ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙΙ: ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΧΗΜΕΙΑ-ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ. Εργαστήριο 2 o ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙΙ: ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΧΗΜΕΙΑ-ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ. Εργαστήριο 2 o ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙΙ: ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΧΗΜΕΙΑ-ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ Εργαστήριο 2 o ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ 1. ΓΕΝΙΚΑ-ΟΡΙΣΜΟΙ Τα διαγράμματα φάσεων είναι ένα μέσο για να παρουσιαστούν πειραματικά δεδομένα, από περίπλοκες φυσικές διεργασίες. Συγκεκριμένα, παρουσιάζεται το πώς μπορούν δυο ή περισσότερες φάσεις (ορυκτά) να εμφανίζονται και να συνδυάζονται σε ισορροπία, σε δεδομένες συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας. Πριν προχωρήσουμε, πρέπει προηγουμένως να δοθούν κάποιοι ορισμοί εννοιών, που θα χρησιμοποιηθούν στη συνέχεια. ιαβάστε προσεκτικά τα παρακάτω, ώστε να σιγουρευτείτε ότι κατανοήσατε πλήρως αυτές τις έννοιες. Είναι καλό επίσης, αφού διαβάσετε όλο το Εισαγωγικό φυλλάδιο, να επανέλθετε να ξαναδιαβάσετε τους ορισμούς που ακολουθούν: ΣΥΣΤΗΜΑ (system): ονομάζεται οποιοδήποτε τμήμα μέσα στο σύμπαν, που μπορεί να απομονωθεί και να μελετηθεί πειραματικά. Το σύστημα κάθε φορά επιλέγεται σχεδόν αυθαίρετα, ανάλογα με τις ανάγκες της μελέτης μας. Για παράδειγμα, ένα 1

2 σύστημα μπορεί να αποτελεί ένα μάγμα το οποίο κρυσταλλώνεται, ή ένα πέτρωμα το οποίο περιέχει συγκεκριμένα ορυκτά. ΚΛΕΙΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (closed system): ονομάζεται αυτό, το οποίο είναι απομονωμένο από το υπόλοιπο περιβάλλον, όσον αφορά στην είσοδο ή έξοδο υλικού προς ή από αυτό. Αντίθετα, η θερμότητα (ενέργεια) μπορεί να ανταλλάσσεται με το περιβάλλον. ΑΝΟΙΚΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (open system): ονομάζεται αυτό, το οποίο δεν είναι απομονωμένο από το υπόλοιπο περιβάλλον και μπορεί να πραγματοποιεί ανταλλαγή υλικού με το περιβάλλον του. ΦΑΣΗ (phase): ονομάζεται οποιοδήποτε τμήμα του συστήματος, το οποίο είναι ομοιογενές, έχει συγκεκριμένη σύσταση και μπορεί, με μηχανικό τρόπο, να διαχωριστεί και να απομονωθεί από τις υπόλοιπες φάσεις, για να μελετηθεί πειραματικά. Στην Ορυκτολογία-Πετρολογία για παράδειγμα, ένα σύστημα που αποτελείται από ένα μίγμα ορυκτών ολιβίνη και πλαγιόκλαστου, περιέχει τις φάσεις ολιβίνη και πλαγιόκλαστο. Γενικά θα ασχοληθούμε με πρωτογενείς φάσεις, δηλαδή με ορυκτά (κρυσταλλικές φάσεις) τα οποία μπορούν να συνυπάρχουν με τήγμα και να έχουν προέλθει (κρυσταλλωθεί) από αυτό. ΣΥΣΤΑΤΙΚΟ (component): Ο μικρότερος αριθμός των ανεξάρτητων μεταβλητών χημικών συστατικών, που είναι αναγκαία για να καθοριστεί κάποια φάση μέσα στο σύστημα. Τα συστατικά μπορεί να είναι οξείδια, στοιχεία ή ορυκτά, ανάλογα με το σύστημα το οποίο εξετάζεται. Για παράδειγμα, αν εξετάσουμε πειραματικά το σύστημα H 2 O, οι φάσεις που εμφανίζονται σε ένα μεγάλο εύρος θερμοκρασιών και πιέσεων είναι ο πάγος, το νερό και οι υδρατμοί, ενώ το συστατικό κάθε φάσης είναι μόνο ένα, το H 2 O. 2

3 ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ (equilibrium): Η κατάσταση ελάχιστης ενέργειας του συστήματος. Στην κατάσταση αυτή, μια αντίδραση δεν θα αλλάξει με την πάροδο του χρόνου, με την προϋπόθεση ότι η πίεση και η θερμοκρασία θα παραμείνουν σταθερές. Στην πειραματική Ορυκτολογία υπάρχουν τρία πρακτικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται για να εξεταστεί αν κάποιο σύστημα βρίσκεται σε ισορροπία: 1. Αν με την πάροδο του χρόνου το σύστημα δεν αλλάζει τη φυσική ή την χημική του κατάσταση 2. Αν επιτυγχάνεται η κατάσταση ισορροπίας από δυο κατευθύνσεις. Για παράδειγμα, για τον προσδιορισμό του σημείου τήξης του Αλβίτη (Πλαγιόκλαστο), να ξεκινήσουμε από ένα τήγμα με σύσταση Αλβίτη (NaAlSi 3 O 8 ), το οποίο ψύχεται μέχρι να κρυσταλλωθούν οι πρώτοι κρύσταλλοι Αλβίτη, σε θερμοκρασία Τ=1100 C. Επίσης για τον ίδιο προσδιορισμό, να ξεκινήσουμε από την κατάσταση όπου συνυπάρχουν κρύσταλλοι αλβίτη με τήγμα ίδιας σύστασης και θερμαινόμενα να τακούν πλήρως οι κρύσταλλοι, σχηματίζοντας ρευστό, σε θερμοκρασία Τ=1120 C. Άρα σημείο τήξης του Αλβίτη=1110 ± 10 C. 3. Η ισορροπία να επιτυγχάνεται χρησιμοποιώντας διαφορετικά αντιδρώντα σώματα και διαφορετικές διαδικασίες. Για παράδειγμα, να καθοριστεί για τον Αλβίτη το ίδιο σημείο τήξεως χρησιμοποιώντας είτε σκόνη από καθαρό δείγμα Αλβίτη είτε μίγμα κονιοποιημένων οξειδίων, σε αναλογία τέτοια ώστε να αντιστοιχεί στο ορυκτό Αλβίτη (Na 2 O.Al 2 O 3.6SiO 2 ) ΟΜΟΓΕΝΗΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΗ (homogeneous reaction): ονομάζεται αυτή η οποία πραγματοποιείται με μια φάση του συστήματος ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΗ (heterogeneous reaction): ονομάζεται αυτή η οποία πραγματοποιείται με περισσότερες από μια φάσεις του συστήματος ΣΤΑΘΕΡΗ ΦΑΣΗ (stable phase): είναι μια φάση όταν βρίσκεται σε κατάσταση ελάχιστης ενέργειας 3

4 ΜΗ ΣΤΑΘΕΡΗ ΦΑΣΗ (unstable phase): είναι μια φάση όταν βρίσκεται σε κατάσταση όπου η ενέργεια δεν είναι η ελάχιστη. ΜΕΤΑΣΤΑΘΗΣ ΦΑΣΗ (metastable phase): είναι μια φάση όταν βρίσκεται σε συνθήκες, όπου η ενέργεια του συστήματος υπερβαίνει αυτήν που έχει κάποια άλλη διαμόρφωση του συστήματος. ΒΑΘΜΟΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ (ή ΜΕΤΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ) (freedom degrees): είναι ο αριθμός των ανεξάρτητων μεταβλητών, οι οποίες μπορούν αυθαίρετα να τροποποιηθούν και το σύστημα να μπορεί να περιγραφεί πλήρως. Στην ορυκτολογία, οι πιο συνηθισμένες μεταβλητές είναι η πίεση, η θερμοκρασία και η συγκέντρωση. 2. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΝΟΣ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΥ (Unary systems) Στα συστήματα αυτά προφανώς συμμετέχει μόνο ένα συστατικό. Τυπικές περιπτώσεις αποτελούν τα συστήματα του H 2 O και του SiO 2, που περιγράφονται παρακάτω 2.1 Το σύστημα H 2 O Σε αυτό έχουν προσδιοριστεί επτά διαφορετικές φάσεις, η καθεμιά από τις οποίες έχει την ίδια σύσταση δηλαδή H 2 O, σε πιέσεις που κυμαίνονται από 0 έως 15 kbars (Εικ. 1). Οι φάσεις αυτές είναι: Πάγος Ι Πάγος ΙΙ Πάγος ΙΙΙ Πάγος IV Πάγος V Νερό Υδρατμοί 4

5 P bars Πάγος VI Πάγος V Νερό Πάγος II Πάγος I Πάγος IΙΙ Υδρατμοί T o C Εικ. 1. ιάγραμμα φάσεων ενός συστατικού, του συστήματος Η 2 Ο. 2.2 Το σύστημα SiO 2 Σε αυτό το σύστημα ενός συστατικού έχουν προσδιοριστεί έξι φάσεις, σε θερμοκρασίες που κυμαίνονται από 0 έως 2000 C και πιέσεις που κυμαίνονται από 0 έως 30 kbars (Εικ. 2). Σε πίεση πάνω από 30 kbar έχει προσδιοριστεί και η ύπαρξη μιας επιπλέον φάσης, του στισοβίτη. Οι έξι υπόλοιπες φάνεις είναι: κοεσίτης α-χαλαζίας (τριγωνικό) β-χαλαζίας (εξαγωνικό) τριδυμίτης χριστοβαλίτης άνυδρο τήγμα 5

6 P bars κοεσίτης α-χαλαζίας β-χαλαζίας Άνυδρο τήγμα χριστοβαλίτης τριδυμίτης Τ o C Εικ. 2. ιάγραμμα φάσεων ενός συστατικού, του συστήματος SiO Ο Κανόνας των Φάσεων στα συστήματα ενός συστατικού (phase rule) Ο κανόνας των φάσεων είναι ένα πολύτιμο εργαλείο στη μελέτη των διαγραμμάτων φάσεων και γενικότερα στις πειραματικές μελέτες ορυκτών και πετρωμάτων. Για ένα σύστημα, το οποίο βρίσκεται σε ισορροπία, συνδέει τον αριθμό των φάσεων P που συνυπάρχουν με τον αριθμό C, των συστατικών που συνιστούν τις φάσεις και τους βαθμούς ελευθερίας F, με τη σχέση: P + F = C + 2 Οι βαθμοί ελευθερίας αντιπροσωπεύουν τις περιβαλλοντικές παραμέτρους, που μπορούν να μεταβάλλονται ανεξάρτητα μεταξύ τους, χωρίς να μεταβάλλεται ο αριθμός των φάσεων του συστήματος. Οι παράμετροι αυτές μπορούν να είναι: 6

7 Θερμοκρασία Πίεση Χημική σύσταση ph Eh (δυναμικό οξειδαναγωγής) Πτητικότητα οξυγόνου (f O2 ) (oxygen fugacity) Αν εφαρμόσουμε τον κανόνα των φάσεων στο απλοποιημένο διάγραμμα H 2 O, όπου συμμετέχει ένα συστατικό, άρα C=1, θα έχουμε P+F=3. Έτσι στις συνθήκες που περιγράφονται από το σημείο Α (Εικ 3), όπου υπάρχει μια μόνο φάση το νερό, θα ισχύει P=1 και επομένως F=2. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε 2 βαθμούς ελευθερίας και μπορούν να μεταβάλλονται ανεξάρτητα η πίεση και η θερμοκρασία (σε μικρές αλλά αξιόλογες τιμές) χωρίς να καταστρέφεται η ισορροπία του συστήματος (δηλαδή να εξακολουθούμε να έχουμε μια φάση, το νερό). Το σημείο Β (Εικ. 3) βρίσκεται πάνω στη διαχωριστική γραμμή των πεδίων των φάσεων του Πάγου και των Υδρατμών. Έτσι λοιπόν έχουμε συνύπαρξη 2 φάσεων, άρα P=2 και επομένως F=1. Αυτό σημαίνει, ότι για να διατηρηθεί η ισορροπία Πάγου-Υδρατμών, μόνο μια παράμετρος μπορεί να μεταβληθεί (ένας βαθμός ελευθερίας). Αυτή θα είναι είτε η πίεση είτε η θερμοκρασία και σε κάθε περίπτωση, η μεταβολή της μιας από αυτές, θα οδηγήσει αυτόματα στη μεταβολή και της άλλης, προκειμένου να παραμείνουν σε ισορροπία και οι δύο φάσεις του Πάγου και των Υδρατμών. Στο Σημείο Τ (Εικ. 3) έχουμε την συνύπαρξη 3 φάσεων (Νερού, Πάγου και Υδρατμών). Έτσι λοιπόν P=3 και επομένως F=0. Τότε το σύστημα λέγεται αμετάβλητο, αφού δεν υπάρχει κανένας βαθμός ελευθερίας. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί κανείς παράγοντας να μεταβληθεί χωρίς να καταστραφεί η ισορροπία των τριών φάσεων του συστήματος. Οποιαδήποτε μεταβολή είτε της πίεσης είτε της 7

8 θερμοκρασίας, θα οδηγήσει στην εξαφάνιση τουλάχιστον μιας φάσης. Από τα τελευταία εξάγεται το συμπέρασμα, ότι ο μέγιστος αριθμός φάσεων που μπορούν να συνυπάρξουν σε ισορροπία, σε ένα σύστημα ενός συστατικού, είναι 3 και τότε δεν θα υπάρχει κανένας βαθμός ελευθερίας. Υγρό (Νερό) Κρίσιμο σημείο Πάγος Β Υδρατμοί Θερμοκρασία ο C Εικ. 3. Απλοποιημένο διάγραμμα φάσεων του συστήματος Η 2 Ο. 8

9 3. ΥΑ ΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (binary systems) Στα συστήματα αυτά συμμετέχουν 2 συστατικά και μπορούν να απεικονιστούν τρεις μεταβλητές παράμετροι. Συνήθως χρησιμοποιούνται η πίεση (P), η θερμοκρασία (T) και η συγκέντρωση των συστατικών (X). Για να απεικονιστεί γραφικά ένα τέτοιο διάγραμμα, πρέπει μια από τις μεταβλητές αυτές να θεωρηθεί σταθερή και αυτή συνήθως είναι η πίεση. Έτσι λοιπόν, το διάγραμμα που απεικονίζεται είναι διάγραμμα μεταβολών Τ-Χ, σε σταθερές και δεδομένες συνθήκες πίεσης. Υπάρχουν 8 τύποι υαδικών διαγραμμάτων φάσεων, τα οποία χρησιμεύουν στις Ορυκτολογικές-Πετρολογικές μελέτες (Εικ. 4). Στα πλαίσια του μαθήματος εμείς θα μελετήσουμε σχέσεις κρυστάλλωσης και τήξης σε τρία από αυτά τα οποία είναι: 1. Απλό ευτηκτικό διάγραμμα χωρίς στερεό διάλυμα (Εικ. 4α) 2. ιάγραμμα ασυνεχούς τήξης χωρίς στερεό διάλυμα (Εικ. 4γ) 3. ιάγραμμα πλήρους έως μερικού στερεού διαλύματος (Εικ. 4ε, στ, ζ) 9

10 α) απλό ευτηκτικό χωρίς στερεό διάλυμα β) συνεχούς τήξης χωρίς στερεό διάλυμα B+L AB 2 +L B+AB 2 Α Β Α ΑΒ 2 δ) ασυνεχούς τήξης Β γ) ασυνεχούς τήξης πολλών συστατικών χωρίς στερεό διάλυμα χωρίς στερεό διάλυμα XY 2 +L Q+L XY 2 +Y Q+R X XY 2 Y P Q R S T ε) πλήρες στερεό διάλυμα χωρίς μέγισταελάχιστα στ) πλήρες στερεό διάλυμα με ελάχιστο και solvus C D A B ζ) μερικό στερεό διάλυμα με ευτηκτικό η) πλήρες στερεό διάλυμα με μέγιστο Εικ. 4. Παραδείγματα υαδικών συστημάτων φάσεων C D A B 10

11 3.1 Μελέτη των δυαδικών διαγραμμάτων Στα δυαδικά διαγράμματα φάσεων θα συναντήσουμε τρία χαρακτηριστικά (Εικ. 5): 1. Την καμπύλη liquidus, που είναι η επιφάνεια πάνω από την οποία δεν υπάρχει καθόλου στερεά φάση 2. Την καμπύλη solidus, που είναι η επιφάνεια κάτω από την οποία δεν υπάρχει καθόλου υγρή φάση. Στο διάγραμμα της Εικόνας 5, η solidus είναι μια ευθεία, η οποία αντιπροσωπεύει σταθερή θερμοκρασία (ισόθερμη) 3. Το ευτηκτικό σημείο (eutectic point) (Ε), το οποίο είναι το σημείο κατώτερης θερμοκρασίας, όπου συνυπάρχουν η υγρή και η στερεά φάση, σε ένα ισοβαρές (σταθερής πίεσης) διάγραμμα Τ-Χ. Στο διάγραμμα της Εικόνας 5 το ευτηκτικό σημείο είναι το σημείο τομής της liquidus και της solidus. ΥΓΡΟ (L) Εικ. 5. Παράδειγμα ενός υαδικού συστήματος φάσεων. 11

12 Στο παράδειγμα της Εικόνας 5, τα δυο συστατικά του συστήματος είναι τα Α και Β και από αυτά τα συστατικά τρεις φάσεις μπορούν να συνυπάρχουν: στερεό Α, στερεό Β και τήγμα. Πάνω από την liquidus υπάρχει υγρό, με συστάσεις που είναι μίγματα των συστατικών Α και Β και κάτω από τη solidus υπάρχουν μόνο στερεά, με συστάσεις που είναι μίγματα των Α και Β. 3.2 Ο Κανόνας των Φάσεων σε δυαδικά συστήματα Τα υαδικά συστήματα κατασκευάζονται συνήθως θεωρώντας τον παράγοντα της πίεσης σταθερό. Έτσι η πίεση δεν αποτελεί πλέον μεταβλητή του συστήματος και γι αυτό ο κανόνας των φάσεων μπορεί να γραφεί ως εξής: P + F = C + 1 Αν εφαρμόσουμε τον κανόνα των φάσεων στο υποθετικό διάγραμμα των δυο συστατικών Α και Β, της Εικόνας 5, θα έχουμε τα εξής: Στις συνθήκες που περιγράφονται με το σημείο Χ, όπου υπάρχει μόνο μια φάση, θα είναι Ρ=1, C=2 και επομένως F=2 βαθμοί ελευθερίας. Έτσι ορίζεται μια διμεταβλητή περιοχή. Άρα μπορούν να μεταβληθούν και η θερμοκρασία και η πίεση αυθαίρετα και ανεξάρτητα μεταξύ τους και το σύστημα να εξακολουθήσει να βρίσκεται σε ισορροπία. Στις συνθήκες που περιγράφονται με το σημείο Υ, όπου συνυπάρχουν δυο φάσεις (στερεό Α + Τήγμα) θα είναι Ρ=2, C=2 και επομένως F=1 βαθμός ελευθερίας. Έτσι ορίζεται μια μονομεταβλητή καμπύλη (η liquidus), όπου μόνο η συγκέντρωση ή η θερμοκρασία μπορεί να μεταβληθεί και τότε η άλλη παράμετρος θα τροποποιηθεί αυτόματα, προκειμένου το σύστημα να ξαναβρεθεί σε ισορροπία. Στις συνθήκες που περιγράφονται από το ευτηκτικό σημείο Ε, όπου συνυπάρχουν τρεις φάσεις (στερεό Α + στερεό Β + Τήγμα), θα είναι Ρ=3, C=2 και επομένως F=0 βαθμοί ελευθερίας. Έτσι ορίζεται ένα αμετάβλητο σημείο, όπου κανείς παράγοντας δεν μπορεί να μεταβληθεί χωρίς να καταστραφεί η ισορροπία. Η 12

13 παραμικρή μεταβολή στη σύσταση ή στη θερμοκρασία θα προκαλέσει την εξαφάνιση τουλάχιστον μιας φάσης. 3.3 Ο Κανόνας του Μοχλού (lever rule) Ο κανόνας αυτός είναι μια τεχνική, με τη βοήθεια της οποίας προσδιορίζονται οι συστάσεις των φάσεων καθώς και η σχετική αναλογία των φάσεων μεταξύ τους, σε ένα μίγμα. Ας υποθέσουμε αρχικά ότι θέλουμε να υπολογίσουμε, με τη βοήθεια του διαγράμματος της Εικόνας 6, την ποσοστιαία συμμετοχή των συστατικών Α και Β σε τήγμα, το οποίο έχει τη σύσταση που δίδεται από το σημείο Ι (πάνω από τη liquidus). Για τον προσδιορισμό αυτό φέρουμε από το Ι την κάθετη ΙΙ στη βάση ΑΒ του διαγράμματος. Αυτή η ευθεία αντιπροσωπεύει μια γραμμή σταθερών συστάσεων και ονομάζεται ισοπληθής. Η αναλογία των συστατικών Α και Β βρίσκεται αφού μετρήσουμε τα μήκη των τμημάτων AI, BI και AB, ως εξής: %A = (I B/AB)x100 %B = (I A/AB)x100 ΥΓΡΟ (L) Ισοπληθής Εικ. 6. Εφαρμογή του κανόνα του μοχλού σε δυαδικό διάγραμμα φάσεων 13

14 Ας υποθέσουμε τώρα ότι θέλουμε να υπολογίσουμε τη σύσταση του υλικού που αφορά στο σημείο Ζ (Εικ. 7). Το σημείο αυτό βρίσκεται στην ίδια ισοπληθή με το Ι αλλά σε χαμηλότερη θερμοκρασία και μεταξύ της solidus και της liquidus. Επομένως, σε αυτές τις συνθήκες συνυπάρχουν δυο φάσεις: το στερεό Β και υγρό. Στόχος μας είναι τελικά, αφενός να προσδιορίσουμε την αναλογία στερεού Β/υγρού και αφετέρου τη σύσταση του υγρού και του στερεού Β. ΥΓΡΟ (L) Ι Εικ. 7. Εφαρμογή του κανόνα του μοχλού σε δυαδικό διάγραμμα φάσεων, στο σημείο Ζ Για να προσδιορίσουμε την αναλογία στερεού Β/υγρού, φέρουμε από το Ζ παράλληλη προς τη βάση ΑΒ του διαγράμματος, η οποία τέμνει τη liquidus και τη solidus στα σημεία X και Y. Η ευθεία αυτή αφορά σε σημεία ίσων θερμοκρασιών και ονομάζεται ισόθερμη. Αφού μετρήσουμε τα μήκη ΖΧ, ΖΥ και ΧΥ εφαρμόζουμε και πάλι τον κανόνα του μοχλού: 14

15 %B = (ZX/XY)x100 = 38% B %Υγρό = (ZY/XY)x100 = 62% Υγρό Στη συνέχεια, για να υπολογίσουμε τη σύσταση του στερεού (κρυστάλλων) Β χρησιμοποιούμε τη θέση του σημείου Υ, το οποίο αντιστοιχεί σε 100%Β και 0%Α. ηλαδή οι κρύσταλλοι έχουν σύσταση καθαρού Β. Πρέπει να τονιστεί ότι το σύστημα αυτό είναι το απλούστερο δυνατό, χωρίς να εμπλέκονται στερεά διαλύματα και οι φάσεις που συμμετέχουν έχουν καθορισμένη σύσταση. Το υγρό που βρίσκεται σε ισορροπία με τους κρυστάλλους Β έχει σύσταση, η οποία αντιπροσωπεύεται από το σημείο Χ, στην επιφάνεια liquidus. Για να υπολογίσουμε τη σύσταση που αντιστοιχεί στο Χ φέρουμε από το σημείο αυτό την κάθετη στην βάση ΑΒ και εφαρμόζουμε και πάλι τον κανόνα του μοχλού, αφού μετρήσουμε τα μήκη των τμημάτων AX, BX και AB: %A = (BX /AB)x100 = 40% A %B = (AX /AB)x100 = 60% B Άρα το τήγμα αυτό αποτελείται από 40% σε συστατικό Α και 60% σε συστατικό Β. 3.4 Κρυστάλλωση στα υαδικά συστήματα Στη συνέχεια θα δούμε πώς μπορούμε να μελετήσουμε διαδικασίες ψύξης και κρυστάλλωσης με τη βοήθεια των υαδικών Συστημάτων Φάσεων. Υπάρχουν δυο κατηγορίες κρυστάλλωσης: Η κρυστάλλωση ισορροπίας και η κλασματική κρυστάλλωση. Κατά την πρώτη, οι κρύσταλλοι που σχηματίζονται κατά την ψύξη του μάγματος και το υγρό παραμένουν διαρκώς σε επαφή και δεν συμβαίνει αλλαγή στη συνολική χημική σύσταση. Αντίθετα στην κλασματική κρυστάλλωση, οι κρύσταλλοι που σχηματίζονται απομακρύνονται και δεν βρίσκονται σε επαφή με το υπόλοιπο 15

16 υγρό. Έτσι αυτοί δεν αντιδρούν συνεχώς με το υγρό για να μεταβάλλουν τη σύσταση τους και το τελικό υγρό έχει εντελώς διαφορετική σύσταση από την αρχική συνολική χημική σύσταση Κρυστάλλωση ισορροπίας (equilibrium crystallization) Το σύστημα Ανορθίτη- ιοψίδιου είναι η απλούστερη μορφή υαδικών διαγραμμάτων (Εικ. 8). Περιέχει ένα ευτηκτικό σημείο και δεν περιέχει στερεό διάλυμα. Είναι ένα σύστημα που εφαρμόζεται στη μελέτη γαββρικών πετρωμάτων, τα οποία αποτελούνται κυρίως από πλαγιόκλαστο και κλινοπυρόξενο. P=1 Atm T σε o C ΥΓΡΟ (L) Solidus Εικ. 8. Το υαδικό διάγραμμα Ανορθίτη- ιοψίδιου (An-Di) Τα δυο συστατικά του συστήματος είναι: ιοψίδιος - CaMgSi 2 O 6 Ανορθίτης - CaAl 2 Si 2 O 8 16

17 Προσπαθήστε να αναζητήσετε στην Εικόνα 8 τα σημεία τήξης των καθαρών ακραίων μελών. Τα σημεία τήξης του καθενός μειώνονται όταν αυτά τα ακραία μέλη αναμιγνύονται μεταξύ τους (είναι τα σημεία της liquidus στην εκάστοτε σύσταση). Το κατώτερο σημείο τήξης ανταποκρίνεται στο ευτηκτικό σημείο Ε πάνω στην liquidus, όπου συνυπάρχουν και οι τρεις φάσεις ( ιοψίδιος, Ανορθίτης και τήγμα) Ας δούμε για παράδειγμα ένα αρχικό τήγμα με ολική σύσταση Χ 1 (75% An και 25% Di) (Εικ. 9). Αν συμβεί κρυστάλλωση ισορροπίας, το τελικό στερεό που θα δημιουργηθεί θα έχει την ίδια σύσταση, δηλαδή θα είναι μίγμα 75% Ανορθίτη με 25% ιοψίδιο. P=1 Atm T σε ο C ΥΓΡΟ (L) Κ Εικ. 9. Παράδειγμα κρυστάλλωσης ισορροπίας Υγρού με αρχική σύσταση Χ 1, στο διάγραμμα An-Di 1. Στους 1600 C το σημείο Χ 1 αντιπροσωπεύει 100% υγρό. Καθώς μειώνεται η θερμοκρασία από το Χ 1 στο Χ 2, η χημική σύσταση φτάνει την liquidus, στη θερμοκρασία των 1500 C, περίπου. 17

18 2. Στο σημείο Χ 2 της liquidus, το υγρό αρχίζει να κρυσταλλώνει καθαρό Ανορθίτη, ο οποίος βρίσκεται σε ισορροπία με το υγρό. Στη θερμοκρασία αυτή και για τη συγκεκριμένη σύσταση, το σύστημα αποτελείται από 1% An και 99% υγρό. 3. Στο σημείο Χ 3, η θερμοκρασία έχει φτάσει στους 1400 C και το σύστημα αποτελείται από Ανορθίτη σε ισορροπία με το υγρό. Το Χ 3, βρίσκεται στο πεδίο Ανορθίτης + Υγρό. Εδώ θα χρησιμοποιηθεί ο κανόνας του μοχλού, προκειμένου να υπολογίσουμε αφενός την αναλογία κρυστάλλων/υγρού και αφετέρου τη σύσταση των κρυστάλλων και του υγρού. Έτσι θα έχουμε: % Κρύσταλλοι An = (X 3 L 3 /ΚL 3 )x100 = 47% % Υγρό = (X 3 Κ/ΚL 3 )x100 = 53% Όσον αφορά δε στις συστάσεις των κρυστάλλων και του υγρού θα έχουμε: Κρύσταλλοι Καθαρού Ανορθίτη - CaAl 2 Si 2 O 8 (100% An 0% Di) Υγρό με σύσταση που αντιπροσωπεύεται από το L3, στην επιφάνεια liquidus: % σε An = (L 3 Di/AnDi)x100 = 53% An % σε Di = (L 3 An/AnDi)x100 = 47% Di. 4. Στο σημείο Χ 4, το σύστημα βρίσκεται στην ευτηκτική θερμοκρασία των 1270 C. Η σύσταση του υγρού έχει μετατοπιστεί στο κατώτερο σημείο της liquidus, στο ευτηκτικό σημείο (ευτηκτικό υγρό). Η σύσταση αυτή είναι 42% An και 58% Di. ηλαδή το υγρό άλλαξε σύσταση από 75% σε Ανορθίτη που είχε αρχικά, σε μόλις 42% An. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι κρύσταλλοι του Ανορθίτη κρυσταλλώνονταν συνεχώς από το τήγμα, κατά την πτώση της θερμοκρασίας από τους 1500 στους 1270 C, κάνοντας το έτσι φτωχό σε αυτό συστατικό. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι αναλογίες και οι συστάσεις των φάσεων μεταβάλλονται αλλά η συνολική σύσταση (υγρού + κρυστάλλων) παραμένει 18

19 σταθερή. Στο Χ 4 η αναλογία κρυστάλλων Ανορθίτη/Υγρού είναι 56/44, όπως μπορεί να βρεθεί από τον κανόνα του μοχλού. Το υγρό παραμένει στους 1270 C, στο ευτηκτικό σημείο (ευτηκτικό υγρό) και αρχίζει να κρυσταλλώνει και ιοψίδιο μαζί με τον Ανορθίτη. Η αναλογία κρυστάλλων είναι 42% An και 58% Di, σύμφωνα με τη σύσταση που αναλογεί στο σημείο αυτό. Η ταυτόχρονη αυτή κρυστάλλωση Ανορθίτη και ιοψίδιου θα συνεχιστεί μέχρι να κρυσταλλωθεί όλο το υγρό. Μόλις κρυσταλλωθεί και η τελευταία σταγόνα του υγρού, το σύστημα συνεχίζει να ψύχεται. 5. Στις θερμοκρασίες κάτω από τους 1270 ο C, το σύστημα περιέχει δυο στερεές φάσεις. Στο Χ 5 (Τ=1250 C), υπάρχουν σε ισορροπία αυτές οι φάσεις του Ανορθίτη και του ιοψίδιου. Η αναλογία των κρυστάλλων An/Di είναι η ίδια με αυτή που είχε το αρχικό υγρό (σημείο Χ) στα συστατικά An και Di. ηλαδή στην κρυστάλλωση ισορροπίας, η ολική τελική σύσταση των στερεών είναι ίδια με την ολική αρχική σύσταση του Υγρού. Κατά τη διάρκεια της κρυστάλλωσης η στερεά φάση που κρυσταλλώνεται κάνει το Υγρό φτωχότερο στο συστατικό αυτής της φάσης. 3.5 Τήξη σε υαδικά συστήματα Όπως είναι γνωστό, η τήξη είναι μια διαδικασία αντίστροφη της κρυστάλλωσης. Σε αντιστοιχία με την κρυστάλλωση διακρίνουμε επίσης τήξη ισορροπίας και κλασματική τήξη. Στην πρώτη, το Υγρό που παράγεται με την άνοδο της θερμοκρασίας, παραμένει διαρκώς σε επαφή με το στερεό που τήκεται κι επομένως το τελικό Υγρό έχει σύσταση ίδια με αυτήν που είχε το αρχικό στερεό υλικό (Εικ. 10α). Η διαδρομή που ακολουθείται σε μια τέτοια διαδικασία φαίνεται επίσης στην Εικόνα 10α. 19

20 Κατά τη κλασματική τήξη, το Υγρό που παράγεται απομακρύνεται από το σύστημα και γι αυτόν το λόγο δεν είναι δυνατό να έρθει σε ισορροπία με το υπολειμματικό στερεό (βλ. Εικ. 10β). α. ΥΓΡΟ (L) Εικ. 10. Παραδείγματα τήξης ισορροπίας (α) και κλασματικής τήξης (β) στο διάγραμμα An-Di β. ΥΓΡΟ (L) 20

21 3.6 υαδικό σύστημα με ενδιάμεσο συστατικό που τήκεται σύμφωνα (congruent melting) Συστατικό που τήκεται σύμφωνα (congruently melting compound), είναι αυτό το οποίο, όταν θερμαίνεται, τήκεται σε υγρό με ακριβώς ίδια χημική σύσταση. Σε αυτά τα συστήματα, το ενδιάμεσο συστατικό παράγει ένα θερμικό μέγιστο, με αποτέλεσμα το σύστημα να μπορεί να διαιρεθεί σε δυο υαδικά διαγράμματα, το καθένα με ένα απλό ευτηκτικό σημείο (Εικ. 11), όπως περιγράφηκε προηγουμένως. ΥΓΡΟ (L) B+L A+L AB 2 +L B+AB 2 A+AB 2 A AB 2 B Εικ. 11. υαδικό σύστημα με ενδιάμεσο συστατικό που τήκεται σύμφωνα. 3.7 υαδικό σύστημα με πλήρες στερεό διάλυμα Το σύστημα Ab-An Ως στερεό διάλυμα (solid solution) χαρακτηρίζεται ένα ορυκτό, το οποίο παρουσιάζει ποικίλη σύσταση. Η ποικιλία αυτή αντιπροσωπεύει την αντικατάσταση ενός στοιχείου στο πλέγμα του από ένα άλλο. Για παράδειγμα, στον Ολιβίνη, μπορούμε να έχουμε αντικατάσταση του Fe από Mg και στο Πλαγιόκλαστο αντικατάσταση CaAl από NaSi. 21

22 Στο υαδικό σύστημα Ab An, προβάλλονται ως ακραία μέλη ο Αλβίτης και ο Ανορθίτης, που σχηματίζουν πλήρες στερεό διάλυμα (Εικ. 12). Το σύστημα αυτό περιέχει μια liquidus και μια solidus. Πάνω από τη liquidus υπάρχει μόνο υγρό και κάτω από τη solidus μόνο στερεά. Σε αυτό το τελευταίο πεδίο σταθερότητας, αντί να έχουμε δυο διαφορετικές στερεές φάσεις, όπως προηγουμένως, υπάρχει μια μοναδική στερεά φάση με διακύμανση στη χημική της σύσταση, που είναι το ορυκτό πλαγιόκλαστο. ΥΓΡΟ (L) Πλαγιόκλαστο (στερεό διάλυμα) + L Πλαγιόκλαστο (στερεό διάλυμα) ολιγόκλαστο ανδεσίνης λαβραδόριο βυτωβνίτης Εικ. 12. Το υαδικό διάγραμμα με στερεό διάλυμα Ab-An (Αλβίτη-Ανορθίτη) Ο κανόνας των φάσεων στα υαδικά συστήματα με στερεό διάλυμα Ο κανόνας των φάσεων βρίσκει εφαρμογή και σε αυτήν την κατηγορία συστημάτων. Αν τον εφαρμόσουμε για τα σημεία 1, 2 και 3 του παρακάτω διαγράμματος (Εικ. 13) έχουμε: 22

23 ΥΓΡΟ (L) Πλαγιόκλαστο (στερεό διάλυμα) + L Πλαγιόκλαστο (στερεό διάλυμα) Εικ. 13. Παράδειγμα υαδικού συστήματος με στερεό διάλυμα (Ab-An) και η εφαρμογή του κανόνα των φάσεων 1. Σημείο 1. Βρίσκεται πάνω από τη liquidus και μέσα στο πεδίο του Υγρού, άρα: P = 1 το Υγρό C = 2 τα συστατικά Ab και An F = 2 δυο βαθμοί ελευθερίας Για να διατηρηθεί η ισορροπία μπορούμε να μεταβάλλουμε τόσο την θερμοκρασία όσο και τη σύσταση του Υγρού σε An. Σε οποιαδήποτε από αυτές τις μεταβολές θα εξακολουθεί να υπάρχει μόνο η ρευστή φάση. 2. Σημείο 2. Βρίσκεται στο πεδίο μεταξύ liquidus και solidus, όπου συνυπάρχουν κρύσταλλοι με το τήγμα, άρα: 23

24 P = 2 το Πλαγιόκλαστο (στερεό διάλυμα) και το Υγρό C = 2 τα συστατικά Ab και An F = 1 ένας βαθμός ελευθερίας Για να διατηρηθεί η ισορροπία μπορούμε να μεταβάλλουμε μόνο την θερμοκρασία ή μόνο τη σύσταση του Υγρού σε An, για να εξακολουθεί να υπάρχει η συνύπαρξη κρυστάλλων-υγρού σε ισορροπία. Για συγκεκριμένη σύσταση των κρυστάλλων πλαγιόκλαστου αντιστοιχεί και συγκεκριμένη σύσταση του Υγρού σε An. 3. Σημείο 3. Βρίσκεται κάτω από τη solidus, στο πεδίο σταθερότητας του πλαγιόκλαστου ως στερεού διαλύματος, άρα: P = 2 το Πλαγιόκλαστο (στερεό διάλυμα) C = 2 τα συστατικά Ab και An F = 2 δυο βαθμοί ελευθερίας Όπως και στο σημείο 1, μπορούμε να μεταβάλλουμε τόσο την θερμοκρασία όσο και τη σύσταση του στερεού σε An και να εξακολουθεί να υπάρχει μόνο μια στερεή φάση Κρυστάλλωση ισορροπίας Στην Εικόνα 14, το σημείο Χ έχει ολική σύσταση 65% An - 35% Ab και εφόσον πρόκειται για κρυστάλλωση ισορροπίας, το τελικό στερεό θα έχει την ίδια ακριβώς σύσταση. Η θέση της τελικής σύστασης του στερεού θα είναι κάποιο σημείο πάνω στην ισοπληθή που διέρχεται από το αρχικό σημείο Χ 1, και σε κατάλληλη θερμοκρασία. 24

25 ΥΓΡΟ (L) Πλαγιόκλαστο (στερεό διάλυμα) + L Πλαγιόκλαστο (στερεό διάλυμα) Εικ. 14. Παράδειγμα κρυστάλλωσης ισορροπίας ενός Υγρού με σύσταση Χ 1 στο υαδικό διάγραμμα Ab-An. 1. Από το Χ 1 στο Χ 2 το Υγρό απλά ψύχεται μέχρι την επιφάνεια liquidus. 2. Στο σημείο Χ 2 πάνω στην επιφάνεια liquidus, αρχίζει να κρυσταλλώνεται το πλαγιόκλαστο. Οι κρύσταλλοι αυτοί έχουν σύσταση που αντιπροσωπεύεται από το Pl 2 και είναι σε ισορροπία με το Υγρό σύστασης L 2. Παρατηρείστε ότι ένα πλούσιο σε An πλαγιόκλαστο βρίσκεται σε ισορροπία με Υγρό πλούσιο Ab 3. Από το X 2 στο X 3, η σύσταση του Υγρού μεταβάλλεται κατά μήκος της liquidus, από το L 2 στο L 3 και γίνεται προοδευτικά πλουσιότερο σε Ab. Ταυτόχρονα η σύσταση του στερεού Πλαγιόκλαστου μεταβάλλεται κατά μήκος της solidus, από το Pl 2 στο Pl 3 και γίνεται προοδευτικά πλουσιότερο σε Ab. Παρατηρείστε και πάλι ότι το εκάστοτε Υγρό, που είναι σε ισορροπία με τον εκάστοτε κρύσταλλο πλαγιόκλαστου, είναι πλουσιότερο σε Ab. Σε αυτό το είδος διαγραμμάτων, οι οριζόντιες γραμμές από τη liquidus προς τη solidus, 25

26 είναι ισόθερμες και συνδέουν συνεχώς τη σύσταση του Υγρού με αυτήν του στερεού, που βρίσκονται κάθε χρονική στιγμή σε ισορροπία. Για να διατηρηθεί η ισορροπία του συστήματος κατά την ψύξη, οι συστάσεις Υγρού και κρυστάλλων μεταβάλλονται διαρκώς. 4. Στο σημείο Χ 4 πάνω στη solidus, κρυσταλλώνεται η τελευταία σταγόνα Υγρού (με σύσταση που αντιπροσωπεύεται από το L 4 ) και το πλαγιόκλαστο έχει σύσταση 65% An - 35% Ab (σημείο Pl 4 ), όπως είχε και το αρχικό Υγρό. Είναι αξιοσημείωτο ότι η σύσταση του Πλαγιόκλαστου είναι πάντα πλουσιότερη σε An, απ ότι το αντίστοιχο Υγρό, με το οποίο βρίσκεται σε ισορροπία Το σύστημα Ab-Or Το σύστημα αυτό σε συνδυασμό και με το προηγούμενο, βρίσκει μεγάλη εφαρμογή στη μελέτη κρυστάλλωσης των γρανιτικών πετρωμάτων. Περιλαμβάνει τα ακραία μέλη Αλβίτη και Ορθόκλαστο (Κ-άστριος). Σε πιέσεις <4 Kbars, το σύστημα Ab-Or εμφανίζει πλήρη στερεά διαλυτότητα μεταξύ των συστατικών Ab και Or. Σε πιέσεις >4 kbars, το σύστημα αυτό εμφανίζει μερική στερεά διαλυτότητα μεταξύ των συστατικών Ab και Or. Στο σύστημα αυτό είναι επίσης σημαντική η παρουσία μιας καμπύλης, που ονομάζεται solvus. Κάτω από αυτήν, το στερεό διάλυμα των αστρίων υφίσταται απόμιξη και παράγονται δυο διαφορετικοί κρύσταλλοι αστρίων: ένας πλούσιος σε Ab (πλαγιόκλαστο) και ένας πλούσιος σε Or (Κ-άστριος) (Εικ. 15). Η λειτουργία αυτού του διαγράμματος είναι όπως ακριβώς και του διαγράμματος Ab-An. Μοναδική διαφορά αποτελεί η ύπαρξη της καμπύλης solvus, κάτω από την οποία απομιγνύονται οι δυο άστριοι, ένας πλούσιος σε Αλβίτη και ένας πλούσιος σε Ορθόκλαστο (Εικ. 15). Αυτό το φαινόμενο δημιουργεί συχνά δομές ορατές στο μικροσκόπιο. Συγκεκριμένα εμφανίζονται παράλληλες ταινίες (λαμέλλες) ενός ορυκτού, το οποίο απομιγνύεται από το άλλο. Αν παρατηρούμε κρύσταλλο Ορθόκλαστου στον οποίο υπάρχουν λαμέλλες απόμιξης Αλβίτη, τότε ο κόκκος αυτός 26

27 είναι ένας Περθίτης και εμφανίζει περθιτική δομή. Αν παρατηρούμε κρύσταλλο Αλβίτη στον οποίο υπάρχουν λαμέλλες απόμιξης Ορθόκλαστου, τότε ο κόκκος αυτός είναι ένας Αντιπερθίτης και εμφανίζει αντιπερθιτική δομή. Le + L P= 2 kbars ΥΓΡΟ (L) liquidus Or + L Ab + L solidus Πεδίο ενός αστρίου (στερεό διάλυμα) Πεδίο δυο αστρίων solvus Εικ. 15. Το υαδικό διάγραμμα του συστήματος Ορθόκλαστο-Αλβίτη (Or-Ab). 4. ΤΡΙΑ ΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ Υπάρχουν επίσης συστήματα στα οποία συμμετέχουν 3 φάσεις και παρουσιάζονται σε διαγράμματα τριγωνικής μορφής. Τα συστήματα αυτά θα τα μελετήσετε με λεπτομέρεια σε μεγαλύτερα έτη. Όμως εδώ θα μάθουμε πώς μπορούμε να προσδιορίσουμε τη θέση ενός σημείου πάνω σε ένα τριγωνικό διάγραμμα. Ας υποθέσουμε ότι ζητείται να προβάλλουμε στο παρακάτω τριγωνικό διάγραμμα (Εικ. 16), τη θέση ενός σημείου, το οποίο αντιστοιχεί σε συστάσεις 20% Α, 30% Β και 50% Γ. Αυτό μπορεί να είναι για παράδειγμα ένα πέτρωμα, το οποίο αποτελείται από τα ορυκτά Α, Β και Γ σε αναλογία 20%, 30% και 50% αντίστοιχα. 27

28 Η αρχή είναι ότι η βάση του τριγώνου που υπάρχει απέναντι από κάθε κορυφή αντιστοιχεί σε 0% του συστατικού αυτού, ενώ η κορυφή αντιστοιχεί σε ποσοστό 100%, για το συστατικό αυτό. ηλαδή, η ευθεία ΒΓ αντιστοιχεί σε 0% για το συστατικό Α και η κορυφή Α αντιστοιχεί σε 100% του συστατικού Α. Στο προηγούμενο παράδειγμα λοιπόν φέρω μια ευθεία παράλληλη στην ευθεία ΒΓ και σε απόσταση ίση με τα 2/10 της απόστασης ΑΜ (Μ το μέσο της ΒΓ). Όλα τα σημεία της ευθείας αυτής αντιπροσωπεύουν συστάσεις σε αναλογία 20% σε συστατικό Α. Στη συνέχεια φέρω ευθεία παράλληλη στην πλευρά ΑΒ και σε απόσταση ίση με τα 5/10 της απόστασης ΓΜ (Μ το μέσο της ΑΒ). Όλα τα σημεία της ευθείας αυτής αντιπροσωπεύουν συστάσεις σε αναλογία 50% σε συστατικό Γ. Το σημείο τομής Κ των δυο ευθειών επομένως είναι το ζητούμενο καθότι αντιστοιχεί ταυτόχρονα σε σύσταση 20% Α και 50% Γ. Είναι προφανές ότι το ίδιο σημείο Κ, αντιστοιχεί και σε σύσταση 30% Β κι επομένως αν χαράξουμε την παράλληλη προς την ΑΓ, στην κατάλληλη απόσταση, θα διέλθει υποχρεωτικά από το σημείο αυτό. Α Μ Κ Β Μ Γ Εικ. 16. Προβολή ενός σημείου, το οποίο αντιστοιχεί σε σύσταση 20% Α, 30% Β 28 και 50% Γ, σε τριγωνικό διάγραμμα.

Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα

Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Μάρτιος 2017 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δύο προσεγγίσεις Ποιοτική εκτίμηση: για τη μελέτη ενός γεωλογικού συστήματος ή την πρόβλεψη της επίδρασης φυσικοχημικών μεταβολών (P/T/ P/T/Χ) σε ένα

Δύο προσεγγίσεις Ποιοτική εκτίμηση: για τη μελέτη ενός γεωλογικού συστήματος ή την πρόβλεψη της επίδρασης φυσικοχημικών μεταβολών (P/T/ P/T/Χ) σε ένα Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Φεβρουάριος 2016 ΣΙΚΕΣ ΡΧΕΣ ΘΕΡΜΟΔΥΝΜΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2 η Εφαρμογή Βασικών Αρχών Θερμοδυναμικής - Διαγράμματα Φάσεων Δύο Συστατικών

ΑΣΚΗΣΗ 2 η Εφαρμογή Βασικών Αρχών Θερμοδυναμικής - Διαγράμματα Φάσεων Δύο Συστατικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Πετρολογία Μαγματικών ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & Μεταμορφωμένων Πετρωμάτων Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Εξάμηνο 6 ο / Ακαδ. Έτος 2016-2017 Ονοματεπώνυμο: Αρ. Μητρώου: Oμάδα: Αριθμός Θέσης: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων & Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων & Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων & Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων ιαγράμματα φάσεων Βασικές αρχές Τα διαγράμματα φάσεων απεικονίζουν πεδία σταθερότητας των φάσεων που συμμετέχουν σε ένα σύστημα. Σύστημα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα

Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Μάρτιος 2017 http://www.smithsonianmag.com/science-nature/what-physics-tells-us-aboutmaking-perfect-chocolate-180954252/?no-ist

Διαβάστε περισσότερα

Καλή Τσικνοπέμπτη!!! Καλή Τσικνοπέμπτη!!! 2

Καλή Τσικνοπέμπτη!!! Καλή Τσικνοπέμπτη!!! 2 Πετρολογία Μαγματικών & Μεταμορφωμένων μ Πετρωμάτων Μέρος 1 ο : Μαγματικά Πετρώματα Ιωάννης Ηλιόπουλος Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Γεωλογίας Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Μάρτιος 2016 ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ (Μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Φάση ονοµάζεται ένα τµήµα της ύλης, οµοιογενές σε όλη την έκτασή του τόσο από άποψη χηµικής σύστασης όσο και φυσικής κατάστασης.

Φάση ονοµάζεται ένα τµήµα της ύλης, οµοιογενές σε όλη την έκτασή του τόσο από άποψη χηµικής σύστασης όσο και φυσικής κατάστασης. Φάση ονοµάζεται ένα τµήµα της ύλης, οµοιογενές σε όλη την έκτασή του τόσο από άποψη χηµικής σύστασης όσο και φυσικής κατάστασης. Ανεξάρτητα συστατικά ή συνιστώσες ενός ετερογενούς συστήµατος σε ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων

Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων Πετρογένεση Πυριγενών Πετρωμάτων και Οφιολιθικών Συμπλεγμάτων Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχολή Θετικών επιστημών, Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος Τομέας Ορυκτολογίας και Πετρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υλικών Διαγράμματα Φάσεων Callister Κεφάλαιο 11, Ashby Οδηγός μάθησης Ενότητα 2

Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υλικών Διαγράμματα Φάσεων Callister Κεφάλαιο 11, Ashby Οδηγός μάθησης Ενότητα 2 Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υλικών Διαγράμματα Φάσεων Callister Κεφάλαιο 11, Ashby Οδηγός μάθησης Ενότητα 2 Έννοιες που θα συζητηθούν Ορισμός Φάσης Ορολογία που συνοδεύει τα διαγράμματα και τους μετασχηματισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Διαγράμματα φάσεων-phase Diagrams

Διαγράμματα φάσεων-phase Diagrams Διαγράμματα φάσεων-phase Diagrams Φωτογραφία ηλεκτρονικού μικροσκοπίου που δείχνει την μικροκρυασταλλική δομή ανθρακούχου χάλυβα με περιεκτικότητα 0,44%C Περλίτης Φερρίτης (φερρίτης+σεμεντίτης) Φάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Θερμοδυναμικής. Ι. Βασικές αρχές. Χριστίνα Στουραϊτη

Στοιχεία Θερμοδυναμικής. Ι. Βασικές αρχές. Χριστίνα Στουραϊτη Στοιχεία Θερμοδυναμικής Ι. Βασικές αρχές Χριστίνα Στουραϊτη Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή 2. Ορισμοί Σύστημα, Φάση, Συστατικό, Θερμοδυναμικές ιδιότητες 3. Χημική Ισορροπία 2 Εισαγωγή Ποιο είναι το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΦΑΣΕΩΝ

ΜΕΛΕΤΗ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΦΑΣΕΩΝ 1. ΙΜΕΡΕΣ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΕ ΠΛΗΡΗ ΣΤΕΡΕΑ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ (Σχ. 1) Σχήµα1: ιµερές διάγραµµα µε πλήρη στερεά διαλυτότητα Μελετάται η απόψυξη διµερούς κράµατος Α-Β, το οποίο βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημεία Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Στοιχεία Θερμοδυναμικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΑ ΙΚΑ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΗΣ (ternary phase diagrams)

ΤΡΙΑ ΙΚΑ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΗΣ (ternary phase diagrams) ΤΡΙΑ ΙΚΑ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΗΣ (ternary phase diagrams) ιαβάζονταςτην σύσταση σε κάθε σηµείο του τριαδικού διαγράµµατος %Α %B %A Λ K 100%B Σ %C 100%C 1. Ορισµένες από τις ενώσεις έχουν κοντά στο «ο» που προσδιορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Θεματική Ενότητα 2: Θερμοδυναμική και Ισορροπία φάσεων Τίτλος: Διαγράμματα ισορροπίας φάσεων Ονόματα Καθηγητών: Κακάλη Γλυκερία, Ρηγοπούλου Βασιλεία Σχολή Χημικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O 18-2017 Προφορικές εξετάσεις: Κάθε ομάδα ετοιμάζει μία παρουσίαση στο πρόγραμμα Power Point για ~60 λεπτά. Κάθε μέλος της ομάδας παρουσιάζει ένα από τα εξής μέρη: Πρόβλημα 1 -

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Θερμοδυναμικής. Ι. Θερμότητα. Χριστίνα Στουραϊτη

Στοιχεία Θερμοδυναμικής. Ι. Θερμότητα. Χριστίνα Στουραϊτη Στοιχεία Θερμοδυναμικής Ι. Θερμότητα Χριστίνα Στουραϊτη Περιεχόμενα 1. Χημική Θερμοδυναμική 2. Ορισμοί Σύστημα Σταθερότητα φάσεων Θερμοδυναμικές ιδιότητες Θερμότητα 3. Θερμότητα 2 Εισαγωγή Ποιο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΟΜΑΔΑ 9

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΟΜΑΔΑ 9 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΟΜΑΔΑ 9 Προφορικές εξετάσεις/αναφορές: Κάθε ομάδα ετοιμάζει μία παρουσίαση (στο πρόγραμμα Power Point για ~30 45 λεπτά, 10 15

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΟΜΑΔΑ 1

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΟΜΑΔΑ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΟΜΑΔΑ 1 Προφορικές εξετάσεις/αναφορές: Κάθε ομάδα ετοιμάζει μία παρουσίαση (στο πρόγραμμα Power Point για ~30 45 λεπτά, 10 15

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ

ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΦΑΣΕΩΝ & ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΕΝΕΣΕΩΝ 13/4/2016 1 ιαγραμματική απεικόνιση Μια ομάδα πετρωμάτων θα παρουσιάσει διαφορές στην ορυκτολογικη σύσταση που θα αντιστοιχούν στις διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΤΡΙΑΔΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΤΡΙΑΔΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@hem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Το πλεονέκτημα του κράματος ως προς το καθαρό μέταλλο είναι ότι το πρώτο έχει βελτιωμένες ιδιότητες, σε κάθε επιθυμητή κατεύθυνση.

Το πλεονέκτημα του κράματος ως προς το καθαρό μέταλλο είναι ότι το πρώτο έχει βελτιωμένες ιδιότητες, σε κάθε επιθυμητή κατεύθυνση. ΑΕΝ ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑ Ε εξαμήνου ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ ΚΡΑΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΑ Κράμα λέγεται κάε μεταλλικό σώμα που αποτελείται από περισσότερο από ένα μέταλλα ή γενικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 3 Θερμική ανάλυση μετάλλων, κραμάτων και μέθοδοι μέτρησης θερμοκρασιών

ΑΣΚΗΣΗ 3 Θερμική ανάλυση μετάλλων, κραμάτων και μέθοδοι μέτρησης θερμοκρασιών ΑΣΚΗΣΗ 3-2016 ΑΣΚΗΣΗ 3 Θερμική ανάλυση μετάλλων, κραμάτων και μέθοδοι μέτρησης θερμοκρασιών 1 Σκοπός Σκοπός της άσκησης είναι η κατασκευή του διαγράμματος φάσεων ενός διμερούς κράματος Sn- Bi. Η μεταλλική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O 11-2017 Προφορικές εξετάσεις: Κάθε ομάδα ετοιμάζει μία παρουσίαση στο πρόγραμμα Power Point για ~60 λεπτά. Κάθε μέλος της ομάδας παρουσιάζει ένα από τα εξής μέρη: Πρόβλημα 1 -

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ( ) (Βαρύτητα θέματος 25%)

ΤΕΧΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ( ) (Βαρύτητα θέματος 25%) ΤΕΧΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (2013-2014) (Βαρύτητα θέματος 25%) Άσκηση 1 (α) Κατασκευάστε το διάγραμμα φάσεων Ag-Cu χρησιμοποιώντας τα παρακάτω δεδομένα (υποθέστε ότι όλες οι γραμμές είναι ευθείες): Σημείο τήξης Ag:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή θερμικού διαγράμματος ισορροπίας διμερούς κράματος Α,Β σύνθετου ευτηκτικού τύπου. Οδηγίες για την κατασκευή του διαγράμματος

Κατασκευή θερμικού διαγράμματος ισορροπίας διμερούς κράματος Α,Β σύνθετου ευτηκτικού τύπου. Οδηγίες για την κατασκευή του διαγράμματος Μεταλλογνωσία Εργασίες μέσα στην τάξη σελίδα 1 ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑ Γ. Δ. ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Εργασία 01 Κατασκευή θερμικού διαγράμματος ισορροπίας διμερούς κράματος Α,Β σύνθετου ευτηκτικού τύπου για την κατασκευή του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O9-2017

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O9-2017 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O9-2017 Προφορικές εξετάσεις: Κάθε ομάδα ετοιμάζει μία παρουσίαση στο πρόγραμμα Power Point για ~60 λεπτά. Κάθε μέλος της ομάδας παρουσιάζει ένα από τα εξής μέρη: Πρόβλημα 1 - Διάγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΦΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΦΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3-ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΦΑΣΕΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΦΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 1 Εισαγωγή Τα διαγράμματα φάσεων δεν είναι εμπειρικά σχήματα αλλά είναι ουσιαστικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΥΛΙΚΩΝ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΥΛΙΚΩΝ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής Άνοιξη 2010 Σταύρος Χατζηγιάννης Δρ. Μηχανολόγος Μηχανικός Προσθήκες: Ευαγόρας Ξυδάς, 2013-1 Διαγράμματα φάσεων Στόχος του πειράματος

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ 92% των ορυκτών του φλοιού της γης είναι πυριτικά 39% 12% 12% 11% 5% 5% 5% 3% 8% Πλαγιόκλαστα Αλκαλικοί άστριοι Χαλαζίας Πυρόξενοι Αμφίβολοι Μαρμαρυγίες

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση της ύλης Διαλύματα Περιεκτικότητες διαλυμάτων. Χημεία Α Λυκείου Διδ. Εν. 1.5 π. Ευάγγελος Μαρκαντώνης 2 ο ΓΕΛ Αργυρούπολης

Ταξινόμηση της ύλης Διαλύματα Περιεκτικότητες διαλυμάτων. Χημεία Α Λυκείου Διδ. Εν. 1.5 π. Ευάγγελος Μαρκαντώνης 2 ο ΓΕΛ Αργυρούπολης Ταξινόμηση της ύλης Διαλύματα Περιεκτικότητες διαλυμάτων Χημεία Α Λυκείου Διδ. Εν. 1.5 π. Ευάγγελος Μαρκαντώνης 2 ο ΓΕΛ Αργυρούπολης Μακροσκοπική ταξινόμηση της ύλης ΥΛΗ Καθορισµένη (καθαρή) ουσία όχι

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Θεματική Ενότητα 2: Θερμοδυναμική και Ισορροπία φάσεων Τίτλος: Διαγράμματα ισορροπίας φάσεων Ασκήσεις Όνομα Καθηγητή: Κακάλη Γλυκερία, Καθηγήτρια ΕΜΠ Σχολή Χημικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ

ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ Θέμα 1: Επιλέξτε και απαντήστε σε 6 από τις ακόλουθες 10 ερωτήσεις (30 μονάδες) 1. Τι ονομάζουμε δείκτη διάθλασης ενός μέσου; Τι αριθμητικές

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

Επιστήμη των Υλικών. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Τμήμα Φυσικής

Επιστήμη των Υλικών. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Τμήμα Φυσικής Επιστήμη των Υλικών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τμήμα Φυσικής 2017 Α. Δούβαλης Διαγράμματα Φάσεων Δημιουργία κραμάτων: διάχυση στοιχείων που έρχονται σε άμεση επαφή Πως συμπεριφέρονται τα επιμέρους άτομα των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΟΜΑΔΑ 12

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΟΜΑΔΑ 12 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΓΝΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΡΑΜΑΤΩΝ ΟΜΑΔΑ 12 Προφορικές εξετάσεις/αναφορές: Κάθε ομάδα ετοιμάζει μία παρουσίαση (στο πρόγραμμα Power Point για ~30 45 λεπτά, 10 15

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Π.Φ. ΜΟΙΡΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Π.Φ. ΜΟΙΡΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Π.Φ. ΜΟΙΡΑ 6932 946778 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Π.Φ. ΜΟΙΡΑ 6932 946778 Θέμα 1 Επιλέγοντας το κατάλληλο διάγραμμα φάσεων για ένα πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6-ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6-ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6-ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ 1. Σε δοχείο σταθερού όγκου και σε σταθερή θερμοκρασία, εισάγονται κάποιες ποσότητες των αερίων Η 2(g) και Ι 2(g) τα οποία αντιδρούν σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΜΠ ΤΟΜΕΑΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ (Ι) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΕΣ ΥΨΗΛΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μίγματα ορυκτών φάσεων Οι ορυκτές φάσεις μπορεί να είναι ενός είδους ή περισσότερων ειδών Μάρμαρο

Είναι μίγματα ορυκτών φάσεων Οι ορυκτές φάσεις μπορεί να είναι ενός είδους ή περισσότερων ειδών Μάρμαρο Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, 2011 Είναι μίγματα ορυκτών φάσεων Οι ορυκτές φάσεις μπορεί να είναι ενός είδους ή περισσότερων ειδών Μάρμαρο Πολλοί κρύσταλλοι ασβεστίτη Γρανίτης Κρύσταλλοι χαλαζία, πλαγιοκλάστου,

Διαβάστε περισσότερα

Παππάς Χρήστος. Επίκουρος καθηγητής

Παππάς Χρήστος. Επίκουρος καθηγητής Παππάς Χρήστος Επίκουρος καθηγητής 1 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Η χημική θερμοδυναμική ασχολείται με τις ενεργειακές μεταβολές που συνοδεύουν μια χημική αντίδραση. Προβλέπει: ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διπλή διάθλαση είναι το φαινόμενο, κατά το οποίο το φως διερχόμενο μέσα από έναν ανισότροπο κρύσταλλο

Διπλή διάθλαση είναι το φαινόμενο, κατά το οποίο το φως διερχόμενο μέσα από έναν ανισότροπο κρύσταλλο ΠΕΤΡΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΣΩΣΤΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ 1. Συμπληρώστε τα κενά στις παρακάτω ερωτήσεις με τους σωστούς όρους. (30 μονάδες) Οι κρύσταλλοι, στους οποίους το φως διαδίδεται με ίδια ταχύτητα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Άσκηση 7η Χημική Ισορροπία Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Η έννοια της Χημικής Ισορροπίας Υπάρχουν χηµικές αντιδράσεις που εξελίσσονται προς µία µόνο μόνο κατεύθυνση, όπως π.χ. η σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος...xiii

Περιεχόμενα. Πρόλογος...xiii Πρόλογος...xiii ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές έννοιες...1 1.1 Εισαγωγή... 1 1.2 Η σημασία των ορυκτών... 3 1.3 Περιβάλλοντα κρυστάλλωσης των ορυκτών... 4 1.4 Τα κοινά ορυκτά στη φύση... 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Βασικές αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙI : Κρυσταλλοχημεία και Συστηματική των Ορυκτών

ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙI : Κρυσταλλοχημεία και Συστηματική των Ορυκτών ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙI : Κρυσταλλοχημεία και Συστηματική των Ορυκτών ΔΙΔΑΣΚΩΝ : Δ. ΠΑΠΟΥΛΗΣ Ακαδ. Έτος 2010-2011 5 η ΔΙΑΛΕΞΗ 02/11/10 ΤΕΚΤΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ (FRAMEWORK SILICATES) Συνέχεια.. ΤΕΚΤΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

1 IΔΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ 1.1 ΓΕΝΙΚΑ

1 IΔΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ 1.1 ΓΕΝΙΚΑ 1 1 IΔΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ 1.1 ΓΕΝΙΚΑ Θα αρχίσουμε τη σειρά των μαθημάτων της Φυσικοχημείας με τη μελέτη της αέριας κατάστασης της ύλης. Η μελέτη της φύσης των αερίων αποτελεί ένα ιδανικό μέσο για την εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΦΑΣΕΩΝ ιαγράµµατα φάσεων σε Στερεά διαλύµατα συστήµατα κραµάτων ιαπλεγµατικά ή υποκατάστασης Κατανόηση της µικροδοµής (και άρα των ιδιοτήτων) ως συνάρτηση της περιεκτικότητας και

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr

Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr Γεωχημεία του Rb και του Sr To Rb ανήκει στα αλκάλια, όπως και το Κ. To Sr ανήκει στις αλκαλικές γαίες, όπως και το μαγνήσιο και το ασβέστιο. Τα ουδέτερα άτομα των αλκαλίων έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Μη-κρυσταλλικάστερεάκαιύαλοι (non-crystalline solids and glasses)

Μη-κρυσταλλικάστερεάκαιύαλοι (non-crystalline solids and glasses) Μη-κρυσταλλικάστερεάκαιύαλοι (non-crystalline solids and glasses) glass Ένα εύθραυστο και διαφανές υλικό Πολλά περισσότερα αλλά και δύσκολο να καθοριστεί ακριβώς Ύαλοι=μη κρυσταλλικά στερεά που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1 ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΦΑΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Θέµα ασκήσεως Προσδιορισµός καµπύλης διαλυτότητας σε διάγραµµα φάσεων συστήµατος τριών υγρών συστατικών που το ένα ζεύγος παρουσιάζει περιορισµένη

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 03 Θερμική Ανάλυση Διδάσκοντες: Δρ Γεώργιος Ι. Γιαννόπουλος Δρ Θεώνη Ασημακοπούλου Δρ Θεόδωρος Λούτας Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών Πάτρα 2011 Στερεοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Π.Φ. ΜΟΙΡΑ 6932 946778 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ Περιεχόμενα 1. Όρια καταστατικής εξίσωσης ιδανικού αερίου 2. Αποκλίσεις των Ιδιοτήτων των πραγματικών αερίων από τους Νόμους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Β Θέμα ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΕΡΙΩΝ

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Β Θέμα ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΕΡΙΩΝ ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Τράπεζα θεμάτων Β Θέμα ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΕΡΙΩΝ 16111 Ένα παιδί κρατάει στο χέρι του ένα μπαλόνι γεμάτο ήλιο που καταλαμβάνει όγκο 4 L (σε πίεση

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών

Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Διαδικασίες Υψηλών Θερμοκρασιών Ενότητα: Εργαστηριακή Άσκηση 5 Τίτλος: Μελέτη διαγράμματος ισορροπίας φάσεων διμερούς συστήματος Να 2 Ο/ SiO 2 Ονόματα Καθηγητών: Κακάλη Γ., Μουτσάτσου Α., Μπεάζη Μ., Ρηγοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιότητες Μιγμάτων. Μερικές Μολαρικές Ιδιότητες

Ιδιότητες Μιγμάτων. Μερικές Μολαρικές Ιδιότητες Ιδιότητες Μιγμάτων Μερικές Μολαρικές Ιδιότητες ΙΔΑΝΙΚΟ ΔΙΑΛΥΜΑ = ή διαιρεμένη διά του = x όπου όλα τα προσδιορίζονται στην ίδια T και P. = Όπου ή διαιρεμένη διά του : = x ορίζεται η μερική μολαρική ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 2. ΟΡΥΚΤΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ

ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 2. ΟΡΥΚΤΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 2. ΟΡΥΚΤΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Μαρία Περράκη, Επίκουρη Καθηγήτρια ΑΔΕΙΑ ΧΡΗΣΗΣ Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

Γεωχημεία. Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης. Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημεία Ενότητα 1: Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Χριστίνα Στουραϊτη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Γεωχημικές διεργασίες στο εσωτερικό της γης Στοιχεία Θερμοδυναμικής

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα

Δασική Εδαφολογία. Ορυκτά και Πετρώματα Δασική Εδαφολογία Ορυκτά και Πετρώματα Ορισμοί Πετρώματα: Στερεά σώματα που αποτελούνται από συσσωματώσεις ενός ή περισσοτέρων ορυκτών και σχηματίζουν το στερεό φλοιό της γης Ορυκτά Τα ομογενή φυσικά συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

1bar. bar; = = y2. mol. mol. mol. P (bar)

1bar. bar; = = y2. mol. mol. mol. P (bar) Τµήµα Χηµείας Μάθηµα: Φυσικοχηµεία Ι Εξέταση: Περίοδος Σεπτεµβρίου -3 (7//4). Σηµειώστε µέσα στην παρένθεση δίπλα σε κάθε µέγεθος αν είναι εντατικό (Ν) ή εκτατικό (Κ): όγκος (Κ), θερµοκρασία (Ν), πυκνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικοχημεία Εργαστηριακές Ασκήσεις Άσκηση 7: Κατανομή ουσίας μεταξύ δύο διαλυτών και προσδιορισμός σταθεράς ισορροπίας αντιδράσεως Βασιλική Χαβρεδάκη Τμήμα Χημείας 1. Θεωρία... 3. Μετρήσεις... 5 3. Επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Ετερογενείς Χημικές Αντιδράσεις

Εισαγωγή στις Ετερογενείς Χημικές Αντιδράσεις Στα ετερογενή συστήματα υπάρχουν δύο παράγοντες, οι οποίοι περιπλέκουν την ανάλυση και την περιγραφή τους, και οι οποίοι πρέπει να ληφθούν υπόψη επιπλέον αυτών που εξετάζονται στα ομογενή συστήματα. Καταρχήν

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος Ποιότητας και Τεχνολογία Δομικών Υλικών

Έλεγχος Ποιότητας και Τεχνολογία Δομικών Υλικών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Έλεγχος Ποιότητας και Τεχνολογία Δομικών Υλικών Ενότητα 3: Θεριμκή Ανάλυση - Διαγράμματα Φάσεων Κραμάτων Ευάγγελος Φουντουκίδης

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι. Πηγή του υλικού Μάγμα Τήξη πετρωμάτων στο θερμό κάτω φλοιό ή άνω μανδύα. ιαδικασία γένεσης Κρυστάλλωση (στερεοποίηση μάγματος)

Τι είναι. Πηγή του υλικού Μάγμα Τήξη πετρωμάτων στο θερμό κάτω φλοιό ή άνω μανδύα. ιαδικασία γένεσης Κρυστάλλωση (στερεοποίηση μάγματος) Πυριγενή πετρώματα Τι είναι Πηγή του υλικού Μάγμα Τήξη πετρωμάτων στο θερμό κάτω φλοιό ή άνω μανδύα. ιαδικασία γένεσης Κρυστάλλωση (στερεοποίηση μάγματος) Είδη πυριγενών πετρωμάτων Ηφαιστειακά ή εκρηξιγενή

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που επηρεάζουν τη θέση της χημικής ισορροπίας. Αρχή Le Chatelier.

Παράγοντες που επηρεάζουν τη θέση της χημικής ισορροπίας. Αρχή Le Chatelier. Παράγοντες που επηρεάζουν τη θέση της χημικής ισορροπίας. Αρχή Le Chatelier. H θέση ισορροπίας επηρεάζεται από τους εξής παράγοντες χημικής ισορροπίας: Τη συγκέντρωση των αντιδρώντων ή των προϊόντων. Την

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Άσκηση 6: Ισορροπία φάσεων συστήματος πολλών συστατικών αμοιβαία διαλυτότητα Βασιλική Χαβρεδάκη Τμήμα Χημείας 1. Θεωρία... 3 2. Μετρήσεις... 5 3. Επεξεργασία Μετρήσεων...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 31 ΜΑΪΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΧΗΜΕΙΑ

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 31 ΜΑΪΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΧΗΜΕΙΑ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 31 ΜΑΪΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-3 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ. Ενότητα 5: Διαγράμματα φάσεων και ελεύθερη ενέργεια Gibbs. Γρηγόρης Ν. Χαϊδεμενόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών

Φυσική ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ. Ενότητα 5: Διαγράμματα φάσεων και ελεύθερη ενέργεια Gibbs. Γρηγόρης Ν. Χαϊδεμενόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Φυσική ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ Ενότητα 5: Διαγράμματα φάσεων και ελεύθερη Γρηγόρης Ν. Χαϊδεμενόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΙ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ

ΝΟΜΟΙ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΝΟΜΟΙ ΑΕΡΙΩΝ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 Μία θερμική μηχανή λειτουργεί μεταξύ των θερμοκρασιών T h 400 Κ και T c με T c < T h Η μηχανή έχει απόδοση e 0,2 και αποβάλλει στη δεξαμενή χαμηλής θερμοκρασίας θερμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Δ Θέμα ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Δ Θέμα ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Τράπεζα θεμάτων Δ Θέμα ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ 15949 Ποσότητα ιδανικού αέριου ίση με /R mol, βρίσκεται αρχικά σε κατάσταση ισορροπίας στην οποία έχει

Διαβάστε περισσότερα

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών 1 2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 6-2-1. Ποιες χημικές ουσίες λέγονται καθαρές ή καθορισμένες; Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις. 6-2-2. Ποια είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Έδαφος Αποσάθρωση - τρεις φάσεις

Έδαφος Αποσάθρωση - τρεις φάσεις Δρ. Γεώργιος Ζαΐμης Έδαφος Αποσάθρωση - τρεις φάσεις Στερεά (ανόργανα συστατικά οργανική ουσία) Υγρή (εδαφικό διάλυμα) Αέρια ( εδαφικός αέρας) Στερεά αποσάθρωση πετρωμάτων αποσύνθεση φυτικών και ζωικών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ. Εισαγωγή. 3.1 Γενικά για τη χημική κινητική και τη χημική αντίδραση - Ταχύτητα αντίδρασης

ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ. Εισαγωγή. 3.1 Γενικά για τη χημική κινητική και τη χημική αντίδραση - Ταχύτητα αντίδρασης 3 ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ 3 ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ Εισαγωγή Στην μέχρι τώρα γνωριμία μας με τη χημεία υπάρχει μια «σημαντική απουσία»: ο χρόνος... Είναι λοιπόν «καιρός» να μπει και ο χρόνος ως παράμετρος στη μελέτη ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΣΤΑΘΕΡΑ ΧΗΜΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 5.1. Έστω η ισορροπία: 2NOCl(g) 2NO(g) + Cl 2 (g). Για την ισορροπία αυτή ισχύει ότι: Α) Κ c = [NO] [Cl 2 ]/[NOCl] 2 Β) η K c έχει μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

έχει μια σταθερή τιμή που συμβολίζεται με K c.

έχει μια σταθερή τιμή που συμβολίζεται με K c. Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.3 Σταθερα χημικη ς ισορροπι ας Κ - Kp Τι ονομάζεται σταθερά χημικής ισορροπίας Κ και τι νόμο χημικής ισορροπίας; Ποιες χημικές ουσίες δεν συμπεριλαμβάνοντ αι στο νόμο της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΑ O 17-2017 Προφορικές εξετάσεις: Κάθε ομάδα ετοιμάζει μία παρουσίαση στο πρόγραμμα Power Point για ~60 λεπτά. Κάθε μέλος της ομάδας παρουσιάζει ένα από τα εξής μέρη: Πρόβλημα 1 -

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αντιδράσεις & χημική ισορροπία

Χημικές αντιδράσεις & χημική ισορροπία Χημικές αντιδράσεις & χημική ισορροπία Χημικές αντιδράσεις Ι Χημική αντίδραση Το αίτιο των χημικών φαινομένων, κατά το οποίο επέρχεται ριζική αλλοίωση της σύστασης των αντιδρώντων σωμάτων ή οποία έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 4: Θερμοδυναμικά δεδομένα. Ζαγγανά Ελένη Σχολή: Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 4: Θερμοδυναμικά δεδομένα. Ζαγγανά Ελένη Σχολή: Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 4: Θερμοδυναμικά δεδομένα Ζαγγανά Ελένη Σχολή: Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Εισαγωγικές έννοιες της Θερμοδυναμικής Κατανόηση των εννοιών της εντροπίας, ενθαλπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ. Το τρίχωμα της τίγρης εμφανίζει ποικιλία χρωμάτων επειδή οι αντιδράσεις που γίνονται στα κύτταρα δεν καταλήγουν σε χημική ισορροπία.

ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ. Το τρίχωμα της τίγρης εμφανίζει ποικιλία χρωμάτων επειδή οι αντιδράσεις που γίνονται στα κύτταρα δεν καταλήγουν σε χημική ισορροπία. ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Το τρίχωμα της τίγρης εμφανίζει ποικιλία χρωμάτων επειδή οι αντιδράσεις που γίνονται στα κύτταρα δεν καταλήγουν σε χημική ισορροπία. Δημήτρης Παπαδόπουλος, χημικός Βύρωνας, 2015 Μονόδρομες

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ A Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΛΥΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ A Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / B ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1η ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/11/1 ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Ι. Ενότητα 10: Ισορροπίες φάσεων. Σογομών Μπογοσιάν Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Ι. Ενότητα 10: Ισορροπίες φάσεων. Σογομών Μπογοσιάν Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Ι Ενότητα 0: Ισορροπίες φάσεων Σογομών Μπογοσιάν Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας αυτής είναι η παρουσίαση και η εξέταση της ισορροπίας ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙI : Κρυσταλλοχημεία και Συστηματική των Ορυκτών

ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙI : Κρυσταλλοχημεία και Συστηματική των Ορυκτών ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΙI : Κρυσταλλοχημεία και Συστηματική των Ορυκτών ΔΙΔΑΣΚΩΝ : Δ. ΠΑΠΟΥΛΗΣ Ακαδ. Έτος 2010-2011 7 η ΔΙΑΛΕΞΗ 16/11/10 ΙΝΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ (CHAIN SILICATES) INOΠΥΡΙΤΙΚΑ ΟΡΥΚΤΑ Ινοπυριτικά με ΑΠΛΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Κινητική Γενικές Υποδείξεις 1. Τάξη Αντίδρασης 2. Ενέργεια Ενεργοποίησης

Χημική Κινητική Γενικές Υποδείξεις 1. Τάξη Αντίδρασης 2. Ενέργεια Ενεργοποίησης Χημική Κινητική Γενικές Υποδείξεις 1. Τάξη Αντίδρασης Γενικά, όταν έχουμε δεδομένα συγκέντρωσης-χρόνου και θέλουμε να βρούμε την τάξη μιας αντίδρασης, προσπαθούμε να προσαρμόσουμε τα δεδομένα σε εξισώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γραπτή εξέταση «Επιστήμη και Τεχνολογία Υλικών Ι»-Σεπτέμβριος 2016

Γραπτή εξέταση «Επιστήμη και Τεχνολογία Υλικών Ι»-Σεπτέμβριος 2016 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ-ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ (Καθ. Β.Ζασπάλης) ΘΕΜΑ 1 ο (30 Μονάδες) Στην εικόνα δίνονται οι επίπεδες

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ. Β) Τι ονομάζουμε μαζικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται;

ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ. Β) Τι ονομάζουμε μαζικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται; ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ Α) Τι ονομάζουμε ατομικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται; Β) Τι ονομάζουμε μαζικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται; Γ) Πως συμβολίζεται

Διαβάστε περισσότερα

6 Γεωμετρικές κατασκευές

6 Γεωμετρικές κατασκευές 6 Γεωμετρικές κατασκευές 6.1 Γενικά Στα σχέδια εφαρμόζουμε γεωμετρικές κατασκευές, προκειμένου να επιλύσουμε προβλήματα που απαιτούν μεγάλη σχεδιαστική και κατασκευαστική ακρίβεια. Τα γεωμετρικά - σχεδιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Παναγιώτης Αθανασόπουλος. Κεφάλαιο 3ο Χημική Κινητική Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, 35 Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χηµικός ιδάκτωρ Παν. Πατρών 36 Γενικα για τη χημικη κινητικη και τη χημικη Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Περιεχόμενα Σύγχρονες θεωρίες για το σχηματισμό της γης Κατανομή ιχνοστοιχείων Ιοντικές υποκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΑΕΡΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΑΕΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΑΕΡΙΑ 1) Η αντιστρεπτή θερµοδυναµική µεταβολή ΑΒ που παρουσιάζεται στο διάγραµµα πίεσης όγκου (P V) του σχήµατος περιγράφει: α. ισόθερµη εκτόνωση β. ισόχωρη ψύξη γ. ισοβαρή

Διαβάστε περισσότερα

Προσανατολισμού Θερμοδυναμική

Προσανατολισμού Θερμοδυναμική ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ 60 Ον/μο:.. Β Λυκείου Ύλη: Κινητική θεωρία αερίων Προσανατολισμού Θερμοδυναμική 8-2-2015 Θέμα 1 ο : 1. Η απόλυτη θερμοκρασία ορισμένης ποσότητας αερίου διπλασιάζεται υπό σταθερό όγκο.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. 2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Μια ουσία της οποίας η χημική σύσταση παραμένει σταθερή σε όλη της την έκταση ονομάζεται καθαρή ουσία. Δεν είναι υποχρεωτικό να

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος.

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος. A Γυμνασίου 07 Μαρτίου 2015 Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Εξεταστικό Κέντρο: Πειραματικό Μέρος Θέμα 1 ο Μαθητές διαβάζουν, ο ένας μετά τον άλλο, τις ενδείξεις του

Διαβάστε περισσότερα

. Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα, καθώς η παράμετρος χρόνος υποχρεωτικά μεταβάλλεται σε κάθε είδους κίνηση. Η επιλογή της χρονικής στιγμής t o

. Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα, καθώς η παράμετρος χρόνος υποχρεωτικά μεταβάλλεται σε κάθε είδους κίνηση. Η επιλογή της χρονικής στιγμής t o Στις ασκήσεις Κινητικής υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να δουλέψουμε. Ένας από αυτούς είναι με τη σωστή χρήση των εξισώσεων θέσης (κίνησης) και ταχύτητας των σωμάτων που περιγράφονται. Τα βήματα που ακολουθούμε

Διαβάστε περισσότερα