζεο ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΟΙ ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΣΗ ΠΟΝΣΟΠΟΡΟΤ ΝΑΤΣΙΛΙΑ ΠΑΡΑΜΕΝΟΤΝ ΘΕΣΙΚΕ ΠΑΡΑ ΣΗ ΔΤΜΕΝΗ ΔΙΕΘΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΓΚΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (BALANCE SHEET)

ΔΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (BALANCE SHEET) ΔΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (BALANCE SHEET) 1 Έλλνηα ηνπ Ιζνινγηζκνύ Ο Ιζνινγηζκόο είλαη έλαο πίλαθαο πνπ δείρλεη ηελ νηθνλνκηθή θαηάζηαζε ηεο επηρείξεζεο ζε κηα δεδνκέλε ζηηγκή Σηνλ

Διαβάστε περισσότερα

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ.

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΓΑΘΡΙΑ Π. 1,2, ΓΑΘΡΙΑΠ Θ. 1, ΚΖΡΠΗΝ- ΓΑΘΡΙΑ Γ. 1,3,4, ΘΑΡΠΗΑΟΓΑΛΖΠ Ι. 1,5, Α ΛΑΠΡΑΠΗΝ Α. 1,4,6, ΛΗΘΝΙΑΝΠ ΠΘΔΛΡΔΟΖΠ 6. 1. Δ Ρ Α Η Ο Δ Η Α Φ Ο

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n . ΜΑΚΡΑ ΣΟΑ 7 & ΕΘΝ. ΑΝΣΙΣΑΕΩ (ΠΕΙΡΑΙΑ),. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗ 06 Α (ΠΕΙΡΑΙΑ), 3. ΠΤΡΓΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ (ΑΘΗΝΑ). ΣΗΛ 040970,,, www.vtal.gr Επιλεγμένες Ασκήσεις. α) Έζησ η.δ. Ep. Να δεηρζεί όηη ε T,..., ~, 0

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα.

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα. Καηαζηάζεηο ηεο ύιεο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΗΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΟΗ ΦΤΗΚΔ ΔΠΗΣΖΜΔ ΣΖΝ ΠΡΟΥΟΛΗΚΖ ΑΓΧΓΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 1: ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ Η πνδειαζία είλαη κηα επράξηζηε δξαζηεξηόηεηα κε πνιιά πιενλεθηήκαηα, δηαδεδνκέλε παγθνζκίσο. Ωζηόζν, ππάξρνπλ παξάγνληεο πνπ ζέηνπλ ηελ ζσκαηηθή καο αθεξαηόηεηα ζε θίλδπλν

Διαβάστε περισσότερα

Ο εμσηεξηθόο θύιηλδξνο κε ηηο ηζνδπλακηθέο γξακκέο: Οη ηζνδπλακηθέο επηθάλεηεο όπσο ηππώλνληαη από ην πξόγξακκα:

Ο εμσηεξηθόο θύιηλδξνο κε ηηο ηζνδπλακηθέο γξακκέο: Οη ηζνδπλακηθέο επηθάλεηεο όπσο ηππώλνληαη από ην πξόγξακκα: ηηο πξνζνκνηώζεηο πνπ αθνινπζνύλ εμεηάδεηαη ε πεξίπησζε ηνπ θπιίλδξνπ δηπιαζίσλ δηαζηάζεσλ θαη γίλεηαη εμέηαζε θάζε θπιίλδξνπ μερσξηζηά (εμσηεξηθνύ θαη εζσηεξηθνύ). Ο εμσηεξηθόο θύιηλδξνο κε ηηο ηζνδπλακηθέο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗ36. Άσκηση 1. Άσκηση 2. Οη δηεπζύλζεηο ησλ 4 σλ ππνδηθηύσλ είλαη νη αθόινπζεο. Υπνδίθηπν Α: 10.101.1.64/27 Υπνδίθηπν Β: 10.101.1.

ΠΛΗ36. Άσκηση 1. Άσκηση 2. Οη δηεπζύλζεηο ησλ 4 σλ ππνδηθηύσλ είλαη νη αθόινπζεο. Υπνδίθηπν Α: 10.101.1.64/27 Υπνδίθηπν Β: 10.101.1. Άσκηση 1 ΠΛΗ36 1. Η κόλε πεξίπησζε λα έρνπκε ζύγθξνπζε κεηαμύ παθέησλ ησλ δύν θόκβσλ είλαη λα ζηείιεη ν δεύηεξνο πξηλ πξνιάβεη λα πιεξνθνξεζεί γηα ηελ θαηάιεςε ηνπ δηάπινπ από ηνλ άιιν. Από ηε ζηηγκή πνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΜΕΝΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΕΥΝΗΣΗ ΝΟΗΜΟΤΝΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΜΕΝΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΕΥΝΗΣΗ ΝΟΗΜΟΤΝΗ ΘΕΜ 1 ο (2.5 κνλάδεο) ΠΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΜΚΕΔΟΝΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΜΗΜ ΕΦΡΜΟΜΕΝΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΕΥΝΗΣΗ ΝΟΗΜΟΤΝΗ Σελικέρ εξετάσειρ Σετάπτη 21 Ιανοςαπίος 2009 13:00-16:00 Έζησ ν θόζκνο ηεο ειεθηξηθήο

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Master Class 3. Ο Ν.Ζανταρίδης προτείνει θέματα Μαθηματικών Γ Λσκειοσ ΘΕΜΑ 1.

Master Class 3. Ο Ν.Ζανταρίδης προτείνει θέματα Μαθηματικών Γ Λσκειοσ ΘΕΜΑ 1. ΘΕΜΑ. Γηα ηελ ζπλάξηεζε f : IR IR ηζρύεη + f() f(- ) = γηα θάζε IR. Να δείμεηε όηη f() =, ΙR. Να βξείηε ηελ εθαπηόκελε (ε) ηεο C f πνπ δηέξρεηαη από ην ζεκείν (-,-) 3. Να βξείηε ην εκβαδόλ Δ(α) ηνπ ρωξίνπ

Διαβάστε περισσότερα

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη ΛΤΜΔΝΔ ΑΚΖΔΗ ΣΖΝ ΔΤΡΔΖ ΑΡΥΗΚΖ ΦΑΖ 1. Η αιή αξκνληθή ηαιάλησζε ν εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη ιάηνο Α = cm θαη ζρλόηεηα f = 5 Hz. Τε ρξνληθή ζηηγκή = ην κηθξό ζώκα δηέξρεηαη αό ηε ζέζε ανκάθξλζεο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΣΒΔΣΔΙΣ - ΜΔΘΟΓΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

ΑΠΟΣΒΔΣΔΙΣ - ΜΔΘΟΓΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΠΟΣΒΔΣΔΙΣ - ΜΔΘΟΓΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ πόσβεση είλαη ε βαζκηαία κείσζε ηεο αμίαο ησλ πάγησλ πεηνπζηαθώλ ζηνηρείσλ ιόγσ ιεηηνπγηθήο θζνάο, νηθνλνκηθήο απαμίσζεο (ηερλνινγηθήο παιαίσζεο) ή θαη απιήο παόδνπ ηνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ Α. Αεπόβια ικανόηηηα: ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ 1. Φόλλοος ζηα δύο καλάθια: νη αζιεηέο είλαη απέλαληη από ηα ηακπιώ ζε δπν γξακκέο. Οη πξώηνη έρνπλ από κηα κπάια. Με ην ζύλζεκα θάλνπλ θόιιννπ

Διαβάστε περισσότερα

Φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και συμπεριφορά Γ.Δ. Σιουρούνης Διάλεξη 8

Φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και συμπεριφορά Γ.Δ. Σιουρούνης Διάλεξη 8 Φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και συμπεριφορά Γ.Δ. Σιουρούνης Διάλεξη 8 1 Δηζόδεκα αλά εβδνκάδα Προσφορά εργασίας D θιίζε = w G E 1 iii Δηζόδεκα Αλάπαπζε Δξγαζία i ii 2 0 F T Γηαζέζηκνο ρξόλνο

Διαβάστε περισσότερα

Η. ΣΟΗΥΔΗΑ ΠΟΤ ΓΗΑΣΖΡΟΤΝΣΑΗ

Η. ΣΟΗΥΔΗΑ ΠΟΤ ΓΗΑΣΖΡΟΤΝΣΑΗ Αγαπεηέ αξρεγέ, Τν λέν ζύζηεκα ησλ playoff πνπ πηινηηθά ζα εθαξκνζηεί ζηε θεηηλή πεξίνδν 2013 14 απνηειεί κηα βειηίσζε ηνπ πθηζηάκελνπ ζπζηήκαηνο πνπ κε επηηπρία εθαξκόζηεθε ζηηο πξώηεο έμη δηνξγαλώζεηο

Διαβάστε περισσότερα

H ΑΓΟΡΑ ΚΡΑΙΟΤ ΣΗΝ ΙΣΑΛΙΑ

H ΑΓΟΡΑ ΚΡΑΙΟΤ ΣΗΝ ΙΣΑΛΙΑ H ΑΓΟΡΑ ΚΡΑΙΟΤ ΣΗΝ ΙΣΑΛΙΑ Σύνταξη: Μάπιορ Βλασογεώπγορ 3 Αςγούστος 2011 Η παξαθάησ κειέηε ζπληάρζεθε κε ζθνπό ηε παξνρή ρξήζηκσλ ζηνηρείσλ γηα ηελ αγνξά θξαζηνύ ηεο Ιηαιίαο, πνπ πηζηεύνπκε όηη ζα θαλνύλ

Διαβάστε περισσότερα

όπου R η ακηίνα ηου περιγεγραμμένου κύκλου ηου ηριγώνου.

όπου R η ακηίνα ηου περιγεγραμμένου κύκλου ηου ηριγώνου. ΕΩΜΕΤΡΙ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΕΜΔ ΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΣ Ι ΤΗΝ ΛΥΣΗ ΣΚΗΣΕΩΝ ΕΜΔ Πρόηζε Ίζ πολυγωνικά χωρί έχουν ίζ εμβδά Το νηίζηροθο δεν ιζχύει ηλδή δύο ιζοεμβδικά χωρί δεν είνι κηά νάγκη ίζ Εκβδόλ ηεηργώλοσ πιεσράς Εκβδόλ

Διαβάστε περισσότερα

Η Οικονομική Κρίση & οι Επιπτώσεις της

Η Οικονομική Κρίση & οι Επιπτώσεις της Δ ε ί κ η η ρ Τ ά ζ ε ω ν Α γ ο π ά ρ Ε π γ α ζ ί α ρ 2010 Η Οικονομική Κρίση & οι Επιπτώσεις της ειδικό θέμα σοπηγόρ Δρ. Όλγα Επιηροπάκη Αναπλ. Καθ., Ακαδημαϊκή Έδπα «Σηαύπορ Κωζηόποςλορ» ζηη Διοίκηζη

Διαβάστε περισσότερα

Σύνηομα ζημειώμαηα για θέμαηα εξαγωγικού ενδιαθέπονηορ. Νο. 78 Σεπτέμβριος 2015

Σύνηομα ζημειώμαηα για θέμαηα εξαγωγικού ενδιαθέπονηορ. Νο. 78 Σεπτέμβριος 2015 Σύνηομα ζημειώμαηα για θέμαηα εξαγωγικού ενδιαθέπονηορ Νο. 78 Σεπτέμβριος 2015 Ζ πνξεία ηωλ εμαγωγώλ θαηά ηνπο πξώηνπο έμη κήλεο ηνπ 2015 (Ηαλνπάξηνο Ηνύληνο) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΞΑΓΩΓΕΩΝ Κένηπο Εξαγωγικών

Διαβάστε περισσότερα

H ΑΦΑΛΗΖ ΠΗΣΧΔΧΝ (ΔΝΑ ΚΛΑΓΟ ΑΦΑΛΗΖ, ΚΤΡΗΧ ΣΖ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΚΡΗΖ) Γεώξγηνο Ναπ. Ξαλζνύιεο Γηθεγόξνο, Γξ. Ννκηθήο Ννκηθόο ύκβνπινο

H ΑΦΑΛΗΖ ΠΗΣΧΔΧΝ (ΔΝΑ ΚΛΑΓΟ ΑΦΑΛΗΖ, ΚΤΡΗΧ ΣΖ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΚΡΗΖ) Γεώξγηνο Ναπ. Ξαλζνύιεο Γηθεγόξνο, Γξ. Ννκηθήο Ννκηθόο ύκβνπινο H ΑΦΑΛΗΖ ΠΗΣΧΔΧΝ (ΔΝΑ ΚΛΑΓΟ ΑΦΑΛΗΖ, ΚΤΡΗΧ ΣΖ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΚΡΗΖ) Γεώξγηνο Ναπ. Ξαλζνύιεο Γηθεγόξνο, Γξ. Ννκηθήο Ννκηθόο ύκβνπινο 1 ΑΦΑΛΗΕΟΜΔΝΟΗ α. ΔΛΛΖΝΗΚΔ & ΞΔΝΔ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΗ ΜΔ ΔΓΡΑ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ θαζώο θαη β.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. Τν πξόγξακκα απηό :

ΚΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. Τν πξόγξακκα απηό : ΚΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Τν πξόγξακκα απηό : Τν είλαη ην κεγαιύηεξν θαη πιένλ θηιόδνμν πξόγξακκα επέκβαζεο ζηνλ θηηξηαθό ηνκέα ζηελ Δπξώπε. Ξεθηλάεη ην 2011 θαη νινθιεξώλεηαη ην 2020 Σύκθσλα κε ηελ δέζκεπζε

Διαβάστε περισσότερα

Ποηο είδος ποδειάηοσ είλαη θαηάιιειο γηα ζέλα;

Ποηο είδος ποδειάηοσ είλαη θαηάιιειο γηα ζέλα; Ποηο είδος ποδειάηοσ είλαη θαηάιιειο γηα ζέλα; Έλα από ηα κσζηηθά γηα λα εσταρηζηεζείς ηελ ποδειαζία είλαη λα έτεης ηο θαηάιιειο ποδήιαηο γηα ζέλα. Ασηό ποσ ηαηρηάδεη ζηολ ηρόπο δωή ζας θαη ηελ ζωκαηηθή

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Ioanna Tzoulaki MSc PhD Lecturer in Epidemiology University of Ioannina School of Medicine & Imperial College School of Medicine Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Τος Τεντ Πετπόποςλος / Διεςθύνοντορ Σςμβούλος / Petrofin S.A.

Τος Τεντ Πετπόποςλος / Διεςθύνοντορ Σςμβούλος / Petrofin S.A. Ναςτιλία ξηπού υοπτίος: ςπάπσει υωρ στο τούνελ; Τος Τεντ Πετπόποςλος / Διεςθύνοντορ Σςμβούλος / Petrofin S.A. Η θαηάξξεπζε ησλ λαύισλ μεξνύ θνξηίνπ, νη νπνίνη έραζαλ ην 94% ηεο αμίαο ηνπο από ηελ θνξύθσζή

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Φίιεο θαη θίινη, ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΥΟΤ ΦΑΙΣΟΤ ΜΑΡΙΑ ΠΕΣΡΑΚΟΓΙΩΡΓΗ ΑΝΤΦΑΝΣΑΚΗ ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΕΙ ΓΙΑ ΣΙ ΓΤΝΑΙΚΕ ΣΗΝ ΣΟΠΙΚΗ ΑΤΣΟΔΙΟΙΚΗΗ

Φίιεο θαη θίινη, ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΥΟΤ ΦΑΙΣΟΤ ΜΑΡΙΑ ΠΕΣΡΑΚΟΓΙΩΡΓΗ ΑΝΤΦΑΝΣΑΚΗ ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΕΙ ΓΙΑ ΣΙ ΓΤΝΑΙΚΕ ΣΗΝ ΣΟΠΙΚΗ ΑΤΣΟΔΙΟΙΚΗΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΔΗΜΟ ΦΑΙΣΟΤ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΗΜΑΡΥΟΤ ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΥΟΤ ΦΑΙΣΟΤ ΜΑΡΙΑ ΠΕΣΡΑΚΟΓΙΩΡΓΗ ΑΝΤΦΑΝΣΑΚΗ ΠΡΟΟΠΣΙΚΕ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΕΙ ΓΙΑ ΣΙ ΓΤΝΑΙΚΕ ΣΗΝ ΣΟΠΙΚΗ ΑΤΣΟΔΙΟΙΚΗΗ Φίιεο θαη θίινη, Βξηζθόκαζηε ζήκεξα εδώ,

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα