Διερεύνηση της ετεροτροπίας με τη μαγνητική τομογραφία. Συχνότητα εντόπισης, συσχέτισης με συνοδές ανωμαλίες.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διερεύνηση της ετεροτροπίας με τη μαγνητική τομογραφία. Συχνότητα εντόπισης, συσχέτισης με συνοδές ανωμαλίες."

Transcript

1 Σμπόνια Α. - Διερεύνηση της ετεροτροπίας Διερεύνηση της ετεροτροπίας με τη μαγνητική τομογραφία. Συχνότητα εντόπισης, συσχέτισης με συνοδές ανωμαλίες. Σμπόνια Α, Κυριάκου Β, Δαμιανίδης Χ, Κοτζιαμάνη Ν, Μπιντούδη Α, Άγριου Α, Ροβίθη Α, Χονδροματίδου Σ, Παπαποστόλου Π, Εμμανουηλίδου Μ. Ακτινολογικό Εργαστήριο Νοσοκομείου Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ, Θεσ/νίκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ετεροτοπία είναι η ανώμαλη εντόπιση φυσιολογικού ιστού φαιάς ουσίας στα ημισφαίρια εκτός του φλοιού ή των εν τω βάθη δομών της φαιάς ουσίας. Οφείλεται σε διαταραχή μετανάστευσης των νευρώνων κατά την εμβρυϊκή ζωή. Ταξινομείται ως υποεπενδυματική, εστιακή-υποφλοιώδης ή ταινιοειδής. Ο πιο συχνός τύπος είναι η υποεπενδυματική ετεροτοπία με συχνότερη κλινική εκδήλωση την επιληψία. Συχνά συνυπάρχουν και άλλες συγγενείς ανωμαλίες του ΚΝΣ όπως: ανωμαλίες του μεσολοβίου, κολποκεφαλία, στένωση του υδραγωγού, μαγνητική τομογραφία αποτελεί τη μέθοδο εκλογής για την ανάδειξη της εντόπισης της ετεροτοπίας καθώς και της συσχέτιση της με συνοδές ανωμαλίες. Λέξεις κλειδιά Μαγνητική τομογραφία, Ετεροτοπία, Επιληψία, Συγγενείς ανωμαλίες ΚΝΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ετεροτοπία φαιάς ουσίας αποτελεί ανωμαλία μετανάστευσης των νευρώνων και συχνά σχετίζεται με επιληψία και νευροαναπτυξιακές ανωμαλίες. Χαρακτηρίζεται απο την παρουσία φυσιολογικού ιστού φαιάς ουσίας στη λευκή ουσία των ημισφαιρίων, εκτός δηλαδή του φλοιού ή των εν τω βάθει δομών φαιάς ουσίας (πυρήνες) 5, 9. φυσιολογική μετανάστευση των νευρώνων κατά μήκος της ακτινωτής νευρογλοιακής πορείας από τη βλαστική θεμέλια ουσία του επενδύματος των πλαγίων κοιλιών στο φλοιό συμβαίνει μεταξύ 7 ης και 16 ης εμβρυϊκής εβδομάδας και μπορεί να συνεχίζεται μήνες μετά τη γέννηση 13, 14. Οι αιτίες των ανωμαλιών μετανάστευσης των νευρώνων θα μπορούσαν να είναι γενετικές καθώς και επιδράσεις του περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια της κύησης 1, 9. Οι ετεροτοπίες φαιάς ουσίας μπορεί να αφορούν το ένα ή και τα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια 5. Ανάλογα με την εντόπιση και τη μορφολογία τους ταξινομούνται ως: υποεπενδυματική, εστιακή-υποφλοιώδης ή ταινιοειδής. μαγνητική τομογραφία με την ευαισθησία που τη διακρίνει στο διαχωρισμό φαιάς, λευκής ουσίας του εγκεφάλου, ιδίως με τις ακολουθίες αποτελεί τη μέθοδο εκλογής για την ανάδειξη και την εκτίμηση της συχνότητας εντόπισης της ετεροτοπίας καθώς και τη συσχέτιση της με συνοδές ανωμαλίες 2, 12. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ Μελετήθηκαν αναδρομικά σε διάστημα 8 ετών ( ) οι εξετάσεις μαγνητικής τομογραφίας 16 ασθενών με ετεροτοπία. ομάδα μελέτης περιλάμβανε 6 παιδιά (4 αγόρια, 2 κορίτσια) ηλικίας μεταξύ 6 και 15 ετών και 10 ενήλικες (6 άνδρες

2 Ακτινολογικά Χρονικά, 1, 1 και 4 γυναίκες) ηλικίας μεταξύ 25 και 40 ετών. Το φάσμα των κλινικών εκδηλώσεων στην πλειοψηφία των ασθενών περιλάμβανε κυρίως επιληψία, αναπτυξιακή καθυστέρηση και κινητικές δυσλειτουργίες. Οι εξετάσεις έγιναν σε μαγνητικό τομογράφο Siemens Expert και ελήφθησαν οβελιαίες, εγκάρσιες και στεφανιαίες τομές με επιβάρυνση της Τ1 και Τ2 παραμέτρου. Στεφανιαίες τομές με επιβάρυνση της Τ1 παραμέτρου πριν και μετά τη χορήγηση παραμαγνητικής ουσίας ( - ). - ). - ). ). Εγκάρσιες τομές με και ακολουθίες. Αναλύθηκαν, η εντόπιση, ο τύπος, η συχνότητα και τα απεικονιστικά χαρακτηριστικά του ετεροτοπικού Εικόνα 1 ιστού φαιάς ουσίας και η τυχόν συνύπαρξη συνοδών συγγενών ανωμαλιών. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Από τους 16 ασθενείς που εξετάσθηκαν με μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου, ετεροτοπικός ιστός φαιάς ουσίας απεικονίστηκε υποεπενδυματικά σε 9 ασθενείς, εστιακά-υποφλοιώδης σε 6 ασθενείς, ταινιοειδής σε 1 ασθενή. υποενδυματική ετεροτοπία αφορούσε την περιφέρεια και των δύο πλαγίων κοιλιών με τη μορφή πολυάριθμων σχεδόν συνεχόμενων όζων στους 3 απο τους 9 εξεταζόμενους ασθενείς (Εικ. 1, 2, 5), ενώ οι υπόλοιποι 6 παρουσίαζαν όζους ετεροτοπικής φαιάς Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ηνλ εηεξνηνπηθό ηζηό θαηάο νπζίαο πέξημ ηωλ θνηιηώλ. Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ηνλ εηεξνηνπηθό ηζηό θαηάο (δ) Τα νπζίαο βέιε πέξημ ππνδεηθλύνπλ ηωλ θνηιηώλ. ηνλ εηεξνηνπηθό ηζηό θαηάο νπζίαο πέξημ ηωλ θνηιηώλ. (γ) Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ηνλ εηεξνηνπηθό ηζηό θαηάο νπζίαο πέξημ ηωλ θνηιηώλ. (δ) Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ηνλ εηεξνηνπηθό ηζηό θαηάο νπζίαο πέξημ ηωλ θνηιηώλ. (ε) Κεθαιή βέινπο ππνδεηθλύεη ηνλ αξαρλνεηδή ζύιαθα (mega cisterna magna). (ζη) Κεθαιή βέινπο ππνδεηθλύεη ηνλ αξαρλνεηδή ζύιαθα (mega cisterna magna). Εικ. 1 Θήλυ ηλικίας 7 ετών που υπεβλήθει σε απεικονιστικό έλεγχο λόγω επιληπτικών κρίσεων. Εγκάρσιες τομές T1WI, T2WI: (α, β, γ): υποεπενδυματική ετεροτοπία στην περιφέρεια και των δύο πλαγίων κοιλιών με τη μορφή πολυάριθμων συνεχόμενων όζων, (βέλη). Στεφανιαία τομή T1WI (δ) υποεπεδυματική ετεροτοπία στην περιφέρεια των πλαγίων κοιλιών (βέλη). Εγκάρσια τομή T2WI και οβελιαία τομή T1WI (ε,στ) αραχνοειδής θύλακας (mega cisterna magna) (κεφαλές βελών).

3 Σμπόνια Α. - Διερεύνηση της ετεροτροπίας Εικόνα 2 (γ) Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ηνλ εηεξνηνπηθό ηζηό ζηελ πεξηθέξεηα ηωλ πιάγηωλ θνηιηώλ. Εικ. 2 Θήλυ ηλικίας 25 ετών με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων. Εγκάρσια τομή T1WI, εγκάρσια και στεφανιαία τομή T2WI (α,β,γ) υποεπενδυματική ετεροτοπία στην περιφέρεια των δύο πλαγίων κοιλιών.(βέλη). Εικόνα 3 (γ) Βέινο: όδνο εηεξνηνπηθνύ ηζηνύ θαηάο νπζίαο πέξημ ηνπ ηξηγώλνπ ηεο δεμηάο πιάγηαο θνηιίαο. Τν βέινο ππνδεηθλύεη ηνλ όδν εηεξνηνπηθνύ ηζηνύ θαηάο νπζίαο παξά ην ηξίγωλν ηεο δεμηάο πιάγηαο θνηιίαο. (δ) Εικ. 3 Άρρεν ηλικίας 30 ετών με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων. Εγκάρσια τομή T1WI, T2WI, PD (α,β,γ) όζος ετεροτοπικού ιστού φαιάς ουσίας πέριξ του τριγώνου της δεξιάς πλάγιας κοιλίας(βέλη). Κολποκεφαλική διαμόρφωση του κοιλιακού συστήματος. Οβελιαία τομή T1WI πρίν και μετά την χορήγηση παραμαγνητικής ουσίας (δ) στένωση του υδραγωγού του Sylvius με συνοδό διάταση της 3ης κοιλίας.

4 Ακτινολογικά Χρονικά, 1, 1 Εικόνα 4 Εικόνα 5 (γ) Τν βέινο ππνδεηθλύεη όδν εηεξνηνπηθνύ ηζηνύ θαηάο νπζίαο παξά ηελ αξηζηεξή πιάγηα θνηιία. Εικ.4 Άρρεν ηλικίας 26 ετών με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων. Εγκάρσιες τομές T1WI, T2WI, IR (α,β,γ) υποεπενδυματική ετεροτοπία με τη μορφή όζου παρα την αριστερή πλάγια κοιλία (βέλη). Εικόνα 5 (γ) Τα βέιε ππνδεηλύνπλ ηνλ εηξνηνπηθό ηζηό θαηάο νπζίαο πέξημ ηωλ πιαγίωλ θνηιηώλ. Εικ.5 Θήλυ ηλικίας 26 ετών με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων. Εγκάρσιες τομές T1WI, T2WI, IR (α,β,γ) αμφοτερόπλευρη υποεπενδυματική ετεροτοπία (βέλη). Εικόνα 6 Εικ.6 Άρρεν ηλικίας 25 ετών με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων και ψυχοκινητική καθυστέρηση. Εγκάρσια τομή T2WI όζοι ετεροτοπικού ιστού φαιάς ουσίας πέριξ τριγώνου της δεξιάς πλάγιας κοιλίας (βέλη). Κολποκεφαλική διαμόρφωση του κοιλιακού συστήματος. Οβελιαία τομή T2WI απουσία του μεσολοβίου, κολποκεφαλική διαμόρφωση του κοιλιακού συστήματος. Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ όδνπο εηεξνηνπηθνύ ηζηνύ θαηάο νπζίαο πέξημ ηνπ ηξηγώλνπ ηεο δεμηάο πιάγηαο θνηιίαο.

5 Σμπόνια Α. - Διερεύνηση της ετεροτροπίας Εικόνα 7 (ε) Τν βέινο ππνδεηθλύεη ηελ ππνθινηώδε εηεξνηνπία. (γ) Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ηελ ππνθινηώδε εηεξνηνπία. Η (γ) θεθαιή Τα βέιε ηνπ ππνδεηθλύνπλ βέινπο ππνδεηθλύεη ηελ ππνθινηώδε ηνλ αξαρλνεηδή εηεξνηνπία. ζύιαθα. (δ) Τν βέινο ππνδεηθλύεη ηελ ππνθινηώδε εηεξνηνπία. (ε) Τν βέινο ππνδεηθλύεη ηελ ππνθινηώδε εηεξνηνπία. Η θεθαιή ηνπ βέινπο ππνδεηθλύεη ηνλ αξαρλνεηδή ζύιαθα. (δ) Τν βέινο ππνδεηθλύεη ηελ ππνθινηώδε εηεξνηνπία. (ζη) Η θεθαιή ηνπ βέινπο ππνδεηθλύεη ηνλ αξαρλνεηδή ζύιαθα. Εικ.7 Άρρεν ηλικίας 15 ετών με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων. Εγκάρσια τομή T1WI, T2WI, PD (α,β,γ) εστιακή υποφλοιώδης ετεροτοπία κροταφοβρεγματικά δεξιά (βέλη). Στεφανιαίες τομές T2WI (δ,ε) εστιακή υποφλοιώδης ετεροτοπία κροταφοβρεγματικά δεξιά (βέλος), αραχνοειδής θύλακας(κεφαλή βέλους). Οβελιαία T1WI μετά απο την χορήγηση παραμαγνητικής ουσίας (στ) αραχνοειδής θύλακας (mega cisterna magna), (κεφαλή βέλους). ουσίας μονόπλευρα κυρίως γύρω απο τα τρίγωνα των πλάγιων κοιλιών (Εικ. 3, 4, 6). Οι 3 ασθενείς με αμφοτερόπλευρη υποεπενδυματική ετεροτοπία ήταν γυναίκες. Όλες οι περιπτώσεις ετεροτοπικού ιστού φαιάς ουσίας εστιακά, υπό το φλοιό αφορούσαν το ένα μόνο ημισφαίριο, κυρίως το δεξιό (Εικ. 7, 8, 9, 10) και σε μια περίπτωση, γιγαντιαίοι ετεροτοπικοί όζοι είχαν αντικαταστήσει τα ημισφαίρια (Εικ. 11). Στον ταινιοειδή τύπο μεγάλα τμήματα ετεροτοπικού ιστού είχαν αντικαταστήσει τη φυσιολογική λευκή ουσία βρεγματικά αμφοτερόπλευρα (Εικ. 12). Στους 14 απο τους 16 ασθενείς συνυπήρχαν συγγενείς ανωμαλίες όπως: σχιζεγκεφαλία (2 ασθενείς) (Εικ. 10), λισεγκεφαλία (1 ασθενής) (Εικ. 12), κολποκεφαλική διαμόρφωση του κοιλιακού συστήματος (7 ασθενείς) (Εικ. 6, 9, 11), υπογυρία (1 ασθενή), στένωση του υδραγωγού του S S (1 ασθενής) (Εικ. 3) και αραχνοειδής θύλακας ( 2 ασθενείς) (Εικ. 1, 7). ΣΥΖΗΤΗΣΗ Οι ανωμαλίες μετανάστευσης των νευρώνων αποτελούν αναπτυξιακές ανωμαλίες που προκύπτουν από διαταραχές μετανάστευσης απο τη θεμέλια ουσία του τοιχώματος των πλαγίων κοιλιών στο φλοιό. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν ανωμαλίες όπως η αγυρία, λισεγκεφαλία, παχυγυρία, σχιζεγκεφαλία, μονόπλευρη μεγαλεγκεφαλία, αμφοτερόπλευρο περισυλβιακό σύνδρομο, το σύνδρομο του διπλού φλοιού και η ετεροτοπία 1,2,4. Εμβρυολογικά ο νευρικός σωλήνας αποτελεί- (ζη) Η θεθαιή ηνπ βέινπο ππνδεηθλύεη ηνλ αξαρλνεηδή ζύιαθα.

6 Ακτινολογικά Χρονικά, 1, 1 Εικόνα 8 (γ) Εικόνα 9 Εικ.8 Άρρεν ηλικίας 28 ετών με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων. Εγκάρσια τομή T1WI, T2WI, PD και στεφανιαία T1WI μετά την χορήγηση παραμαγνητικής ουσίας (α,β,γ,δ) εστιακή υποφλοιώδης ετεροτοπία μετωποβρεγματικά δεξιά (βέλη). (γ) (δ) Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ππνθινηώδε εηεξνηνπία κεηωπνβξεγκαηηθά δεμηά. Εικόνα 9 (δ) Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ππνθινηώδε εηεξνηνπία κεηωπνβξεγκαηηθά δεμηά. (γ) Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ππνθινηώδε εηεξνηνπία βξεγκαηηθά δεμηά. Εικ.9 Θήλη ηλικίας 40 ετών με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων. Εγκάρσια τομή T1WI, PD και στεφανιαία τομή T2WI (α,β,γ) εστιακή υποφλοιώδης ετεροτοπία βρεγματικά δεξιά (βέλη). Κολποκεφαλική διαμόρφωση του κοιλιακού συστήματος.

7 Σμπόνια Α. - Διερεύνηση της ετεροτροπίας Εικόνα 10 Εικόνα 11 Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ππνθινηώδε εηεξνηνπία. (γ) Η θεθαιή ηνπ βέινπο ππνδεηθλύεη ζρηδεγθεθαιία. Εικ.10 Άρρεν ηλικίας 23 ετών με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων, αναπτυξιακή καθυστέρηση και κινητικές δυσλειτουργίες. Εγκάρσιες τομές T1WI, T2WI (α,β,γ) εστιακή υποφλοιώδης ετεροτοπία (βέλη), σχιζεγκεφαλία (κεφαλή βέλους). Εικόνα 11 Εικόνα 12 Τα βέιε ππνδεηθλύνπλ ππνθινηώδε εηεξνηνπία. Εικόνα 12 Τν βέινο ππνδεηθλύεη γηγαληηαίνπο εηεξνηνπηθνύο όδνπο θαηάο νπζίαο. Βέινο: ζηηβάδεο εηεξνηνπηθνύ ηζηνύ θαηάο νπζίαο. Κεθαιή βέινπο: ιηζεγθεθαιία. Εικ.11 Θήλη ηλικίας 1 έτους υπεβλήθει σε απεικονιστικό έλεγχο λόγω σοβαρής αναπτυξιακής καθυστέρησης, κινητικών δυσλειτουργιών και επιληπτικών κρίσεων. Εγκάρσια τομή T1WI, T2WI (α,β) γιγαντιαίοι ετεροτοπικοί όζοι έχουν αντικαταστήσει τα ημισφάιρια (βέλη). Κολποκεφαλική διαμόρφωση του κοιλιακού συστήματος. Αγενεσία μεσολοβίου. Τν βέινο ππνδεηθλύεη γηγαληηαίνπο εηεξνηνπηθνύο όδνπο θαηάο νπζίαο. Βέινο: ζηηβάδεο εηεξνηνπηθνύ ηζηνύ θαηάο νπζίαο. Κεθαιή βέινπο: ιηζεγθεθαιία. (γ) Βέινο: θνιόλα εηεξνηνπηθνύ ηζηνύ. Κεθαιή βέινπο: ιηζεγθεθαιία. Εικ.12 Άρρεν ηλικίας 2 ετών. Εγκάρσια τομή T1WI, T2WI, οβελιαία τομή T1WI, (α,β,γ) ταινειοειδής (band) ετεροτοπία (βέλη), λισεγκεφαλία (κεφαλές βελών).

8 Ακτινολογικά Χρονικά, 1, 1 ται απο 3 στρώματα: το επενδυματικό στρώμα που εφάπτεται με τον αυλό, το ενδιάμεσο στρώμα που περιέχει τα θεμέλια κύτταρα και το επιχείλιο στρώμα απο το οποίο θα δημιουργηθεί η λευκή ουσία 7. Την 12 η περίπου εμβρυϊκή εβδομάδα νευρώνες μεταναστεύουν περιφερικά κατά μήκος του επιχείλιου στρώματος στην εν τω βάθει επιχείλια ζώνη για τη δημιουργία της φαιάς ουσίας του φλοιού. Ο ετεροτοπικός ιστός φαιάς ουσίας οφείλεται καταρχήν στην αιφνίδια διακοπή της διαδικασίας μετανάστευσης των νευρώνων περιφερικά 3,7. Μερική στάση έχει ώς αποτέλεσμα συσσώρευση ετεροτοπικού ιστού φαιάς ουσίας στα ημιωειδή κέντρα. Καθολική απουσία μετανάστευσης έχει ώς αποτέλεσμα παρουσία ετεροτοπικού ιστού υποεπενδυματικά. Ο ετεροτοπικός ιστός φαιάς ουσίας είναι δυσπλαστικός, μη λειτουργικός, συνήθως αποτελείται απο ανώριμα κύτταρα και λειτουργεί ως επιληπτογόνος εστία 7. Παρόλο που οι μηχανισμοί μετανάστευσης των νευρώνων δεν έχουν κατανοηθεί πλήρως, τρείς θεωρίες επικρατούν: ) ) καταστροφή των ακτινωτών νευρογλιακών ινών, ) ) πρόωρη μεταμόρφωση των ακτινωτών νευρογλοιακών κυττάρων σε αστροκύτταρα και ) ) ανεπάρκεια των ειδικών επιφανειακών μορίων 11 [ 1992] υποενδυματική ετεροτοπία αποτελεί τον πιο συχνό τύπο ετεροτοπίας 6. Οι ετεροτοπικοί υποεπενδυματικοί όζοι φαιάς ουσίας μπορεί να είναι μονόπλευροι, αμφοτερόπλευροι, εστιακοί ή διάχυτοι. μονόπλευρη εστιακή ετεροτοπία είναι συνήθως σποραδική και ανευρίσκεται στην ίδια συχνότητα στα δυο φύλα με ήπια κλινική εικόνα ή ώς τυχαίο εύρημα 6,14. αμφοτερόπλευρη υποεπενδυματική ετεροτοπία είναι κατά κύριο λόγο οικογενής, κληρονομείται με το χρωμόσωμα Χ (Χ- ) ) ) ) και η συχνότητα του είναι μεγαλύτερη στο θήλυ φύλο. Τα γονίδια που ενοχοποιούνται είναι τα,, FL στη θέση του χρωμοσώματος Χ. Κλινικά τα άτομα που πάσχουν έχουν σχεδόν φυσιολογική νοημοσύνη, επιληψία και διαταραχές στην πήξη του αίματος. κλινική εικόνα εμφανίζεται συνήθως κατά την 2 η με 3 η δεκαετία της ζωής 1,2,3,4,6,8,14. Στην υποφλοιώδη ετεροτοπία πολυλοβωτές μάζες φαιάς ουσίας εντοπίζονται στην υποφλοιώδη λευκή ουσία των ημισφαιρίων σε συνέχεια με τον παρακείμενο φλοιό και την επιφάνεια των κοιλιών. Παρατηρήθηκε ότι η υποεπενδυματική ετεροτοπία συμβαίνει συνήθως στο δεξιό ημισφαίριο. Μια εξήγηση αυτής της παρατήρησης θα μπορούσε να είναι ότι οι νευρώνες του δεξιού ημισφαιρίου ολοκληρώνουν τη μετανάστευση τους σχετικά πιο αργά συγκριτικά με τους νευρώνες του αριστερού ημισφαιρίου 1. Οι περισσότερες περιπτώσεις στην κατηγορία αυτή αφορούν άντρες. Κλινικά οι ασθενείς εμφανίζουν ημιπάρεση στο ετερόπλευρο ήμισυ του σώματος, αναπτυξιακή καθυστέρηση, σχεδόν φυσιολογική νοημοσύνη και απλούς κινητικούς σπασμούς, που εμφανίζονται οποιαδήποτε στιγμή απο τη γέννηση έως τη 2 η δεκαετία της ζωής. Αυτός ο τύπος ετεροτοπίας πολύ συχνά συνυπάρχει με δυσγενεσία του μεσολοβίου πιθανόν λόγω αποτυχίας επέκτασης των διημισφαιρικών συνδετικών αξόνων των ετεροτοπικών νευρώνων 9. Να αναφέρουμε επίσης οτι σε σπάνιες περιπτώσεις γιγαντιαίοι ετεροτοπικοί όζοι μπορούν να αντικαταστήσουν τα ημισφαίρια 14. Στην περίπτωση ταινιοειδούς ετεροτοπίας φαίνεται να έχει διακοπεί η μετανάστευση ενός δεύτερου κύματος νευρώνων και γλοίας που έχει ώς αποτέλεσμα το σχηματισμό των εξής στρωμάτων απο τα έσω προς την περιφέρεια: επιφάνεια του κοιλιακού συστήματος, περικοιλιακή και εν τω βάθει λευκή ουσία, στιβάδα σταματημένων ετεροτοπικών νευρώνων που εκτείνεται σε όλο το πάχος του εγκεφαλικού ιστού και επιφανειακή λευκή ουσία. Ο φλοιός μπορεί να είναι λεπτότερος απο τον φυσιολογικό και η κλινική εικόνα των ασθενών με αυτό το είδος ετεροτοπίας πολύ σοβαρή 12,14. μαγνητική τομογραφία αποτελεί τη μέθοδο εκλογής για την απεικόνιση της ετεροτοπίας 3. Οι καλύτερες ακολουθίες ανάδειξης είναι η και ακολουθίες 7. Τα απεικονιστικά ευρήματα είναι χαρακτηριστικά : σήμα ίδιο με την φυσιολογική φαιά ουσία σε όλες τις ακολουθίες. Οι ετεροτοπικοί όζοι φαιάς ουσίας δεν εμπλουτίζονται και δεν απεικονίζονται με χωροκατακτητική συμπεριφορά ή οίδημα 13,14. Συχνά τίθεται θέμα διαφορικής διάγνωσης με τους αμαρτωματώδεις όζους στην οζώδη σκλήρυνση. Οι όζοι αυτοί παρουσιάζουν υψηλό σήμα στις 1 W, χαμηλό στις Τ 2 W, εμπλουτίζονται και μπορεί να υπάρχουν επασβεστώσεις 1,2,3,8,11,14. Στους ασθενείς με ετεροτοπία συχνά συνυπάρχουν και άλλες συγγενείς ανωμαλίες του ΚΝΣ

9 Σμπόνια Α. - Διερεύνηση της ετεροτροπίας όπως: ανωμαλίες του μεσολοβίου (υποπλασία, αγενεσία), κολποκεφαλική διαμόρφωση του κοιλιακού συστήματος, ανωμαλίες του φλοιού (λέπτυνση, λισεγκεφαλία, αγυρία, παχυγυρία), σχιζεγκεφαλία, αραχνοειδής θύλακας, στένωση του υδραγωγού, οπίσθια και σπανιότερα πρόσθια εγκεφαλοκήλη 3,5,7,8,10. Σε όλες τις περιπτώσεις που εξετάσαμε αναδρομικά στο εργαστήριο μας απεικονίστηκε στους περισσότερους ετεροτοπικός ιστός φαιάς ουσίας υποεπενδυματικά. Οι ακολουθίες απεικόνισαν καλύτερα την ετεροτοπία συγκριτικά με τις Τ 2 WI ακολουθίες. πλειονότητα των ασθενών εμφάνιζε και άλλες συγγενείς ανωμαλίες απο το ΚΝΣ. Σχεδόν όλοι οι ασθενείς αναφέρεται οτι έπασχαν απο επιληπτικές κρίσεις. μαγνητική τομογραφία ανέδειξε σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις οτι ο ετεροτοπικός ιστος φαιάς ουσίας συνιστούσε αναπτυξιακή ανωμαλία. Οι ετεροτοπίες της φαιάς ουσίας αποτελούν συχνά, αιτία επιληπτικών κρίσεων 1. υποεπενδυματική ετεροτοπία είναι ο πιο συχνός τύπος ετεροτοπίας. Συχνά οι ετεροτοπίες σχετίζονται και με άλλες συγγενείς ανωμαλίες του ΚΝΣ. μαγνητική τομογραφία αποτελεί τη μέθοδο εκλογής για την ανάδειξη ετεροτοπικού ιστού φαιάς ουσίας και συνοδών συγγενών ανωμαλιών. Οι ακολουθί- ες μπορούν να αναδείξουν καλύτερα τις ετεροτοπίες λόγω της εξαιρετικής αντίθεσης μεταξύ λευκής και φαιάς ουσίας. SUMMARY is presence of neurons ed outside or deep structures, in w of cereb. It b of incomplete of neurones some point - fibres during f life. sified into sub, f sub ( nodu- ) or b. Sub - most common form of, w been recognized of epilepsy. Ano- of CNS coexist: b ties of corpus,, ly,, stenosis of of Sylvius,. is of for recognition frequence of - b. KEYWORDS,, Epilepsy, C bnor- CNS BIΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1.,,,,, D F S, F S, F S, F S, F S, F S, F S, F S, F S, F S, F S, S - S - S - S v S, S S S, S S, S S, S S, S S, S S, S S, N LS, LS, LS, LS, LS, LS, LS, LS, LS, LS, LS, S S v S von. S v Sub S b S b : : : : : S - S - S - S - S - S - S - S - S - S - S - S - S - distinct w w w..... f of f f f f f f f Neurology,,,,,,,,,,,, 57: , Philip E, Michael A CL ke, Mau C Su. F F b - bi- b - b - mimics b tuberous b sclerosis..... w w w w w of f f f f Dis in C 74: , L. Anne C LL, M. Simon, A. Filly, and A. S kovich. of f Subependy- S b -. Am 21: , M. L, F.G. W, H.E. Boenigk. Multiple Pterygium Syndrome, S - Epileptic Seisures Syndrome? 32: , S. v,. k S -,. S L, S. Dinesh Nayak, K. k S nan. Epilepsy 9: , Annapu Podu, Anna Gol-, S. viello,., Blaise F. D. Bou S, F k H. Duffy, and S keoka. A Distinct of C f - : L L u u f f of f Cor- C - Development w C Peri- in C., 46 (8): , Val Dunn, S Mock, William E. Bell AND Wilbu S. Detection of in by. - Vol. 4, pp , 1986.

10 10 Ακτινολογικά Χρονικά, 1, 1 8. N. LLΌ,.. b. u, Pu, u, C. De uan,.m. z-c S and M. Lou S Olondo. sub- w : w w. u Obstet 20: 86-89, A. S kov C, MD, O. k S, MD. : correletion w develop- neurologic f. ology 182: , Luisa S, S. Melvin, C N. F, Ignacio Valencia. Anterior w sub, : C C report review of. of Neurology 10: , kaya Oda, Yuk Nagai, Shin- Fu, S S, S Kobayashi,, and S Wada. He- by. of Genetics 47: , H LIVINGS, AIC. u of diffuse sub - or double cortex in two. of Neurology, Neurosurgery 53: , ul D. FF S S In: D.Griff, N. ey, H.W C Nervous System of Fetus, & F Group , A. SSI,. BIANC f In: lo gy, Springer-v Berlin Heidelberg 2005.

Αγόρι με πορεγκεφαλικές κύστεις εγκεφάλου και ευμεγέθη επιδερμοειδή κύστη σπληνός

Αγόρι με πορεγκεφαλικές κύστεις εγκεφάλου και ευμεγέθη επιδερμοειδή κύστη σπληνός ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 1 Αγόρι με πορεγκεφαλικές κύστεις εγκεφάλου και ευμεγέθη επιδερμοειδή κύστη σπληνός Αθηνά Βέρβερη Δημήτριος Ζαφειρίου Μαρίνα Οικονόμου Εισαγωγή Οι πορεγκεφαλικές κύστεις

Διαβάστε περισσότερα

O EΓKEΦAΛOΣ ΣTO XPONO

O EΓKEΦAΛOΣ ΣTO XPONO Γ. X. Παπαδόπουλος Δ. Kαραγωγέος H. Kούβελας Λ. Tριάρχου O EΓKEΦAΛOΣ ΣTO XPONO Aνάπτυξη και Πλαστικότητα του Nευρικού Συστήματος E-BOOK ANE I THMIAKE EK O EI KPHTH I Ú ÙÈÎ ˆÚ ÁÎÚËÙÈÎ EÓÒÛˆ AÌÂÚÈÎ HPAK

Διαβάστε περισσότερα

******* ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

******* ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ******* ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΑΛΚΕΑ ΖΗΝΟΒΙΑ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΔΑΣΚΟΝΤΩΝ: ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονή του οστού στα παιδιά.

Φλεγμονή του οστού στα παιδιά. Δ.Β. Ραφαηλίδης - Φλεγμονή του οστού στα παιδιά. Φλεγμονή του οστού στα παιδιά. Ραφαηλίδης Δ. Β. Ακτινολογικό Τμήμα Νοσοκομείου Γ.Ν. Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ, Θεσ/νίκης Η φλεγμονή του οστού στα παιδιά είναι σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Το Υπερηχογράφημα 11 13 +6 εβδομάδων

Το Υπερηχογράφημα 11 13 +6 εβδομάδων Το Υπερηχογράφημα 11 13 +6 εβδομάδων Κύπρος Η. Νικολαϊδης Aθηνά Π. Σούκα, Χαρά Σκέντου Το Υπερηχογράφημα 11 13 +6 εβδομάδων Fetal Medicine Foundation, London 2004 Αφιερωμένο στον Ηρόδοτο και στη Δέσποινα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου. Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA)

Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου. Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA) Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA) Με την ευγενική χορηγία της Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου. Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA)

Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου. Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA) Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Συλλόγων Ασθενών με Νόσο Crohn & Ελκώδη Κολίτιδα (EFCCA) Με την ευγενική χορηγία της Κατανοώντας τα Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΔΥΣΛΕΞΙΑ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΤΙ ΜΑΣ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ? 3 Η αναπτυξιακή δυσλεξία και η σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Βουγιούκα Καλλιόπη 1, Καπάδοχος Θεόδωρος 2 1. Νοσηλεύτρια ΤΕ 2. Καθηγητής Εφαρμογών, Τμήμα Νοσηλευτικής, ΤΕΙ Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το Οξύ Στεφανιαίο Σύνδρομο (ΟΣΣ) αποτελεί μια από τις πιο συχνές

Διαβάστε περισσότερα

Πως δουλεύουν τα γονίδια;

Πως δουλεύουν τα γονίδια; Τι είναι τα γονίδια; Τα γονίδια είναι οι ενεργές υποµονάδες του DNA. Το DNA είναι µια απέραντη βάση δεδοµένων χηµικών πληροφοριών που περιέχει όλες τις απαραίτητες οδηγίες για την δηµιουργία όλων των πρωτεϊνών

Διαβάστε περισσότερα

Στραβισμός: χειρουργικές επιλογές και ενδείξεις. Ιστορική αναδρομή

Στραβισμός: χειρουργικές επιλογές και ενδείξεις. Ιστορική αναδρομή Στραβισμός: χειρουργικές επιλογές και ενδείξεις Ιστορική αναδρομή Αρχίζοντας από τις πρώτες αναφορές ελεύθερης τενοντοτομίας των εξοφθάλμιων μυών στο Μεσαίωνα, η χειρουργική του στραβισμού άρχισε να αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΧΡΟΝΩΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ (Τ1, Τ2, Τ2*) ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΜΟΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΙΣΤΩΝ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΟΦΙΑ ΒΕΝΕΤΗ

«ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΧΡΟΝΩΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ (Τ1, Τ2, Τ2*) ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΜΟΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΙΣΤΩΝ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΟΦΙΑ ΒΕΝΕΤΗ «ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΧΡΟΝΩΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ (Τ1, Τ2, Τ2*) ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΜΟΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΙΣΤΩΝ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΟΦΙΑ ΒΕΝΕΤΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΜΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αυτισμού και συνδρόμου Asperger;»

«Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αυτισμού και συνδρόμου Asperger;» ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΓΙΑ ΑΥΤΙΣΜΟΣ «Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αυτισμού και συνδρόμου Asperger;» Και τα δυο, αυτισμός ή αυτιστική διαταραχή και σύνδρομο Asperger, ανήκουν στις διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Στεφανίδου Σπυριδούλα 1 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής, ΤΕΙ Αθήνας Τόμος 12, Τεύχος 4 (Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2013) _ΕΙΔΙΚΟ ΑΡΘΡΟ_ ΠΕΡΙΛΗΨΗ H κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

Μη επεμβατική αξιολόγηση του σοβαρού άσθματος

Μη επεμβατική αξιολόγηση του σοβαρού άσθματος Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Μη επεμβατική αξιολόγηση του σοβαρού άσθματος Παρασκευή Κατσαούνου 1, Ανδρέας Ασημάκος 2, Peter J. Barnes 3 1 Λέκτορας Πνευμονολογίας, Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) για τη Διάγνωση και Θεραπεία της Οξείας και της Χρόνιας Καρδιακής Ανεπάρκειας

Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) για τη Διάγνωση και Θεραπεία της Οξείας και της Χρόνιας Καρδιακής Ανεπάρκειας Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) για τη Διάγνωση και Θεραπεία της Οξείας και της Χρόνιας Καρδιακής Ανεπάρκειας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος. Εισαγωγή Ορισµός και διάγνωση Διαγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και θεραπεία του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου

Διάγνωση και θεραπεία του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου Διάγνωση και θεραπεία του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου Απόστολος Μαντίδης Πλοίαρχος (ΥΙ), Γαστρεντερολόγος, Διευθυντής Γαστρεντερολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΡΡΥΘΜΙΩΝ. Παναγιώτης Ε. Βάρδας, Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής ΠαΓΝΗ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΡΡΥΘΜΙΩΝ. Παναγιώτης Ε. Βάρδας, Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής ΠαΓΝΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΡΡΥΘΜΙΩΝ Παναγιώτης Ε. Βάρδας, Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής ΠαΓΝΗ Βασίλειος Π. Βασιλικός, Αναπληρωτής καθηγητής Καρδιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος: ο πιο δικός μας άγνωστος

Εγκέφαλος: ο πιο δικός μας άγνωστος Εγκέφαλος: ο πιο δικός μας άγνωστος Γεώργιος Κ. Κωσιόπουλος Καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών JjF 1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ροϊόν εκατομμυρίων ετών Βιολογικής εξέλιξης, ο εγκέφαλος μάς επιτρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Εξόρυξη Χωροχρονικών Δεδομένων από τον Ανθρώπινο Εγκέφαλο και Εφαρμογές στην Ανίχνευση των Επιληπτικών Κρίσεων

Εξόρυξη Χωροχρονικών Δεδομένων από τον Ανθρώπινο Εγκέφαλο και Εφαρμογές στην Ανίχνευση των Επιληπτικών Κρίσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Η/Υ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Εξόρυξη Χωροχρονικών Δεδομένων από τον Ανθρώπινο Εγκέφαλο και Εφαρμογές στην Ανίχνευση των Επιληπτικών Κρίσεων Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΡΩΤΙΔΙΚΗΣ ΕΝΔΑΡΤΗΡΕΚΤΟΜΗΣ

ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΡΩΤΙΔΙΚΗΣ ΕΝΔΑΡΤΗΡΕΚΤΟΜΗΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΡΩΤΙΔΙΚΗΣ ΕΝΔΑΡΤΗΡΕΚΤΟΜΗΣ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός Επιστηµονικός Συνεργάτης Α' Χ/κής Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα