ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΗΠΕ Α ΓΚΟΛΦ: ΟΤΙ ΛΑΜΠΕΙ ΕΝ ΕΙΝΑΙ ΧΡΥΣΟΣ...

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΗΠΕ Α ΓΚΟΛΦ: ΟΤΙ ΛΑΜΠΕΙ ΕΝ ΕΙΝΑΙ ΧΡΥΣΟΣ..."

Transcript

1 ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΗΠΕ Α ΓΚΟΛΦ: ΟΤΙ ΛΑΜΠΕΙ ΕΝ ΕΙΝΑΙ ΧΡΥΣΟΣ... Ελένη Καπετανάκη-Μπριασούλη Καθηγήτρια, Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστήµιο Αιγαίου Λόφος Πανεπιστηµίου, Μυτιλήνη 81100, Λέσβος Εισαγωγικά...1 Το πλαίσιο της συζήτησης τουριστική ανάπτυξη και γκολφ...2 Οι φυσικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις του γκολφ και του τουρισµού γκολφ...4 Οι οικονοµικές διαστάσεις του γκολφ και του τουρισµού γκολφ...8 Οι κοινωνικές και πολιτισµικές διαστάσεις του τουρισµού γκολφ...12 Ζητήµατα ανάπτυξης και σχεδιασµού...13 Θεσµικά ζητήµατα...15 Ένα βιώσιµο µοντέλο ανάπτυξης...17 Επίλογος Το πρόβληµα του Ελληνικού τουρισµού δεν είναι η έλλειψη γηπέδων γκολφ...18 Εισαγωγικά Τα τελευταία δύο µε τρία χρόνια, αλλά κυρίως πρόσφατα, παρουσιάζονται µε αυξανόµενη συχνότητα δηµοσιεύµατα στον Ελληνικό ηµερήσιο τύπο καθώς και άλλο διαφηµιστικό υλικό που µε ιδιαίτερη ένταση διαφηµίζουν τα γήπεδα γκολφ, εξαίρουν τα ψυχοσωµατικά αγαθά του αθλήµατος, οικτίρουν την Ελλάδα που ακόµα καθυστερεί να εξοπλισθεί κατάλληλα για να απολαύσει µερίδιο της πίττας του τουρισµού γκολφ και αποσιωπούν όλες τις άλλες µορφές τουρισµού στις οποίες επιδίδονται όλοι οι άλλοι άνθρωποι που δεν ανήκουν στις ύψιστες (έως απρόσιτες) εισοδηµατικές κατηγορίες... Επειδή όµως καµιά δραστηριότητα δεν έχει µόνο θετικές όψεις και η λήψη µεγάλων επενδυτικών και αναπτυξιακών αποφάσεων, ιδιαίτερα σε καιρούς συγκρουόµενων κοινωνικο-πολιτικών και περιβαλλοντικών αιτηµάτων και εξελίξεων, πρέπει να γίνεται µε σύνεση, σωφροσύνη και επαρκή και πολυδιάστατη ενηµέρωση όλων των ποικίλα εµπλεκόµενων και υποκείµενων στις συνέπειες τους, θεώρησα αναγκαίο να συντάξω και να καταθέσω σε άρχοντες και αρχοµένους το παρακάτω κείµενο µε την ελπίδα να µην το αγνοήσουν... Η πρώτη µου µαρτυρία για το θέµα έχει δηµοσιευτεί στο επιστηµονικό περιοδικό «Γεωγραφίες» 1. Το παρακάτω κείµενο στηρίζεται σ αυτή και συζητά περισσότερα θέµατα µε βάση πληροφορία από διεθνείς οργανισµούς και οργανώσεις που ασχολούνται εδώ και δύο-τρεις δεκαετίες τουλάχιστον µε το ζήτηµα τόσο στον δυτικό όσο και στον αναπτυσσόµενο κόσµο. Σκοπός του να ευαισθητοποιήσει, να προβληµατίσει και να προσφέρει περιληπτικά πληρέστερη και σφαιρικότερη ενηµέρωση και πληροφόρηση στον αναγνώστη για να διαµορφώσει µια ολοκληρωµένη εκτίµηση της συνολικής πιθανής ωφελιµότητας και σκοπιµότητας κατασκευής γηπέδων γκολφ µε τα δεδοµένα χαρακτηριστικά της Ελλάδας και τις ιδιοµορφίες της τουριστικής της ανάπτυξης. Υπόθεση της όλης προσπάθειας είναι ότι στόχος πάντα είναι η επίτευξη ενδογενούς, αειφόρου εθνικής και τοπικής ανάπτυξης και αειφόρου τουρισµού. 1 «Τουρισµός και γκολφ: οι αθέατες πλευρές του φεγγαριού», ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ Τεύχος 6: (2003). 1

2 Το πλαίσιο της συζήτησης τουριστική ανάπτυξη και γκολφ Εδώ και αρκετά χρόνια κυκλοφορεί στους διεθνείς τουριστικούς κύκλους η θεωρία του γκολφ : η δηµιουργία γηπέδων γκολφ ενισχύει την τουριστική ζήτηση (αύξηση αριθµού τουριστών και επιµήκυνση της τουριστικής περιόδου) σε ένα τουριστικό προορισµό. Προωθείται δε αυτή η θεωρία τόσο πειστικά και πιεστικά που, σε συνδυασµό µε έλλειψη (ή καλύτερα, µη δηµοσιοποίηση) σοβαρού αντίλογου, η δηµιουργία γηπέδων γκολφ θεωρείται αδιαµφισβήτητη και επιτακτική. Η θεωρία βασίζεται σε στατιστικές που δείχνουν ότι αυξάνεται σηµαντικά το τµήµα της τουριστικής αγοράς που προτιµά το γκολφ (πλησιάζει τα 60 εκατοµµύρια παγκόσµια και τα 5 εκατοµµύρια στην Ευρώπη) και η προσφορά κατάλληλων εγκαταστάσεων δρα ως ένας επιπλέον θετικός παράγοντας επιλογής ενός προορισµού. Ο αριθµός των γηπέδων γκολφ αυξάνεται παγκόσµια. Σήµερα υπάρχουν 32,000 γήπεδα γκολφ σε 119 χώρες, από τα οποία το 59% στη Β. Αµερική, το 19% στην Ευρώπη, το 12% στην Ασία και το 10% αλλού (Golf Research Group, 2005). Η Ευρώπη αριθµεί 6,235 γήπεδα. Στην Ισπανία τα γήπεδα σύντοµα φτάνουν τα 280 ενώ στην Τουρκία τα 14. Στην Ιταλία υπάρχουν 229, στην Πορτογαλία 67 και στην Κύπρο 4. Στην Ελλάδα λειτουργούν έξη γήπεδα (Χαλκιδική, Κέρκυρα, Ρόδος, Κρήτη και Γλυφάδα) ενώ προγραµµατίζονται άλλα 11 (European Golf Association). Η βιοµηχανία γκολφ είναι µεγάλη και ισχυρή. Το αποδεικνύουν όχι µόνο ο αριθµός των εµπλεκόµενων ισχυρών οικονοµικών κλάδων, τα µεγάλα κέρδη και η αξία των εµπορικών συναλλαγών που καταγράφει και ο αριθµός των 12,000 ειδικών που ασχολούνται µε θέµατα γκολφ αλλά και το µέγεθος και η ποιότητα των πιέσεων που ασκεί για να επιβληθεί 2. ιαφηµιστικές καµπάνιες παρουσιάζουν το γκολφ σαν την απόλυτη λύση στο στρες και σαν µοναδική ευκαιρία κοινωνικότητας και πνευµατικής ανάτασης. Οι επιχειρηµατίες και τα σωµατεία γκολφ (π.χ. Professional Golf Association, European Golf Association) προβάλουν ένα έντονα φιλοπεριβαλλοντικό πρόσωπο. ιαθέτουν καλά οργανωµένες περιβαλλοντικές υπηρεσίες, εκδίδουν οδηγίες για τη σχεδίαση περιβαλλοντικά φιλικών γηπέδων, και διατείνονται ότι µπορούν να κατασκευάσουν ασφαλή γήπεδα ακόµα και σε περιβαλλοντικά αντίξοα περιβάλλοντα. Φτάνουν στο σηµείο να ισχυρίζονται ότι η προώθηση του γκολφ λύνει περιβαλλοντικά προβλήµατα (π.χ. τη µείωση της βιοποικιλότητας), ευνοώντας έτσι την εφαρµογή της περιβαλλοντικής νοµοθεσίας. Τέλος, παρέχεται γενναία χρηµατοδότηση σε πανεπιστήµια και άλλους φορείς 3 για έρευνα (περιβαλλοντικές επιπτώσεις των γηπέδων) που θυµίζει αντίστοιχες ενέργειες ρυπαντικών και ανθυγιεινών βιοµηχανιών (καπνοβιοµηχανία, ηλεκτροπαραγωγή, κ.ά.). Οι σηµαντικές επιπτώσεις του γκολφ στην υγεία και το περιβάλλον άρχισαν να µελετούνται και να δηµοσιοποιούνται, κυρίως σε ΗΠΑ, Ιαπωνία και υτική Ευρώπη, από τα µέσα της δεκαετίας του 1980 τουλάχιστον: θάνατοι και σηµαντικά κρούσµατα καρκίνων σε γκόλφερ και εργαζόµενους στα γήπεδα, επιπτώσεις στους υδατικούς πόρους και στα χερσαία και θαλάσσια οικοσυστήµατα από την εντατική χρήση νερού για πότισµα και χρήση λιπασµάτων και αγροχηµικών για τη συντήρηση του γκαζόν. Η δηµοσιοποίηση των διαφόρων επιπτώσεων συνεχίζεται µέχρι και σήµερα όπως 2 Χαρακτηριστικό παράδειγµα της επίµονης εκστρατείας προώθησης του γκολφ: Στο τεύχος Ιανουαρίου/ Φεβρουαρίου 2004 του Coastal Living, υπήρχε µια φωτογραφία παράκτιων οργανισµών και 61 φωτογραφίες γηπέδων γκολφ! 3 Και υποτροφίες για διδακτορικά διπλώµατα... 2

3 επίσης και σειρές από δικαστικές προσφυγές κατοίκων στη γειτονία γηπέδων γκολφ για διάφορα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν καθώς και διαµαρτυρίες κοινωνικών οµάδων που πλήττονται από την επέκταση της δραστηριότητας τόσο στον αναπτυγµένο 4 όσο και στον αναπτυσσόµενο κόσµο. Παράλληλα, η βιοµηχανία γκολφ, κάτω από τις πιέσεις που έχει δεχτεί, συµπεριλαµβανοµένων και περιβαλλοντικών περιορισµών και απαιτήσεων για σύνταξη Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων από την Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος στις ΗΠΑ και από αντίστοιχες υπηρεσίες σε Ευρωπαϊκές χώρες, έχει αποδυθεί σε µια έντονη προσπάθεια να αντιστρέψει την αρνητική εικόνα του γκολφ. Νέες τεχνικές για µείωση της κατανάλωσης του νερού και των αγροχηµικών δοκιµάζονται και εφαρµόζονται, νέα υβρίδια γκαζόν (και µεταλλαγµένα) αναπτύσσονται και χρησιµοποιούνται, και τεχνικές σχεδίασης περιβαλλοντικά ασφαλών γηπέδων επινοούνται. Παρόλο που η κατάσταση παρουσιάζεται βελτιωµένη σε σχέση µε το παρελθόν, τα προβλήµατα παραµένουν ή άλλα νέα δηµιουργούνται από τις τεχνολογικές λύσεις που εφαρµόζονται. Η µελέτη της διαθέσιµης πληροφορίας παρουσιάζει τα παρακάτω αξιοσηµείωτα χαρακτηριστικά: τα περισσότερα νέα γήπεδα κατασκευάζονται τώρα σε λιγότερο αναπτυγµένες και οικονοµικά απελπισµένες χώρες και περιφέρειες τα αυστηρά µέτρα προστασίας και προγράµµατα πιστοποίησης γηπέδων εφαρµόζονται στις ΗΠΑ και τη υτική Ευρώπη όπου η περιβαλλοντική συνείδηση είναι πολύ υψηλή (στον πληθυσµό των ευπόρων που ασχολούνται κυρίως µε το γκολφ αλλά και του γενικότερου πληθυσµού) και οι περιβαλλοντικοί περιορισµοί αυστηροί οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις και οι οικονοµικές συνέπειες του γκολφ δεν έχουν µελετηθεί σε βάθος σε σχέση µε αυτές άλλων δραστηριοτήτων της ίδιας ηλικίας µε σχετικά πρόσφατη την ένταση της έρευνας υπάρχει σηµαντική σύγκρουση απόψεων όσον αφορά στις επιπτώσεις του γκολφ, όπως συµβαίνει µε πολλές περιβαλλοντικά πιεστικές δραστηριότητες (βιοµηχανία, γεωργία, κ.λ.π.). Οι υποστηρικτές του παρουσιάζουν µειωµένες τις αρνητικές επιπτώσεις του 5 σε αντίθεση µε έγκυρους διεθνείς οργανισµούς που δεν παύουν να επισηµαίνουν τις σηµαντικές του επιπτώσεις ιδιαίτερα σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές και σε περιοχές µε περιβαλλοντικούς περιορισµούς (π.χ. περιορισµένη διαθεσιµότητα νερού, συχνές ξηρασίες, ευαίσθητα εδάφη) και η κύρια µέριµνα της βιοµηχανίας γκολφ είναι να περιορίσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις 6 και να µειώσει τη τιµή του γκολφ για να επεκτείνει την αγορά της σε λιγότερα εύπορα στρώµατα του πληθυσµού. Η αύξηση του αριθµού των γηπέδων ιδιαίτερα σε περιοχές µε φτηνή γη, εργατικό δυναµικό, κρατικές διευκολύνσεις στις ξένες επενδύσεις, χαλαρούς έως ανύπαρκτους περιβαλλοντικούς κανονισµούς και χωροταξικές ρυθµίσεις και σχετική άγνοια περί του θέµατος διευκολύνει τη µείωση της τιµής... 4 Εντυπωσιακές είναι οι αντιδράσεις αγροτών στη Σκωτία, µια από τις δύο πατρίδες του γκολφ. 5 Συµβουλή: πριν εµπιστευθείτε τα συµπεράσµατα των υποστηρικτών του γκολφ, µάθετε ποιοι χρηµατοδοτούν τις έρευνες τους... 6 Αξιοσηµείωτη ήταν η υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, µέσω του τότε προέδρου κ. J. Santer στο Ryder Cup του 1997 που έγινε στη Valderamma της Ισπανίας, στην πρωτοβουλία Committed to Green που ανέλαβαν σε συνεργασία η European Golf Association, Royal and Ancient Golf Club of St. Andrews και η Professional Golf Association (PGA) European Tour.. 3

4 Ο τουρισµός-γκολφ, όπως όλες οι µορφές τουρισµού, είναι ένα σύµπλεγµα οικονοµικών κλάδων και δραστηριοτήτων που υποστηρίζουν τη λειτουργία. Στην συγκεκριµένη περίπτωση, εκτός από τους κλάδους ξενοδοχειακών καταλυµάτων, διεθνών και τοπικών µεταφορών, γενικών και εδικών υπηρεσιών και αναψυχής, σηµαντικοί είναι οι κλάδοι της αγροτο-βιοµηχανίας (γκαζόν, λιπάσµατα, αγροχηµικά, συστήµατα άρδευσης και στράγγισης εδαφών), κατασκευών (κλειστών και υπαίθριων χώρων), οχηµάτων, εξοπλισµού του αθλήµατος και µελετών. Όπως δε συµβαίνει στην περίπτωση κάθε µορφής τουριστικής ανάπτυξης, και στην Ελλάδα υπάρχουν ζωντανές µαρτυρίες και αρκετή εµπειρία, η εµφάνιση τουριστικών εγκαταστάσεων σε µια περιοχή προκαλεί περαιτέρω τουριστική και οικιστική ανάπτυξη µε άµεση επιβάρυνση των πόρων και υποδοµών της ευρύτερης περιοχής. Πρέπει να σηµειωθεί όµως ότι παράλληλα µε τον τουρισµό γκολφ στις περιφέρειες της νότιας Ευρώπης προωθείται οικιστική ανάπτυξη για παραθεριστική ή µόνιµη κατοικία (συνήθως για συνταξιούχους Βορειο-Ευρωπαίους υψηλών εισοδηµάτων) όπου βασικό εξάρτηµα είναι το ή τα γήπεδα γκολφ. Έτσι, µια συνολική εκτίµηση της επίπτωσης του τουρισµού γκολφ πρέπει να συµπεριλάβει και όλες τις άλλες µορφές ανάπτυξης που έπονται ή αναπτύσσονται παράλληλα µε την τουριστική. Από την πλευρά των τοπικών κοινωνιών υποδοχής, µια συνολική εκτίµηση της βιωσιµότητας, σκοπιµότητας και συµβολής του τουρισµού γκολφ (και της οικιστικής ανάπτυξης) στην αειφόρο ανάπτυξη τους θα πρέπει να λαµβάνει υπόψη (α) τις ιδιαιτερότητες της τουριστικής προσφοράς και ζήτησης, (β) τις δυνατότητες τους την πολυσυζητηµένη φυσική, οικονοµική και κοινωνικο-πολιτιστική φέρουσα ικανότητα σε πόρους, υποδοµές, κ.λ.π. και (γ) το κόστος ευκαιρίας από την εγκατάλειψη εναλλακτικών µοντέλων τουριστικής και γενικότερης ανάπτυξης περισσότερο προσαρµοσµένων στις ιδιαιτερότητες και δυνατότητες τους. Οι φυσικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις του γκολφ και του τουρισµού γκολφ Το γκολφ και η συναρτηµένη µ αυτό τουριστική ή/και οικιστική ανάπτυξη χρησιµοποιούν τοπικούς και υπερ-τοπικούς φυσικούς και ανθρωπογενείς πόρους και προκαλούν άµεσες, έµµεσες 7 και παράγωγες 8 επιπτώσεις τόσο κατά την κατασκευή αλλά κυρίως κατά τη λειτουργία του γηπέδου. Οι σηµαντικότερες επιπτώσεις σηµειώνονται παρακάτω. Γη και µεταβολές χρήσεων γης. Ένα γήπεδο γκολφ καταλαµβάνει έκταση ανάλογα µε τη δυναµικότητα του. Π.χ. ένα γήπεδο 18 οπών απαιτεί στρέµµατα έκτασης (έκταση γηπέδου προσαυξηµένη κατά 50-60% για τις εκτάσεις που καταλαµβάνουν βοηθητικές εγκαταστάσεις, οδικά δίκτυα, κ.λ.π.) (WWF, 2004). Η επιπλέον γη που καταναλώνεται εξαρτάται από την ανάπτυξη η οποία συναρτάται από το γήπεδο, π.χ. κατασκευή ξενοδοχειακού συγκροτήµατος, παράγωγη (µη σχεδιασµένη) τουριστική και οικιστική ανάπτυξη. Συνήθως η ανάπτυξη αυτή είναι σηµαντική και σταδιακά οδηγεί σε µεταβολές χρήσεων γης που δεν είναι πάντα οι 7 Ζήτηση από συνδεδεµένους προς τον τουρισµό κλάδους 8 Από ζήτηση η οποία δηµιουργείται λόγω της ύπαρξης ευνοϊκών συνθηκών και υποδοµών που εξυπηρετούν την τουριστική ανάπτυξη και η οποία δεν θα εµφανιζόταν χωρίς αυτή (π.χ. οικιστική ανάπτυξη πρώτης και δεύτερης κατοικίας, κ.λ.π.) 4

5 καλύτερες, όπως η µετατροπή γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας σε κατοικίες (προ-αστικοποίηση) ή άλλες µη-γεωργικές χρήσεις, η µείωση ο περιορισµός και η αλλοίωση περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών (παράκτιες περιοχές, υδροβιότοποι, ερηµοποιηµένες περιοχές, κ.λ.π.), η εντατικοποίηση αστικών χρήσεων, κ.ά. Οι µεταβολές χρήσεων γης δεν περιορίζονται στη γειτονία του γηπέδου αλλά συµβαίνουν και σε άλλες περιοχές ποικιλοτρόπως συνδεδεµένες µε αυτό (γειτονικά χωριά, καλλιεργήσιµες εκτάσεις, κ.λ.π.). Το ζήτηµα των απαιτούµενων εκτάσεων γης δεν είναι ασήµαντο σε χώρες και περιφέρειες που δεν διαθέτουν µεγάλες εκτάσεις και όπου η συγκέντρωση πολλών χρήσεων γης σε περιορισµένο γεωγραφικό χώρο οδηγεί αναπόφευκτα σε συγκρούσεις οι οποίες έχουν αρνητικές οικονοµικές επιπτώσεις τόσο στους ίδιους τους κατόχους και χρήστες της γης όσο και στην περιφερειακή και εθνική οικονοµία. Παραδείγµατος χάριν, η απώλεια εύφορης γης (πολύ συχνή στη Νότια Ευρώπη) αυξάνει τις απαιτήσεις σε εισαγωγές τροφίµων και άρα το αντίστοιχο οικονοµικό κόστος για τους κατοίκους, τους τουρίστες και πολλούς κλάδους της τοπικής και εθνικής οικονοµίας. Νερό. Οι επιπτώσεις του γκολφ στην ποσότητα και ποιότητα του νερού είναι ίσως οι πιο πολυσυζητηµένες. Οι απαιτήσεις σε νερό εξαρτώνται από τη γεωγραφική περιοχή και τις κρατούσες κλιµατικές συνθήκες, την εποχή του χρόνου και το επίπεδο ανάπτυξης της περιοχής. Ένα γήπεδο γκολφ καταναλώνει ένα εκατοµµύριο κυβικά µέτρα νερού το χρόνο σε Μεσογειακά κλίµατα. Ή 10-15,000 κυβικά µέτρα ανά εκτάριο το χρόνο (WWF, 2004). Οι εκτιµήσεις σε ισοδύναµα µεγέθη πληθυσµού κυµαίνονται από ,000 κατοίκους το χρόνο 9. Έκθεση του National Geographic αναφέρει κατανάλωση νερού ανά γήπεδο στις ΗΠΑ ισοδύναµη µε 8,000 κατοίκους. Το Worldwatch Institute αναφέρει ότι 2.5 δισεκατοµµύρια γαλόνια νερό την ηµέρα απαιτούνται για άρδευση όλων των γηπέδων γκολφ, ισοδύναµο νερού που απαιτείται να υποστηρίξει 4.7 εκατοµµύρια ανθρώπους την ηµέρα (µε την εκτίµηση ελάχιστης ηµερήσιας κατανάλωσης των Ηνωµένων Εθνών)... Στην κατανάλωση νερού από το γήπεδο γκολφ πρέπει να προστεθεί και η κατανάλωση του τουρίστα η οποία είναι µεταξύ 6-12 φορές πολλαπλάσια της κατανάλωσης ενός ντόπιου. Οι αθλητικές δραστηριότητες αυτονόητα απαιτούν περισσότερο νερό από άλλες. Ακόµα και στην περίπτωση ανακύκλωσης νερού, οι απαιτήσεις σε νερό είναι σηµαντικές ιδιαίτερα όταν οι θερµοκρασίες είναι υψηλές διότι το γκαζόν κατακρατεί νερό και υπάρχει σηµαντική εξάτµιση. Επιπλέον, η ανακύκλωση νερού δεν είναι πανάκεια λόγω υψηλού κόστους (ενέργεια και χρήµα), αναγκών συντήρησης του εξοπλισµού, κόστους (εισαγόµενων) ανταλλακτικών, προβληµάτων λειτουργίας και ποιότητας ανακυκλούµενου νερού, κ.λ.π. Το ίδιο ισχύει και για την αφαλάτωση νερού η οποία προωθείται σε παράκτιες περιοχές. Ένα εργοστάσιο αφαλάτωσης καταναλώνει ενέργεια, έχει απαιτήσεις συντήρησης, απαιτεί εργατικό δυναµικό και τα ανταλλακτικά είναι ακριβά. Μακροχρόνια, τα εργοστάσια ανακύκλωσης δεν είναι βιώσιµα γενικά, καταναλώνουν γη και ενέργεια και παράγουν απόβλητα. Στην Ελλάδα, το ζήτηµα είναι κρίσιµο σε περιοχές όπως η Κρήτη, η Νότια Πελοπόννησος, κ.α. που ανήκουν σε ηµί-ξηρες ή ύφυγρες βιοκλιµατικές ζώνες,. Η µη ορθολογική χρήση των διαθέσιµων υδατικών πόρων, σε συνδυασµό µε τις βιοκλιµατικές ιδιαιτερότητες, προκαλεί υποβάθµιση ή και ερηµοποίηση γαιών. Σ 9 Το Worldwatch Institute αναφέρει ισοδύναµο 60,000 Ταϋλανδών χωρικών. 5

6 αυτές τις περιοχές είναι επιτακτική η ανάπτυξη όσο το δυνατόν λιγότερο υδροβόρων δραστηριοτήτων (σε συνδυασµό, φυσικά, µε ορθολογική διαχείριση του νερού). Η κατανάλωση νερού από ένα γήπεδο γκολφ ιδιαίτερα στους θερµούς µήνες που είναι αυξηµένη στερεί το νερό αυτό από άλλες χρήσεις κυρίως την ανθρώπινη (πόσιµο νερό) και τη γεωργική που έχουν κι αυτές αυξηµένες απαιτήσεις την ίδια περίοδο. Σε πολλές περιοχές της γης, ακόµα και σ αυτές µε αφθονία υδατικών πόρων όπως η Αγγλία, έχουν παρατηρηθεί σηµαντικές πτώσεις των υδροφόρων οριζόντων µε αποτέλεσµα τη διαταραχή τόσο των οικονοµικών όσο και των οικολογικών λειτουργιών σε άλλες περιοχές, ακόµα και αρκετά µακρινές από τα γήπεδα γκολφ. Η σηµασία της µείωσης της διαθέσιµης ποσότητας νερού σε τουριστικές και πυκνοκατοικηµένες περιοχές καθώς και σε περιοχές επιδοτούµενης γεωργίας στη χώρα µας δεν είναι ανάγκη να σχολιασθεί... Ας σηµειωθεί ότι πολλές συζητήσεις επικεντρώνονται ήδη στην ανάγκη µείωσης της κατανάλωσης νερού που διατίθεται για αρδεύσεις! Τέλος, µια σηµαντική παράµετρος η οποία υποτονίζεται είναι η µεταβλητότητα της διαθεσιµότητας νερού σα συνέπεια τόσο περιόδων ξηρασιών 10 όσο και της σταδιακά επερχόµενης κλιµατικής µεταβολής η οποία για τη νότια Μεσόγειο συνεπάγεται µείωση των βροχοπτώσεων, αύξηση των ξηρών περιόδων και γενικά µεγαλύτερη ευαισθησία και τρωτότητα των φυσικών και ανθρώπινων οικοσυστηµάτων στις µεταβολές του βασικότερου παράγοντα ύπαρξης τους, του νερού! Οι συγκρούσεις µεταξύ των διαφόρων χρήσεων του νερού εντείνονται σε τέτοιες περιόδους ιδιαίτερα εκεί όπου η κοστολόγηση του νερού δεν είναι σηµαντική ούτε προσαρµόζεται ανάλογα µε τη διαθεσιµότητα και σπανιότητα του όπως συµβαίνει, π.χ. στις ΗΠΑ. Η ρύπανση των υδροφόρων στρωµάτων από την εφαρµογή λιπασµάτων και αγροχηµικών στα γήπεδα γκολφ µερικά από τα οποία είναι πολύ ισχυρά και έχουν απαγορευτεί ή περιοριστεί σηµαντικά στις ΗΠΑ και την Ευρώπη 11 έχει προκαλέσει µεγάλες ανησυχίες παγκόσµια ίσως περισσότερες από το θέµα της κατανάλωσης νερού λόγω των επιπτώσεων τους στην ανθρώπινη υγεία. Σύµφωνα µε το Worldwatch Instiute, στα γήπεδα γκολφ χρησιµοποιούνται κατά µέσο όρο 18 pounds/acre/έτος εντοµοκτόνων σε σύγκριση µε 2.7 pounds/acre/έτος που χρησιµοποιούνται στη γεωργία. Το Greenbelt Alliance (2005) εκτιµά χρήση 12 pounds/acre/έτος εντοµοκτόνων κατά µέσο όρο στις ΗΠΑ. Περιορισµοί χώρου δεν επιτρέπουν την περαιτέρω παρουσίαση της εφιαλτικής εικόνας της χρήσης αγροχηµικών που καθιστούν τα γήπεδα γκολφ κάθε άλλο παρά φυσικές περιοχές χαλάρωσης και ξεγνοιασιάς όπως θέλουν οι διαφηµιστές τους... Οικοσυστήµατα. Τόσο κατά τη φάση κατασκευής ενός γηπέδου γκολφ (εκχωµατώσεις, διαµόρφωση ανάγλυφου, εγκατάσταση αρδευτικών δικτύων, κατασκευή κυκλοφοριακού δικτύου, κ.λ.π.) όσο και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας 10 Όπως η πρόσφατη ξηρασία στην Πορτογαλία τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο 2005, η χειρότερη των τελευταίων ετών. Η Πορτογαλία φιλοδοξεί να γίνει διεθνές πρότυπο ανάπτυξης τουρισµού και οικιστικών συγκροτηµάτων γκολφ. 11 Πρόσφατες έρευνες (Φεβρουάριος 2005) αποκαλύπτουν ότι το εντοµοκτόνο monosodium methanearseonate που χρησιµοποιείται για το γκαζόν, µολύνει ορισµένα εδάφη τουλάχιστον, διαρρέει προς υδροφόρους και εισέρχεται στις τροφικές αλυσίδες της άγριας ζωής, Είναι ήδη απαγορευµένο στην Ινδία και Ινδονησία και συζητιέται ο περιορισµός ή η κατάργηση του σε ΗΠΑ και Καναδά που χρησιµοποιείται ευρέως. 6

7 του τα τοπικά και υπερ-τοπικά οικοσυστήµατα διαταράσσονται ποικιλοτρόπως. Οι παράκτιες, παραλίµνιες και παραποτάµιες περιοχές υφίστανται ευτροφισµό (λόγω συγκέντρωσης θρεπτικών ουσιών από τη στράγγιση των λιπασµάτων που χρησιµοποιούνται στα γήπεδα) και οι ακτές µπορεί να γίνουν ακατάλληλες για κολύµβηση. Η χερσαία και θαλάσσια πανίδα (πουλιά, θηλαστικά) και χλωρίδα, αρκετές φορές σπάνια και προστατευόµενη, καταστρέφεται µε άγνωστες συνέπειες σε άλλα οικοσυστήµατα γειτονικών περιοχών, τη γεωργία, κτηνοτροφία, κ.λ.π. στο παρόν και στο µέλλον. Η βιοποικιλότητα επηρεάζεται είτε άµεσα (από τις επεµβάσεις κατασκευής) είτε έµµεσα (από χρήση µεταλλαγµένων υβριδίων γκαζόν και αγροχηµικών). εν πρέπει να παραγνωρίζεται επίσης και η βιοσυσσώρευση τοξικών ουσιών στα φυτά και στα ζώα που τελικά καταλήγουν στον άνθρωπο που τα καταναλώνει... Οι επεµβάσεις που γίνονται αναγκαστικά στην υφιστάµενη βλάστηση στερούν το έδαφος από την αναγκαία φυτοκάλυψη. Το εκτεθειµένο και ακάλυπτο έδαφος υφίσταται διάβρωση και η συντήρηση του απαιτεί δυσανάλογη κατανάλωση πόρων νερού, χρηµάτων, προσπάθειας. Αν µια περιοχή δεν έχει κατάλληλο έδαφος (για τους χλοοτάπητες), µεταφέρεται χώµα από άλλες περιοχές αφαιρώντας το έτσι από άλλους χρήστες και επηρεάζοντας τις χρήσεις γης σε άλλες περιοχές. Η περίπτωση είναι πολύ συνηθισµένη σε πετρώδεις και ξηρές περιοχές της Ελλάδας 12. Κάτω από πιέσεις περιβαλλοντικών και άλλων οργανώσεων, οι κατασκευαστές γηπέδων τώρα προσπαθούν να αποφύγουν τις περιττές επεµβάσεις στην περιοχή, να διατηρούν τοπική φυτοκάλυψη όπου είναι εφικτό, δηµιουργώντας έτσι χώρους για την πανίδα (πουλιά, θηλαστικά, κ.λ.π.) και ευνοώντας την αύξηση της βιοποικιλότητας, κ.λ.π. Φυσικά, τα θετικά αποτελέσµατα πολλών από τους ισχυρισµούς τους δεν έχουν ακόµα εξακριβωθεί από ανεξάρτητες πηγές... και ιδιαίτερα στις περιοχές της Νότιας Ευρώπης που µας ενδιαφέρει περισσότερο 13. Όπως δεν είναι γνωστές οι επιπτώσεις εισαγόµενων ειδών φυτοκάλυψης στην τοπική Μεσογειακή χλωρίδα. Ανθρώπινη υγεία. Οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία έχουν συζητηθεί και συνεχίζουν να συζητούνται µε την ίδια σοβαρότητα όσο και οι επιπτώσεις στο νερό και ήταν από τις πρώτες που µελετήθηκαν. Περιλαµβάνουν ναυτία, πονοκεφάλους, διαταραχές ακοής, δερµατοπάθειες, ξαφνικούς θανάτους (από αλλεργικό σοκ), αναπνευστικά και πνευµονικά νοσήµατα, καρκίνους 14, ακόµα και κρούσµατα ηπατίτιδας. Προκαλούνται από εισπνοές των αγροχηµικών που ψεκάζονται και παραµένουν σε σηµαντικές ποσότητες στον αέρα, από επαφή µε το γρασίδι και τις µπάλες του γκολφ, από κατανάλωση νερού, το οποίο ρυπαίνεται από τη τα λιπάσµατα και αγροχηµικά και περιέχει βαρέα µέταλλα όπως υδράργυρο, κάδµιο, ψευδάργυρο, κ.ά. Σε κάποιες περιοχές της Ευρώπης έχει απαγορευθεί ο ψεκασµός όταν φυσά δυνατός αέρας επειδή µεταφέρονται τα εντοµοκτόνα σε µεγάλες αποστάσεις. Το θέµα 12 Στην εύλογη απορία γιατί, αφού είναι εφικτό να καλλιεργηθεί γκολφ σε µια περιοχή µε εισαγωγή φυσικών πόρων, να µην καλλιεργηθούν κανονικά βρώσιµα φυτά, η απάντηση είναι γιατί η γεωργία δεν είναι οικονοµικά δυνατή δραστηριότητα όπως το γκολφ Τα θετικά αποτελέσµατα στην τοπική βιοποικιλότητα έχουν σηµειωθεί σε βόρειες χώρες, όπως η Αγγλία, η ανία και η Σουηδία, όπου οι κλιµατικές συνθήκες µπορεί να ευνοούν τέτοιες παρεµβάσεις. 14 Η US Ladies professional Golf Association από το 1991 προσφέρει δωρεάν µαστογραφίες στα µέλη της λόγω αυξηµένων περιστατικών καρκίνου στήθους µεταξύ των µελών της. Πρόσφατη µελέτη διερευνά τη συµβολή συγκεκριµένων αγροχηµικών στην ανάπτυξη καρκίνου εγκεφάλου. 7

8 απασχολεί έντονα τη βιοµηχανία λιπασµάτων και αγροχηµικών, γιατί συνδυάζεται µε παρόµοιους κινδύνους που προέρχονται από τη χρήση τους στη γεωργία και τις απαιτήσεις της περιβαλλοντικής νοµοθεσίας 15, και εντείνει την έρευνα για την παραγωγή λιγότερο τοξικών ουσιών. Ενέργεια. Παρόλο που αφορά σε όλες τις φάσεις της κατασκευής και λειτουργίας ενός γηπέδου, η κατανάλωση ενέργειας είναι σοβαρό ζήτηµα σε περιπτώσεις χρήσης ανακύκλωσης και αφαλάτωσης νερού ιδιαίτερα σε περιοχές που δεν έχουν ενεργειακή αυτοδυναµία σε πόρους και δίκτυα που γίνεται έντονα αισθητή κατά τους µήνες αιχµής. Η διακεκοµµένη και προβληµατική παροχή ενέργειας έχει οικονοµικές επιπτώσεις τόσο στις επιχειρήσεις γκολφ όσο και στην ευρύτερη οικονοµία. Οι συγκρούσεις µε άλλες χρήσεις ενέργειας και οι συνακόλουθες δυσλειτουργίες είναι περισσότερο σηµαντικές όταν τα έσοδα από το γκολφ δεν χρησιµοποιούνται για να αντιµετωπισθούν θέµατα επάρκειας πόρων. Υποδοµές. Η άµεση, έµµεση και παράγωγη αύξηση της ζήτησης από κατοίκους και τουρίστες (γκολφερ και άλλων) για µετακίνηση, ύδρευση, άρδευση, αποχέτευση, διαχείριση στερεών και άλλων αποβλήτων αυτονόητα επιβαρύνει τα υφιστάµενα αντίστοιχα δίκτυα υποδοµών τα οποία είτε δεν έχουν σχεδιαστεί για τόσο επίπεδο ζήτησης είτε δεν έχουν δυνατότητα άµεσης επέκτασης και αύξησης δυναµικότητας χωρίς να προκαλέσουν µε τη σειρά τους σειρά επιπτώσεων. Το ίδιο ισχύει και για δίκτυα κοινωνικής υποδοµής όπως νοσοκοµεία, υπηρεσίες, αστυνοµία, κ.λ.π. Ο συνωστισµός, η κυκλοφοριακή συµφόρηση, η πτώση του επιπέδου εξυπηρέτησης πολιτών και τουριστών και η µείωση της ποιότητας περιβάλλοντος στις τουριστικές περιοχές είναι γνωστά προβλήµατα. Σε όχι και τόσο µακροχρόνια προοπτική, η υποβάθµιση των πόρων και του περιβάλλοντος µειώνει την παραγωγική ικανότητα και τη δυνατότητα της γης να στηρίξει εναλλακτικές δραστηριότητες. Έτσι, περιορίζονται οι αναπτυξιακές επιλογές µιας περιοχής υποδοχής και αποκαλύπτονται ελλιπείς οι αισιόδοξες οικονοµικές προβλέψεις για τα τοπικά και εθνικά οφέλη του γκολφ οι οποίες µάλλον παραγνωρίζουν το οικονοµικό κόστος των περιβαλλοντικών προβληµάτων που δηµιουργούνται και των λύσεων που επινοούνται για να τα αντιµετωπίσουν και που όλοι το επωµίζονται σε αντίθεση µε τα οφέλη που συνήθως πάνε σε λίγους... Η µείωση της ζήτησης πόρων χωρίς την απώλεια των ωφελειών, προκύπτει σαν η πιο ενδεδειγµένη λύση µακροχρόνιου σχεδιασµού. Οι οικονοµικές διαστάσεις του γκολφ και του τουρισµού γκολφ Η τουριστική ζήτηση είναι ευµετάβλητη, τρωτή σε ποικίλες συγκυρίες και επηρεάζεται από, συχνά δύσκολα προβλέψιµους, παράγοντες που δρουν τόσο µακροπρόθεσµα όσο και βραχυπρόθεσµα, όπως µεταβολές στο εισόδηµα, ελεύθερο χρόνο, προτιµήσεις για διάφορα είδη τουρισµού, κοινωνικο-οικονοµικά χαρακτηριστικά και καταναλωτικά πρότυπα των τουριστών, τα συµφέροντα των τουριστικών πρακτόρων (tour operators), µακροχρόνιες περιβαλλοντικές και οικονοµικές εξελίξεις και κρίσεις, τη διαθέσιµη τουριστική υποδοµή καθώς και το βαθµό προώθησης ενός προορισµού. Οι αισιόδοξες προβλέψεις για αύξηση του 15 Στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποσύρθηκαν 430 ουσίες το 2003 και αναµένεται απόσυρση περισσότερων. 8

9 αριθµού των γκόλφερ δεν φαίνεται να λαµβάνουν υπόψη αυτούς τους παράγοντες οι οποίοι µπορεί να τις ανατρέψουν παρά τις εντεινόµενες διαφηµιστικές προσπάθειες προβολής και ενθάρρυνσης του γκολφ που καταβάλλονται παγκόσµια. Βραχυπρόθεσµα, η τουριστική ζήτηση επηρεάζεται και διαµορφώνεται από οικονοµικά και κοινωνικο-πολιτικά γεγονότα (π.χ. ύφεση, τροµοκρατία, επιδηµίες, κ.λ.π.), περιβαλλοντικά και καιρικά συµβάντα (σεισµοί, πληµµύρες, καύσωνες, ευτροφικές εκρήξεις, κ.ά.), τόσο στις χώρες προέλευσης όσο και στις χώρες προορισµού. Τέλος, ο ανταγωνισµός µεταξύ προορισµών που είναι διαρκής έγνοια των τουριστικών επιχειρηµατιών και κίνητρο για διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος ώστε µια περιοχή να αντέξει, ελκύοντας τουρίστες για κάτι διαφορετικό που δεν προσφέρουν οι ανταγωνιστές. Όµως, η επιδηµία γκολφ το έχει φέρει τόσο πολύ στο προσκήνιο που αποτελεί πλέον το κύριο συστατικό του τουριστικού προϊόντος που τονίζεται και πουλά ευτυχώς όχι σε όλα τα τµήµατα της τουριστικής αγοράς ακόµα 16 µε αποτέλεσµα να υποτονούν τα άλλα ουσιαστικά συστατικά που διαφοροποιούν τα τουριστικά προϊόντα µεταξύ προορισµών και να µην γίνονται επενδύσεις για την ανάδειξη τους όπως θα συζητηθεί παρακάτω. Εύκολα, λοιπόν, διαπιστώνεται το υπερ-αισιόδοξο, µονοδιάστατο και απλοϊκό της θεωρίας του γκολφ. Πως θα διαφοροποιείται το προϊόν της Ελλάδας από αυτό της Ισπανίας ή της Τουρκίας όταν αυτό που θα πουλιέται κυρίως θα είναι το γκολφ πασπαλισµένο ίσως µε κάποια εγχώρια χαρακτηριστικά (µουσακάς, Ακρόπολη, και τα άλλα γνωστά kitch); Με δεδοµένο ότι υπάρχουν πολλά και κατασκευάζονται συνεχώς νέα γήπεδα σε διάφορες χώρες στην ευρύτερη γειτονιά µας, ο ισχυρισµός ότι η Ελλάδα πρέπει να αποκτήσει ικανό αριθµό γηπέδων γκολφ για να ανταπεξέλθει στον ανταγωνισµό, π.χ., µε την Ισπανία (παραδοσιακή ανταγωνίστρια χώρα) είναι αβάσιµος διότι και µε τα γήπεδα γκολφ η Ελλάδα θα βρίσκεται πάντα στον ίδιο παρονοµαστή σε σχέση µε την Ισπανία 17, την Τουρκία, και τις χώρες της Βόρειας Αφρικής όπου απλώνεται η επιδηµία γκολφ ερήµην των δυνατοτήτων τους σε πόρους κυρίως υδατικούς και αγνοώντας τις υπόλοιπες αρνητικές κοινωνικοοικονοµικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι τουριστικοί πράκτορες απλά, µε την ύπαρξη πολλών γηπέδων γκολφ σε εύκολες περιοχές ενισχύουν την διαπραγµατευτική τους δύναµη και µπορούν να µειώνουν την τιµή που πληρώνουν σε ένα τουριστικό προορισµό εφόσον θα έχουν τη δυνατότητα να κατευθύνουν τους πελάτες τους σε άλλους φτηνότερους 18. Αυτό δεν κάνουν όµως και τώρα που δεν υπάρχουν γήπεδα; Και είναι άραγε συµφέρουσα για µια τοπική οικονοµία µια επένδυση µε τόσο κόστος όπως του γκολφ που τελικά δεν θα πετυχαίνει δίκαιη αγοραία τιµή του προϊόντος της; Ευτυχώς βέβαια που η τουριστική ζήτηση γενικά δεν επηρεάζεται µόνο από τον παράγοντα γκολφ. Ο τουρίστας αγοράζει κυρίως το πακέτο και όχι το γκολφ. Έτσι, η µεγάλη πρόκληση για τους ντόπιους επιχειρηµατίες τουρισµού είναι να 16 Γερµανική εφηµερίδα ανέφερε ότι τουρίστες πάνε στην Αίγυπτο... να παίξουν γκολφ! Οι Πυραµίδες της αποτελούν παρελθόν Μια µατιά µόνο στα µεγέθη της Ισπανίας που σχετίζονται µε το γκολφ δείχνει το µάταιο της προσπάθειας να την ανταγωνιστεί η Ελλάδα µε προώθηση γκολφ. Επιπλέον, η Ισπανία διαθέτει πολύ µεγαλύτερη επιφάνεια που (α) της επιτρέπει να θυσιάζει κάποιες από τις πολλές περιοχές της και (β) να απορροφά τις αρνητικές επιπτώσεις του γκολφ. 18 Το κάνουν ήδη. Η Τουρκία αναδύεται ως µεγάλη ανταγωνίστρια της Ισπανίας, ιδιαίτερα τώρα που διαθέτει πολλά γήπεδα γκολφ και σε τιµές εξευτελιστικές (το γιατί συµβαίνει αυτό µάλλον δεν χρειάζεται εξήγηση). 9

10 επιτύχουν, µε τη συνδροµή φυσικά της πολιτείας, να αντισταθούν στην επιδηµία, να διαµορφώσουν ελκυστικά και ποιοτικά αναβαθµισµένα πακέτα εγχώριας παραγωγής και να κρατούν σταθερό διαχρονικά το µερίδιο τους στη διεθνή και εγχώρια τουριστική αγορά (έστω κι αν βραχυχρόνια αυτό σηµαίνει µείωση της τουριστικής κίνησης). Ας σηµειωθεί επίσης ο ανταγωνισµός µεταξύ γκολφ και άλλων σπορ (π.χ. ιστιοπλοϊα, ορειβασία, κ.λ.π.) το γκολφ είναι ένα από τα σπορ που προτιµούν οι τουρίστες. Οι µόδες, όµως, συµπεριλαµβανοµένου του τουρισµού, διαµορφώνονται από διεθνή εµπορικά συµφέροντα ως βασική στρατηγική επιβίωσης και αύξησης των κερδών τους. Αν οι τουρίστες κουραστούν από ένα σπορ, το διεθνές εµπορικό κύκλωµα προσφέρει (αλλά κυρίως δηµιουργεί ανάγκη για) αλλαγή και ποικιλία κάνοντας έτσι, τη ζήτηση για γκολφ τρωτή σε αλλαγές µόδας! Είναι χαρακτηριστικό ίδιο συνετού επιχειρηµατία όµως να επενδύει σε ευάλωτες και τρωτές αγορές;... Όµως, το σπουδαιότερο ίσως ερώτηµα σε τοπικό επίπεδο είναι πόσα γήπεδα γκολφ χρειάζεται αν χρειάζεται µια τουριστική περιφέρεια µε στόχο να λειτουργούν όλα αποδοτικά. Η αύξηση της προσφοράς γηπέδων δεν συνεπάγεται αυτόµατα ανάλογη αύξηση της ζήτησης (γκόλφερ) ούτε και της αποδοτικότητας τους. Όσο ο αριθµός γηπέδων θα αυξάνεται η πληρότητα κάθε γηπέδου ξεχωριστά θα µειώνεται (ακόµα και µε τις πιο ευνοϊκές συνθήκες) µακροχρόνια τουλάχιστον και η τιµή θα πέφτει. Πως, λοιπόν, (µε τι υποθέσεις) γίνονται προβλέψεις του αριθµού γηπέδων που χρειάζεται η χώρα ή µια περιφέρεια της; Πόσο σταθερή είναι η προβλεπόµενη τουριστική ζήτηση, γενικά, και των γκόλφερ, ειδικά, και για ποιόν χρονικό ορίζοντα; Πόσο βέβαιο είναι ότι το ποσοστό τουριστών υψηλών εισοδηµάτων θα διατηρείται σταθερό ή θα αυξάνεται αντί να ελαττώνεται (περίοδοι ύφεσης το δείχνουν αυτό όπως και άλλες καταστάσεις κρίσεων πολιτικών, ενεργειακών, κ.λ.π.); Λαµβάνεται υπόψη ο ανταγωνισµός άλλων χωρών ή άλλων περιφερειών της χώρας (που και σ αυτές πουλά η θεωρία του γκολφ και όπου δηµιουργούνται συνεχώς γήπεδα); Η υποτίθεται ότι οι πράκτορες θα φέρνουν, πάση θυσία, γκόλφερ για να δουλεύουν τα γήπεδα της χώρας ειδικά; Πότε και για ποιες άλλες εγκαταστάσεις το έκαναν αυτό για να το κάνουν τώρα; Όµως, για τους τουριστικούς προορισµούς, τα κρισιµότερα ζητήµατα είναι η πλευρά της τουριστικής προσφοράς και τα πολλαπλασιαστικά οφέλη από την ανάπτυξη του τουρισµού γκολφ. Όπως η ζήτηση, έτσι και η προσφορά επηρεάζεται από παράγοντες που δρουν µακροπρόθεσµα και βραχυπρόθεσµα διαθεσιµότητα φυσικών, οικονοµικών, ανθρωπογενών και πολιτισµικών πόρων, ύπαρξη εναλλακτικών, περισσότερο προσοδοφόρων, οικονοµικών δραστηριοτήτων, προσδοκίες των επενδυτών για τη µελλοντική τουριστική ζήτηση. Βέβαια, η µέχρι τώρα εµπειρία έχει δείξει ότι το όραµα του γρήγορου, βραχυπρόθεσµου κέρδους έχει δράσει καταλυτικά στη διαµόρφωση επαρκούς τουριστικής προσφοράς σε πολλούς προορισµούς. Το ερώτηµα, φυσικά, είναι, µε τι κόστος έχει διαµορφωθεί αυτή η προσφορά, ποια είναι η ποιότητα της και πόσο βιώσιµη είναι. Η τουριστική προσφορά, άπαξ και διαµορφωθεί, δεν αλλάζει εύκολα χωρίς σηµαντικό κόστος σε χρήµα, χρόνο, προσπάθεια και απώλεια άλλων οικονοµικών ευκαιριών που αναδύονται εν τω µεταξύ. Σε αντίθεση µε τη ζήτηση, η τουριστική προσφορά είναι αδρανής και µεταβάλλεται δύσκολα. Ένα ξενοδοχείο 1000 ατόµων δεν µπορεί να αυξηθεί (αυτόµατα) να καλύψει ζήτηση 1500 ατόµων, ούτε να µειωθεί 10

11 αν η ζήτηση πέσει ή να γκρεµισθεί αν δεν υπάρχει καθόλου ζήτηση. Ένα γήπεδο γκολφ δεν µετατρέπεται άµεσα και εύκολα σε άλλη χρήση αν έχει υποβαθµισθεί και αλλοιωθεί η ποιότητα του εδάφους, η κατάσταση των υδατικών πόρων και αν έχει µεταβληθεί η κοινωνικο-οικονοµική δοµή της ευρύτερης περιοχής. Τουριστικοί προορισµοί που άνθισαν τις δεκαετίες του 70 και του 80 (π.χ. στην Ισπανία και τις Βαλεαρίδες νήσους), σωρεύοντας γιγαντιαίες ξενοδοχειακές µονάδες και καταστρέφοντας τις ανεπανάληπτες ακτές τους, βίωσαν κατακόρυφη µείωση της ποιότητας του τουριστικού προϊόντος του. Και τώρα έρχεται... το γκολφ ως σανίδα σωτηρίας... Για πόσο όµως; Τα πολλαπλασιαστικά οφέλη που αποφέρει µια δραστηριότητα στην τοπική και εθνική οικονοµία και κοινωνία εξαρτώνται από τις σχέσεις εισροών-εκροών που έχει µε άλλες δραστηριότητες και περιοχές. Στην περίπτωση γηπέδων και τουρισµού γκολφ αυτές περιλαµβάνουν την προµήθεια µηχανηµάτων, αγροχηµικών, ανταλλακτικών (µηχανικού εξοπλισµού του γηπέδου και των τυχόν εγκαταστάσεων ανακύκλωσης ή αφαλάτωσης νερού), ειδών διατροφής και ένδυσης, εξειδικευµένου προσωπικού, υπηρεσιών, κ.λ.π. Επειδή τα περισσότερα από αυτά δεν παράγονται ή δεν παρέχονται τοπικά, είναι βέβαιο ότι εισάγονται µε αποτέλεσµα ένα σηµαντικό µέρος των εσόδων του τουρισµού να εξάγεται ξανά για την αγορά τους (άλλο γνώρισµα των τουριστικών επενδύσεων το οποίο είναι κρισιµότερο όσο µεγαλύτερο είναι το επενδυτικό ρίσκο). Ας σηµειωθεί επίσης ότι ο τουρισµός γκολφ, επί του παρόντος τουλάχιστον, είναι κλειστή µορφή τουρισµού υψηλών εισοδηµάτων (enclave tourism) όπου ο τουρίστας πληρώνει το πακέτο στον τόπο προέλευσης και ελέγχεται ασφυκτικά όσον αφορά τις κινήσεις και δραστηριότητες του εκτός του τουριστικού συµπλέγµατος όπου εγκλωβίζεται (τα έχουν πει και γκέττο πολυτελείας στη χώρα µας). Οι πιθανότητες να καταναλώσει στην ευρύτερη περιφέρεια είναι αυτονόητα πολύ µικρές. Στην Ελλάδα ο τουρισµός δεν είναι καθετοποιηµένος ικανοποιητικά για λόγους που ο χώρος αυτού του κειµένου δεν επιτρέπει να αναλυθούν αλλά που έχουν αναλυθεί και τεκµηριωθεί από µελέτες όπως αυτές του ΚΕΠΕ 19. Αρκετά µεγάλα συγκροτήµατα δεν αγοράζουν ούτε είδη διατροφής από την τοπική αγορά. Οι προβλέψεις του συνολικού αριθµού θέσεων εργασίας που παρέχονται από προαναγγελλόµενες τουριστικές µονάδες δεν αναφέρουν τι θέσεις είναι αυτές και ποιοι θα τις καταλάβουν. Το απαιτούµενο εργατικό δυναµικό µπορεί να µην διατίθεται τοπικά (δεν υπάρχει, δεν δέχεται το είδος της προσφερόµενης απασχόλησης, δεν είναι εξειδικευµένο). Ο σηµαντικός αριθµός µεταναστών (που πιθανά να δέχονται ευκολότερα χαµηλοπληρωµένες και χειρωνακτικές δουλειές) λύνει µερικώς το πρόβληµα για τους επιχειρηµατίες αλλά παραµένει το ερώτηµα τι δουλειές παρέχονται στους γηγενείς. Να προστεθεί επίσης ότι αν οι ιδιοκτήτες των επιχειρήσεων δεν είναι ντόπιοι, τα έσοδα διαρρέουν προς άλλες περιοχές της χώρας ή του εξωτερικού αντί να επενδύονται στην τοπική οικονοµία... Γι αυτούς και πολλούς άλλους λόγους, η βιωσιµότητα και οι πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις των γηπέδων γκολφ στην οικονοµική ανάπτυξη ενός προορισµού και της χώρας γενικότερα είναι αµφίβολα εφόσον η λειτουργία και αποδοτικότητα τους (και των σχετικών τουριστικών εγκαταστάσεων) εξαρτώνται από εξωτερικούς και µεταβαλλόµενους παράγοντες (π.χ. τιµές εισαγόµενων αγροχηµικών, µετανάστευση, 19 Κέντρο Προγραµµατισµού και Οικονοµικών Ερευνών 11

12 δηµογραφική κίνηση, ιδιοκτησιακό καθεστώς). Γενικότερα, πολλαπλασιαστικά οφέλη δεν προκύπτουν υπό συνθήκες αβεβαιότητας και ασθενούς, µη καθετοποιηµένης, µη αυτάρκους, και εξαρτηµένης από κρίσιµους πόρους οικονοµίας. Οι οικονοµικές διαστάσεις της αλλοίωσης των πόρων και του περιβάλλοντος έχουν ήδη συζητηθεί στην προηγούµενη ενότητα. Αναφέρεται µόνο το ζήτηµα της κοστολόγησης του πολυτιµότερου, όχι µόνο για το γκολφ, πόρου, του νερού. Η χαµηλή τιµή του δεν επιτρέπει την ορθολογική χρήση του εις βάρος όλων των χρηστών του τελικά. Ο ανταγωνισµός για πόρους (γη, νερό, εργατικό δυναµικό) επηρεάζει τις τιµές τους (αύξηση) µε αρνητικές επιπτώσεις σε οικονοµικά ασθενέστερους οικονοµικούς κλάδους και κοινωνικές τάξεις που µπορεί να οδηγηθούν σε µετανάστευση (και να αντικατασταθούν από ξένους ιδιοκτήτες και χρήστες. Όµως, όταν πλήττεται ένας τοπικός κλάδος, όπως η γεωργία, επηρεάζονται αρνητικά οι δραστηριότητες που συνδέονται µε αυτόν ή και µε άλλους σχετικούς κλάδους (π.χ. µεταποίηση, εµπόριο, µεταφορές, κ.λ.π.). Έτσι τελικά επηρεάζονται η συνολική απασχόληση και το εισόδηµα της τοπικής και περιφερειακής οικονοµίας. Οι κοινωνικές και πολιτισµικές διαστάσεις του τουρισµού γκολφ Οι περισσότερο αθέατες, και ίσως σοβαρότερες, επιπτώσεις του γκολφ όπως και άλλων εισαγόµενων δραστηριοτήτων είναι οι κοινωνικές και πολιτιστικές αλλοιώσεις που επιφέρουν στις περιοχές υποδοχής (και όχι µόνο). Μεταξύ αυτών, η τουριστική µονοκαλλιέργεια, η συνεχιζόµενη εγκατάλειψη τοπικών δραστηριοτήτων και η εξασθένιση έως και αφανισµός των κοινωνικών δικτύων που αυτές δηµιουργούν και συντηρούν. Η µονοκαλλιέργεια τουρισµός-γκολφ απλοποιεί την τοπική, και όχι µόνο, οικονοµία (µείωση της ποικιλίας και διαφοροποίησης δεξιοτήτων, γνώσεων, εργατικού δυναµικού), µειώνοντας έτσι την ικανότητα και ευελιξία προσαρµογής της σε µεταβαλλόµενες και απρόβλεπτες µελλοντικές καταστάσεις. Μέσα από διαδικασίες µετανάστευσης, επαγγελµατικής µεταβολής, πώλησης ή παραχώρησης δικαιωµάτων εκµετάλλευσης ιστορικών και αρχαιολογικών περιοχών σε ιδιώτες ξένους για αναπτύξεις ασύµβατες µε τον ιστορικό και παραδοσιακό τους χαρακτήρα, κ.λ.π., αλλάζει σταδιακά η κοινωνική δοµή και επέρχεται πολιτιστική αλλοίωση (εµπορευµατικοποίηση ή αφανισµός ηθών, εθίµων, τρόπων ζωής,) µε ότι συνέπειες µπορεί να έχει αυτό για την αυτάρκεια και τη διατήρηση του κοινωνικού και πολιτιστικού κεφαλαίου της περιοχής υποδοχής και της ευρύτερης περιφέρειας της. Η εγκατάλειψη παραδοσιακών δραστηριοτήτων και η διάλυση των τοπικών κοινωνικών δικτύων, εξαφανίζει ότι έχει αποµείνει από την παραδοσιακή γνώση που θεωρείται τόσο αναγκαία από σύγχρονες προσεγγίσεις στο σχεδιασµό της αειφόρου ανάπτυξης (!). Η τριτοκοµικοποίηση που συνεπάγεται η πολιτιστική εξαθλίωση και η υιοθέτηση παγκοσµιοποιηµένων τρόπων ζωής βάζει τις τοπικές κοινωνίες σε κανάλια εξάρτησης από τα οποία δύσκολα βγαίνουν µετά. Συγκρούεται έτσι η σταδιακά εξαπλούµενη παγκοσµιοποίηση (ισοπέδωση τρόπων και τόπων ζωής) µε την τοπικότητα και ιδιαιτερότητα που εδώ και καιρό διεθνείς και εθνικοί οργανισµοί και οργανώσεις προωθούν µε ποικίλες πολιτικές ως µέσο ανάπτυξης εναλλακτικών µορφών τουρισµού οι οποίες βοηθούν τους τόπους υποδοχής να διαφοροποιήσουν το προϊόν τους. Το ερώτηµα απλά είναι: «θέλουµε να 12

13 προσελκύσουµε τουρίστες να έλθουν να παίξουν γκολφ κάτι που µπορούν να το κάνουν σε πολλά άλλα µέρη ή για να δουν, να θαυµάσουν, και ίσως επιφανειακά να βιώσουν, τη φυσική και πολιτισµική ιδιαιτερότητα του τόπου µας;». Ίσως, το γκολφ θα µπορούσε να προωθηθεί ως τονωτικό του τουριστικού προϊόντος περιοχών µε φτωχό φυσικό και πολιτισµικό κεφάλαιο (µε εξασφαλισµένη, φυσικά, επάρκεια βασικών πόρων). Γιατί όµως περιοχές που διαθέτουν τα δικά τους φυσικά και πολιτισµικά τονωτικά να πουλήσουν ένα παγκοσµιοποιηµένο, τυποποιηµένο τουριστικό προϊόν (µε γήπεδα γκολφ!) αντί να προβάλουν την ασύγκριτη µοναδικότητα τους; Ζητήµατα ανάπτυξης και σχεδιασµού Οι τοπικές και οι υπερ-τοπικές αποφάσεις για τη δηµιουργία τουριστικών εγκαταστάσεων πρέπει να αποβλέπουν στην αποδοτική χρησιµοποίηση των διαθέσιµων πόρων της αντίστοιχης περιοχής, στην ελαχιστοποίηση του κόστους ευκαιρίας της χρήσης τους (εναλλακτικές χρήσεις στις οποίες θα µπορούσε να αποδώσουν περισσότερο) και στην αποφυγή αρνητικών βραχυχρόνιων και µακροχρόνιων επιπτώσεων σ αυτούς. Η δηµιουργία και η λειτουργία τουριστικών εγκαταστάσεων και γηπέδων γκολφ απαιτούν φυσικούς και ανθρωπογενείς, τοπικούς και υπερτοπικούς πόρους που εκτρέπονται από άλλες δραστηριότητες και περιοχές (π.χ. γεωργία, κτηνοτροφία, πολιτισµικές δραστηριότητες) δεδοµένου ότι είναι πεπερασµένοι (ή και φθίνοντες) και όχι άπειροι και πάντα διαθέσιµοι για ορισµένο χρονικό διάστηµα τουλάχιστον. Σηµαντικά χρηµατικά ποσά που διατίθενται από ιδιώτες επενδυτές (τοπικούς και µη) και το κράτος (µε διάφορους αναπτυξιακούς νόµους) εκτρέπονται από την ενίσχυση άλλων δραστηριοτήτων (κόστος ευκαιρίας) που πρέπει να αναπτυχθούν εξίσου σωστά για να προσφερθεί ένα ολοκληρωµένο, διαφοροποιηµένο και ανθεκτικό σε χρήση και ανταγωνισµό τουριστικό προϊόν όπως η προστασία και αξιοποίηση αρχαιολογικών χώρων, η διαχείριση προστατευόµενων περιοχών, η ανάπτυξη βιολογικής γεωργίας, η συστηµατική ανάπτυξη οικοτουρισµού και πολιτισµικού τουρισµού κ.ά. Επιπλέον, ορισµένοι πόροι π.χ. γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας ή καταλληλότητας για ειδικές καλλιέργειες δεσµεύονται µόνιµα και µη αντιστρεπτά. Άπαξ και τεθούν σε χρήση γκολφ δεν είναι δυνατόν αργότερα, όταν παύσει η αρχική δραστηριότητα, να χρησιµοποιηθούν άµεσα και µε µικρό κόστος για άλλες δραστηριότητες διότι έχουν υποβαθµισθεί. Ας προστεθεί εδώ ότι σε χώρες µε περιορισµένη έκταση, όπως η Ελλάδα, τα περιθώρια ανάπτυξης συγκρουόµενων δραστηριοτήτων δεν είναι µεγάλα και το οικονοµικό και περιβαλλοντικό κόστος είναι δυσανάλογα µεγάλο και το επωµίζονται οι τωρινές γενιές. Ο µεγαλύτερος χαµένος, όµως, είναι η γεωργία η οποία στην Ελλάδα είναι η πιο υδροβόρα δραστηριότητα αλλά µε σηµαντική συµβολή ακόµα στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν και επιδοτούµενη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήδη ο πόρος έδαφος περιορίζεται δραµατικά κάθε χρόνο και, επιπλέον, το νερό που εκτρέπεται για τη λειτουργία και συντήρηση ενός γηπέδου γκολφ αφαιρείται από γεωργικές χρήσεις στην ίδια ή σε άλλες περιοχές (δεδοµένου ότι οι υδατικοί πόροι δεν ακολουθούν διοικητικά όρια και καταλαµβάνουν µεγάλες εκτάσεις). Υποθέτοντας καλλιέργειες που απαιτούν 8-10 κ.µ. νερού ανά στρέµµα, το νερό που απαιτεί ένα τυπικό γήπεδο επαρκεί για άρδευση στρεµµάτων καλλιεργήσιµης γης. Συγχρόνως, η 13

14 γεωργία επιδοτείται για να βελτιώνει την ποιότητα της µε ταυτόχρονη µείωση κατανάλωσης νερού και χηµικών και να αυξάνει την παραγωγικότητα της. Πως όµως θα συµβεί αυτό αν στερείται τον βασικότερο περιορισµένο ήδη πόρο, το νερό; Είναι µάλλον αυτονόητο τι θα συµβεί αν αυξηθεί ο αριθµός των γηπέδων ιδιαίτερα σε περιοχές µε προβλήµατα επάρκειας νερού 20. Το ρίσκο επενδύσεων υπερπολυτελών θερέτρων και γηπέδων γκολφ είναι πολύ µεγάλο ιδιαίτερα σε σχετικά µικρές, ευαίσθητες και αποµονωµένες γεωγραφικές ενότητες (όπως τα νησιά άσχετα από µέγεθος) στην Ελλάδα τουλάχιστον λόγω µεταβλητότητας, αβεβαιότητας και εποχικότητας της τουριστικής ζήτησης, αδράνειας της δηµιουργούµενης προσφοράς, ανταγωνισµού από άλλους προορισµούς, απρόβλεπτων καιρικών συνθηκών, έλλειψης χωροταξικού σχεδιασµού και του µοντέλου άναρχης ανάπτυξης (όχι µόνο τουριστικής), µη καθετοποίησης του κλάδου του τουρισµού και της υποβάθµισης του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος που αποτελεί το µεγάλο πλαίσιο µέσα στο οποίο συγκροτείται το τουριστικό προϊόν. Οι άλλες δραστηριότητες που αναπτύσσονται εξαιτίας της βασικής επένδυσης σε τουρισµό γκολφ παρασύρονται από τη δυναµική και το ρίσκο της. Σε περίπτωση που δεν αποβεί επικερδής (δεν προσελκύσει τόσους πελάτες όσους προβλέφθηκαν), όλες οι παράγωγες δραστηριότητες υφίστανται αρνητικές επιπτώσεις. Εν τω µεταξύ, όµως, έχουν χρησιµοποιηθεί, και ίσως αλλοιωθεί µόνιµα, οι φυσικοί και κοινωνικο-οικονοµικοί πόροι της περιοχής στερώντας έτσι τη δυνατότητα εναλλακτικών δραστηριοτήτων που θα αντικαταστήσουν τις παλιές. Η µονοδιάστατη προσέγγιση στην τουριστική ανάπτυξη µε την έµφαση στην ενίσχυση του τουρισµού γκολφ αποκλείει ή αφαιρεί πόρους για τη στήριξη και ενθάρρυνση άλλων µορφών τουρισµού για τις οποίες η χώρα είναι περισσότερο κατάλληλη και για τις οποίες υπάρχει σηµαντική ζήτηση από τα αντίστοιχα τµήµατα της τουριστικής αγοράς, όπως ο θαλάσσιος, ο ορεινός, ο φυσιολατρικός, ο γεωτουρισµός, ο αγροτουρισµός και κυρίως ο πολιτισµικός και ιστορικός τουρισµός. Η εγκατάλειψη των πολυπληθών, πολύτιµων, µοναδικών και αναντικατάστατων αρχαιολογικών χώρων όπως και των προστατευόµενων, και όχι µόνο φυσικών, περιοχών της χώρας είναι µια θλιβερή µαρτυρία αυτής της µονοδιάστατης προσέγγισης. Αλλά η µεγαλύτερη και θλιβερότερη ίσως µαρτυρία είναι η εγκατάλειψη της υπαίθρου και του οικιστικού της αποθέµατος που χωρίς καθοδήγηση και ανάπτυξη των εγγενών δυνατοτήτων της πέφτει θύµα στις προκλήσεις της όποιας µορφής τουριστικής ανάπτυξης που προσφέρει άµεσο κέρδος, δυστυχώς όµως όχι για να το επενδύσει στην ύπαιθρο αλλά στις αστικές περιοχές... ιότι απουσιάζει ο σχεδιασµός και η συνετή και σώφρων διαχείριση των τοπικών πόρων. Εξασθενούν έτσι οι προσπάθειες για την ανάδειξη ενός πολυδιάστατου και ανθεκτικού στο χρόνο τουριστικού προϊόντος χάριν της αναπτυξιακής µονοκαλλιέργειας ενός µονοδιάστατου προϊόντος µε αµφίβολα πολλαπλασιαστικά και άλλα οφέλη, σοβαρές περιβαλλοντικές και κοινωνικο-οικονοµικές επιπτώσεις και αβέβαιες µελλοντικές προοπτικές. Σκέψεις και προτάσεις για αλλαγή πορείας συζητιούνται στην επόµενη ενότητα. 20 Να προστεθεί και το ενδεχόµενο οι γκόλφερ να καταναλώνουν εισαγόµενα οπωροκηπευτικά λόγω ανεπαρκούς εγχώριας παραγωγής ελλείψει νερού; 14

15 ιαπιστώνεται έτσι η αντίφαση µεταξύ διακηρύξεων περί αειφόρου ανάπτυξης, αειφόρου τουρισµού και διαφοροποίησης του προϊόντος της χώρας και προώθησης προτύπων και µορφών ανάπτυξης και τουρισµού που δεν συνάδουν µ αυτές, όπως η προώθηση του τουρισµού γκολφ! Θεσµικά ζητήµατα Η όλη συζήτηση για τον τουρισµό γκολφ παρακάµπτει επίσης και αγνοεί πλήρως τα πολύ σηµαντικά θεσµικά ζητήµατα στα οποία γίνεται επιλεκτική αναφορά εδώ. Ας σηµειωθεί ότι µεταξύ 1999 και 2004 συζητήθηκαν στην Ευρωβουλή 31 επίσηµες ερωτήσεις που αφορούσαν το γκολφ. Η περιβαλλοντική νοµοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θέτει συγκεκριµένες απαιτήσεις για επεµβάσεις και ενέργειες στο χώρο. Πρώτον, η Οδηγία για Εκτίµηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Council Directive 85/337/EEC as amended by the 97/11/EC) απαιτεί τη σύνταξη Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων πριν τη λήψη των όποιων αναπτυξιακών αποφάσεων και απαιτεί, αφενός την ενεργή συµµετοχή του (ενηµερωµένου και ενήµερου) κοινού και, αφετέρου, την ανάλυση και εκτίµηση εναλλακτικών λύσεων. Οι απαιτήσεις αυτές είναι αµφίβολο αν τηρούνται και εφαρµόζονται σωστά εφόσον πριν ακόµα διαπιστωθούν οι επιπτώσεις της ανάπτυξης τουρισµού γκολφ διακηρύσσεται και ενθαρρύνεται η κατασκευή τους και µάλιστα σε ευπαθείς περιοχές της χώρας µε σηµαντικά προβλήµατα ερηµοποίησης, επάρκειας υδατικών πόρων, κ.λ.π. όπως η Ανατολική και Νότια Κρήτη, η Λακωνία, κ.ά. Η συµµετοχή του κοινού ιδιαίτερα παρακάµπτεται εύκολα όταν ακριβώς αυτό το κοινό θα υποστεί τις συνέπειες των επενδυτικών αποφάσεων και θα στερηθεί τις δυνατότητες για εναλλακτικές επιλογές περισσότερο συµφέρουσες και δίκαιες. Επίσης, για µεγάλα σχέδια και έργα, ισχύει και η Οδηγία περί Στρατηγικής Εκτίµησης Επιπτώσεων (Directive 2001/42/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2001 Strategic Environmental Assessment (SEA); on the assessment of the effects of certain plans and programmes on the environment) η οποία παρά τις ελλείψεις της προσφέρει ένα πλαίσιο για µακροχρόνια εκτίµηση των επιπτώσεων σχεδίων και προγραµµάτων ανάπτυξης στο περιβάλλον. Περιέχει όπως και η προηγούµενη Οδηγία της απαίτηση για ενηµέρωση και συµµετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων. Σηµαντικές είναι και η Οδηγία για την ελευθερία πρόσβασης στην πληροφορία για το περιβάλλον (Council Directive 90/313/EEC) η οποία θα λάβει υπόψη της επίσης τη ιεθνή Σύµβαση του Aarhus του 1998 για πρόσβαση σε πληροφορία, δηµόσια συµµετοχή στη λήψη αποφάσεων και πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε θέµατα περιβάλλοντος καθώς και η πρόταση για Οδηγία περί περιβαλλοντικής ευθύνης σχετικά µε την εµπόδιση και αποκατάσταση περιβαλλοντικής βλάβης. Παρόλο που ακόµα δεν έχει διαµορφωθεί ακόµα πλήρης Οδηγία για την προστασία των Εδαφικών Πόρων, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αναλάβει δραστηριότητα προς αυτή την κατεύθυνση η οποία είναι ιδιαίτερα σηµαντική για αρκετές περιοχές της χώρας που πάσχουν από υποβάθµιση εδαφών και ερηµοποίηση (βλ. άρθρο Κ. Κοσµά στην εφηµερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ ( , Κωδικός άρθρου: B14390H041). Η Επικοινωνία «Προς µια θεµατική στρατηγική για την προστασία του εδάφους» 15

16 (Communication COM (2002) 179, "Towards a Thematic Strategy for Soil Protection") είναι η βάση για την περαιτέρω ετοιµασία της αντίστοιχης Οδηγίας. Τέλος, η Ελλάδα µετέγραψε τον εκέµβριο του 2003 την Οδηγία Πλαίσιο για το Νερό του 2000 την οποία και καλείται να εφαρµόσει τα επόµενα χρόνια. Οι ενδιαφέρουσες απαιτήσεις της είναι: (α) η εκπόνηση Σχεδίων ιαχείρισης Υδατικών Πόρων ανά λεκάνη απορροής (ή/και υδατικό διαµέρισµα) και ο ορθολογικός σχεδιασµός της χρήσης των υδατικών πόρων από όλες τις οικονοµικές δραστηριότητες στη λεκάνη απορροής ώστε να εξασφαλίζεται η αειφόρος χρήση τους που φυσικά είναι το εξ ων ουκ άνευ της ανάπτυξης, (β) η κοστολόγηση του νερού και η πλήρης ανάκτηση του κόστους ώστε το κόστος να αντανακλά την πραγµατική αξία του νερού οικονοµική και οικολογική (που ουσιαστικά είναι πάλι οικονοµική). Επιδιώκεται µε την Οδηγία αυτή να επιτευχθεί πλήρης σύζευξη της αναπτυξιακής διαδικασίας µιας περιφέρειας µε τον βασικότερο πόρο της, το νερό, που εγγυάται την αειφορία και αξιοβίωτη ανάπτυξη της. Η Ελλάδα, σε αντίθεση µε άλλες χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία, δεν έχει παραδοσιακά συστήµατα σχεδιασµού στη βάση λεκανών απορροής και είναι µεγάλο, πλην ζωτικό και αναγκαίο, το εγχείρηµα για τη συµµόρφωση µε την οδηγία για το Νερό. Εγείρεται έτσι το ερώτηµα: πως λαµβάνονται αποφάσεις για µεγα-αναπτύξεις τουριστικές κυρίως χωρίς να έχουν εκπονηθεί ακόµα τα σχέδια χρήσης του νερού από όλες τις χρήσεις στη βάση συνολικών σχεδίων µελλοντικής ανάπτυξης; Ιδιαίτερα σε περιοχές φτωχές σε νερό; Ή πάµε να προλάβουµε το σχέδιο πριν επιβληθούν περιορισµοί που δεν διευκολύνουν τις µεγα-αναπτύξεις;... ιότι ακόµα κι αν πρυτανεύσει η µονοδιάστατη επιλογή της εξειδίκευσης στον τουρισµό, πάλι το ζήτηµα είναι αν ένας από τους κύριους πόρους που στηρίζει αυτή την ανάπτυξη επαρκεί, σε οικονοµικούς όρους, τώρα και στο αβέβαιο µέλλον. Ας σηµειωθεί ότι η Ισπανία έχει επανειληµµένα υποβάλλει το Εθνικό Υδρολογικό Σχέδιο της στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για έγκριση το οποίο απορρίπτεται κυρίως διότι παραβιάζει την Οδηγία για το Νερό. Το Σχέδιο αυτό προβλέπει την εκτροπή του ποταµού Ebro από τον βορρά στο νότο, που πάσχει από έλλειψη υδατικών πόρων, ξηρασία και ερηµοποίηση, για την κάλυψη των αναγκών της επιδοτούµενης γεωργίας (θερµοκήπια, οπωροφόρα, κ.λ.π.) και... των 270 γηπέδων γκολφ. Πλήθος άλλες Οδηγίες και Κανονισµοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα µπορούσαν να αναφερθούν που αφορούν άµεσα και θα πρέπει να λαµβάνονται υπόψη στη λήψη αναπτυξιακών αποφάσεων. Όµως η εικόνα που παρουσιάζει η χώρα είναι ότι ευγενικά τους αγνοεί και τους καταστρατηγεί εις βάρος των ίδιων των πολύτιµων και αναντικατάστατων πόρων της. Μεταξύ αυτών σηµαντική είναι η Οδηγία για τους Οικοτόπους και το βασικό της εργαλείο, το ίκτυο Φύση 2000 (Natura 2000), και η σύµβαση για την προστασία των Ευρωπαϊκών Τοπίων (European landscape Convention). Άλλα θεσµικά ζητήµατα τα οποία µένουν ασαφή και αδιευκρίνιστα, πλην όµως είναι καίριας σηµασίας για την ορθολογική διαχείριση των πόρων, είναι τα δικαιώµατα στους πόρους όχι µόνο τα δικαιώµατα ιδιοκτησίας ή/και χρήσης της γης αλλά και τα αντίστοιχα για το νερό, το έδαφος, τη βιοποικιλότητα, κ.λ.π. Παρόλες τις υποδείξεις των οικονοµολόγων περιβάλλοντος και πόρων για την αναγκαιότητα τους, 16

17 τα ζητήµατα αυτά δυστυχώς παραµένουν άλυτα σε διεθνές επίπεδο και παρεµποδίζουν την αλλαγή πορείας προς περισσότερο βιώσιµα µονοπάτια ανάπτυξης. Παράλληλα, στην Ελλάδα εξουσίες λήψης αποφάσεων σε κρίσιµα θέµατα διαχείρισης πόρων, χώρου και περιβάλλοντος έχουν περιέλθει στην τοπική αυτοδιοίκηση που όµως δεν έχει την κατάλληλη στελέχωση από ειδικούς στα αντίστοιχα θέµατα, του εµπλεκόµενο κοινό δεν έχει επαρκή ενηµέρωση και δεν υπάρχει ουσιαστικός συντονισµός των τοπικών δράσεων σε χωροταξικό επίπεδο. Το αποτέλεσµα είναι σωρεία ακατάλληλων και µη-οικονοµικών αποφάσεων που εντείνουν τις ήδη καταστροφικές για την οικονοµία συγκρουόµενες και ασυντόνιστες χρήσεις των έγγειων και ανθρώπινων πόρων. Παρουσιάζεται, έτσι, η Ελλάδα να προχωρά σε αναπτυξιακές αποφάσεις, όπως την προώθηση του τουρισµού γκολφ, ερήµην των υποχρεώσεων της να συµµορφωθεί µε σηµαντική νοµοθεσία και Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και µε εγχώρια νοµοθεσία όπως είναι ο Νόµος για τη Βιώσιµη Ανάπτυξη και το Χωροταξικό Σχεδιασµό, ρυθµίσεις που προσφέρουν το πλαίσιο για εκµετάλλευση των ουσιαστικών αναπτυξιακών δυνατοτήτων της. Με τι αναπτυξιακά σχέδια που συνάδουν µε την πολυσυζητηµένη αειφόρο ανάπτυξη, τι µελέτες, τι µελλοντικές προβλέψεις, τι συγκρίσεις µε εναλλακτικές, τι επιστηµονική τεκµηρίωση, λαµβάνονται άραγε τέτοιες σηµαντικές αποφάσεις και τι επίγνωση έχει το κοινό για το πραγµατικό µέλλον στο οποίο ετερο-οδηγείται; Αυτό που αποκαλύπτεται, τελικά, είναι κυρίως ένα έλλειµµα αντίληψης και θέλησης ότι για να ενισχύσει η χώρα τη θέση της στο σύγχρονο περιβάλλον ισχυρού και ανήλεου ανταγωνισµού πρέπει να απορρίψει το τωρινό στρεβλό µοντέλο ανάπτυξης και τουριστικής ανάπτυξης, να υιοθετήσει ένα εναλλακτικό βιώσιµο µοντέλο και να το εφαρµόσει µε σωστό σχεδιασµό στηριζόµενη σε πλήρη ενηµέρωση και δηµόσια συµµετοχή και όχι να εξαρτάται από ευκαιριακές συγκυρίες των διεθνών εξελίξεων. Σ αυτό το θέµα στρέφεται η συζήτηση τώρα. Ένα βιώσιµο µοντέλο ανάπτυξης Το µυστικό της επιβίωσης των ζωντανών οργανισµών και των πολιτισµών είναι και θα παραµείνει η ποικιλία και η διαφοροποίηση για να αντέχουν σε εξωτερικές µεταβολές και αρνητικές συγκυρίες και η όσο το δυνατό µικρότερη εξάρτηση της ανάπτυξης τους από εξωτερικά στηρίγµατα. Οι σύγχρονες κατευθύνσεις που υποδεικνύονται για βιώσιµη τοπική και εθνική ανάπτυξη τονίζουν την ποικιλία και διαφοροποίηση των αναπτυξιακών επιλογών, την πολυλειτουργική και συµπληρωµατική χρήση των πόρων και την αποφυγή µονοκαλλιεργειών κάθε είδους (...) που προσφέρουν ευελιξία και προσαρµοστικότητα για την αντιµετώπιση της αβεβαιότητας του µέλλοντος και πιθανών «κρίσεων». Οι πόροι πρέπει να χρησιµοποιούνται ισόρροπα και να µην εξαντλούνται σε άσκοπες και δαπανηρές χρήσεις για να ανανεώνονται όπως και δεν πρέπει να προκαλούνται επιπτώσεις σε άλλες περιοχές για να µην δέχεται η περιοχή αργά ή γρήγορα τις παρενέργειες τους µε διάφορες µορφές (ανταγωνισµός, καταστροφή πόρων,...). Αυτό παραπέµπει άµεσα στην ανάγκη (α) συντονισµένης και συνδυασµένης δράσης σε πολλούς τοµείς πολιτικής ταυτόχρονα, (β) σχεδιασµού που θα διευκολύνει αυτό το συντονισµό και (γ) µορφών διαχείρισης που εξασφαλίζουν ισότητα και ισοδυναµία στη συµµετοχή 17

18 και ίση µεταχείριση όλων, όπως η συν-διαχείριση (συµµετοχή δηµόσιου, ιδιωτικού και κοινωνικού τοµέα στη λήψη αποφάσεων για τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη). Οι ανάγκες αυτές είναι µεγαλύτερες στην περίπτωση ευαίσθητων περιοχών και σε χώρες που δεν έχουν µεγάλες εκτάσεις για να απορροφήσουν τις τυχόν αρνητικές επιπτώσεις µιας δραστηριότητας, όπως το γκολφ, σε µια περιοχή πριν επηρεάσουν χρήσεις και δραστηριότητες σε άλλες περιοχές. Για µια πολυ-λειτουργική, λοιπόν, αξιοποίηση των τοπικών και εθνικών πόρων θα πρέπει να ενισχυθούν εναλλακτικές µορφές τουρισµού, παρµένες από τον ανεξάντλητο αριθµό τους, προσαρµοσµένες στις τοπικές ιδιαιτερότητες και δυνατότητες και λειτουργικά συνδεόµενες τόσο µεταξύ τους όσο µε δραστηριότητες που είτε συµβάλλουν άµεσα στον τουρισµό (όπως η αναψυχή, οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες όπως το e-tourism) είτε έχουν άµεσους και έµµεσους δεσµούς µ αυτόν όπως η βιολογική γεωργία, οι παραδοσιακές τέχνες και βιοτεχνία, η αναπαλαίωση και διατήρηση οικιστικών συµπλεγµάτων, ο κατασκευαστικός τοµέας (περιλαµβανοµένων παραδοσιακών τεχνικών), κ.λ.π. Ας σηµειωθεί ότι η χώρα έχει να επιδείξει ατοµικές προσπάθειες προς τη σωστή κατεύθυνση που όµως σε ένα ευρύτερο πλαίσιο µη συντονισµού και υποστήριξης δεν µπορούν να βιώσουν επιτυχώς επί µακρόν. Το αποτέλεσµα µιας τέτοιας προσέγγισης θα είναι, µεταξύ άλλων, η διαρκής δηµιουργία ενός µεγάλου αριθµού θέσεων ποικίλλων θέσεων εργασίας όλων των ειδικοτήτων, η αλληλοϋποστήριξη των δραστηριοτήτων, η εξοικονόµηση πόρων όλων των ειδών, η αναβάθµιση της ποιότητας του τουριστικού προϊόντος και, κατά συνέπεια, η αύξηση του εθνικού και περιφερειακού εισοδήµατος, η αποδέσµευση και απεξάρτηση από σηµαντικές έξωθεν βοήθειες και ανάγκης υιοθέτησης αλλότριων τρόπων ανάπτυξης. Επίλογος Το πρόβληµα του Ελληνικού τουρισµού δεν είναι η έλλειψη γηπέδων γκολφ Η συνολική εικόνα που παρουσιάζει το Ελληνικό τουριστικό προϊόν είναι θλιβερή αν όχι πολύ ανησυχητική, ιδιαίτερα σ εκείνες περιοχές της χώρας που δέχονται ισχυρές πιέσεις για αλλότρια τουριστική ανάπτυξη. εν είµαστε πια στη δεκαετία του 60 και του 70 που ξεκίνησε η µεγάλη τουριστική ανάπτυξη της χώρας. Μετά από τόσα χρόνια πικρής εµπειρίας και εξάρτησης, τόσο Ελληνικής όσο και διεθνούς, της τουριστικής ανάπτυξης από εξωτερικούς παράγοντες, εκτενώς αναλυµένης και γνωστής σε όλους τους ειδικούς σε θέµατα τουρισµού, δεν είναι καιρός να µάθουµε από τα λάθη του παρελθόντος; Κλείνοντας αυτή τη συζήτηση που άρχισε για το γκολφ αλλά αναγκαστικά πέρασε κι από άλλα µονοπάτια, συνοψίζω (α) τα µεγάλα αιτήµατα για τη αειφόρο ανάπτυξη του τουρισµού στην Ελλάδα, τοποθετώντας έτσι το αίτηµα για αύξηση του αριθµού των γηπέδων γκολφ σ ένα άλλο πλαίσιο, (β) τους κινδύνους που απειλούν την επίτευξη του βιώσιµου µοντέλου (τουριστικής) ανάπτυξης και (γ) τις προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες θα µπορούσε να υπάρξει ένα γήπεδο γκολφ (ας πούµε και κάτι θετικό!). 18

19 Τα µεγάλα αιτήµατα για να µπει η τουριστική ανάπτυξη στη σωστή αειφόρο τροχιά στην Ελλάδα, εκµεταλλευόµενη επικερδή τµήµατα της τουριστικής αγοράς, που δεν σχετίζονται µε το γκολφ, περιλαµβάνουν: Την καθετοποίηση της τουριστικής οικονοµίας και τη λειτουργική της σύνδεση µε την εθνική (κυρίως τουρισµός-γεωργία-πολιτισµός) Τον αναπροσανατολισµό της τουριστικής ανάπτυξης προς βιώσιµα πρότυπα προσαρµοσµένα στις ιδιαιτερότητες και κλίµακα της χώρας µε Αξιοποίηση και προστασία της ασύγκριτης µοναδικότητας του εγγενούς φυσικού, πολιτισµικού και ανθρώπινου κεφαλαίου της (σωρεία πολιτισµών που θα µπορούσαν να αναδειχθούν και να διαφοροποιήσουν το τουριστικό έστω προϊόν) Την εκµετάλλευση του οικιστικού αποθέµατος της σε πόλεις και την ύπαιθρο Τον έλεγχο της άναρχης ανάπτυξης κάθε µορφής και το σχεδιασµό της µε τη λειτουργική σύνδεση των διάφορων µορφών ανάπτυξης, ιδιαίτερα της αστικής µε αυτήν της υπαίθρου Τη σωστή εφαρµογή της Ευρωπαϊκής και εθνικής περιβαλλοντικής και χωροταξικής νοµοθεσίας και πολιτικής για την προστασία των κυριότερων πόρων στους οποίους βασίζεται το τουριστικό προϊόν της χώρας αλλά και των πολιτών Ανοικτές και ευρείας συµµετοχής διαδικασίες ενηµέρωσης και πληροφόρησης του κοινού και λήψης αποφάσεων για την κατανοµή των συλλογικών πόρων σε εναλλακτικές χρήσεις στη βάση ορθολογικών διαδικασιών, εναλλακτικών µελλοντικών προβλέψεων, κ.λ.π. Οι κίνδυνοι που απειλούν την επίτευξη του βιώσιµου µοντέλου τουριστικής ανάπτυξης είναι πολλαπλοί µεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν οι ακόλουθοι: Έλλειψη σωστής και επαρκούς παιδείας, πληροφόρησης και ενηµέρωσης σε θέµατα προστασίας περιβάλλοντος, πολιτιστικής κληρονοµιάς και ζητηµάτων της υπαίθρου σ όλα τα στρώµατα και ηλικιακές οµάδες του πληθυσµού Μη επαρκής ή ανύπαρκτη δηµοσιοποίηση των αρνητικών οικονοµικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων της τουριστικής ανάπτυξης τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Πόσοι Έλληνες τώρα ξέρουν τα προβλήµατα που σχετίζονται µε το γκολφ, τα προβλήµατα των αντίστοιχων επιχειρήσεων, τις πραγµατικές θέσεις εργασίας, την κατάσταση στη διεθνή τουριστική αγορά, κ.λ.π.; Αντίθετα, µονοµερής και ελλιπής πληροφόρηση που τονίζει τις θετικές και αποσιωπεί τις όχι και τόσο θετικές όψεις των τουριστικών επενδύσεων. Π.χ. δηµιουργία 3000 θέσεων εργασίας από µια µεγα-επένδυση αλλά δεν ξέρουµε τι είδους θέσεις, τι επιπέδου αµοιβής και εξειδίκευσης, και ποιος θα τις καταλάβει. Ή αναφέρονται µόνο τα έσοδα από µια τουριστική επένδυση χωρίς να αναφέρονται τα έξοδα, ποιος θα εισπράξει τα έσοδα, που θα πάνε οι κρατικές εισπράξεις (για να στηριχθεί καλύτερα η τουριστική ανάπτυξη;), κ.ά. Παράλληλη έντονη και εντεινόµενη προπαγάνδα που ευνοεί εισαγόµενες µορφές τουρισµού και τρόπων ζωής το πρόσφατο παράδειγµα του γκολφ είναι ενδεικτικό καλλιεργώντας µιµητισµό και νοοτροπίες δεκτικές και ευνοϊκές σ αυτά, όταν µετά από τόσα χρόνια ξέρουµε ότι αυτό ακριβώς µας έβλαψε Στρεβλή πληροφόρηση από ΜΜΕ και άλλα κανάλια ευρείας επικοινωνίας που ταυτίζει την προστασία του περιβάλλοντος µε παρωχηµένες και οπισθοδροµικές νοοτροπίες που εµποδίζουν την ανάπτυξη της χώρας, ακριβώς την ώρα που η προστασία του περιβάλλοντος είναι απαίτηση των δυτικών επισκεπτών µας, αποτελεί ένδειξη προόδου και υψηλού βιοτικού επιπέδου και η χώρα µας είναι γνωστή για το υποβαθµισµένο και βεβαρηµένο περιβάλλον της και, ως εκ τούτου, δεν θεωρείται τόσο αναπτυγµένη 19

20 Κατά συνέπεια, στρεβλή ταύτιση της προόδου και της ανάπτυξης µε άµεση απόκτηση πλούτου, έστω και µε ελλιπή προστασία περιβάλλοντος αντίθετα µε τις πρακτικές των δυτικών χωρών και τις Ευρωπαϊκές και διεθνείς θεσµικές ρυθµίσεις (πολιτικές, συµβάσεις). Το µοντέλο αυτό βιώνεται από τους ντόπιους, όπως παλιά η ταύτιση του τσιµέντου µε τον πολιτισµό µε τα γνωστά επακόλουθα του που κρατούν καλά µέχρι σήµερα Το κοινωνικό στίγµα των οικολόγων που βάζει όλους όσους ενδιαφέρονται για προστασία περιβάλλοντος στο ίδιο σακί (!) Στρεβλή πληροφόρηση από τις αντίστοιχες ενδιαφερόµενες οµάδες του τύπου το γκολφ δεν ρυπαίνει όπως η βιοµηχανία ή η γεωργία, είναι λιγότερο αντιαισθητικό από ένα εργοστάσιο, κ.λ.π. που υποτιµούν την ευφυΐα των πολιτών. Εγκατάλειψη της υπαίθρου η οποία απεγνωσµένα προσπαθεί να επιβιώσει µέσω εµβασµάτων ποικίλης προέλευσης και που, µη έχοντας βιώσει εναλλακτικούς, υγιείς τρόπους ανάπτυξης, πέφτει άµεσα θύµα των όποιων αναπτυξιακών προσφορών Η έµφαση σε µεγάλα έργα υποδοµών και η παράλληλη αδιαφορία για ουσιαστικές αναπτυξιακές δράσεις οικονοµικής και κοινωνικής αναδιάρθρωσης Ελλιπής έως ανύπαρκτη ουσιαστική συµµετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικό-διοικητικής οργάνωσης Μέσα σ αυτή τη γενικότερη δυσµενή κατάσταση, ένα γήπεδο γκολφ θα µπορούσε να δηµιουργηθεί στην Ελλάδα µόνο κάτω από ορισµένες προϋποθέσεις. Συγκεκριµένα, αν: εν είχαµε τίποτα άλλο να πουλήσουµε στην τουριστική αγορά ποιος όµως θα αµφισβητήσει το ανεπανάληπτο, µη-αντιγράψιµο, µοναδικό, και µη ανανεώσιµο προϊόν µας, τον φυσικό και πολιτισµικό πλούτο που ακόµα διαθέτουµε ανεκµετάλλευτο (και όχι εντελώς κατεστραµµένο); Αν το εγγενές τουριστικό προϊόν µας ήταν πολύ καλό και ο κίνδυνος να το θάψουµε κάτω από γήπεδα γκολφ και τουριστικές µεγα-αναπτύξεις δεν παραµόνευε απειλητικά Όλα λειτουργούσαν σωστά, υπεύθυνα, και υπό αναµφίβολες συνθήκες ο κρατικός µηχανισµός, η εφαρµογή των κανόνων σωστής περιβαλλοντικής πρακτικής, η ενηµέρωση του κοινού, η τουριστική αγορά και το κύριο τουριστικό µας προϊόν υποστηριζόταν και προωθούνταν σωστά Είχαµε τη σωστή υποδοµή (οργάνωση, εξοπλισµό, ελεγκτικές υπηρεσίες, συστήµατα ελέγχου) για να προστατευτούµε από την επέλαση των χηµικών ουσιών και άλλων αλλοιώσεων που επιφέρει η κατασκευή και λειτουργία ενός γηπέδου γκολφ 21 Αν η κοστολόγηση του νερού ήταν τέτοια ώστε να δράσει σα µέτρο ελέγχου της κατανάλωσης από όλες τις δραστηριότητες και κυρίως τις υδροβόρες 22 εν το έκαναν και οι άλλοι. Αν δεν υπήρχαν 32,000 άλλα γήπεδα γκολφ και δεν κατασκευάζονταν πολλά στη Μεσογειακή γειτονιά µας τότε όντως θα αυξάναµε την ανταγωνιστικότητα του προϊόντος µας, διαφοροποιώντας το µε γκολφ παραβλέποντας ίσως και τις περιβαλλοντικές του συνέπειες 21 Ερώτηση: Άραγε, τι ξέρουµε για τη χρήση χηµικών και την περιβαλλοντική επιβάρυνση περιοχών όπου υπάρχουν ήδη γήπεδα γκολφ; 22 Είµαστε σε χώρα όπου γράφτηκε σε εφηµερίδα των Αθηνών το αµίµητο να µην πληρώνουν για το νερό σε πολλές περιοχές για να ενθαρρυνθεί η τουριστική ανάπτυξη! 20

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΡΓΟΥ ΓΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ JESSICA

ΕΝΤΥΠΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΡΓΟΥ ΓΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ JESSICA ΕΝΤΥΠΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΡΓΟΥ ΓΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ JESSICA ΗΜ/ΝΙΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ : 13/1/2012 ΗΜ/ΝΙΑ ΚΑΤΑΘΕΣΗΣ : 13/1/2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ: ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ: ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΡΓΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά εύτερης Κατοικίας

Αγορά εύτερης Κατοικίας Αγορά εύτερης Κατοικίας Rhodes Tourism Forum 2006 10-11 Νοεµβρίου Θάλεια ρουσιώτου 1 Η Αγορά της εύτερης Κατοικίας στην Ευρώπη Ιστορικό Χρονολογείται από τη δεκαετία του 70 και συνδέεται άµεσα µε την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ».

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Εισηγήτρια κα Ελευθερία Φτακλάκη, Αντιπεριφερειάρχης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 1 ΗΣ ΙΑΛΕΞΗΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ι. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τουρισµός είναι η επίσκεψη ενός τόπου της ηµεδαπής ή αλλοδαπής µε σκοπό την ξεκούραση ή ψυχαγωγία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου

ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου 1 ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου Στη Μεσόγειο (και μάλιστα σε Ισπανία, Ιταλία, πρώην Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρο, Μάλτα, Τυνησία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΟ LIFE04/ENV/GR/000099 WATER AGENDA Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μια υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μιας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2014 Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 Συνολική πληροφόρηση Η σύμβαση εταιρικής σχέσης με την Κύπρο καθορίζει ένα ορόσημο για επενδύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΑ ΤΑΞΙ ΕΥΟΥΝ ΑΠΡΟΣΚΟΠΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΠΑΤΣΟΥΛΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ, ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Γεράσιμος Νοταράς, πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΕΘΕΑ Η διεθνής οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΚΟΛΦ

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΚΟΛΦ Το γκολφ αποτελεί μία ιδιαίτερα υποσχόμενη επενδυτική ευκαιρία στην Ελλάδα σήμερα, λόγω των σημαντικών προοπτικών ανάπτυξής του σε μια χώρα που έχει ολιγάριθμα σχετικά με τις δυνατότητές της λειτουργούντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ & ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΔΡ. ΡΑΛΛΗΣ ΓΚΕΚΑΣ, ΠΡΟΕΔΡΟΣ SKEPSIS Παρουσίαση στο Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου Πλαστήρα, Νοέμβριος 2014 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού στο Πλαίσιο της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ Ανδρέας Ανδρεαδάκης Καθηγητής ΕΜΠ Ειδικός Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΘΕΜΑ : «Η Θεωρητική και Κριτική Διάσταση των Εναλλακτικών και Ειδικών Μορφών Τουρισμού στην Ελλάδα» ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1. Η πρώτη τουριστική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας

Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ», ΑΘΗΝΑ, 12-14 Δεκεμβρίου 2012 Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας Ακράτος Χρήστος Λέκτορας ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ShMILE Project Από τον πειραματισμό στην διάδοση του οικολογικού σήματος στην Μεσόγειο. Πώς θα ωφεληθούμε;

ShMILE Project Από τον πειραματισμό στην διάδοση του οικολογικού σήματος στην Μεσόγειο. Πώς θα ωφεληθούμε; ShMILE II ShMILE Project Από τον πειραματισμό στην διάδοση του οικολογικού σήματος στην Μεσόγειο. Πώς θα ωφεληθούμε; Alpha MENTOR Αναστασία Χατζηνικολάου Αρχιτέκτων Περιβαλλοντολόγος Σοφία Ναταλία Μποέμη

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Περιεχόμενα 1.Αναφορά στο θεσμικό πλαίσιο των υδάτων 2.Εθνικές πολιτικές : Εθνικό πρόγραμμα, Σχέδια Διαχείρισης λεκανών απορροής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο.

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο. Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων Από την Οδηγία 2000/60 στη διαχείριση σε επίπεδο υδατικής λεκάνης Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Αντιδήμαρχος Θέρμης Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α.

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Τοµέας Οικολογίας, Τµήµα Βιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Υφιστάµενη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΒΟΡΕΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ 2007-2010, Β ΦΑΣΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2008 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΒΟΡΕΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ 2007-2010, Β ΦΑΣΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2008 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα έκθεση αποτελεί την τέταρτη έκδοση της Β Φάσης του Επιχειρησιακού Προγράμματος του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας μέχρι το 2010. Αντικείμενο του τεύχους είναι ο Επιχειρησιακός και Οικονομικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

COSTA NAVARINO, Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Ο.Τ.Α.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Πετράκος Κώστας

COSTA NAVARINO, Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Ο.Τ.Α.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Πετράκος Κώστας COSTA NAVARINO, Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Ο.Τ.Α.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Πετράκος Κώστας ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Αντικείμενο αυτής της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης Τουρισµός Κλιµατική Αλλαγή Επιπτώσεις της Κλιµατικής Αλλαγής στον Τουρισµό Πράσινη Οικονοµία και Τουρισµός ράσεις Προσαρµογής Τουρισµός µ Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι: Ο Ευρώτας να γίνει το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτηµα στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής

Στόχοι: Ο Ευρώτας να γίνει το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτηµα στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής Τεχνολογίες Φιλικές προς το Περιβάλλον για Αγροτική Ανάπτυξη Στόχοι: Ο Ευρώτας να γίνει το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτηµα στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής Ενσωµάτωση του σχεδιασµού τους στα διαχειριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη. Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη. Τα τελευταία χρόνια όμως, το αγαθό αυτό βρίσκεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ

1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ 1 Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ Η Ευρωπαϊκή στρατηγική για την διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Εισήγηση ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΜΑΝΤΑΚΗ Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Πολυτεχνείου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ``Πηγή `` Ζωής, ΝΕΡΟ Κανένα έμβιο ον δεν επιβιώνει χωρίς αυτό Δεν νοείται ανάπτυξη χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 1999 Επιτροπή Αναφορών 2004 22 Ιουλίου 2004 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Αναφορά 893/2003 του Antonio Cecoro ιταλικής ιθαγένειας σχετικά µε περιβαλλοντικό ζήτηµα που αφορά την ακτή της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ.

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό αγαθό και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Η Περίπτωση της Ελλάδος

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Η Περίπτωση της Ελλάδος ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Η Περίπτωση της Ελλάδος του Δρ. Κωνσταντίνου Αραβώσης Λέκτορα Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Ως Βιώσιµη Ανάπτυξη ορίζεται η ανάπτυξη η οποία ικανοποιεί τις ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ Πρωτοβουλία Ίδρυσης Πανεπιστηµιακού Τµήµατος Τουρισµού στην Κρήτη Μάρτιος 2007 Τουρισµός:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Το περιβάλλον γίνεται ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ α) όταν µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ.

ΘΕΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ. ΘΕΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ. Στο πλαίσιο της τροποποίησης του Ειδικού πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Η ανάγκη αναθεώρησης του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τον Τουρισμό προκύπτει αφενός από γενικότερες

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Σπιλάνης, Επ. Καθηγητής ΓΓ. Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής

Γιάννης Σπιλάνης, Επ. Καθηγητής ΓΓ. Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής Εργαστήριο Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης Πανεπιστημίου Αιγαίου Στρατηγική και Πολιτικές για τη Νησιωτική Ανάπτυξη: Η Αναγκαιότητα για μια Ολοκληρωμένη

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων».

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων». ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην τοπική αυτοδιοίκηση» Δρ. Ιωάννης Ματιάτος Υδρογεωλόγος, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Έργα Υποδομών: μπορούμε να συμβάλουμε στην επιτυχή σύζευξή τους με το «αστικό» περιβάλλον και την αειφορία;

Έργα Υποδομών: μπορούμε να συμβάλουμε στην επιτυχή σύζευξή τους με το «αστικό» περιβάλλον και την αειφορία; Διεπιστημονική προσέγγιση στα ΕΡΓΑ ΥΠΟΔΟΜΩΝ :Τεχνολογία, Περιβάλλον, Πολιτισμός Έργα Υποδομών: μπορούμε να συμβάλουμε στην επιτυχή σύζευξή τους με το «αστικό» περιβάλλον και την αειφορία; Κλειώ Αξαρλή,

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές τουρισμού γκολφ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες

Προοπτικές τουρισμού γκολφ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες Προοπτικές τουρισμού γκολφ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες Ονοματεπώνυμο: Γεωργίου Παναγιώτης 113125 Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: Γιωργής Κριτσωτάκης Δεκέμβριος 2014 Γκολφ - Τουρισμός Readman

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς. Εισηγητής: Μυλωνάς Σωτήρης Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ

ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς. Εισηγητής: Μυλωνάς Σωτήρης Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς Εισηγητής: Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ ΣΤΟΧΟΙ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ - ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ - ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ - ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ -ΣΥΖΗΤΗΣΗ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΩΝ ΦΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Βίκυ Φλέγγα Οικονομολόγος, Μ sc περιφερειακή ανάπτυξη Στέλεχος διεύθυνσης οργάνωσης και πληροφορικής Ε.Ε.Τ.Α.Α. Α.Ε. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΣΕ 9 ΒΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Γραφείο Οικονοµικών & Εµπορικών Υποθέσεων Πρεσβείας της Ελλάδος στην Τύνιδα 6, rue St. Fulgence, Notre Dame Tunis 1082 Tel. +216 71 288411-846632 Fax +216 71 789518

Διαβάστε περισσότερα

ShMILE 2. «Από τον πειραματισμό στη διάδοση του οικολογικού σήματος στη Μεσόγειο»

ShMILE 2. «Από τον πειραματισμό στη διάδοση του οικολογικού σήματος στη Μεσόγειο» ShMILE 2 «Από τον πειραματισμό στη διάδοση του οικολογικού σήματος στη Μεσόγειο» ρηματοδοτικό Μέσο Έχει εγκριθεί στον Άξονα Προτεραιότητας Ειδικότερα στο Μέτρο Τίτλος Έργου Στόχος του Έργου 2 2.1 EUROPEAN

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ

Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Μεταφορά Καινοτομίας και Τεχνογνωσίας σε Επίπεδο ΟΤΑ ΑΝΤΩΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ

Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ για έναν ζωντανό πλανήτη Ιόλη Χριστοπούλου, WWF Ελλάς Αθήνα, 14 εκεµβρίου 2006 Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ Εισαγωγή οµή & περιεχόµενο Παράδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

η περιβαλλοντική διάσταση ν. γεωργιάδης

η περιβαλλοντική διάσταση ν. γεωργιάδης 1 η περιβαλλοντική διάσταση ν. γεωργιάδης Ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο κύρια χαρακτηριστικά προώθηση αειφόρου ανάπτυξης εγγενής ενοποιημένος χαρακτήρας πολιτικών/ νομοθετημάτων παρακολούθηση/ επιβολή

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

ιευθύνων Σύµβουλος της ΑΝΟΣ ιεθνείς Σύµβουλοι & Εκτιµητές Ακινήτων

ιευθύνων Σύµβουλος της ΑΝΟΣ ιεθνείς Σύµβουλοι & Εκτιµητές Ακινήτων ιευθύνων Σύµβουλος της ΑΝΟΣ ιεθνείς Σύµβουλοι & Εκτιµητές Ακινήτων Υπερπροσφορά ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ «υπερπροσφορά» (Investopedia) Η υπερβολική ποσότητα ενός αγαθού ή µιας υπηρεσίας. Η Υπερπροσφορά προκύπτει,

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006 Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Κυρίες και κύριοι, Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την πρόσκλησή σας να προλογίσω

Διαβάστε περισσότερα

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants Training Session Ευκαιρίες χρηµατοδότησης για έργα σχετικά µε την προστασία του περιβάλλοντος στην Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας και στην Περιφέρεια Ηπείρου γενικότερα Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012 «Ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020.

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Γεώργιος Γιαννούσης Γ.Γ. Δημοσίων Επενδύσεων - ΕΣΠΑ Κατευθύνσεις Εθνικής Αναπτυξιακής Στρατηγικής Αναπτυξιακό όραμα: «Η συμβολή στην αναγέννηση της ελληνικής οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές.

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές. Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Ε. Σουρανάκης 1, Α. Στεφανάκης 2. Προβλήματα, προοπτικές. 1 Κτηνίατρος, Ιδιώτης, Πρόεδρος ΔΣ ΒΙΟΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ Α.Ε. 2 Δρ, Κτηνίατρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ Ο επιχειρηματικός τουρισμός αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς τομείς της τουριστικής αγοράς παγκοσμίως. Συνέργιες Αγορών Ο επιχειρηματικός τουρισμός αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς τομείς της τουριστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Χωροταξικός σχεδιασµός & υδατοκαλλιέργειες στον ευρωπαϊκό χώρο Μέχρι σήµερα δεν υπάρχει ολοκληρωµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με μια ματιά Δράση ενάντια στην υπεραλίευση, με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Αγαπητοί κυρίες και κύριοι, Η διαφορετικότητα των φυσικών και ανθρώπινων συνθηκών ορίζει τα τοπία των περιοχών μας. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Νίκος Χρυσόγελος Ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων/ Περιφερειακός Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου www.chrysogelos.gr Αναθεώρηση: για

Διαβάστε περισσότερα

Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των

Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των μελλοντικών προβλημάτων που κατά πάσα πιθανότητα θα δημιουργηθούν,

Διαβάστε περισσότερα