ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ» (ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ» (ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ)"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΟΦΙΑΣ Sv. KLIMENT OHRIDSKI ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Γ. ΜΠΑΛΤΖΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ» (ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ) ΣΟΦΙΑ 1991

2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγικό Σημείωμα... 5 Θεματολογία... 7 Εισαγωγή Η Μουσική Ανάμεσα στο Μύθο και το Λόγο Οι απόψεις των Πυθαγορικών, του Δάμωνα του Αθηναίου, και του Πλάτωνα Ο Αριστοτέλης, ο Αριστόξενος, οι ελληνιστικοί χρόνοι και ο πρώιμος Μεσαίωνας Ιεροποίηση και Κοσμικοποίηση: Μεσαίωνας και Αναγέννηση Η Νέα Κοινωνικότητα και ο Ανθρωποκεντρισμός στη Φιλοσοφία της Μουσικής: Η Αναγέννηση Ο Μεταφυσικός Υλισμός: ο Αιώνας του Διαφωτισμού Η Γερμανική Κλασική Φιλοσοφία της Μουσικής: Immanuel Kant Η Γερμανική Κλασική Φιλοσοφία της Μουσικής: Η Ανάπτυξη της Διαλεκτικής

4

5 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο κύκλος των μαθημάτων στο γνωστικό αντικείμενο «Φιλοσοφία της Μουσικής» αποσκοπεί στη γνωριμία των φοιτητών του Τμήματος της Φιλοσοφίας με τις βασικές τάσεις οι οποίες παρουσιάστηκαν στην ανάπτυξη του φιλοσοφικού στοχασμού για ένα από τα συστατικά στοιχεία του πολιτισμού. Η συστηματική αυτή προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει να κατανοηθούν καλύτερα ορισμένα προβλήματα και ζητήματα που εμφανίζονται στη σύγχρονη εποχή η οποία χαρακτηρίζεται από τη διαμόρφωση νέων μορφών κοινωνικής πραγματικότητας, τόσο στην Ανατολή, όσο και στη Δύση. Ο συγκεκριμένος κύκλος μαθημάτων δεν προτείνει μόνο τις βασικές ιστορικές γνώσεις οι οποίες είναι απαραίτητες για την ολοκλήρωση του βασικού στόχου που αναφέρθηκε, αλλά σκιαγραφεί επίσης την ανάπτυξη των ποικίλων τάσεων στο πλαίσιο της κοινωνικής δυναμικής και κατά συνέπεια στο πλαίσιο της δυναμικής που παρουσιάζει ο συγκεκριμένος τομέας της κουλτούρας. Η προσοχή ε- στιάζεται πρώτα απ όλα στη σχέση ανάμεσα στις διάφορες απόψεις και την περιρρέουσα κοινωνική πραγματικότητα, στην οποία εμφανίζονται και αναπτύσσονται. Ταυτόχρονα, αναζητείται τόσο η κοινωνική και ιστορική τους διάσταση, όσο και η κοινωνική και ιστορική φύση των ιδεών οι οποίες κυριαρχούν σε κάθε εποχή και οι οποίες ενσαρκώνονται σε συγκεκριμένες μορφές καλλιτεχνικής πρακτικής. Η επιλογή ενός τόσο ιδιόμορφου τομέα του καλλιτεχνικού πολιτισμού, όπως είναι η μουσική ζωή, υπαγορεύθηκε από τις εξής σκέψεις: Πρώτο: ένας από τους σκοπούς του συγκεκριμένου μαθήματος είναι να δειχθεί ο τρόπος με τον οποίο αποκτούν τη δική τους υπόσταση στην κοινωνική πραγματικότητα θεωρητικά συγκεκριμένες σχέσεις, οι οποίες ενδιαφέρουν και αφορούν το φιλοσοφικό στοχασμό. Δεύτερο: η φιλοσοφική ανάλυση των αισθητικών ιδανικών και των κοσμοθεωρητικών αντιλήψεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα που η κοινωνία βρίσκεται στην καμπή σημαντικών και κρίσιμων αλλαγών. Τρίτο: η καθολική παρουσία της μουσικής τέχνης στην καθημερινότητα του ανθρώπου στον εικοστό αιώνα την έχει μετατρέψει σε αισθητικό (και άρα κοσμοθεωρητικό) μήνυμα, το οποίο δρα και επιδρά αδιάκοπα. Τέταρτο: η φιλοσοφική ανάλυση των αισθητικών ιδανικών (και άρα των κοσμοθεωρητικών αντιλήψεων) που προτείνονται από τις σύγχρονες τάσεις της μουσικής τέχνης είναι δύσκολο να πραγματοποιηθεί χωρίς να ληφθεί υπόψη η εξέλιξη ή/και η άρση των ποικίλων τάσεων στη φιλοσοφία της μουσικής, οι ο- ποίες διαμορφώθηκαν ιστορικά.

6

7 ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ του μαθήματος ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ (Ιστορική Εισαγωγή) Θεματολογική Ενότητα 1: Εισαγωγή Μεθοδολογικά προβλήματα στη θεώρηση της μουσικής τέχνης. Ο καλλιτεχνικός πολιτισμός στα πλαίσια της κοινωνικής δυναμικής. Μερικά από τα σύγχρονα προβλήματα μεθόδου. Όψεις των σύγχρονων κοινωνικών αλλαγών. Ο μουσικός πολιτισμός στα πλαίσια της σύγχρονης κοινωνικής δυναμικής. Φιλοσοφική μεθοδολογία, επιστημονικές μέθοδοι και διεπιστημονικότητα στην εξέταση της μουσικής τέχνης. Θεματολογική Ενότητα 2: Από το Μύθο στο Λόγο Η μουσική μεταξύ Μύθου και Λόγου. Προϊστορία της μουσικής τέχνης. Θεωρίες για την εμφάνιση της μουσικής. Μυθολογικές αντιλήψεις. Υπέρβαση του επικοινωνιακού συγκρητισμού και του συγκρητισμού της δραστηριότητας. Αρχαία Ελλάδα: συνθήκες εμφάνισης του Λόγου. Μετάβαση από τη μυθολογική στην ορθολογική συνείδηση. Πρώτες ενδείξεις κυριαρχίας του Λόγου στη θεώρηση της μουσικής τέχνης. Οι ελληνικές μουσικές τέχνες και το ηθικό τους περιεχόμενο. Θεματολογική Ενότητα 3: Οι απόψεις των Πυθαγορικών, του Δάμωνα του Αθηναίου, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Η κοσμολογική αντίληψη των Πυθαγορικών για τη μουσική. Musica mundana, musica humana και musica instrumentalis. Η αντιπαράθεση ανάμεσα στους αρμονικούς και τους κανονικούς. Οι μυστικιστικές και ανορθολογικές τάσεις στην Πυθαγορική θεωρία. Το σύστημα των κλιμάκων. Η θεωρία του Πυθαγόρα κατά το μεσαίωνα. Η κοινωνική ουσία της αντιπαράθεσης ανάμεσα στη φυσιοκρατία και τον ανθρωποκεντρισμό στην ελληνική φιλοσοφία της μουσικής. Η θεωρία του Δάμωνα του Αθηναίου για την κοινωνική σημασία της μουσικής. Οι κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες εμφάνισης της θεωρίας του ήθους. Η Διονυσιακή και η Απολλώνεια αρχή στη μουσική. Η μουσική ζωή στα πλαίσια της αρχαίας κοινωνίας.

8 8 Όψεις της ελληνικής αντίληψης για τον κόσμο. Το κοσμοθεωρητικό υπόβαθρο των αρχαίων ελληνικών αντιλήψεων για τη μουσική. Η θεωρία του Πλάτωνα για την τέχνη. Η θεωρία του Πλάτωνα για τη μουσική. Η μουσική κοσμολογία του Πλάτωνα. Το κοινωνικό πλαίσιο εμφάνισης της Πλατωνικής φιλοσοφίας της μουσικής. Η λύση του Αριστοτέλη. Θεματολογική Ενότητα 4: Οι θεωρίες του Αριστοτέλη και του Αριστόξενου από τον Τάραντα, η ελληνιστική περίοδος και ο πρώιμος μεσαίωνας Αριστοτέλης και Πλάτωνας. Γενική εικόνα της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη. Η αισθητική του Αριστοτέλη. Η Αριστοτελική και η Πλατωνική αντίληψη για τη μίμηση. Η γνωστική αξία της τέχνης. Η αρχή της αισθητικής απόλαυσης. Η Αριστοτελική αισθητική και η καλλιτεχνική πρακτική. Οι λειτουργίες της μουσικής και η ιδιομορφία της. Υπέρβαση της Πλατωνικής κανονιστικής. Η μουσική ως επαγγελματική ενασχόληση. Κοινωνικές όψεις της Αριστοτελικής θεωρίας για τη μουσική. Γενικά χαρακτηριστικά της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας της μουσικής. Όψεις της κοινωνικής πραγματικότητας της ελληνιστικής περιόδου. Το πρόβλημα για τη σημασία. Ο Αριστόξενος από τον Τάραντα και ο Αριστοτελισμός. Η επίδραση του Πυθαγορισμού. Ο ανθρωποκεντρισμός στη θεωρία του Αριστόξενου για τη μουσική. Η σημασία της άποψης του Αριστόξενου για τη δημιουργική υποκειμενικότητα. Η αντίληψη για την έννοια του χώρου στη μουσική. Η θεωρία του Αριστόξενου στο κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο της εποχής του. Οι θεωρίες του στωικού Διογένη του Βαβυλώνιου και του επικουρικού Φιλόδημου. Η κρίση της διδασκαλίας για το ήθος. Ο σχετικισμός, ο αγνωστικισμός και ο σκεπτικισμός στη φιλοσοφία της μουσικής. Η θεωρία του Σέξτου του Εμπειρικού. Η κοινωνική και ιστορική ουσία των αντιλήψεων για τη μουσική στην ελληνιστική περίοδο. Θεματολογική Ενότητα 5: Ιεροποίηση και κοσμικοποίηση: Μεσαίωνας και Αναγέννηση Μερικά μεθοδολογικά προβλήματα στην αναπαράσταση της εξέλιξης της φιλοσοφίας της μουσικής. Γενικά χαρακτηριστικά της ελληνιστικής περιόδου από την άποψη της φιλοσοφίας της ι- στορίας. Όψεις της νέας κοινωνικότητας και διαμόρφωση της νέας κοινωνικής συνείδησης. Ο ρόλος της φιλοσοφίας στη μεσαιωνική κοινωνία. Βασικά χαρακτηριστικά του μεσαιωνικού κοινωνικού μορφώματος και της μεσαιωνικής συνείδησης. Γενικά χαρακτηριστικά των μεσαιωνικών αντιλήψεων για τη μουσική (υπερβατικός συμβολισμός και κανονιστική). Αντιλήψεις για το μουσικό υλικό. Musica sacra και musica prohibita. Η εμφάνιση των κοσμικοποιών στοιχείων στο χώρο της φιλοσοφίας της μουσικής και στην εκκλησιαστική μουσική πρακτική. Η κοσμική μουσική ζωή. Η ηθικολογική και ασκητική κατεύθυνση των θεωριών για τη μουσική του Κλήμη του Αλεξανδρινού και του ιερού Αυγουστίνου. Η θεωρία του Guido d Arezzo. Η μεσαιωνική πολυφωνία και η θεωρία για τις δύο αλήθειες. Οι απόψεις του Johannes de Grocheio.

9 9 Θεματολογική Ενότητα 6: Η νέα κοινωνικότητα και ο ανθρωποκεντρισμός στη φιλοσοφία της μουσικής: Αναγέννηση Στοιχεία της Αναγεννησιακής κοινωνικότητας. Η αποκατάσταση της ορθολογικότητας και της αισθητότητας. Χαρακτηριστικά της Αναγεννησιακής ορθολογικότητας. Η σχέση της προσωπικής ανεξαρτησίας, που στηρίζεται στην εμπράγματη εξάρτηση. Ο ρόλος της πόλης. Ο νέος τύπος σημαντικής. Η αντίληψη του χρόνου και το μουσικό έργο. Η αποκατάσταση της αισθητότητας και η γραμμική προοπτική. Η μουσική προοπτική. Τα νέα χαρακτηριστικά της κοινωνικής συνείδησης. Η αισθητικοποίηση της πραγματικότητας και το ιδανικό της τιτανικής ατομικότητας. Η αντιφατικότητα της νέας κοινωνικότητας. Τα νέα χαρακτηριστικά του μουσικού έργου. Η αισθητική διχοτόμηση του μουσικού υλικού. Η ανάπτυξη της οργανικής μουσικής και η κοσμικοποίηση της μουσικής ζωής. Η θεωρία του Johannes Tinctoris για την αισθητική απόλαυση. Το μουσικό έργο ως res facta. Οι απόψεις του Leonardo da Vinci και του Leon Battista Alberti για τη μίμηση. Η Φλωρεντινή Camerata. Η θεωρία του Vincenzo Galilei για τη χειρονομία και την κίνηση. Στοιχεία της πρώιμης τονισμικής θεωρίας. Η θεωρία του Gioseffe Zarlino για τη μουσική αναπαράσταση. Η σημασία της μουσικής κλίμακας του Gioseffe Zarlino. Η κοινωνική ουσία της μουσικής προοπτικής και της ομοφωνίας. Το πρόβλημα της σχέσης μεταξύ κειμένου και μουσικής στη φωνητική μουσική. Η λύση του Claudio Monteverdi και οι αντιφάσεις της. Ο Giacoppo Peri και η εμφάνιση της όπερας. Ο ρόλος του θεάτρου όπερας και της συναυλίας στη διαμόρφωση της σύγχρονης μουσικής ζωής. Το μουσικό έργο ως εμπόρευμα. Θεματολογική Ενότητα 7: Ο μεταφυσικός υλισμός: Διαφωτισμός Τα νέα χαρακτηριστικά του μουσικού έργου μεταξύ Αναγέννησης και Διαφωτισμού. Το πρόβλημα του Διαφωτισμού (ιστορική και εννοιολογική άποψη). Το πρόβλημα για την περιοδικοποίηση της φιλοσοφίας της μουσικής. Η διχοτόμηση εμπειρισμού-ορθολογισμού στη φιλοσοφία (ειδικότερα στη φιλοσοφία της μουσικής). Γενικά χαρακτηριστικά της φιλοσοφίας στην περίοδο της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού. Το φαινόμενο «Διαφωτισμός» κοινωνικές και ιστορικές ορίζουσες. Λόγος και αίσθηση στην εποχή του Διαφωτισμού. Η μουσική ζωή κατά τον XVII και XVIII αιώνα. Η αυτονόμηση της μουσικής ζωής και η εσωτερική διαφοροποίησή της. Ορίζουσες της εσωτερικής διαφοροποίησης. Το πρόβλημα της μεθόδου του φιλοσοφικού στοχασμού για την μουσική ζωή. Ο τεχνολογικός ντετερμινισμός (θετικισμός και εμπειρισμός) και ο λαϊκιστικός δογματισμός. Το πρόβλημα για τη χειραφέτηση της μουσικής τέχνης. Η φιλοσοφία της μουσικής στην εποχή του Διαφωτισμού: γενική παρουσίαση. Η εμφάνιση της αισθητικής της μουσικής ερμηνείας. Ο ρόλος της Καρτεσιανής φιλοσοφίας στη διαμόρφωση της φιλοσοφίας της μουσικής στην εποχή του Διαφωτισμού. Η μουσική ως συναισθηματική έκφραση. Ο μονισμός του Charles Batteux. Το μουσικό έργο ως συναισθηματική ολότητα.

10 10 Το μουσικό έργο ως σημαντική ολότητα (Jean-Jacques Rousseau). «Lettre sur la musique françoise». Το πρόβλημα της αντιπαράθεσης μεταξύ ορθού λόγου και συναισθήματος. Η μουσική ως γλώσσα. Ο ψυχολογισμός στη φιλοσοφία της μουσικής στην εποχή του Διαφωτισμού (Wilhelm Gottfried Leibniz). Ο μηχανιστικός ντετερμινισμός και η υποκειμενικότητα στη φιλοσοφία της μουσικής του Διαφωτισμού. Η θεωρία των παθών (Jean Philippe Rameau). Οι συζητήσεις για την αρμονία και τη μελωδία. Ο πόλεμος των μπουφόνων. Η κοινωνική ουσία των διαφόρων θέσεων σχετικά με τα προβλήματα της φιλοσοφίας της μουσικής στην περίοδο του Διαφωτισμού. Το πρόβλημα των σχέσεων υποκειμένου-αντικειμένου στη διαδικασία της μουσικής επικοινωνίας. Μηχανικισμός και μεταφυσική. Η Καρτεσιανή ψυχολογία, η αισθησιοκρατία του J. Lock και το λεξικό της μουσικής μορφολογίας. Η κοινωνική ουσία του λεξικού. Τάσεις της διαλεκτικής στη φιλοσοφία της μουσικής στην περίοδο του Διαφωτισμού. Charles Avison. Η φιλοσοφία της μουσικής του γερμανικού Διαφωτισμού. Η θεωρία του Gotthold Ephraim Lessing για τη μουσική. Η αρχή του ιστορισμού στις αντιλήψεις για τη μουσική του Johann Nikolaus Forkel και του Johann Gottfried Herder. Η ανάπτυξη της ενδομουσικής προσέγγισης. Τάσεις στη φιλοσοφία της μουσικής του γερμανικού Διαφωτισμού: ανορθολογισμός και διαλεκτική. Θεματολογική Ενότητα 8: Η γερμανική κλασσική φιλοσοφία της μουσικής: Immanuel Kant Η φιλοσοφία του Γαλλικού Διαφωτισμού και η γερμανική κλασσική φιλοσοφία. Το φιλοσοφικό σύστημα του Immanuel Kant. Κοινωνικές και γνωσιολογικές καταβολές. Το σύστημα των κατηγοριών. Η αισθητική του I. Kant. Βασικές έννοιες: ικανότητα για κρίση (Urtheilskraft) (καθοριστική και στοχαστική), σκοπιμότητα (Zweckmäßigkeit) (αντικειμενική και υποκειμενική, αισθητική και τελεολογική). Αναλυτική του ωραίου (ορισμοί). Συστηματοποίηση των καλών τεχνών. Η Καντιανή φιλοσοφία της μουσικής. Βασικές κατευθύνσεις: αναλυτική, φορμαλισμός, φαινομεναλισμός. Ο μη εννοιακός χαρακτήρας της μουσικής. Η διαλεκτική κατεύθυνση στην Καντιανή φιλοσοφία της μουσικής: το μουσικό έργο ως οργανική ολότητα και ο διαδικαστικός χαρακτήρας της μουσικής δημιουργίας και εποπτείας. Το πρόβλημα της θεματικής πολυμέρειας του μουσικού έργου. Ο αντιφατικός χαρακτήρας και η διττότητα της Καντιανής φιλοσοφίας της μουσικής. Οι διάφορες τάσεις της στα πλαίσια της μουσικής πρακτικής του XVII και του XVIII αιώνα. Θεματολογική Ενότητα 9: Η γερμανική κλασσική φιλοσοφία της μουσικής: η ανάπτυξη της Διαλεκτικής Η κριτική της Καντιανής φιλοσοφίας της μουσικής από τον Johann Gottfried Herder. Η α- ποκάλυψη των ουσιαστικών χαρακτηριστικών της νέας μουσικής από τον J. G. Herder. Το ακαθόριστο εμπράγματο της νέας μουσικής.

11 Οι απόψεις του Johann Wolfgang Goethe για τη διαλεκτική αλληλεπίδραση μεταξύ μίμησης (της φύσης) και αλήθειας στο μουσικό έργο και την τέχνη. Ο διάλογος μεταξύ των J. W. Goethe και Carl Friedrich Zelter για την ελάσσονα τονικότητα. Ο ανορθολογισμός στη φιλοσοφία της μουσικής του Friedrich Wilhelm Schelling. 11

12

13 ΕΝΟΤΗΤΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Μεθοδολογικά προβλήματα της μελέτης της μουσικής τέχνης. 2. Η πνευματική κουλτούρα στο πλαίσιο της κοινωνικής δυναμικής. 3. Μερικά από τα σύγχρονα μεθοδολογικά προβλήματα. 4. Όψεις των σύγχρονων κοινωνικών μεταβολών. 5. Ο μουσικός πολιτισμός στο πλαίσιο της σύγχρονης κοινωνικής δυναμικής. 6. Στο πλαίσιο αυτό: φιλοσοφική μεθοδολογία, επιστημονικές μέθοδοι και διεπιστημονικότητα στη μελέτη της μουσικής τέχνης. «Με κομπλιμέντα, επαίνους και bravissimo δεν μπορούμε να πληρώσουμε ούτε το διευθυντή του ταχυδρομείου, ούτε το σπιτονοικοκύρη» 1. Αυτά είναι τα λόγια του Leopold Mozart, τα οποία στις 15 Οκτωβρίου 1777 απευθύνονται στον Wolfgang Amadeus. Ο πατέρας του Mozart έχει υπόψη του τα κομπλιμέντα και τούς επαίνους που αποσπούσε ο γιος του μετά από κάθε παρουσίαση των έργων του. Θα προσθέσουμε στη διαπίστωση του Leopold Mozart τη γνώμη του εκπροσώπου της Σχολής της Φρανκφούρτης Theodor Wiesengrund-Adorno επιφανούς φιλοσόφου, κοινωνιολόγου και κριτικού της μουσικής: «Τα πλούτη της μουσικής γράφει ο A. Adorno μπαίνουν στα αυτιά, αλλά πολύ πιο σπάνια, τουλάχιστον όσον αφορά το συνθέτη, μπαίνουν στο πορτοφόλι» 2. Αν λάβουμε υπόψη την ευρύτερη έννοια αυτών των δύο διαπιστώσεων, τότε θα δούμε ότι θέτουν ένα αρκετά σοβαρό πρόβλημα: αυτό της σχέσης μεταξύ οικονομίας και μουσικής τέχνης. Μπορεί να πει κανείς μάλιστα, ότι είναι δυνατό να αναφέρονται όχι μόνο στη μουσική τέχνη, αλλά στην Τέχνη γενικότερα. Νομίζω, ω- στόσο, ότι το πρόβλημα της σχέσης μεταξύ τέχνης και οικονομικών δομών θίγει μόνο τη μία όψη ενός ευρύτερου ζητήματος, το οποίο αφορά τη θέση της τέχνης (συνεπώς και της μουσικής τέχνης) στη δομή της κοινωνίας γενικά. Υποθέτω, πως όταν γίνεται λόγος για θέση και για δομή, η έρευνα καθοδηγείται από μία συγκεκριμένη άποψη, ή αν θέλετε ακριβέστερα, από ένα συγκεκριμένο τρόπο, από μια συγκεκριμένη μέθοδο ανάλυσης: πρόκειται για τη μέθοδο της τυπικήςαναλυτικής έρευνας, η οποία επικεντρώνει την προσοχή στη στατική όψη των φαινομένων και έχει βρει το κλασικό της πρότυπο στη φιλοσοφία του Immanuel Kant. Η μέθοδος αυτή σε γενικές γραμμές προσπαθεί να αποκαλύψει τις σχέ- 1 2 Βλ. T. W. Adorno, Einleitung in die Musiksoziologie, Frankfurt: Rowohlt 1968, σελ Όπ. παρ.

14 14 σεις μεταξύ των στοιχείων δοσμένου φαινομένου, την ουσία του, ούτως ειπείν σε «καθαρή» μορφή, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ιαδικαστική, η δυναμική δηλαδή όψη του. Η μέθοδος αυτή προϋποθέτει την αφαίρεση της δυναμικής των στοιχείων του υπό εξέταση φαινομένου, την αφαίρεση της δυναμικής του φαινομένου στο σύνολό του, καθώς επίσης και την αφαίρεση των αλληλεπιδράσεων των διάφορων τύπων φαινομένων και των στοιχείων τους. Με το σχόλιο αυτό, ήδη έχει δοθεί το περίγραμμα ενός άλλου τρόπου, μιας άλλης μεθόδου έρευνας: πρόκειται για τη μέθοδο έρευνας από την άποψη της δυναμικής, πρόκειται δηλαδή για τη μέθοδο της ουσιαστικής-διαλεκτικής έρευνας, της οποίας κλασικό πρότυπο συνιστά η φιλοσοφία του Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Η μέθοδος αυτή και πάλι σε γενικές γραμμές επιδιώκει επίσης την αποκάλυψη της ουσίας των φαινομένων, αλλά μέσω της θεώρησης της δυναμικής τους, των αλληλεπιδράσεών τους, καθώς επίσης και μέσω της εξέτασης των συγκεκριμένων κοινωνικών και ιστορικών εκφάνσεών τους. Στην περίπτωση αυτή, δεν πρόκειται μόνο για μελέτη της θέσης του υπό συζήτηση φαινομένου στη δομή της κοινωνίας, αλλά και του ρόλου του στη δυναμική της. Αναφερόμαστε, συνεπώς, σε δύο «είδη» κατηγοριών, τα οποία υπονοούν δύο διαφορετικούς τύπους προσέγγισης των φαινομένων και αντίστοιχα δύο τουλάχιστον όψεις του κάθε φαινομένου. Φυσικά, ο διαχωρισμός αυτός δεν πρέπει να α- πολυτοποιείται. Η μορφή, για παράδειγμα, δεν στερείται δυναμικών χαρακτηριστικών. Δεν είναι άπαξ και δια παντός δεδομένη, και δεν μπορεί να θεωρηθεί ως κάποιου είδους απολίθωμα. Από την άλλη πλευρά, το περιεχόμενο για παράδειγμα έχει ε- πίσης τη «δική του» δομή και από την άποψη αυτή δεν στερείται στατικών χαρακτηριστικών. Στην αντικειμενική πραγματικότητα, τέλος, δεν απαντάται πουθενά «καθαρή» δυναμική ή «καθαρή» στατική. Έτσι, εάν δεχθούμε ότι τα φαινόμενα στην αντικειμενική πραγματικότητα υφίστανται τόσο με τη στατική τους, όσο και με τη δυναμική τους όψη, τότε η μέθοδος θεώρησής τους θα πρέπει να αναζητηθεί στη σύνθεση των δύο τύπων προσέγγισης, στους οποίους α- ναφερθήκαμε. Δεν είναι απαραίτητο να υπεισέλθω σε λεπτομέρειες, σχετικά με τις δυνατότητες σύνθεσης των δύο τύπων κατηγοριών και των αντίστοιχων α- πόψεων και μεθόδων έρευνας. Θα προσθέσω μόνο σύμφωνα και με τις μέχρι τώρα υποδείξεις ότι δεν πρόκειται για δύο ασύμβατους τύπους προσέγγισης. Μάλλον πρόκειται για δύο τύπους προσέγγισης οι οποίοι όχι μόνο είναι δυνατό, αλλά και επιβάλλεται να θεωρηθούν ως αλληλοσυμπληρούμενοι. Πιστεύω πως η σύνθεση αυτή είναι αναγκαία, όταν σκοπός της έρευνας είναι εκείνη η αποκάλυψη της ουσίας του υπό εξέταση φαινομένου, η οποία εξασφαλίζει τη μέγιστη

15 δυνατή αντιστοιχία. Ο όρος «αντιστοιχία», στην προκειμένη περίπτωση χρησιμοποιείται με την έννοια της αντιστοιχίας προς την αντικειμενική πραγματικότητα, με την έννοια, δηλαδή, της αντιστοιχίας της ιδεατής (δηλ. πνευματικής) παράστασης του φαινομένου, προς το ίδιο το φαινόμενο, προς την ανεξάρτητη από τη συνείδηση ύπαρξή του, προς το φαινόμενο «καθ εαυτό» (an sich). Ας επιστρέψουμε τώρα στο πρόβλημα, το οποίο τέθηκε πρωταρχικά και α- φορά τη θέση της τέχνης (και εν μέρει της μουσικής τέχνης) στη δομή της κοινωνίας. Μετά από όσα έχουν εκτεθεί, η διατύπωση του προβλήματος αυτού μπορεί να συμπληρωθεί και να τεθεί ως ζήτημα για τη θέση και το ρόλο της τέχνης (και εν μέρει της μουσικής τέχνης) στη δομή και τη δυναμική της κοινωνίας. Το γεγονός ότι η μουσική τέχνη συνδέεται με τη διαμόρφωση και την έκφραση ορισμένων διαθέσεων, ορισμένων ψυχικών καταστάσεων, το γεγονός ότι ορισμένα είδη μουσικής προκαλούν και εκφράζουν ορισμένα συναισθήματα, ότι ορισμένα συναισθήματα αναζητούν και βρίσκουν την έκφρασή τους στη μουσική όλα αυτά έχουν παρατηρηθεί ήδη από τούς Αρχαίους Έλληνες. Και δεν είναι μόνο η σχέση μεταξύ μουσικής και συναισθημάτων, η οποία είχε αποτελέσει αντικείμενο αντιπαράθεσης την εποχή εκείνη. Ο Δάμων ο Αθηναίος, για παράδειγμα, ήταν γνωστός και σημαντικός θεωρητικός της μουσικής τέχνης, αλλά επίσης και πολιτικός. Λόγω της φιλίας του με τον Περικλή εξορίστηκε από την Αθήνα. Σύμφωνα με τα όσα μας λέγει ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» του 3, ο Δάμων ήταν ένθερμος οπαδός της ιδέας ότι οι αλλαγές των μουσικών τρόπων πάντοτε συνδέονται με τις βαθιές πολιτικές μεταβολές 4. Οι Αρχαίοι Έλληνες, λοιπόν, όπως και πριν απ αυτούς οι Αρχαίοι Κινέζοι, αλλά και άλλοι αρχαίοι πολιτισμοί, ήταν από τούς πρώτους που διαπίστωσαν πως η μουσική αλληλεπιδρά όχι μόνο με τη συναισθηματική όψη του ανθρώπινου ψυχισμού, αλλά και με τα συστήματα αξιών και τις κοσμοθεωρητικές αντιλήψεις του υποκειμένου (συλλογικού ή και ατομικού), το οποίο δημιουργεί, διαδίδει και αποδέχεται τη μουσική. Η παραδοχή αυτής της αλληλεπίδρασης δεν αντιφάσκει με την αποδοχή του μη εννοιακού χαρακτήρα της μουσικής. Αντιφάσκει πάντως με την απολυτοποίηση αυτού του χαρακτήρα, την Πλάτων, Πολιτεία, βιβλίο IV, 424c (Loeb Classical Library, Plato, Republic I, Great Britain 1982, σελ. 332). Για το Δάμωνα τον Αθηναίο βλ. επίσης και Denesch Zoltai, Ethos und Affekt, Moscow: Progress 1977, σελ «είδος γαρ καινόν μουσικής μεταβάλλειν ευλαβητέον ως εν όλω κινδυνεύοντα ουδαμού γαρ κινούνται μουσικής τρόποι άνευ πολιτικών νόμων των μεγίστων, ως φησί τε Δάμων και εγώ πείθομαι»: «...απεναντίας πρέπει μετά μεγάλης ευλαβείας να αποφεύγωμεν πάσαν μεταβολήν εις το είδος της μουσικής, διότι διατρέχομεν τον κίνδυνον να χάσωμεν το παν. Διότι πουθενά δεν ημπορεί κανείς να κινήση τούς τρόπους της μουσικής, χωρίς συγχρόνως να διασεισθούν και οι αυτοί οι θεμελιώδεις νόμοι της πολιτείας, καθώς το λέγει ο Δάμων και πείθομαι και εγώ». (Από τη μετάφραση του Γ. Γρυπάρη, σελ ).

16 16 οποία συναντάμε, για παράδειγμα, στον I. Kant 5, αλλά και σε μια σειρά σύγχρονους ερευνητές. Είναι ενδεικτικό, άλλωστε, το γεγονός ότι σε κάθε εποχή ορισμένα είδη μουσικής, ορισμένα τονισμικά σχήματα, ορισμένοι τρόποι δημιουργίας της μουσικής, κ.λπ. θεωρούνται κατάλληλοι ή όχι, ανάλογα και σε αντιστοιχία με τα επικρατέστερα κάθε φορά αισθητικά ιδανικά. Τα δε αισθητικά ι- δανικά, κυρίαρχα και μη, συναρτώνται από εκείνα τα πλέγματα των αντιλήψεων, διαθέσεων και αισθημάτων, τα οποία ονομάζονται «κοσμοθεωρία», απόψεις για τον κόσμο», κ.λπ. μας αποκαλύπτεται, λοιπόν, μια άλλη πλευρά του προβλήματος για τη θέση και το ρόλο της μουσικής τέχνης στη δομή και τη δυναμική της κοινωνίας. Πρόκειται για μια όψη του προβλήματος αυτού, η οποία προκύπτει από τη διαλεκτική σύνθεση στατικής και δυναμικής. Πριν προχωρήσουμε στην εξέταση αυτής της νέας όψης του υπό συζήτηση προβλήματος, θα ήταν σκόπιμο να αποσαφηνιστεί ότι η δημιουργία, η διατήρηση, η διάδοση και η αποδοχή της μουσικής, στα πλαίσια των απόψεων που εκτίθενται εδώ, ορίζονται ως μουσική ζωή με τη στενότερη έννοια. Αυτό ωστόσο δεν σημαίνει πως το περιεχόμενο του όρου «μουσική ζωή» εξαντλείται στις παραπάνω τέσσερις διαδικασίες. Ο όρος «μουσική ζωή» με την ευρύτερη έννοια, περιλαμβάνει και τη μουσική συνείδηση, η οποία επίσης αποτελεί πολύπλοκη δυναμική δομή. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις αυτές, η κατηγορία μουσική ζωή είναι ευρύτερη της κατηγορίας μουσική τέχνη. Η τελευταία δεν μπορεί να συμπεριλάβει μια σειρά φαινόμενα, τα οποία συνδέονται με τη διαδικασία της μουσικής επικοινωνίας. Έτσι, για παράδειγμα, δεν μπορεί να συμπεριλάβει τη στιγμή της διαμεσολάβησης μεταξύ δημιουργίας (και εκτέλεσης) και αποδοχής. Από την πλευρά της, η κατηγορία «μουσική ζωή» περιλαμβάνει και στοιχεία, τα οποία δεν είναι εσωτερικά της μουσικής-τονισμικής διαδικασίας. Αυτά είναι τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και πληροφόρησης, οι μουσικοί εκδοτικοί οίκοι και οι δισκογραφικές εταιρείες, τα ιδρύματα που αναλαμβάνουν τη διεξαγωγή συναυ- 5 I. Kant, Kritik der Urtheilskraft, Leipzig: Verlag von Leopold Voss, σελ. 171: «Denn ob sie (die Tonkunst) zwar durch lauter Empfindungen ohne Begriffe spricht, mithin nicht wie die Poesie etwas zum Nachdenken übrig bleiben läßt, so bewegt sie doch das Gemuth mannigfältiger und, obgleich bloss vorübergehend, doch inniglicher; ist aber freilich mehr Genuss als Cultur (das Gedankenspiel, welches nebebei dadurch erregt wird, ist bloss die Wirkung einer gleichsam mechanischen Association) und hat, durch Vernunft beurtheilt, weniger Wert als jede andere der schönen Kunste». «Διότι, αν και (η τονική τέχνη Α. Μ.) μιλάει μόνο μέσω των καθαρών αισθήσεων και χωρίς έννοιες, μη αφήνοντας έτσι όπως η ποίηση τίποτε άλλο που να μένει για κατοπινό στοχασμό, συγκινεί ωστόσο την ψυχή πιο ποικιλόμορφα και μολονότι μόνο παροδικά τη συγκινεί πιο βαθιά. Αλλά (η Tonkunst Α.Μ.) πράγματι είναι περισσότερο ηδονή, παρά κουλτούρα (το παιχνίδι των σκέψεων που προκαλεί, παρεμπιπτόντως, είναι μόνο συνέπεια ενός ούτως ειπείν μηχανικού συνειρμού) και, κρινόμενη μέσω του Λόγου, έχει τη μικρότερη αξία μεταξύ των καλών τεχνών». Η άποψη αυτή προφανώς έχει τις ρίζες της στις αρχαιοελληνικές ηδονιστικές αντιλήψεις περί μουσικής τέχνης (πρβλ. με τις απόψεις των σοφιστών και των οπαδών του Επίκουρου κυρίως του Φιλόδημου).

17 λιών, η βιομηχανία παραγωγής μουσικών οργάνων ή τεχνικών μέσων αναπαραγωγής των μουσικών έργων κ.ά. Με τις παρατηρήσεις αυτές αρχίζει πλέον να οριοθετείται η δεύτερη πλευρά του προβλήματος για τη θέση και το ρόλο της μουσικής τέχνης στη δομή και τη δυναμική της κοινωνίας: πρόκειται για τη σχέση μεταξύ μουσικής ζωής και κοινωνίας. Η διατύπωση αυτή, δε σημαίνει ότι η μουσική ζωή είναι κάτι, το οποίο κατά κάποιο τρόπο στέκεται «εκτός» κοινωνίας. Αντιθέτως, οι σχέσεις μεταξύ δυναμικής και στατικής της μουσικής ζωής από τη μια πλευρά και δυναμικής και στατικής των υπόλοιπων κοινωνικών μορφωμάτων και της κοινωνίας ως συνόλου από την άλλη πλευρά συνιστούν σχέσεις μεταξύ διαφορετικών σφαιρών της κοινωνικής ζωής, μεταξύ διαφορετικών δυναμικών κοινωνικών δομών. Είναι γνωστό, ωστόσο, πως οι κοινωνικές δομές διαμορφώνονται και υφίστανται με βάση τις αντίστοιχες προς αυτές ποικίλες μορφές τής ανθρώπινης δραστηριότητας. Συνεπώς, κατά τη θεώρηση των σχέσεων των διάφορων δυναμικών κοινωνικών δομών, λαμβάνονται υπόψη και οι σχέσεις των διάφορων μορφών της ανθρώπινης δραστηριότητας, με βάση τις οποίες γίνεται δυνατή η ύπαρξη των κοινωνικών δυναμικών δομών. Επιστρέφοντας στην ιδέα του Δάμωνα του Αθηναίου, που αναφέρθηκε, μπορεί να συμπληρωθεί ότι ο ίδιος, όπως άλλωστε και οι περισσότεροι Αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, δεν εξετάζει μόνο την κοινωνικο-πολιτική σημασία, αλλά και την παιδαγωγική αξία της μουσικής. Από την άποψη αυτή, το πρόβλημα της σχέσης μεταξύ μουσικής ζωής και κοινωνίας δεν τίθεται μόνο ως πρόβλημα διερεύνησης των σχέσεων μεταξύ διαφορετικών δυναμικών κοινωνικών δομών, αλλά και ως πρόβλημα διερεύνησης της σχέσης μεταξύ εκείνης τής ιδεατής (δηλ. πνευματικής) πραγματικότητας που διαμορφώνεται με βάση τη μουσική ζωή με τη στενότερη έννοια. Με άλλα λόγια, πρόκειται για τη σχέση μεταξύ συγκεκριμένου τύπου ή συγκεκριμένης μορφής Είναι και συγκεκριμένου τύπου ή συγκεκριμένης μορφής Συνείδησης ή αν το θέμα τεθεί σε ευρύτερα πλαίσια πρόκειται για τη σχέση μεταξύ υλικού και ιδεατού (δηλ. πνευματικού), μεταξύ υλικών και ιδεατών (δηλ. πνευματικών) δυναμικών δομών. Ή, εάν η αρχική άποψη θεώρησης αφορούσε τη σχέση δοσμένου τύπου Συνείδησης προς δοσμένο τύπο Είναι, τώρα η άποψη θεώρησης αφορά και τις σχέσεις μεταξύ διάφορων τύπων Συνείδησης. Το πρόβλημα λοιπόν για τη θέση και το ρόλο της μουσικής τέχνης στη στατική και τη δυναμική της κοινωνίας, μας αποκαλύπτει ακόμη μία όψη του, η ο- ποία αφορά τη σχέση μεταξύ Είναι και Συνείδησης, καθώς επίσης και τις σχέσεις μεταξύ των διάφορων μορφών αυτής της Συνείδησης. Εννοείται πάντοτε, πως έχει ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι πρόκειται για κοινωνικό Είναι και για κοινω- 17

18 18 νική Συνείδηση. Οριοθετείται πλέον το αντικείμενό μας σαφέστερα, καθώς από τη μία πλευρά αναφερόμαστε στα προβλήματα στατικής και δυναμικής της μουσικής ζωής με την ευρύτερη έννοια, ενώ από την άλλη πλευρά αναφερόμαστε στις σχέσεις μεταξύ υλικού και ιδεατού, καθώς επίσης και στις σχέσεις μεταξύ διάφορων τύπων κοινωνικών μορφωμάτων και στις σχέσεις μεταξύ διάφορων τύπων ιδεατών μορφωμάτων. Με την έννοια αυτή, ο κύκλος προβλημάτων, στον οποίο αναφερόμαστε, περιλαμβάνει τις αλληλεπιδράσεις των διάφορων μορφών ανθρώπινης δραστηριότητας, αλλά επίσης και τις αλληλεπιδράσεις των διάφορων μορφών κοινωνικής συνείδησης. Αυτός είναι και ο λόγος, που το αντικείμενό μας δεν θα μπορούσε να ενταχθεί μόνο στα πλαίσια μιας κοινωνιολογίας ή μόνο στα πλαίσια μιας φιλοσοφίας της μουσικής. Πολύ λιγότερο δε, θα μπορούσε να ενταχθεί στα πλαίσια μιας αισθητικής της μουσικής, η οποία θα περιοριζόταν στον άλφα ή το βήτα βαθμό στη διερεύνηση των αισθητικών κατηγοριών, οι οποίες θα μπορούσαν να βρουν εφαρμογή στο χώρο της μουσικής τέχνης. Σύμφωνα με όσα έχουν προστεθεί στις αρχικές υποδείξεις, διαμορφώνονται ακόμη δύο «είδη» κατηγοριών, τα οποία αποκαλύπτουν τις όψεις του προβλήματος για τη θέση και το ρόλο της μουσικής τέχνης στη στατική και τη δυναμική της κοινωνίας, τις οποίες έχω εκθέσει μέχρι εδώ (σχ. 2). Είναι απαραίτητο να συμπληρωθεί, ότι οι κατηγορίες που έχουν προταθεί και παρουσιαστεί μέχρι εδώ, είναι ταυτόχρονα και οντολογικές και γνωσιολογικές. Οι κατηγορίες αυτές είναι οντολογικές, καθ όσον υποδηλούν τα αντικειμενικώς υπαρκτά φαινόμενα, και είναι γνωσιολογικές, καθ όσον συνιστούν αντανάκλαση, ιδεατή δηλαδή έκφραση των ίδιων των φαινομένων 6. Όταν δε, υποδεικνύεται ότι τα δύο πρώτα «είδη» κατηγοριών (σχ. 1) εμπεριέχονται στα δύο τελευταία (σχ. 2), τότε έχει κανείς υπόψη του ότι οι διάφορες όψεις του φαινομένου «μουσική τέχνη» ή και «μουσική ζωή», με την ευρύτερη έννοια, δεν είναι αποκομμένες μεταξύ τους, αλλά υπάρχουν πραγματικά και σε ενότητα ή, ακριβέστερα, ότι υφίστανται σε ενότητα στην αντικειμενική πραγματικότητα. Η ενότητα αυτή εμφανίζεται τόσο στη στατική της μουσικής ζωής (στην εξέταση δηλαδή εκείνων των στοιχείων 6 Αυτός είναι και ο λόγος, που χρησιμοποιείται το ρήμα «υποδηλούν»: φανερώνουν εμμέσως, δεν ταυτίζονται με το φαινόμενο, απλώς παραπέμπουν σ αυτό, μιλώντας γι αυτό.

19 που θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται στη μουσική ζωή), όσο και στη δυναμική της (στην εξέταση δηλαδή των διαδικασιών της μουσικής ζωής και των αλληλεπιδράσεών της με ότι θα μπορούσε να θεωρηθεί εξωτερικό ως προς αυτήν). Από την άλλη πλευρά, μπορεί να σημειωθεί ότι οι κατηγορίες, στις οποίες αναφέρθηκα, είναι μερικές από τις γενικότερες δυνατές κατηγορίες, δια των οποίων μπορεί να συλληφθεί εκείνο το κομμάτι της αντικειμενικής πραγματικότητας που ορίστηκε ως μουσική ζωή. Το κατά πόσο οι καθολικές κατηγορίες γενικά είναι οντο-γνωσιολογικές, όπως έχω ήδη εμμέσως προτείνει, το ερώτημα αν μέσω αυτών των κατηγοριών μπορούν να διαπιστωθούν κάποιες καθολικές ή μερικές νομοτέλειες των φαινομένων ή αν πρόκειται απλώς για αποτελέσματα της αυθαιρεσίας του θεωρητικού Λόγου ή στη χειρότερη περίπτωση του θεωρητικολογούντος υποκειμένου, τα ερωτήματα αυτά εδώ και αιώνες αποτελούν αιτία διάστασης των φιλοσόφων και γενικά των θεωρητικών που έχουν ασχοληθεί ή ασχολούνται με παρεμφερή προβληματική. Εφόσον τα προβλήματα της μεθοδολογίας ανάλυσης δοσμένου φαινομένου άπτονται των γενικότερων προβλημάτων, όπως αυτά, τα οποία θέτουν οι υπό συζήτηση κατηγορίες, μπορεί να ισχυριστεί κανείς πως η φιλοσοφία είναι πάντοτε «παρούσα», όχι μόνο στους τρόπους που προτείνονται για τη θεώρηση αυτού ή εκείνου του φαινομένου, αλλά επίσης και στον τρόπο με τον οποίο τίθενται τα ίδια τα σχετικά με τα φαινόμενα ερωτήματα. Δεν είναι δύσκολο να διαπιστωθεί, ότι η ίδια η τοποθέτηση οποιουδήποτε προβλήματος ή οποιωνδήποτε προβλημάτων, στηρίζεται σε κάποιο «πλέγμα» αντιλήψεων για τον κόσμο, τον άνθρωπο μέσα σ αυτόν, για την κοινωνία και τη γνώση πλέγμα, το οποίο εδώ και αιώνες ονομάζεται «φιλοσοφία». Η μακρά ιστορία των ιδεών αποδεικνύει, ότι από τότε που οι στοχαστές συνειδητοποίησαν το γεγονός αυτό, ανέπτυξαν ποικίλες αντιδράσεις και απόψεις: ο René Descartes προσπάθησε να εισάγει τη μεθοδική αμφιβολία, ο Immanuel Kant αποδέχθηκε τα a priori δεδομένα της γνώσης, ο Auguste Comtes προσπάθησε να απορρίψει οποιεσδήποτε εκ των προτέρων αποδεκτές προϋποθέσεις και τον ακολούθησαν οι νεοθετικιστές, ενώ οι νεοκαντιανοί φιλόσοφοι δεν απομακρύνθηκαν πολύ από την άποψη αυτή. μια άλλη κατεύθυνση των αντιδράσεων αυτών ορίζεται από εκείνους τούς στοχαστές (και τούς οπαδούς τους), οι οποίοι μετέτρεψαν τη μέθοδο της διαλεκτικής σε υλιστική, όπως επίσης και από τούς στοχαστές που απερίφραστα αποδέχονται την υπό συζήτηση διαπίστωση (π.χ. οι εκπρόσωποι της φαινομενολογίας). Δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι είναι ιδιαίτερα επιτυχείς οι προσπάθειες αποδέσμευσης από οποιασδήποτε μορφής δομημένο «πλέγμα» των αντιλήψεων που προανέφερα. Τελικά, αποδεικνύεται ότι οι προσπάθειες αυτές φυλακίζονται στο φαύλο κύκλο της σιωπηλής αποδοχής εκείνου, το οποίο κατά τα φαινόμενα ξεκινούν να απορρίψουν. Συνεπώς, 19

20 20 πρώτον, η επιστήμη (η διαμόρφωση της οποίας άρχισε με την έναρξη της διαδικασίας της κυριαρχίας του Λόγου επί του Μύθου) δεν μπορεί να αποδεσμευτεί από εκείνο, το οποίο απέμεινε μετά τον αποχωρισμό της από το πρωταρχικό συγκρητικό ιδεατό μόρφωμα. Αυτό το συγκρητικό μόρφωμα, φυσικά, ήταν εκείνο το οποίο ο Αρχαίος Έλληνας και ο μεσαιωνικός στοχαστής αντιλαμβανόταν με τον όρο «φιλοσοφία». Αυτό δεν σημαίνει ότι η αρχαία ελληνική και η μεσαιωνική αντίληψη του όρου αυτού ταυτίζονται, αλλά μάλλον ότι ο αποχωρισμός των λεγόμενων «μερικών» επιστημών δεν είναι καρπός ούτε του μεσαίωνα, ούτε πολύ λιγότερο της αρχαιότητας. Έτσι, δεύτερον, η θέση οποιουδήποτε προβλήματος, ακόμη και στο χώρο της ίδιας της φιλοσοφίας, δεν μπορεί να αποδεσμευτεί από τις εκ των προτέρων παραδεκτές προϋποθέσεις (αξιώματα). Πολύ δε περισσότερο, που εξ αιτίας του καθολικού τους χαρακτήρα, οι κατηγορίες, τις οποίες η φιλοσοφία διερευνά, αλληλοερμηνεύονται, αλληλοκαθορίζονται, αλληλοαποδεικνύονται κ.λπ. Δεν μπορούν, λοιπόν, να ενταχθούν σε κάποιο ευρύτερο σύστημα αναφοράς, που θα αποτελείται από κάποιες ευρύτερες κατηγορίες μιας άλλης επιστήμης, λόγω του ότι οι φιλοσοφικές κατηγορίες είναι οι ευρύτερες δυνατές, δια των οποίων μπορεί να γίνει αντιληπτό και να συλληφθεί μέσω της νόησης το Είναι. Οι προσπάθειες, στις οποίες έγινε αναφορά, τα τελευταία χρόνια συνεχίζονται με τη μορφή χαρακτηρισμού των διάφορων φιλοσοφικών συστημάτων (μέσω των οποίων νομιμοποιείται η επιστήμη και γενικότερα η γνώση), ως «μεγάλων αφηγήσεων». Αυτή είναι η θέση του Γάλλου φιλόσοφου Jean-François Lyotard, ο οποίος προσάπτει το χαρακτηριστικό αυτό στα φιλοσοφικά συστήματα της εποχής του Διαφωτισμού, στη φιλοσοφία του Georg Wilhelm Friedrich Hegel και στο μαρξισμό. Σε γενικές γραμμές, με τον όρο «νομιμοποίηση» νοούνται οι προϋποθέσεις και οι διαδικασίες, οι οποίες μετατρέπουν την επιστημονική δραστηριότητα (και αντίστοιχα την επιστημονική γνώση) σε συστατικό στοιχείο του συστήματος των ανθρώπινων δραστηριοτήτων (και αντίστοιχα της πνευματικής ζωής). Μ άλλα λόγια, πρόκειται για διαδικασίες, δια των οποίων δοσμένη γνώση ενσωματώνεται (ολοκληρώνεται) στην επιστημονική γνώση και θεωρείται έγκυρη. Η ανακήρυξη των φιλοσοφικών συστημάτων, που αναφέρθηκαν, σε «μεγάλες αφηγήσεις» αποτελεί μορφή συνέχισης της άρνησης της κυριαρχίας της ορθολογικότητας. Η άρνηση αυτή συντελείται στο πνεύμα της πρώιμης σχολής της Φραγκφούρτης (M. Horkheimer και T. W. Adorno), ενώ τονίζεται η παραδοχή του ανορθολογικού στοιχείου ως κριτηρίου νομιμοποίησης της επιστημονικής γνώσης. Θα σημειώσω, ότι ο μεταμοντερνισμός η τάση, εκπρόσωπος της ο- ποίας είναι ο Jean-François Lyotard και η Σχολή της Φραγκφούρτης, συνεχίζοντας την παράδοση της διαμάχης αναφορικά με το πρόγραμμα του Διαφωτι-

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1 ο Immanuel Kant. Η μουσική στη φιλοσοφία του κριτικού ιδεαλισμού

Μάθημα 1 ο Immanuel Kant. Η μουσική στη φιλοσοφία του κριτικού ιδεαλισμού Μάθημα 1 ο Immanuel Kant Η μουσική στη φιλοσοφία του κριτικού ιδεαλισμού Η απάντηση του Kant στο ερώτημα: «τι είναι διαφωτισμός;» «ιαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του για την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com 1. Περιεχόμενα 2. Παιδαγωγική Επιστήμη (35 θέματα)... 4 1. Επιστημονικό αντικείμενο στο πεδίο των σπουδών Παιδαγωγικής Επιστήμης... 4 2. Σχέση Θεωρίας και Πράξης (6 προσεγγίσεις Duncker)... 4 3. Δυσχέρειες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, Κύριε Πρόεδρε του ΙΤΕ, Κύριοι Πρυτάνεις, Κύριοι Συνάδελφοι, Επίσημοι προσκεκλημένοι, Κυρίες και Κύριοι, Θερμώς ευχαριστώ το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Δημοτικού Oδηγίες αξιοποίησης των σχολικών εγχειριδίων Σχολική χρονιά: 2011-2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Από το σχολικό εγχειρίδιο: Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων και υπηρεσιών, Γ Γενικού Λυκείου, 2012

Από το σχολικό εγχειρίδιο: Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων και υπηρεσιών, Γ Γενικού Λυκείου, 2012 Από το σχολικό εγχειρίδιο: Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων και υπηρεσιών, Γ Γενικού Λυκείου, 2012 Εισαγωγή στη Συστημική Προσέγγιση Η συστημική προσέγγιση είναι ο τρόπος σκέψης ή η οπτική γωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μια διαφορετική πρόταση για τη μουσική. Eduard Hanslick (1825-1904)

Μια διαφορετική πρόταση για τη μουσική. Eduard Hanslick (1825-1904) Μια διαφορετική πρόταση για τη μουσική Eduard Hanslick (1825-1904) Για το ωραίο στη μουσική Ο Hanslick δεν ήταν φιλόσοφος, αλλά μουσικοκριτικός και μάλιστα ο πιο επιφανής της εποχής του. Παρόλα αυτά, το

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη)

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) 409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) Σκοπός Το Τμήμα προσφέρει προγράμματα εφαρμοσμένων μουσικών σπουδών στα πρότυπα των Ανωτάτων Μουσικών Ακαδημιών (Musikhochschule) και παρέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι

Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αναπαράσταση και μεθοδολογικοί φόβοι Αν δεν υπήρχε διαφορά ανάμεσα στην όψη των πραγμάτων και στην ουσία τους, η επιστήμη θα ήταν περιττή. Karl Marx Τα αξιώματα της επιχειρηματολογίας δεν επαρκούν για

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Στασίνου 36, Γραφ. 102, Στρόβολος 2003 Λευκωσία, Κύπρος Τηλ: 22378101- Φαξ:22379122 cms@cms.org.cy, www.cms.org.cy ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η Κυπριακή Μαθηματική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ..................................... 13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ................................... 14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση:

Άσκηση Β. Ι. Σχολιασμός άσκησης: ΙΙ. Ενδεικτική απάντηση: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ & Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 21 ΜΑΪΟΥ 2012 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ & ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 9: ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 9: ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 9: ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 18 Νοεμβρίου 2012 Α. Το κείμενο αναφέρεται στη σχέση του τύπου με τη δημοκρατία. Κατά το συγγραφέα, ο τύπος πρέπει να είναι αμερόληπτος,

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟΔΟΣ» ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ www.proodos.gr 1 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 5 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 «Ελεύθερος χρόνος και

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφίας 2011/12

Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφίας 2011/12 Προτάσεις Βιβλιογραφίας (ελληνική βιβλιογραφία) Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφίας 2011/12 Οι προτάσεις αυτές σκοπόν έχουν να διευκολύνουν τους καθηγητές στην αναζήτηση υλικού, από το οποίο

Διαβάστε περισσότερα