Η χρήση του βιβλικού χωρίου Ησαΐας 7, στη διατύπωση του γνωμικού θελήματος 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η χρήση του βιβλικού χωρίου Ησαΐας 7, 14 16. στη διατύπωση του γνωμικού θελήματος 1"

Transcript

1 1 Η χρήση του βιβλικού χωρίου Ησαΐας 7, στη διατύπωση του γνωμικού θελήματος 1 Ιωάννης Ν. Λίλης Λέκτορας Α.Ε.Α.Η.Κ. α. Το χωρίο Ησαΐας 7, και η σημασία του Το πρωτότυπο εβραϊκό κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης αναφέρει στο χωρίο Ησαΐας 7, : «Γι αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει ένα σημείο : η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει γιο, ο οποίος θα ονομαστεί Εμμανουήλ. Θα τρώει ανθόγαλο και μέλι ωσότου μάθει να απορρίπτει το κακό και να επιλέγει το αγαθό. Γιατί, πριν μάθει ακόμα τα παιδί να απορρίπτει το κακό και να επιλέγει το αγαθό, η χώρα των δύο βασιλιάδων που εσύ τρέμεις θα ερημωθεί». 2 Οι εβδομήκοντα μετέφρασαν το συγκεκριμένο χωρίο στα ελληνικά ως εξής : «διά τοῦτο δώσει Κύριος αὐτός ὑμῖν σημεῖον ἰδοῦ ἡ παρθένος ἐν γαστρί ἕξει, και τέξεται υἱόν, και καλέσεις το ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ βούτυρον και μέλι φάγεται πρίν ἤ γνῶναι αὐτόν ἤ προελέσθαι πονηρά, ἐκλέξεται το ἀγαθόν διότι πρίν ἤ γνῶναι το παιδίον ἀγαθόν ἤ κακόν, απειθεῖ πονηρία τοῦ ἐκλέξασθαι το ἀγαθόν, και καταλειφθήσεται ἡ γῆ, ἥν σύ φοβῇ, ἀπό προσώπου τῶν δύο βασιλέων» 3 δηλαδή : «Γι αυτό το λόγο θα προσφέρει ο Κύριος ο ίδιος σ εμάς απόδειξη ιδού η παρθένος θα κυοφορήσει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομα του Εμμανουήλ. Βούτυρο και μέλι τρώει. Προτού αποκτήσει 1 Μελέτη που δημοσιεύθηκε στην Επιστημονική Επετηρίδα Τόμος Γ της Πατριαρχικής Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης, αφιερωμένη στον Σεβασμιώτατο Αρχιεπίσκοπο Κρήτης κ.κ. Ειρηναίο, Ηράκλειο Κρήτης 2014, σελ Ησ. 7, Το κείμενο προέρχεται από τη κριτική έκδοση του εβραϊκού κειμένου Biblia Hebraica Stuttgartensia Βλ. Β. Τσάκωνας, Μ. Κωνσταντίνου, Η Αγία Γραφή Παλαιά και Καινή Διαθήκη (μετάφραση από τα πρωτότυπα κείμενα) εκδ. Ελληνική Βιβλική Εταιρία, Αθήνα Π. Ι. Μπρατσιώτης, Η Αγία Γραφή (η Παλαιά και η Καινή Διάθηκη) Αδελφότης Θεολόγων η Ζωή, Αθήναι Γ. Γ. Ψαλτάκης, Π. Ν. Τρεμπέλας, Η Παλαιά Διαθήκη μετά συντόμου ερμηνείας, τόμος ιστ Ησαΐας, Αδελφότης Θεολόγων ο Σωτήρ, Αθήναι 1998, σελ

2 2 συνείδηση ή προτιμήσει τα κακά, θα επιλέξει το καλό. Διότι πριν γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, απειθεί από πονηρία να επιλέξει το καλό, και θα εγκαταλειφθεί η γη, την οποία εσύ φοβάσαι, από το πρόσωπο των δύο βασιλέων». Το πρωτότυπο εβραϊκό κείμενο λέγει πως θα τρώγει βούτυρο και μέλι μέχρι να μάθει να απορρίπτει το κακό και να επιλέγει το καλό, αφήνοντας περιθώριο διαπράξεως και του κακού πριν μάθει το καλό, ενώ οι εβδομήκοντα δίνουν εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο καθώς σημειώνουν πως δεν θα διαπράξει ποτέ το κακό : «προτού αποκτήσει συνείδηση ή προτιμήσει τα κακά θα επιλέξει το καλό». Μάλιστα το εβραϊκό κείμενο συνδέει την ύπαρξη δύο βασιλιάδων της εποχής εκείνης, οι οποίοι είναι οι Φεκάχ και Ρεσίν, με την απόκτηση της δυνατότητας επιλογής μεταξύ του καλού και του κακού, ενώ οι εβδομήκοντα ξεχωρίζουν την παρουσία των δύο βασιλιάδων από την ικανότητα του παιδιού να επιλέγει το καλό πριν καν γνωρίσει το κακό. β. Η χρησιμοποίηση του συγκεκριμένου βιβλικού χωρίου πριν τη διατύπωση του γνωμικού θελήματος Το συγκεκριμένο χωρίο θα χρησιμοποιηθεί από πολλούς συγγραφείς της πατερικής γραμματείας, κάθε φορά για διαφορετικό λόγο. Οι θεολόγοι κυρίως εμμένουν στη χρήση του καλού και του κακού, αλλά αρκετοί σχολιάζουν και τον όρο «Παρθένος» μαζί με το όνομα «Εμμανουήλ». 4 Μόνο δύο θα χρησιμοποιήσουν και τη φράση «βούτυρο και μέλι» : ο Νείλος Μοναχός 5 και ο Κύριλλος Αλεξανδρείας. 6 Συγκεκριμένα ο Μέγας Αθανάσιος σε πέντε έργα του αναφέρεται στο γεγονός ότι θα γεννήσει η Παρθένος και το όνομα του θα είναι Εμμανουήλ που σημαίνει μεθ 4 Σχετικά με την ετυμολογία και την ιστορία του ονόματος «Εμμανουήλ» βλ. Απόστολου Ν. Μπουρνέλη, Ο μεγάλος άγνωστος, το κύριο όνομα μας, Πατερική ερμηνευτική προσέγγιση Ηράκλειο Κρήτης , σελ Νείλου τοῦ Μοναχοῦ, Ἐπιστολαί, Βιβλίον Α, (Φιλοκαλία των Νηπτικών και Ασκητικών Πατέρων 11Γ Ε.Π.Ε. Πατερικαί εκδόσεις Γρηγόριος ο Παλαμάς Θεσσαλονίκη 1998), σελ Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Γλαφυρά στή Γένεση, Λόγος Ζ, PG 69, 380C Κατά τῶν Νεστορίου Βλασφημιῶν, Βιβλίον Γ PG 76, 156A.

3 3 ημών ο Θεός 7 και σε ένα έργο του τη χρήση του καλού και του κακού με το περιεχόμενο που δίνουν οι εβδομήκοντα : «όπως επιβεβαιώνει ο προφήτης όταν λέγει : πριν να γνωρίσει το παιδί το αγαθό ή το κακό δεν υπακούει στην πονηρία για να επιλέξει το αγαθό». 8 Ο Γρηγόριος Νύσσης χρησιμοποιεί τη μετάφραση και το περιεχόμενο των εβδομήκοντα για το καλό και το κακό 9, αναφέρει όμως και τον υιό Εμμανουήλ 10. Το καλό και το κακό με το περιεχόμενο των εβδομήκοντα θα χρησιμοποιήσει ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος 11, αλλά και τον όρο «Παρθένος» όπως και τον «Εμμανουήλ» 12. Επίσης ο Κύριλλος Αλεξανδρείας θα χρησιμοποιήσει το καλό και το κακό με το περιεχόμενο των εβδομήκοντα 13 αλλά και τους όρους «Παρθένος» και «Εμμανουήλ». 14 Μάλιστα είναι ο μόνος που χρησιμοποιεί σε κείμενο του, στην ίδια συνάφεια, και τους δύο στίχους του Ησαΐα μαζί και όχι ξεχωριστά. 15 Την «Παρθένο» και τον «Εμμανουήλ» θα χρησιμοποιήσει και ο Ησύχιος Ιεροσολύμων Μ. Ἀθανασίου, Κατά Ἀρειανῶν Α PG 26, 125A Περί τῆς ἐνσάρκου ἐπιφανείας τοῦ Θεοῦ Λόγου, καί κατά Ἀρειανῶν PG 26, 1025A Πρός Σεραπίωνα ἐπιστολή Α PG 26, 552C Πρός Ἐπίκτητον Κορίνθου PG 26, 1057BC Πρός Ἀδέλφιον Ἐπίσκοπον PG 26, 1080B. 8 Μ. Ἀθανασίου, Κατά Ἀπολλιναρίου λόγος δεύτερος PG 26, 1141BC. 9 Γρηγορίου Νύσσης, Εἰς τήν Ὑπαπαντήν τοῦ Κυρίου PG 46, 1152C 1153A. 10 Γρηγορίου Νύσσης Εἰς τήν Γένησιν τοῦ Χριστοῦ PG 46, 1153D 1156A. 11 Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Πρὸς Ἰουδαίους καὶ Ἕλληνας PG 48, Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Ὁμιλία Ε, Ματθ. 1, PG 57, 56 Ὁμιλία ΙΓ PG 59, 87 Ὁμιλία στόν ΜΔ Ψαλμό, PG 55, 195 Περί ἀκατηλήπτου PG 73, 657B Πρός τούς Ἀνομοίους PG 48, Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Ἑρμηνεία στό Κατά Ἰωάννην Εὐαγγέλιο, βιβλίο Δ PG 73, 657B Κατά τῶν Νεστορίου Βλασφημιῶν, Βιβλίον Γ PG 76, 156A Περί τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου PG 75, 1440B. 14 Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Βίβλος Θησαυρῶν, Λόγος Κ PG 75, 337C Ὑπόμνημα στό Κατά Λουκᾶν Εὐαγγέλιο PG 72, 492BC Βίβλος Θησαυρῶν, Λόγος ΛΒ, PG 75, 516A Περί τῆς Ἁγ. καί Ζωοποιοῦ Τριάδος, Διάλογος Δ, PG 75, 912C Περί τῆς Ἁγ. καί Ζωοποιοῦ Τριάδος, Διάλογος Ε PG75, 940A Περί τῆς ἐνανθρωπίσεως τοῦ Μονογενοῦς PG 75, 1201A Περί τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου PG 75, 1453C Ἑρμηνεία στόν Ἠσαΐα, Βιβλίο Γ Λόγος Δ, PG 70, Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Ὑπόμνημα στό Κατά Λουκᾶν Εὐαγγέλιο PG 72, 492C. 16 Ἠσυχίου Ἱεροσολύμων, Εἰς τήν Ἁγίαν Μαρίαν τήν Θεοτόκον PG 93, 1460A PG 93, 1465A.

4 4 Ο συγγραφέας όμως που θα χρησιμοποιήσει εκτενώς το συγκεκριμένο βιβλικό χωρίο για σοβαρότατο δογματικό ζήτημα είναι ο αγ. Μάξιμος Ομολογητής κατά τη διατύπωση του γνωμικού θελήματος. γ. Η χρήση του χωρίου Ησ. 7, στη διατύπωση του γνωμικού θελήματος Ο άγιος Μάξιμος Ομολογητής, τον 7 ο αιώνα μ. Χ., θα χρησιμοποιήσει το συγκεκριμένο χωρίο του Ησαΐα για τη διατύπωση του γνωμικού θελήματος, ένα θεολογικό ζήτημα που συζητήθηκε έντονα κατά την εποχή της αιρέσεως του μονοθελητισμού. Η συγκεριμένη αίρεση ενώ διδάσκε πως ο Χριστός είχε δύο φύσεις τη θεϊκή και την ανθρώπινη, υποστήριζε όμως πως είχε ένα θέλημα. Αν δεχτούμε το ένα θέλημα, δίδασκε ο Μάξιμος, θα πρέπει να το πούμε αναγκαστικά ή φυσικό ή γνωμικό. 17 Αν το πούμε φυσικό θα είναι είτε θείο, οπότε ο Χριστός είναι αποκλειστικά Θεός και δεν είναι και άνθρωπος, είτε το αντίθετο. 18 Αν το πούμε γνωμικό τότε ο Χριστός γίνεται απλός άνθρωπος, όπως εμείς, που σημαίνει πως αγνοεί και αμφιβάλλει «αγνοούντα τε και αμφιβάλλοντα» και έχει αυτά που είναι αντίθετα του. 19 Ο άνθρωπος έχει από τη φύση του την επιθυμία για το καλό δεν έχει όμως την πείρα του καλού. Για να αποκτήσει τη συγκεκριμένη πείρα χρειάζεται η συζήτηση και η σκέψη. Αντιθέτως ο Χριστός είχε εκ φύσεως την πείρα του καλού, χωρίς να χρειάζεται τη σκέψη και τη συζήτηση, γιατί εκτός από την ανθρώπινη φύση είχε και τη θεϊκή. Δεν αναζήτησε και δεν αποφάσισε το καλό, όπως γίνεται εμάς, αλλά στο ίδιο του το είναι είχε εκ φύσεως το αγαθό, γιατί δεν ήταν μόνο άνθρωπος αλλά και Θεός. 20 Για να δείξει αυτό το λεπτό σημείο ο Μάξιμος χρησιμοποιεί το συγκεκριμένο βιβλικό χωρίο του Ησαΐα 7, εξηγώντας ο ίδιος πως όπως λέγει και ο Ησαΐας «προτού γνωρίσει το παιδί (εννοώντας τον Εμμανουήλ του συγκεκριμένου βιβλικού στίχου) το καλό ή το κακό, αρνείται από πονηρία να εκλέξει το καλό. Το προτού δηλαδή δηλώνει πως δεν αναζήτησε και δεν αποφάσισε, όπως 17 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου PG 91, 312D. 18 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου PG 91, 312D 313A. 19 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου PG 91, 309A. 20 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου PG 91, 308D 309A.

5 5 γίνεται με εμάς, αλλά με τρόπο θεϊκό, στο ίδιο του το είναι είχε εκ φύσεως το αγαθό». 21 Γι αυτό το λόγο, θα πει ο Μάξιμος, ο Χριστός δεν είχε γνωμικό θέλημα, δεν είχε γνώμη, καθώς δεν εξέφραζε το καλό μετά από γνώμη και σκέψη αλλά είχε εκ φύσεως την οικείωση προς το αγαθό και την αποξένωση προς το κακό (εξαιτίας της θεϊκής του φύσης), ενώ εμείς έχουμε γνώμη, η οποία δεν είναι λόγος της φύσης, αλλά ένας τρόπος χρησιμοποίησης, επειδή η φύση μεταβλήθηκε άπειρες φορές. 22 Στο έργο του Συζήτησις μετά Πύρρου σημειώνει : «εμείς δηλαδή απλώς έχουμε τη φυσική επιθυμία του φύσει καλού, την πείρα όμως του συγκεκριμένου καλού την αποχτούμε με τη συζήτηση και τη σκέψη. Και γι αυτό προσφυώς λέγεται γνώμη και σ εμάς, αφού είναι ένας τρόπος χρησιμοποίησης, όχι λόγος της φύσης, επειδή η φύση μεταβλήθηκε άπειρες φορές. Στο ανθρώπινο όμως στοιχείο του Κυρίου, που δεν έλαβε υπόσταση απλή σύμφωνα με εμάς, αλλά θεϊκή (γιατί ήταν Θεός αυτός που για χάρη μας φανερώθηκε σ εμάς με τη σάρκα), δεν μπορεί να λέγεται γνώμη. Γιατί το είναι σ αυτόν, δηλαδή το να λάβει υπόσταση θεϊκά, είχε φυσικώς και την οικείωση προς το καλό και την αποξένωση προς το κακό, όπως ο μέγας οφθαλμός της Εκκλησίας Βασίλειος διδάσκει στην ερμηνεία του μδ ψαλμού, λέγοντας : Σύμφωνα μ αυτό θα εννοήσεις κι αυτό που είπε γι αυτόν ο Ησαΐας ότι προτού γνωρίσει το παιδί ή προτιμήσει τα πονηρά, θα εκλέξει το καλό. Γιατί προτού γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, αρνείται από πονηρία να εκλέξει το καλό. Το προτού δηλαδή δηλώνει ότι δεν αναζήτησε και δεν αποφάσισε όπως γίνεται μ εμάς, αλλά με τρόπο θεϊκό, στο ίδιο του το είναι είχε εκ φύσεως το αγαθό». 23 Στο διασωθέν σήμερα έργο του Μεγάλου Βασιλείου Εἰς τὸν μδ ψαλμὸν δεν αναφέρεται πουθενά η προαναφερθείσα φράση του Μαξίμου: «Σύμφωνα μ αυτό θα εννοήσεις κι αυτό που είπε γι αυτόν ο Ησαΐας ότι προτού γνωρίσει το παιδί ή προτιμήσει τα πονηρά, θα εκλέξει το καλό». 24 Κατά τη γνώμη μας ή το κείμενο 21 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου PG 91, 309A. 22 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου, PG 91, 308D. 23 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετά Πύρρου, PG 91, 308D 309A. 24 Μεγάλου Βασιλείου, Ὁμιλία Ἡ, εἰς τὸν μδ ψαλμὸν Εἰς τὸ τέλος, ὑπέρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν, ὠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ, PG 29,

6 6 χάθηκε ή ο Μάξιμος την αναφέρει εκ παραδρομής, όμως αυτό δεν έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία. Έχουν διασωθεί πάρα πολλά άλλα κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας που δείχνουν τη χρησιμοποίηση του εν λόγω στίχου στη θεολογία. Ο άγιος Μάξιμος χρησιμοποιεί μία φράση της Παλαιάς Διαθήκης, το «πριν το παιδί γνωρίσει το καλό ή το κακό», η οποία είχε καταστεί ήδη τεχνικός όρος στη θεολογική διατύπωση καθώς χρησιμοποιήθηκε από πολλούς Πατέρες, για να διατυπώσει για πρώτη φορά το γνωμικό θέλημα. Μάλιστα εξηγεί λεπτομερώς το πριν του παλαιοδιαθηκικού κειμένου σημειώνοντας πως το «προτού που γράφει το συγκεκριμένο βιβλίο του Ησαΐα «δηλώνει ότι δεν αναζήτησε και δεν αποφάσισε όπως γίνεται μ εμάς, αλλά με τρόπο θεϊκό, στο ίδιο του το είναι είχε εκ φύσεως το αγαθό». 25 Το πρόβλημα με εμάς τους ανθρώπους, τονίζει ο Μάξιμος, είναι ότι «δεν ενεργούμε όλοι εξίσου τα φυσικά. Γιατί αν όλοι εξίσου ενεργούσαμε τα φυσικά, πράγμα βέβαια για το οποίο έχουμε γίνει, θα δειχνόταν σε όλους, όπως η φύση, έτσι και η αρετή μία μη επιδεχόμενη το περισσότερο και το λιγότερο». 26 Στη ερώτηση του Πύρρου γιατί τότε αποκτούμε με κόπο και άσκηση τις αρετές εφόσον είναι φυσικές, ο Μάξιμος απαντά πως «η άσκηση και οι κόποι που τη συνοδεύουν επινοήθηκαν από τους φίλους της αρετής, μόνο για να διαχωριστεί η απάτη που εισχώρησε στην ψυχή μέσω των αισθήσεων, και όχι για να βάζουν μέσα μας απ έξω νεοφερμένες τις αρετές γιατί βρίσκονται μέσα μας από τη δημιουργία μας. Γι αυτό και μόλις διακριθεί τελείως η απάτη, αμέσως η ψυχή δείχνει επάνω της τη λαμπρότητα της φυσικής αρετής. Γιατί, όποιος δεν είναι ανόητος, είναι φρόνιμος, κι όποιος δεν είναι δειλός είναι ή θρασύς, ή γενναίος κι όποιος δεν είναι ακόλαστος, είναι σώφρων, κι όποιος δεν είναι άδικος είναι δίκαιος. Ο καταφύση δηλαδή λόγος είναι φρόνηση, η καταφύση κρίση είναι δικαιοσύνη, ο καταφύση θυμός είναι γενναιότητα, και η κατά φύση επιθυμία είναι σωφροσύνη. Άρα μόνο με την αφαίρεση των παραφύση συνήθως διακρίνονται τα καταφύση, όπως βέβαια και με την αφαίρεση της σκουριάς φαίνεται η φυσική στίλβη και λαμπρότητα του σιδήρου». 27 Και τη λέξη «γνώμη» ψάχνει ο Μάξιμος να τη βρει σε διάφορα βιβλία της Αγίας Γραφής, καθώς δεν υπάρχει στο 25 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετά Πύρρου, PG 91, 309A. 26 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετά Πύρρου, PG 91, 309B. 27 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου, PG 91, 309B 312A.

7 7 συγκεκριμένο χωρίο του Ησαΐα. Συζητώντας με τον Πύρρο του λέγει πως δεν πρέπει «να περάσει χωρίς να το επισημάνουμε εφόσον η λέξη γνώμη στην Αγία Γραφή και στους Πατέρες έχει πολλές σημασίες κι εξηγείται με πολλούς τρόπους, όπως φανερό σε όσους μελετούν προσεκτικά». 28 Μέσα στην Αγία Γραφή εντοπίζει τρεις εξηγήσεις του όρου «γνώμη» : α) ως παραίνεση και συμβουλή όπως τη χρησιμοποιεί ο Απόστολος Παύλος στην Α προς Κορινθίους επιστολή του 29 β) ως σκέψη και σχέδιο όπως ο Δαβίδ στον 32 ο Ψαλμό 30 και γ) ως απόφαση όπως ο Δανιήλ 31 (αναφέρει και τη γνώμη ως δοξασία ή πίστη ή φρόνημα όμως δεν αντλεί το συγκεκριμένο περιεχόμενο από την Αγία Γραφή αλλά από τον Γρηγόριο τον Θεολόγο) 32. Επίσης μας διευκρινίζει πως συνολικά μετά από εξονυχιστική, κατά δήλωση του, μελέτη σε 28 σημεία της Αγίας Γραφής και των προηγουμένων Πατέρων εντοπίζει τη λέξη «γνώμη». Δεν αναφέρει ξεχωριστά τα 28 σημεία, αλλά ουσιαστικά τα εστιάζει σ αυτές τις τρεις περιπτώσεις με την παρατήρηση πως κάθε φορά «το νόημα που δίνει ο ομιλών ρυθμίζεται ανάλογα με τα προηγούμενα ή τα επόμενα. Επειδή είναι και αδύνατο να περιοριστεί αυτή η λέξη σε μία και μοναδική σημασία». 33 δ. Προφήτης Ησαΐας και Μάξιμος Ομολογητής στον Ιωάννη Δαμασκηνό 28 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου, PG 91, 312AB. 29 Α Κορ. 7,25 πρβλ. και Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετά Πύρρου, PG 91, 312B. 30 Ψαλμ. 32,4 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου, PG 91, 312B. 31 Δαν. 2, 15 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου, PG 91, 312B. 32 Στα διασωθέντα κείμενα του αγ. Γρηγορίου δεν υπάρχει τέτοια εκδοχή βλ. Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος ΚΘ Θεολογικὸς Τρίτος Περὶ Υἱοῦ, PG 36, καὶ Λόγος Λ Θεολογικὸς Τέταρτος Περὶ Υἱοῦ, PG 36, Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου, PG 91, 312C.

8 8 Τον αγ. Μάξιμο θα αντιγράψει καταλέξη, έναν αιώνα αργότερα, ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός στο έργο του Ἔκδοσις ἀκριβής της ὀρθοδόξου πίστεως χρησιμοποιώντας την συγκεκριμένη φράση του προφήτου Ησαΐα : «Ο Κύριος όμως επειδή δεν ήταν μόνο γυμνός άνθρωπος αλλά και Θεός και γνώριζε τα πάντα, δεν είχε ανάγκη από σκέψη και ζήτηση και βουλή και κρίση και φυσικώς είχε την οικείωση προς το καλό και την αποξένωση προς το κακό. Έτσι λοιπόν και ο Ησαΐας λέγει, ότι προτού αποκτήσει συνείδηση ή προτιμήσει τα κακά, θα επιλέξει το καλό. Διότι πριν γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, απειθεί από πονηρία να επιλέξει το καλό. Αυτό το πριν δηλώνει ότι κατά το ίδιο το είναι και τη γνώση όλων είχε από τη φύση το αγαθό, χωρίς όπως εμείς, να γυρεύει και να σκέφτεται, επειδή είναι Θεός και θεϊκά πήρε τη σάρκα στην υπόσταση του, δηλαδή είναι καθ υπόσταση ενωμένος με τη σάρκα γιατί οι αρετές είναι φυσικές και επίσης φυσικώς ενυπάρχουν σε όλους, αν και δεν ενεργούν επίσης όλοι σύμφωνα με τη φύση τους». 34 Μία ακόμα φορά θα ξαναχρησιμοποιήσει ο Δαμασκηνός το συγκεκριμένο χωρίο του Ησαΐα με το ίδιο περιεχόμενο στο έργο του Περί τῶν ἐν τῷ Χριστῷ δύο θελημάτων. 35 Έχει ενδιαφέρον να δούμε τα σημεία που αντιγράφει κατά λέξη ο Δαμασκηνός Μάξιμος Ομολογητής : «Στο ανθρώπινο όμως στοιχείο του Κυρίου, που δεν έλαβε υπόσταση απλή σύμφωνα με εμάς, αλλά θεϊκή (γιατί ήταν Θεός αυτός που για χάρη μας φανερώθηκε σ εμάς με σάρκα), δεν μπορεί να λέγεται γνώμη». Ιωάννης Δαμασκηνός : «Είναι αδύνατο να πούμε γνώμη και προαίρεση για τον Κύριο» και «Ο Κύριος όμως επειδή δεν ήταν μόνο γυμνός άνθρωπος αλλά και Θεός και γνώριζε τα πάντα, δεν είχε ανάγκη από σκέψη και ζήτηση και βουλή και κρίση» 34 Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, Ἔκδοσις ακριβής της Ὀρθόδοξου Πίστεως Kotter (= B. Kotter, Die Schriften des Johannes von Damaskos, II, Berlin New York 1973), II Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, Περί τῶν ἐν τῷ Χριστῷ δύο θελημάτων PG 95, 164A : «πρίν ἤ γνῶναι καλόν καί πονηρόν [οὐ τοῦτο λέγει, ὅτι ὕστερον πότε ἐδέξατο] οὐ γάρ ἔγνω ἤ ἐλογίσατο πονηρόν, διά τήν καθ ὑπόστασιν ἕνωσιν οὐκ ἐπαμφοτερίζοντα, οὐδέ διστάζοντα εἶχε τόν λογισμόν ἀλλ αὐτός ὧν ὁ εἰς Χριστός, τοῦτο κακεῖνο τουτέστι Θεός καί ἄνθρωπος, ἐκέχρητο τοῖς ἀνθρωπίνοις αὐτοῦ τουτέστι πᾶσι τοῖς φυσικοῖς τῆς ἀθρωπότητος, πρός ὑπακοήν τοῦ πατρικοῦ καί θείου αὐτοῦ θελήματος».

9 9 Μάξιμος Ομολογητής : «Σύμφωνα με αυτό θα εννοήσεις και αυτό που είπε ο γι αυτόν ο Ησαΐας ότι, προτού γνωρίσει το παιδί ή προτιμήσει τα πονηρά, θα εκλέξει το καλό» Ιωάννης Δαμασκηνός : «Έτσι λοιπόν και ο Ησαΐας λέγει, ότι προτού αποκτήσει συνείδηση ή προτιμήσει τα κακά, θα επιλέξει το καλό. Διότι πριν γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, απειθεί από πονηρία να επιλέξει το καλό». Μάξιμος Ομολογητής : «Το προτού δηλαδή δηλώνει ότι δεν αναζήτησε και δεν αποφάσισε όπως γίνεται με εμάς, αλλά με τρόπο θεϊκό, στο ίδιο του το είναι είχε εκ φύσεως το αγαθό». Ιωάννης Δαμασκηνός : «Αυτό το πριν δηλώνει ότι κατά το ίδιο το είναι και τη γνώση όλων είχε από τη φύση το αγαθό, χωρίς όπως εμείς, να γυρεύει και να σκέφτεται επειδή είναι Θεός και θεϊκά πήρε τη σάρκα στην υπόσταση του, δηλαδή είναι καθ υπόσταση ενωμένος με τη σάρκα γιατί οι αρετές είναι φυσικές και επίσης φυσικώς ενυπάρχουν σε όλους, αν και δεν ενεργούν επίσης όλοι σύμφωνα με τη φύση τους». Όσον αφορά τη «γνώμη» ο Μάξιμος Ομολογητής αναφέρει τρία σημεία από την Αγία Γραφή για να δείξει τις τρεις διαφορετικές ερμηνείες του ορου «γνώμη» και μια τέταρτη από τον πρώτο λόγο Περί Υιού του Αγ. Γρηγορίου του Θεολόγου ως «δοξασία» ή «πίστη» ή «φρόνημα». 36 Στο σημερινό διασωθέν κείμενο του Αγ. Γρηγορίου του Θεολόγου δεν υπάρχει πουθενά αυτή η αναφορά. 37 Πρέπει να σημειώσουμε πως και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός αναφέρει μόνο τις τρεις βιβλικές περιπτώσεις του Μαξίμου Ομολογητού χωρίς αναφέρει καθόλου τον Γρηγόριο το Θεολόγο. 38 Η πιο πιθανή εκδοχή είναι πως έψαξε εξονυχιστικά τα κείμενα του Αγ. Γρηγορίου, δεν βρήκε τη συγκεκριμένη αναφορά του Γρηγορίου του Θεολόγου και γι αυτό δεν την αναφέρει καθόλου. Δεν διευκρινίζει αν υπάρχει άλλος Πατέρας 36 Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Συζήτησις μετὰ Πύρρου PG 91, 312BC. 37 Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος ΚΘ Θεολογικὸς Τρίτος Περὶ Υἱοῦ PG 36, καὶ Λόγος Λ Θεολογικὸς Τέταρτος Περὶ Υἱοῦ PG 36, Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, Ἔκδοσις ακριβής τῆς Ὀρθόδοξου Πίστεως Kotter II, 144.

10 10 συγγραφέας της Εκκλησίας που χρησιμοποιεί τον όρο «γνώμη». Αναφέρει ακριβώς τις τρεις βιβλικές αναφορές αντιγράφοντας τον Μάξιμο, όμως η αποφυγή της αναφοράς στον Γρηγόριο δείχνει πως μετά από μελέτη χρησιμοποιούσε τους προηγούμενους Πατέρες χωρίς να προβαίνει σε άκριτη αντιγραφή. Βέβαια είναι εμφανές πως δεν έψαξε να βρει τις υπόλοιπες εικοσιπέντε περιπτώσεις του Μαξίμου. στ. Προγενέστεροι θεολόγοι που επηρέασαν τον Μάξιμο Ομολογητή στη χρήση του Ησαΐα Ο συγγραφέας που προϊδέασε τον Μάξιμο για τη χρησιμοποίηση του Ησαΐα στη διατύπωση του γνωμικού θελήματος είναι κατά τη γνώμη μας ο Κύριλλος Αλεξανδρείας. Στο έργο του Ἑρμηνεία στὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιο, Βιβλίο Δ ο άγιος Κύριλλος χρησιμοποιεί ως στήριγμα το χωρίο του Ησαΐα 7,16 για να πει για πρώτη φορά πως ο Χριστός δεν διάλεγε το καλύτερο και απέφευγε το φαύλο από επιλογή, αλλά όπως η φωτιά δεν διαλέγει με επιλογή της αν θα είναι ζεστή ή ψυχρή αποφεύγοντας το ψυχρό, αλλά αυτή είναι η φύση της, έτσι και στην περίπτωση του Χριστού. Γιατί όλα τα αγαθά είναι φυσικά στον Θεό και δεν εισάγονται απ έξω. 39 Η άποψη αυτή θα αναλυθεί διεξοδικά αργότερα από τον Αγ. Μάξιμο τον Ομολογητή. Στο Ὑπόμνημα στὸ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιο, στο Κατὰ Νεστορίου βλασφημιῶν, βιβλίον Γ και στο Περὶ τῆς ἐνανθρωπίσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου ο Κύριλλος θα χρησιμοποιήσει και πάλι το συγκεκριμένο βιβλικό χωρίο για να μας πει πως παρότι ένα νεογέννητο παιδί είναι αδύνατο να διακρίνει το καλό και το κακό και δεν καταλαβαίνει τίποτα, ενώ ο Χριστός γνώριζε τα πάντα από νήπιο, 40 όμως στο έργο Ὑπόμνημα στὸ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιο χρησιμοποιεί το βιβλικό χωρίο όχι τόσο για την επιλογή του καλού και του κακού, όσο για να δείξει τα δώρα που χάρισε στη ανθρώπινη φύση η ενανθρώπιση του Κυρίου, 41 στο Κατά των Νεστορίου βλασφημιών, βιβλίον Γ για να 39 Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Ἑρμηνεία στὸ κατὰ Ἰωάνην Εὐαγγέλιο, βιβλίο Δ, PG 73, 657B. 40 Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Ὑπόμνημα στὸ Κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιο, PG 72, 492BC. 41 Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Ὑπόμνημα στὸ Κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιο, PG 72, 492AB.

11 11 δείξει ότι ήταν πάντοτε τέλειος στο αγαθό, 42 ενώ στο Περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου ότι αποστρέφεται την κακία και σιχαίνεται κάθε πονηρία. 43 Επίσης πρέπει να σημειώσουμε πως στο έργο του Ἑρμηνεία στὸν Ἠσαΐα, βιβλίο Γ, Λόγος Δ ο άγιος Κύριλλος δεν αναφέρεται καθόλου στο επίμαχο χωρίο και η μόνη του αναφορά είναι στο 7, 14 δηλαδή στην «Παρθένο» και τον «Εμμανουήλ», 44 όχι στο καλό και το κακό, και σε ένα άλλο χωρίο του προφήτη Ησαΐα, εντελώς όμως άσχετο με το θέμα που μας ενδιαφέρει, το χωρίο 11, 5 και 4 όπου αναφέρεται στη δικαιοσύνη του Κυρίου. 45 Στο κατεξοχήν έργο του όπου αναλύει διεξοδικά τον προφήτη Ησαΐα δεν αναφέρεται καθόλου σε ένα τόσο σημαντικό χωρίο, το οποίο μετά από δύο αιώνες θα γίνει η βάση για να αναλυθεί το «γνωμικό θέλημα». Ο Μέγας Αθανάσιος χρησιμοποιεί τον εν λόγω παλαιοδιαθηκικό στίχο για να δείξει την αναμαρτησία του Κυρίου 46, ο Γρηγόριος Νύσσης την τέλεια διακριτική ικανότητα και πραγματική φρόνηση του Κυρίου 47, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος για να υπογραμμίσει πως ο Χριστός ήταν όντως άνθρωπος και όχι φανταστικό πρόσωπο 48. Η αναφορά του Νείλου του Μοναχού, που δεν γίνεται στο «καλό και το κακό» αλλά στο «βούτυρο και μέλι» όπως ήδη σημειώσαμε, γίνεται για να σημειωθεί πως η ενανθρώπιση έγινε πραγματικά Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Κατὰ τῶν Νεστορίου βλασφημιῶν, βιβλίον Γ PG 76, 156A. 43 Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Περὶ τῆς ἐνανθρωπίσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου, PG 75, 1440B. 44 Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Ἑρμηνεία στὸν Ἠσαΐα, Βιβλίο Γ, Λόγος Δ, PG 70, 1036D. 45 Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Ἑρμηνεία στὸν Ἠσαΐα, Βιβλίο Γ, Λόγος Δ, PG 70, 1037B. 46 Μ. Ἀθανασίου, Κατὰ Ἀπολλιναρίου λόγος δεύτερος PG 26, 1141BC. 47 Γρηγορίου Νύσσης, Εἰς τὴν ὑπαπαντὴν τοῦ Κυρίου PG 46, 1152C 1153A. 48 Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Πρὸς Ἰουδαίους καὶ Ἕλληνας PG 48, Νείλου Μοναχοῦ, Ἐπιστολαὶ βιβλίον Α, σελ. 397.

12 12 ε. Ο τρόπος χρησιμοποίησης του βιβλικών χωρίων στη δογματική διατύπωση Οι δύο βασιλιάδες που αναφέρονται στο κείμενο του Ησαΐα είναι ο Φεκάχ του Ισραήλ που ήταν το βόρειο βασίλειο με τις δέκα φυλές του Ισραήλ και πρωτεύουσα τη Σαμάρεια (στην Παλαιά Διαθήκη το βόρειο βασίλειο πολλές φορές εκπροσωπείται από τη φυλή Εφραΐμ) 50 και ο Ρεσίν των Αραμαίων. Η εποχή είναι το 736 π.χ. Ο βασιλιάς Άχαζ του Ιούδα που ήταν το νότιο βασίλειο με τις δύο φυλές του Ισραήλ και πρωτεύουσα την Ιερουσαλήμ, δεν συμμάχησε μαζί τους για να αντιμετωπίσουν τους Ασσυρίους, με αποτέλεσμα ο Φεκάχ και ο Ρεσίν να επιτεθούν εναντίον των Ιεροσολύμων. 51 Κατά το παλαιοδιαθηκικό κείμενο ο Κύριος έστειλε τον προφήτη Ησαΐα να πείσει τον Άχαζ να ζητήσει μήνυμα από τον Θεό. Ο Άχαζ αρνήθηκε και τότε ο Ησαΐας απάντησε πως και βέβαια πρέπει να ζητήσει μήνυμα, χωρίς να εξαντλεί την υπομονή του Θεού, και ο Κύριος θα δώσει ένα δυνατό σημείο : η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει γιο τον Εμμανουήλ, ο οποίος θα σώσει τον Ισραήλ, δηλαδή το νότιο βασίλειο. Στο σημείο αυτό αναφέρονται και οι δύο βασιλιάδες της εποχής εκείνης Φεκάχ και Ρεσίν. Ενώ το «πριν» αναφέρεται στον Εμμανουήλ του προφήτου Ησαΐα, ο Μάξιμος θα το χρησιμοποιήσει για τον Χριστό και τις δύο φύσεις του για να δείξει την ανυπαρξία της γνώμης στο πρόσωπο του Κυρίου. Στο χωρίο του Ησαΐα που μελετούμε, παρατηρούμε πως α) όλοι οι Πατέρες της Εκκλησίας χρησιμοποιούν τη μετάφραση των εβδομήκοντα και όχι το πρωτότυπο εβραϊκό κείμενο. Τα δύο κείμενα όμως δίνουν εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο στη φράση, όπως δείξαμε στην αρχή της μελέτης μας. Το πρωτότυπο εβραϊκό κείμενο λέγει πως θα τρώγει βούτυρο και μέλι μέχρι να μάθει να απορρίπτει το κακό και να επιλέγει το καλό, αφήνοντας περιθώριο να εννοηθεί πως κάποια στιγμή μπορούσε να διαπράξει και το κακό, ενώ οι εβδομήκοντα υποστηρίζουν πως δεν θα διαπράξει ποτέ 50 Β. Τσάκωνα Μ. Κωνσταντίνου, Η Αγία Γραφή Παλαιά και Καινή Διαθήκη (μετάφραση από τα πρωτότυπα κείμενα) εκδ. Ελληνική Βιβλική Εταιρία, Αθήνα 2003, σελ Β. Τσάκωνα Μ. Κωνσταντίνου, Η Αγία Γραφή Παλαιά και Καινή Διαθήκη (μετάφραση από τα πρωτότυπα κείμενα) εκδ. Ελληνική Βιβλική Εταιρία, Αθήνα 2003, σελ Παναγιώτου Ν. Τρεμπέλα, Ὑπόμνημα εἰς τὸν προφήτην Ἠσαΐαν, Αδελφότης Θεολόγων ο Σωτήρ, Αθήναι , σελ

13 13 το κακό : «προτού αποκτήσει συνείδηση ή προτιμήσει τα κακά θα επιλέξει το καλό». Φυσικά οι Πατέρες χρησιμοποιούν την ερμηνεία των εβδομήκοντα καθώς ταιριάζει πολύ περισσότερο στην ενανθρώπιση, ενώ θα μπορούσε κάποιος να αντιτάξει πως μόνο το περιεχόμενο του πρωτότυπου εβραϊκού κειμένου θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί καθώς αυτό είναι το αυτούσιο κείμενο, β) οι Πατέρες χρησιμοποιούν το χωρίο ο καθένας για διαφορετικό λόγο, αναλόγως με το ποιες προκλήσεις είχε να αντιμετωπίσει. Τίποτα δεν προμήνυε στους προηγούμενους θεολόγους συγγραφείς (με μία εξαίρεση, όπως αναφέραμε, τον Κύριλλο Αλεξανδρείας) πως οι δύο στίχοι του Ησαΐα θα χρησίμευαν κάποτε για τη διατύπωση του γνωμικού θελήματος γ) κάποιες φράσεις της Παλαιάς Διαθήκης, όπως η επίμαχη, είχαν καταστεί τεχνικοί όροι και ήταν αδιανόητο να μην χρησιμοποιηθούν στη δογματική διατύπωση, όταν μάλιστα ανήκαν στις σπουδαιότερες προσωπικότητες του εβραϊκού χώρου, όπως ο προφήτης Ησαΐας δ) η γέννηση του Εμμανουήλ από την Παρθένο κόρη δεν ξαναεμφανίζεται σε ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη και ε) η λέξη «Παρθένος» είναι όρος των Εβδομήκοντα. Έτσι μετέφρασαν την εβραϊκή λέξη «αλμά» που σημαίνει στην κυριολεξία «νεαρή κόρη». 52 Ο τρόπος χρησιμοποίησης του επίμαχου βιβλικού χωρίου μας διευκολύνει να κατανοήσουμε πως χρησιμοποιήθηκε η Παλαιά Διαθήκη στη διατύπωση του χριστιανικού δόγματος. Οι θεολόγοι Πατέρες παραπέμπουν στα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης και όχι στο κείμενο της. Το ίδιο το κείμενο είναι πολλές φορές αδύνατο να μας πει την αλήθεια καθώς έχει ασάφειες, χάσματα, μας παραδόθηκε μισοτελειωμένο ή περιγράφει κάποιο γεγονός που δεν μπορεί να σχετιστεί με ένα από τα μετέπειτα επίμαχα δογματικά ζητήματα και βέβαια όλοι οι παλαιοδιαθηκικοί συγγραφείς δεν έχουν την ίδια συγγραφική ικανότητα. Και αν ακόμα δεν υπήρχε Παλαιά Διαθήκη πάλι θα ψάχναμε στα γεγονότα πριν την Ενανθρώπιση του Υιού και Λόγου για να εντοπίσουμε τον άσαρκο Λόγο. Είναι όμως και αδύνατο να αποφευχθεί η χρήση της Παλαιάς Διαθήκης, εφόσον επιλέχθηκε ο εβραϊκός λαός για την έλευση του Μεσσία, καθώς ήταν το εθνικό κείμενο των Εβραίων και οι φράσεις του ήταν γνωστές σε όλους τις διάβαζαν και τις άκουγαν κάθε Σάββατο στη Συναγωγή. Η απόπειρα των Πατέρων να μην αρνηθούν την Παλαιά Διαθήκη δείχνει τον σοφό 52 Β. Τσάκωνα Μ. Κωνσταντίνου, Η Αγία Γραφή Παλαιά και Καινή Διαθήκη (μετάφραση από τα πρωτότυπα κείμενα) εκδ. Ελληνική Βιβλική Εταιρία, Αθήνα 2003, σελ

14 14 τρόπο, με τον οποίο αντιμετώπιζαν τη διατύπωση του δόγματος. Το γεγονός ότι πολλά σημεία της Παλαιάς Διαθήκης παρουσιάζουν ασάφειες και σφάλματα δεν ενοχλεί καθόλου τους θεολόγους, γιατί οι θεόπτες και συγγραφείς θεολόγοι ενδιαφέρονται μόνο για τα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης, τα οποία κορυφώνονται στο ένα και μοναδικό γεγονός : την Ενανθρώπιση του Κυρίου. Όλα τα γεγονότα και οι φράσεις της Παλαιάς Διαθήκης υπάρχουν για να ντύσουν το γεγονός της ενανθρωπίσεως του Κυρίου. Ο «Εμμανουήλ» του εν λόγω βιβλικού χωρίου για τον Εβραίο δεν λέγει απολύτως τίποτα είναι ένα πρόσωπο μέσα στα τόσα που πέρασαν από την ιστορία του εβραϊκού λαού. Ουσιαστικά είναι ένας απλός πρόγονος του. Για το μέλος της χριστιανικής εκκλησίας είναι ο άσαρκος Λόγος που θα ιδρύσει την Εκκλησία, το Α και το Ω, ο Ων. Ο Charbel N. EL-Hani και η Claudia Sepulveda σε μελέτη τους για τη σχέση επιστήμης και θρησκείας αναφερόμενοι κυρίως στη θέση της Παλαιάς Διαθήκης στη σύγχρονη παιδεία υποστηρίζουν πως η θρησκευτική αγωγή αντιτίθεται στον ανοιχτό τρόπο σκέψης. 53 Η θέση αυτή έχει βάση όσον αφορά την Παιδεία που πρόσφερε στο Μεσαίωνα η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία οργανωμένη ως Παπικό κράτος. Έξάλλου μία πολύ πρόσφατη μελέτη πέντε ερευνητών με τον τίτλο «The Implications of the Cognitive sciences for the Relation Between Religion and Science Education : The Case of Evolutionary Theory» αποφαίνεται ρητώς πως η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία προσπαθεί να προσαρμόσει τις σύγχρονες απόψεις για τη θεωρία της Εξελίξεως μέσα από το Ρωμαιοκαθολικό δόγμα. 54 Είναι εντελώς εσφαλμένη όσον αφορά τη χρήση της Παλαιάς Διαθήκης από τους Πατέρες της Εκκλησίας για τη διατύπωση του χριστιανικού δόγματος. Στους ανατολικούς Πατέρες χρησιμοποιήθηκε με μεγάλη ελευθερία και πρωτοτυπία. Τι σχέση έχει εξωτερικά ένα περιστατικό της Παλαιάς Διαθήκης αναφερόμενο σε δύο βασιλιάδες του Ισραήλ, τον 8 ο αιώνα π.χ., με το 53 Charbel N. El-Hani Claudia Sepulveda, «The relationship between science and religion in the education of protestant biology preservice teachers in a Brazilian university», Cult Stud of Sci Educ (2010) 5 : DOI /s Stefaan Blancke Johan De Smedt Helen De Cruz Maarten Boudry Johan Braeckman, «The Implications of the Cognitive sciences for the Relation Between Religion and Science Education : The Case of Evolutionary Theory», Sci & Educ DOI /s z, (Ghent University, Belgium και University of Leuven, Belguium).

15 15 δογματικό ζήτημα του «γνωμικού θελήματος», τον 7 ο αιώνα μ.χ., στην τότε κραταιά βυζαντινή αυτοκρατορία. Όλα τα χωρία της Παλαιάς Διαθήκης χρησιμοποιούνται από τους Πατέρες με έναν και μοναδικό γνώμονα : το πρόσωπο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και μία από τις κορυφαίες εκφράσεις αυτής της αλήθειας είναι αναμφισβήτητα η χρήση του χωρίου του προφήτου Ησαΐα 7, στη διατύπωση του γνωμικού θελήματος.

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων 1 Ἰωάννης Ν. Λίλης Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων Ἀναμφισβήτητα τό πιό λαμπρό κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς εἶναι ὁ λειτουργικός της πλοῦτος. Κάθε μήνα, κάθε ἑβδομάδα, κάθε ἡμέρα ὁ λειτουργικός ἐκκλησιαστικός

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών.

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών. Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών. Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθημάτων Π.Μ.Σ. Πρώτου Κύκλου. ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Α Εξάμηνο ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ Διδάσκων: Χ. Καραγιάννης, Λέκτωρ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΕΩΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΕΩΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΠΙΣΤΕΩΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ 5 η: «Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ» Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το περίγραμμα το μαθήματος; σημειώσεις κλειδιά, αποσπάσματα

Διαβάστε περισσότερα

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης. Υμνογραφία. (κεφ.30) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Από τη μαγεία του παραμυθιού στην πλάνη της μαγείας (κεφ.35) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ 1. Ιστορία της έρευνας 2. Ο Μελχισεδέκ στην Παλαιά Διαθήκη 3. Ο Μελχισεδέκ στην απόκρυφη γραμματεία 4. Ο Μελχισεδέκ στα χειρόγραφα του Κουμράν 5. Ο Μελχισεδέκ στους Φίλωνα

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13 Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές Το πλήρωμα του χρόνου Συνάντηση Ιουδαϊκού κόσμου με ελληνισμό. Μετάφραση των εβδομήκοντα, Φίλωνας μέσω της αλληγορίας. Η ελληνική φιλοσοφία έδωσε την έννοια της θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ»

«ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ» «ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ» Ο απόστολος Παύλος προς το τέλος της προς Ρωµαίους επιστολής του γράφει «Τολµηρότερον δε έγραψα υµίν, αδελφοί, από µέρους ως επαναµιµνήσκων

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλεία, Διαθήκη και Κανόνας: Μια Εισαγωγή της Παλιάς Διαθήκης

Βασιλεία, Διαθήκη και Κανόνας: Μια Εισαγωγή της Παλιάς Διαθήκης Βασιλεία, Διαθήκη και Κανόνας: Μια Εισαγωγή της Παλιάς Διαθήκης Διάλεξη 1 η Γιατί πρέπει να μελετούμε την Παλιά Διαθήκη; Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός;

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Ιωάννης 1[α ]:1 --- Θεός ή «κάποιος θεός»; 1 Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Εδώ θα εξετάσουμε το εδάφιο Ιωάννης 1[α ]:1 το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο λέει, «Εν αῤχη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Οι απόγονοι του Νώε, μετά τη διασπορά τους σ όλη τη γη, άρχισαν να λησμονούν τον αληθινό Θεό και να λατρεύουν τα είδωλα, δηλαδή τα δημιουργήματα του

Οι απόγονοι του Νώε, μετά τη διασπορά τους σ όλη τη γη, άρχισαν να λησμονούν τον αληθινό Θεό και να λατρεύουν τα είδωλα, δηλαδή τα δημιουργήματα του H εποχή των Πατριαρχών Από τον πολυθεϊσμό στην πίστη στον ένα Θεό Ο Θεός σχεδιάζει τη σωτηρία του κόσμου Οι απόγονοι του Νώε, μετά τη διασπορά τους σ όλη τη γη, άρχισαν να λησμονούν τον αληθινό Θεό και

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 Το θέμα που θα αναπτυχθεί πρέπει να ευρίσκεται εντός του κύκλου ενδιαφέροντος του φοιτητή. Ο-Η φοιτητής/τρια

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-B A1-2: Περίοδος Δογματικής Ανασυγκρότησης (313-451) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ) A1. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΤΟ Π.Μ.Σ. «ΘΕΟΛΟΓΙΑ

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΤΟ Π.Μ.Σ. «ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ EΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Κτίριο Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημιούπολη 15784, Τηλ. 210-727-5712, 5742, 5746 Ιστοσελίδα: www.soctheol.gr

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Πώς οι Πατέρες αντιμετώπισαν τους αιρετικούς.

Πώς οι Πατέρες αντιμετώπισαν τους αιρετικούς. Πώς οι Πατέρες αντιμετώπισαν τους αιρετικούς. του Πρωτοπρεσβύτερου Ιωάννου. Ρωμανίδου ( ) από το βιβλίο Πατερική Θεολογία Εκδόζεις Παρακαηαθήκη Περί της εννοίας του δόγματος Οι Πατέρες τονίζουν ότι η σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

θεωρίας, και της αγάπης ο Πέτρος, για τον οποίο μαρτυρεί ο Κύριος πως αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους.

θεωρίας, και της αγάπης ο Πέτρος, για τον οποίο μαρτυρεί ο Κύριος πως αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους. ΛΟΓΟΣ ΘΑΥΜΑΣΙΟΣ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΜΑΡΚΟΥ ΕΦΕΣΟΥ ΤΟΥ ΕΥΓΕΝΙΚΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΗΣ, ΔΗΛΑΔΗ ΤΟ ''ΚΥΡΙΕ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΕ, ΥΙΕ ΤΟΥ ΘΕΟΥ, ΕΛΕΗΣΟΝ ΜΕ'' Ο Άγιος Μάρκος, ως μοναχός πρωτίστως αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ 1 Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ I.) Το λυτρωτικό έργο του Χριστού Ο Θεός της χριστιανικής πίστης δεν είναι «Θεός αποκεκρυμμένος» (Deus absconditus), αλλά «Θεός αποκεκαλυμμένος» (Deus revelatus). Κι αν κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς ΑΠOΠΑΜΑ ΑΠO ΣΗΝ ΟΜΙΛΙΑ του Π. ΠEΣΡΟΤ ΧΙΡ στο 20ο ΙΕΡΑΠΟΣΟΛΙΚO ΤΝΕΔΡΙΟ ΤΝΕΡΓΑΣΩΝ ΣΟΤ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΤ ΧΡΙΣ. ΟΜΙΛΟΤ ΕΙ ΣΗΝ ΚΑΣΑΚΗΝΩΙΝ ΑΓΙΑ ΣΑΒΙΘΑ Αράχωβης Παρανάσσου Βοιωτίας

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ»

«ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ» ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ΔΕΛΦΩΝ -ΜΙΟΥΛΗ ΤΗΛ.: 2310 828 989 «ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ» ΕΤΟΣ ΣΤ ΠΑΣΧΑ 2013 www.inmetamorfoseos.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. 1) Πατρολογία 2) Αιρέσεις 3) Οικουμενικές Σύνοδοι 4) Χριστιανική Τέχνη 5) Ρωμαιοκαθολικισμός-Προτεσταντισμός

Β. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. 1) Πατρολογία 2) Αιρέσεις 3) Οικουμενικές Σύνοδοι 4) Χριστιανική Τέχνη 5) Ρωμαιοκαθολικισμός-Προτεσταντισμός ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΧΙΛΙΑΔΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΜΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ Β. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ 1) Πατρολογία 2)

Διαβάστε περισσότερα

Ορθόδοξη Πνευματικότητα και Πολιτισμός

Ορθόδοξη Πνευματικότητα και Πολιτισμός Ορθόδοξη Πνευματικότητα και Πολιτισμός Ενότητα 2: Η Θέση των ονομάτων στην Ορθόδοξη Παράδοση Μαρία Κ. Καράμπελια Πρόγραμμα Διαχείρισης Εκκλησιαστικών Κειμηλίων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΘΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΞΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΙΟΔΟ ΙΑΝΟΑΡΙΟ-ΦΒΡΟΑΡΙΟ 19 ΙΑΝΟΑΡΙΟ-13 ΦΒΡΟΑΡΙΟ 2015 2η ΟΡΘΗ ΠΑΝΑΛΗΨΗ ΗΜΡ.ΚΔΟΣΗΣ 20/01/2015 (Σύμφωνα με το Προγράμμα Σπουδών του Τμήματος Θεολογίας για το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΥΠΗΡΕΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΥΠΗΡΕΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ Μελέτη 8: Για το Σάββατο 24 Νοεμβρίου 2012 Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΥΠΗΡΕΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ Σάββατο 17 Νοεμβρίου ΕΔΆΦΙΟ ΜΝΉΜΗΣ: «Ταύτα σοι γράφω, ελπίζων να έλθω προς σε ταχύτερον, αλλ εάν βραδύνω, διά να εξεύρης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ. Δεν ασχολούνται οι Πατέρες με τον Αδάμ ως Αδάμ, αλλά με τον νουν του

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Ενότητα 6: Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΩΝ: ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Α.Ε.Α.Θ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που εργάζεται για όλους Ο Απόστολος Παύλος, ο διδάσκαλος Ο Σαούλ ήταν ένας πολύ μορφωμένος Ιουδαίος, που ζούσε στην Παλαιστίνη, μια χώρα πολύ κοντά στο νησί μας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Να γνωρίζεις την Αγία Γραφή

Να γνωρίζεις την Αγία Γραφή Να γνωρίζεις την Αγία Γραφή Bob Jennings illbehonest.com/greek Κι' έτσι εδώ προτρεπόμαστε να είμαστε πλούσιοι, να κάνουμε την Αγία Γραφή τον στενότερό μας φίλο και να τη γνωρίζουμε σαν την παλάμη του χεριού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ.

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. Ι. (151) Όλα τα πράγµατα είναι αντίλαλοι της Φωνής του Θεού. 2 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία των μαθημάτων του χειμερινού εξάμηνου. του ακαδημαϊκού έτους 2015-16,

Η διδασκαλία των μαθημάτων του χειμερινού εξάμηνου. του ακαδημαϊκού έτους 2015-16, ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Αριθμ.Πρωτ. 184 Ημερομηνία: 28/9/2015 Ε.Κ.Π.Α. /ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ/ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ Η διδασκαλία των μαθημάτων του χειμερινού εξάμηνου του ακαδημαϊκού

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα. 1 Υ101 1.Εισαγωγή και Κριτική του κειμένου της Κ.Δ. (101Υ) Ο βαθμός μεταφέρεται αυτούσιος 103Υ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

Μάθημα. 1 Υ101 1.Εισαγωγή και Κριτική του κειμένου της Κ.Δ. (101Υ) Ο βαθμός μεταφέρεται αυτούσιος 103Υ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ένταξη φοιτητών στο νέο πρόγραμμα σπουδών. Όσοι φοιτητές έχουν εισαχθεί από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011 και πριν και δεν έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους μέχρι τον Σεπτέμβριο 2016, θα ενταχθούν στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Έρευνα με χρήση ερωτηματολογίου. Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας -ΤΕΙ Καλαμάτας

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Έρευνα με χρήση ερωτηματολογίου. Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας -ΤΕΙ Καλαμάτας ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Έρευνα με χρήση ερωτηματολογίου Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας -ΤΕΙ Καλαμάτας Έρευνα με χρήση ερωτηματολογίου Το ερωτηματολόγιο είναι απλώς ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΘΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΞΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΙΟΔΟ ΣΠΤΜΒΡΙΟ 1 25 ΣΠΤΜΒΡΙΟ 2015 ΠΑΝΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΟΛΟΓΙΑΣ Αριθμ.Πρωτ.: 1582 Ημερομηνία: 30/06/2015 Ημερομηνία Μάθημα Διδάσκων Ώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ετυµολογία της λέξης µας µεταφέρει στην αρχαιότητα όπου άγγελοι ονοµάζονταν οι αγγελιαφόροι, οι µεταφορείς µηνυµάτων. Τέτοιους αγγέλους έχει κι ο θεός για να κάνει γνωστό το θέληµά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση των παλαιοδιαθηκικών χωρίων. στη διατύπωση του χριστολογικού δόγματος το παράδειγμα της «Προς Εβραίους» επιστολής 1

Η χρήση των παλαιοδιαθηκικών χωρίων. στη διατύπωση του χριστολογικού δόγματος το παράδειγμα της «Προς Εβραίους» επιστολής 1 1 Η χρήση των παλαιοδιαθηκικών χωρίων στη διατύπωση του χριστολογικού δόγματος το παράδειγμα της «Προς Εβραίους» επιστολής 1 Δρ. Ιωάννης Ν. Λίλης εκλ. Λέκτορας Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας της Ανωτάτης

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 12: Επιστολή Ιούδα & Β Πέτρου Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγικά Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

«Θεολογικές Σπουδές και Οικουμένη Με ειδική αναφορά στη συμμετοχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στους διαχριστιανικούς διαλόγους και το μέλλον τους»

«Θεολογικές Σπουδές και Οικουμένη Με ειδική αναφορά στη συμμετοχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στους διαχριστιανικούς διαλόγους και το μέλλον τους» Θεολογίας, Θεολογική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών. Μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής ήταν οι καθηγητές του Τμ. Θεολογίας ΕΚΠΑ Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος και Κ. Δεληκωσταντής, καθώς και η Β. Σταθοκώστα,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 14: ΟΙ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΩΣ ΘΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 14: ΟΙ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΩΣ ΘΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 14: ΟΙ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΩΣ ΘΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα