Networks of Innovators: a synthesis of research issues. Freeman, C.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Networks of Innovators: a synthesis of research issues. Freeman, C."

Transcript

1 Networks of Innovators: a synthesis of research issues Freeman, C. Research Policy, vol. 20, σελ , 1991 Σύνοψη Αυτό το άρθρο πρώτα παραθέτει κάποια σημαντικά ευρήματα της εμπειρικής έρευνας της δεκαετίας του 60 σχετικά με τη σημασία που έχουν οι εξωγενείς πηγές, επιστημονικής, τεχνικής και εμπορικής πληροφόρησης για την επιτυχημένη καινοτομία από τις εταιρίες. Τα διλήμματα της συνεργασιακής έρευνας σε ανταγωνιστικούς κλάδους αναγνωρίσθηκαν και μελετήθηκαν εδώ και καιρό 1. Ποιο ή ποια είναι λοιπόν τα νέα στοιχεία που δικαιολογούν το καινούργιο ενδιαφέρον για τα δίκτυα καινοτομικών εταιριών; Ι. Εμπειρική Έρευνα σχετικά με τις Πηγές τις Επιτυχίας στην Καινοτομία Μέχρι τη δεκαετία του 60, οι περισσότερες μελέτες στην καινοτομία ήταν ανέκδοτες, περιγραφικές ή καθαρά τεχνικές 2. Οι γεωγράφοι και οι κοινωνιολόγοι τα κατάφερναν καλύτερα από τους οικονομολόγους στη διάρκεια της δεκαετίας του 50, ειδικά σε μελέτες διάχυσης, ενώ δεν ήταν παρά στη δεκαετία του 60 που ξεκίνησε στην οικονομική μια περισσότερο συστηματική εμπειρική προσέγγιση στις μελέτες της καινοτομίας. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 70 η περισσότερη, αν όχι όλη, η δουλειά ήταν συγκεντρωμένη στη μελέτη συγκεκριμένων μεμονωμένων καινοτομιών. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος προσδιορισμού των παραγόντων που είναι σημαντικοί για την επιτυχία στην καινοτομία είναι μέσα από συγκρίσεις μεταξύ ζευγών καινοτομιών που πέτυχαν και που δεν πέτυχαν. Οι πιο σημαντικοί από τους κρίσιμους για την επιτυχία παράγοντες είναι: Οι ανάγκες των χρηστών και τα δίκτυα 3 1 Johnson, P., S., 1973, Solo, R., 1954, Woodward, E., Schumpeter, J., A., Lundvall, B., A., 1985,

2 Η σύνδεση των δραστηριοτήτων ανάπτυξης, παραγωγής και μάρκετινγκ 4 Η σύνδεση με εξωγενείς πηγές επιστημονικής και τεχνικής πληροφόρησης Η συγκέντρωση υψηλής ποιότητας πόρων για Ε&Α στο καινοτομικό έργο Υψηλό κύρος, εμπειρία και παλαιότητα του κύριου υποστηρικτή της καινοτομίας Βασική έρευνα Νεώτερη έρευνα σε αρκετές χώρες και κλάδους, όπως ο κλάδος των μηχανών και των ηλεκτρονικών, επιβεβαίωσαν τα κύρια ευρήματα 5. Επιπλέον, σχεδόν όλες αυτές, αλλά και άλλες, μελέτες επιβεβαίωσαν τη θεμελιώδη σημασία της εξωτερικής συνεργασίας με χρήστες και των εξωτερικών πηγών τεχνογνωσίας. Αυτές οι εμπειρικές μελέτες κατέδειξαν τη σημασία τόσο των επίσημων, όσο και των άτυπων δικτύων. Ήδη από τη δεκαετία του 50, οι Carter και Williams 6 είχαν δείξει πως αυτές οι πολλαπλές διασυνδέσεις ήταν χαρακτηριστικές της «προοδευτικής εταιρίας». Στη Μ. Βρετανία ιδρύθηκαν Σύνδεσμοι Έρευνας (Research Associations) αμέσως μετά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο, και στη Γαλλία, τη Γερμανία και άλλες χώρες αμέσως μετά. Αυτοί οι σύνδεσμοι θεωρούνταν ως ένας τρόπος επιμερισμού του κόστους απόκτησης τεχνικής πληροφόρησης, πρόσβασης σε εγκαταστάσεις δοκιμών, σε πιλοτικά εργοστάσια και σε ανάπτυξη πρωτοτύπων 7. Η προσδοκία ήταν πως οι Σύνδεσμοι Έρευνας θα προσέφεραν τεχνική πληροφόρηση και υποστήριξη προς τις εταιρίες που δεν είχαν δική τους προσπάθεια Ε&Α. Ωστόσο, η έρευνα της Ομοσπονδία Βρετανικής Βιομηχανίας (Federation of British Industries) σχετικά με την Ε&Α κατέδειξε ότι οι Σύνδεσμοι Έρευνας χρησιμοποιούνταν στην πραγματικότητα κατά κόρο από τις εταιρίες που είχαν και δική τους προσπάθεια Ε&Α. Έτσι, οι Σύνδεσμοι Έρευνας αποτελούσαν ένα σημαντική βοηθητική και συμπληρωματική πηγή επιστημονικής και τεχνικής πληροφόρησης, παρά υποκατάστατο της ενδοεταιρικής καινοτομικής δραστηριότητας. 4 Aoki, M., 1986, Baba, Y., 1985, Imai, K. et al., Lundvall, B., A., 1985, Maidique, M., A. και Zirger, B., I., 1984, Mueser, R., Carter και Williams, 1957, Johnson, P., S.,

3 Το ίδιο κατά βάση συμπέρασμα αντλείται και από τις συμφωνίες licensing και μεταφοράς τεχνολογίας. Ξανά, η προσδοκία ήταν πως οι πληρωμές licensing θα έρεαν κυρίων από τις εταιρίες που δεν είχαν δική τους Ε&Α προς εκείνες που ήταν ισχυρές σε Ε&Α. Ωστόσο, η πρώτη έρευνα που έγινε στην Ολλανδία σχετικά με την Ε&Α στα τέλη της δεκαετίας του 50 και η έρευνα Ομοσπονδία Βρετανικής Βιομηχανίας το 1961 κατέδειξαν πως οι συναλλαγές licensing γίνονταν κυρίως μεταξύ εταιριών που είχαν ήδη δική τους Ε&Α. Το θέμα δεν είναι απλώς η απόκτηση μεγάλης ποσότητας πληροφόρησης συχνά υπάρχει υπερφόρτωση εξαιτίας της πληροφόρησης. Το πρόβλημα με την καινοτομία είναι η επεξεργασία της πληροφόρησης και της πληροφόρησης που προέρχεται από πολλαπλές πηγές σε χρήσιμη γνώση για το σχεδιασμό, την κατασκευή και την πώληση νέων προϊόντων και διαδικασιών. Τα δίκτυα φάνηκε πως ήταν ζωτικά, τόσο για την απόκτηση, όσο και για την επεξεργασία των πληροφοριακών εισροών. Ούτε και τα περιφερειακά δίκτυα είναι καινούργιο φαινόμενο. Οι Piore και Sabel 8 προσφέρουν πολλά παραδείγματα περιπτώσεων στις οποίες ήταν ιστορικά σημαντικές, από τις πρώτες κιόλας ημέρες της βιομηχανικής επανάστασης, οι εξωτερικές οικονομίες που δημιουργούνται από περιφερειακά δίκτυα εταιριών. Ο Alfred Marshall 9 ήδη από το 1980 έθιξε τη ζωτική σημασία των εξωτερικών οικονομιών σε «βιομηχανικές ζώνες», ενώ ο Dominique Foray 10 υπενθύμισε πως «τα μυστικά της βιομηχανίας είναι στον αέρα». Οι Perez και Soete 11 παρουσίασαν επίσης πειστικά επιχειρήματα σχετικά με το ρόλο των εξωτερικών οικονομιών για τα δίκτυα καινοτομίας στις αναπτυσσόμενες χώρες. Έτσι, τόσο η εμπειρική όσο και η θεωρητική έρευνα έχουν από καιρό καταδείξει τη σημασία που έχουν για την επιτυχία της καινοτομίας τόσο τα εσωτερικά όσο και τα εξωτερικά δίκτυα πληροφόρησης και συνεργασίας. Επιπλέον, έχει καταδείξει πως τα εξωτερικά δίκτυα ήταν σημαντικά τόσο για τις εταιρίες που έχουν δική τους Ε&Α, όσο και για εκείνες που δεν έχουν. ΙΙ. Η Διάδοση των Δικτύων Καινοτόμων στη Δεκαετία του 80 και Αλλαγές στον Τρόπο Λειτουργίας τους 8 Piore και Sabel, Marshall, A., Foray, D., Perez και Soete,

4 Πρώτα, είναι απαραίτητο τόσο να ορισθούν τα «δίκτυα καινοτόμων» με μεγαλύτερη ακρίβεια, όσο και να γίνει διάκριση μεταξύ διαφορετικών τύπων δικτύων. Οι Imai και Baba 12 ορίζουν τα δίκτυα καινοτόμων ως ακολούθως: «Η δικτυακή οργάνωση είναι ένας βασικός θεσμικός διακανονισμός αντιμετώπισης της συστημικής καινοτομίας. Τα δίκτυα μπορούν να θεωρηθούν ως μια μορφή οργάνωσης της παραγωγής η οποία βρίσκεται μεταξύ της αγοράς και της ιεραρχικής οργάνωσης. Εμπειρικά, είναι χαλαρά δομημένοι οργανισμοί που έχουν τόσο ασθενείς, όσο και ισχυρούς δεσμούς μεταξύ των μελών τους Τονίζουμε τη σημασία των συνεργασιακών σχέσεων μεταξύ των εταιριών ως τον καίριο μηχανισμό συναρμογής των δικτύων. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι κοινοπραξίες, οι συμφωνίες licensing, οι συμβάσεις management, η ανάθεση υποκατασκευαστικού έργου, ο επιμερισμός της παραγωγής και η συνεργασία στην Ε&Α». Καθώς δείχνουν οι DeBresson και Amesse 13, υπάρχουν πολλοί ορισμοί των δικτύων, αλλά εκείνος που χρησιμοποιούν οι Imai και Baba συλλαμβάνει τα περισσότερα από τα σημεία που αφορούν την εξέταση δικτύων καινοτόμων. Εμβαθύνοντας και υποδιαιρώντας τον κάθε τύπο δικτύου καινοτομίας τον οποίο διακρίνουν, ο Πίνακας 1 δείχνει τις κατηγορίες δικτύων που είναι σχετικές με την καινοτομία. Πίνακας 1. Τύποι Δικτύων Καινοτομίας 1. Κοινοπραξίες και Εταιρίες Έρευνας 2. Συμφωνίες από κοινού Ε&Α 3. Συμφωνίες Τεχνολογικής Ανταλλαγής 4. Άμεση Επένδυση (μειοψηφική) με κίνητρο τεχνολογικούς παράγοντες 5. Συμφωνίες Licensing και Second Sourcing 6. Δίκτυα Υποκατασκευών, Επιμερισμού Παραγωγής και Προμηθευτών 7. Σύνδεσμοι Έρευνας 8. Κοινά Ερευνητικά Προγράμματα επιδοτούμενα ή χρηματοδοτούμενα από το κράτος 9. Ηλεκτρονικές Βάσεις Δεδομένων και Δίκτυα Προστιθέμενης Αξίας για τεχνικές και επιστημονικές ανταλλαγές 10. Άλλα Δίκτυα, συμπεριλαμβανόμενων των Άτυπων Δικτύων 12 Imai, K. και Baba, Y., DeBresson και Amesse,

5 Κατά τον Camagni 14 αυτή η προσέγγιση δεν ταξινομεί τα περιφερειακά (ή τα Εθνικά) δίκτυα ως ξεχωριστή κατηγορία, αλλά θεωρεί πως τα περιφερειακά (ή Εθνικά) στοιχεία αποτελούν ένα «περιβάλλον» (milieu) το οποίο μπορεί να επιδρά σε όλους τους τύπους δικτύων, και ιδιαίτερα στην κατηγορία (6). Με τα λόγια του Camagni 15, «Ένα δίκτυο μπορεί να ορισθεί ως μια κλειστή ομάδα επιλεγμένων και ρητών διασυνδέσεων με εταίρους στο χώρο των συμπληρωματικών πόρων και εμπορικών σχέσεων μιας εταιρίας, το οποίο έχει ως στόχο τη μείωση της στατικής και δυναμικής αβεβαιότητας Οι δικτυακές σχέσεις άτυπης και σιωπηρής φύσης υπάρχουν επίσης εντός του τοπικού περιβάλλοντος, συνδέοντας τις εταιρίες με άλλους τοπικούς παράγοντες η πρότασή μας είναι η χρήση του όρου «δίκτυο» να γίνεται μόνο στην περίπτωση των ρητών διασυνδέσεων μεταξύ επιλεγμένων εταίρων». Είναι χρήσιμο στο σημείο αυτό να γίνουν δυο παρατηρήσεις. Πρώτο, αυτές οι κατηγορίες δικτύων δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενες και οι περισσότερες μεγάλες εταιρίες εμπλέκονται σε αρκετές μορφές δικτύωσης. Ακόμα και αρκετά μικρές εταιρίες μπορούν να εμπλέκονται ταυτόχρονα στις πιο πολλές από αυτές τις μορφές συνεργασίας, όπως υποστηρίζει ο Acs 16. Επιπλέον, οι μεγάλες εταιρίες μπορεί να έχουν πολλές συμφωνίες σε κάθε κατηγορία συνεργασίας. Η βάση δεδομένων Arpo του Πολυτεχνείου του Μιλάνο δείχνει πως σχεδόν και οι 20 κορυφαίες εταιρίες πληροφορικής στις ΗΠΑ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ιαπωνία είχαν περισσότερες από 50 συμφωνίες συνεργασίες πολλών ειδών η κάθε μια στη δεκαετία του 80, και κάποιες από αυτές είχαν περισσότερες από Ο Kodama 18 διευκρινίζει πως οι κορυφαίες Ιαπωνικές εταιρίες ηλεκτρονικών συμμετέχουν όχι μόνο σε έναν ή δυο ερευνητικούς οργανισμούς, αλλά κάποιες φορές μέχρι και σε περισσότερους από δώδεκα ταυτόχρονα. Δεύτερο, τα άτυπα δίκτυα (κατηγορία 10) είναι εξαιρετικά σημαντικά, αλλά πολύ δύσκολα στην ταξινόμηση και καταμέτρηση. Ωστόσο, ακριβώς εξαιτίας αυτής της δυσκολίας είναι σημαντικό να σημειωθεί πως αυτά τα δίκτυα παίζουν έναν ρόλο κάπως ανάλογο της «σιωπηρής γνώσης» μέσα σε κάθε εταιρία. Αναγνωρίζεται πλέον ευρέως πως στη διαδικασία της τεχνολογικής συσσώρευσης μέσα στις εταιρίες η 14 Camagni, op cit., σελ Acs, Cainarca, G., C. et al., Kodama,

6 σιωπηρή γνώση είναι συχνά πιο σημαντική από τις κωδικοποιημένες ρητές προδιαγραφές, τα μηχανολογικά σχέδια, κλπ 19. Επειδή η σιωπηρή γνώση μεταδίδεται δύσκολα, για την αποτελεσματική μεταφορά τεχνολογίας είναι συνήθως κρίσιμη και η μετακίνηση ανθρώπινου δυναμικού, πέρα από την τεκμηρίωση, τα σχέδια κλπ. Έτσι, πίσω από κάθε επίσημο δίκτυο βρίσκονται συνήθως πολλαπλά άτυπα δίκτυα που του δίνουν ζωή. Ο Von Hippel 20 έχει αναλύσει τη διαδικασία της άτυπης μεταφοράς τεχνογνωσίας σε διάφορους κλάδους της Αμερικανικής βιομηχανίας, ειδικά στον κλάδο του ατσαλιού, καταδεικνύοντας εμπειρικά τη σημασία της και προσφέροντας μιαν οικονομική εξήγηση για τη διαφορετική της ένταση ανάλογα με το βιομηχανικό κλάδο, καθώς και τη σχέση της με την επίσημη συνεργασιακή Ε&Α και τις επίσημες συμφωνίες licensing. Επίσης, το άρθρο των Eriksson και Hakansson 21 τονίζει τη σημασία των άτυπων δικτύων. Οι προσωπικές σχέσεις πίστης και εμπιστοσύνης είναι σημαντικές τόσο στο επίσημο όσο και στο ανεπίσημο επίπεδο. Για το λόγο αυτό, πολιτισμικοί παράγοντες όπως η γλώσσα, το μορφωτικό υπόβαθρο, η κοινή ιδεολογία και εμπειρίες, ακόμα και οι κοινές ερασιτεχνικές ενασχολήσεις, συνεχίζουν να παίζουν σημαντικότατο ρόλο στη δικτύωση. Μια αποτίμηση αυτών των κοινωνιολογικών παραγόντων, τόσο στα επίσημα όσο και στα άτυπα δίκτυα, είναι ένα απαραίτητο συμπλήρωμα των πιο στενών «οικονομικών» ερμηνειών, ενώ βοηθά πολύ στην κατανόηση της σημασίας των περιφερειακών δικτύων, της γεωγραφικής εγγύτητας και των «Εθνικών συστημάτων καινοτομίας» 22. Με αυτούς τους ορισμούς υπόψη, ας εξετάσουμε τις μεταβολές που σημειώθηκαν στη δεκαετία του 80 στη δικτύωση, τόσο σε ποσοτικούς όρους, όσο και σε όρους ποιοτικής μεταβολής. Αρκετοί είναι οι ερευνητές που επιχείρησαν να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις 23. Μια από τις πιο χρήσιμες πηγές είναι η βάση δεδομένων MERIT, η οποία στήθηκε αρχικά από το TNO στην Ολλανδία και που εδρεύει τώρα στο Πανεπιστήμιο του Limburg 24. Βασίζεται στις δημόσιες ανακοινώσεις νέων συμφωνιών και έχει κάποια μεροληψία υπέρ των Ευρωπαϊκών και Βορειοαμερικανικών πηγών. Για προφανείς λόγους δεν καλύπτει την κατηγορία των 19 Pavitt, K., Von Hippel, 1986, Eriksson και Hakansson, Lundvall, B., A., 1988, Cainarca, G., C., et al., 1989, Camagni, R. και Gambarotto, F., 1988, Mowery, D., C., 1988, OECD, Hagedoorn, J., 1990, Hagedoorn, J. και Schakenraad, J.,

7 άτυπων δικτύων και η συστηματική της κάλυψη περιορίζεται στις κατηγορίες 1 μέχρι 6. Παρόλα αυτά, προσφέρει ξεκάθαρη επιβεβαίωση της εξαιρετικά γρήγορης διάδοσης των διεπιχειρηματικών δικτύων καινοτομίας στη βιοτεχνολογία, στην τεχνολογία υλικών και στην πληροφορική στη δεκαετία του Όταν τα δεδομένα της MERIT ταξινομηθούν με βάση τον τύπο της συμφωνίας, φαίνεται κάποια διακύμανση ανάλογα με τη φύση της τεχνολογίας, αλλά σε όλες τις κατηγορίες οι συμφωνίες συνεργασίας σε Ε&Α αντιστοιχούν σε περισσότερο από ¼ του συνόλου, με τις κοινοπραξίες να είναι επίσης πολύ σημαντικές. Αρκετές παλαιότερες μελέτες 26 είχαν δείξει πως οι κοινοπραξίες με κίνητρο την Ε&Α αύξαναν γρήγορα στη διάρκεια των δεκαετιών του 70 και του 80. Ειδικά ο Mowery κατέδειξε την αυξανόμενη σημασία τους στη διεθνή συνεργασία μεταξύ Αμερικανικών και άλλων παραγωγικών εταιριών. Η βάση δεδομένων MERIT επιβεβαίωσε την εκτίμηση του Mowery, αλλά κατέδειξε επίσης ότι οι κοινοπραξίες και οι άλλες μορφές της συνεργασίας σε Ε&Α είχαν αυξηθεί πολύ μεταξύ των Ευρωπαϊκών και των Ιαπωνικών εταιριών. Μάλιστα, η «Τριάδα», οι ΗΠΑ Ευρώπη Ιαπωνία, εμπλέκονταν σε πάνω από 90% όλων των συμφωνιών που καταγράφονταν, ενώ από τις υπόλοιπες περιοχές του πλανήτη μονάχα οι Ασιατικές νεοεκβιομηχανισμένες χώρες είχαν κάποια σημαντική παρουσία. Η άμεση επένδυση ήταν ιδιαίτερα σημαντική στον κλάδο της βιοτεχνολογίας. Αυτό οφείλεται κυρίως στην ειδική σχέση συμβίωσης μεταξύ των μεγάλων (κυρίως χημικών) εταιριών και των νέων (βιοτεχνολογικών) μικρών εταιριών, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές αυτής της τεχνολογίας. Η αγορά μειοψηφικών πακέτων μετοχών προσφέρει μια ειδική μορφή «συνεργασίας» μεγάλων μικρών εταιριών σε αυτές τις συνθήκες. Αυτές που περιγράφονται από τους Hagedoorn και Schakenraad 27 ως «τεχνολογικές ροές μονής κατεύθυνσης» είναι περισσότερο σημαντικές για τον πιο ώριμο κλάδο της πληροφορικής, απ ότι είναι για τη βιοτεχνολογία. Η σημασία τους στους δυο αυτούς κλάδους οφείλεται εν μέρει στη γρήγορη ανάπτυξη των συμφωνιών second sourcing. Οι συνήθεις συμφωνίες licensing αύξαναν γρήγορα σε αριθμό για μεγάλο διάστημα, αλλά από την πλευρά της δικτύωσης έχει μεγαλύτερη σημασία η αύξηση των συμφωνιών cross licensing και τεχνολογικών ανταλλαγών. Θα πρέπει 25 Hagedoorn, J. και Schakenraad, J., Mowery, D., C., 1988, 1989, OECD, Hagedoorn, J. και Schakenraad, J.,

8 να σημειωθεί, ωστόσο, πως η ταξινόμηση μιας συμφωνίας ως «μονής κατεύθυνσης» δεν συνεπάγεται αναγκαστικά πως η συνεργασία αυτή δεν είναι σημαντική, ειδικά στο ευρύτερο πλαίσιο των πολλαπλών συμφωνιών δικτύωσης και των ποικίλων στρατηγικών εναλλακτικών επιλογών. Παρόλα αυτά, αν θα έπρεπε να ταξινομηθούν οι διάφορες μορφές συνεργασίες με βάση την ένταση και την ισότητα της σχέσης που δημιουργούν, τότε η σειρά θα ήταν πιθανότατα (από τη μεγαλύτερη ένταση ισότητα, στη μικρότερη): (1) οι κοινοπραξίες, (2) οι συμφωνίες από κοινού Ε&Α, (3) οι τεχνολογικές ανταλλαγές, (4) η άμεση επένδυση, (5) οι συμβάσεις προμηθευτή πελάτη και (6) το licensing και το second sourcing 28. Επιπλέον, η βάση δεδομένων MERIT σχεδόν σίγουρα υποεκτιμά τον αριθμό των συμφωνιών licensing μονής κατεύθυνσης μεταξύ εταιριών της «Τριάδας» και εταιριών του Τρίτου Κόσμου, εφόσον αυτές αποτελούν σπάνια το αντικείμενο δημόσιων ανακοινώσεων. Όσον αφορά την κατηγορία (6), πολύ πιο σημαντική από την ποσοτική αύξηση του αριθμού των συμφωνιών είναι η ποιοτική μεταβολή στο περιεχόμενο των σχέσεων. Αυτό είναι κάτι που δύσκολα αποδεικνύεται στατιστικά, αλλά υπάρχουν ενδείξεις από πολλές μελέτες στην εξέλιξη της τεχνολογίας του μάνατζμεντ και των τάσεων της παραγωγικότητας, όπως είναι η αναφορά της ΜΙΤ Commission σχετικά με τη βιομηχανική παραγωγικότητα 29. Αυτό που όλες οι μελέτες δείχνουν είναι ότι υπάρχει ανανεωμένο ενδιαφέρον για το παλαιό αντικείμενο των δικτύων μεταξύ κατασκευαστών υποκατασκευαστών και προμηθευτών πελατών. Μελέτη των Ιαπωνικών δικτύων μεταξύ μικρομεσαίων εταιριών στον κλάδο των ηλεκτρονικών δείχνει πως, ενώ στη δεκαετία του 50 οι υποκατασκευαστές θεωρούνταν κάπως συγκαταβατικά ως χαμηλού κόστους προμηθευτές οι οποίοι απορροφούσαν τις διακυμάνσεις του κλάδου, αυτή η στάση μεταβλήθηκε βαθιά στις επόμενες τρεις δεκαετίες, εν μέρει εξαιτίας του ελλείμματος παραγωγικής δυναμικότητας και δεξιοτήτων 30. Η τροποποίηση ή καινοτομία σε ένα τμήμα ή εξάρτημα κάποιου προϊόντος ή διαδικασίας από έναν από τους υποκατασκευαστές αναπόφευκτα επηρέαζε την παραγωγική διαδικασία συνολικά. Ειδικά στα ηλεκτρονικά, η καινοτομία μεταξύ των 28 Hagedoorn, J., Dertouzos, M., et al., (eds.), Van Kooij, E., H.,

9 υποκατασκευαστών υπόκειται στον περιορισμό της συμβατότητας με την τεχνολογία του πελάτη (ή της μητρικής εταιρίας). Για το λόγο αυτό, ο υποκατασκευαστής θα πρέπει να προσφέρει ένα προϊόν σύμφωνα με λεπτομερείς προδιαγραφές, οι οποίες μόνο εν μέρει μπορούν να τροποποιηθούν. Σε ένα βαθμό, αυτή η κατάσταση υποχρεώνει τις μητρικές ή κεντρικές εταιρίες να προσφέρουν συμβουλές και να προμηθεύουν την απαραίτητη τεχνολογία στους υποκατασκευαστές τους, έτσι ώστε να αυξήσουν τις τεχνολογικές και οικονομικές ικανότητές τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη εξάρτηση των κεντρικών εταιριών από αναβαθμισμένους υποκατασκευαστές, οι οποίοι στηρίζονται στην εξειδικευμένη τεχνολογία και στον εξοπλισμό τους, παρά στην παραδοσιακή προσέγγιση του χαμηλού τους κόστους. Ως εξήγηση για τη χρήση υποκατασκευαστών από μεγάλες εταιρίες στον Ιαπωνικό κλάδο ηλεκτρονικών δόθηκε η υψηλή τεχνολογική εξειδίκευση των υποκατασκευαστικών εταιριών. Θέματα κόστους και διαχείρισης αποθεμάτων ήταν σε σύγκριση ασήμαντα. Καθώς οι τεχνολογικές ικανότητες των υποκατασκευαστών βελτιώθηκαν, άρχισε σε πολλές περιπτώσεις να αναπτύσσεται μια περισσότερο ίση σχέση μεταξύ μικρών και μεγάλων εταιριών. Αντί για την αυστηρή ιεραρχία μέσα στα βιομηχανικά γκρουπ, με τις μεγάλες και περίβλεπτες εταιρίες στην κορυφή και τις μικρές και αδύναμες στη βάση, οι μητρικές κομβικές εταιρίες έλαβαν τη θέση ενός πυρήνα μέσα σε ένα βιομηχανικό συνδυασμό από Kogaisha (εταιρίες «τέκνα»). Για να επιτευχθεί αυτός ο σταδιακός μετασχηματισμός, οι μητρικές εταιρίες ανέλαβαν μια σειρά δραστηριοτήτων, των οποίων ο κύριος στόχος ήταν η βελτίωση της ροής της πληροφόρησης από τον «γονιό» στο «τέκνο» και αντίστροφα, καθώς και μεταξύ των «τέκνων». Αυτών επιτεύχθηκε με την ανάθεση της λειτουργίας του συνδέσμου σε ένα ειδικό τμήμα μέσα στη μητρική εταιρία. Οι εταιρίες στις νέες τεχνολογίες, από την άλλη, συνδυάσθηκαν μεταξύ τους με έναν περισσότερο ανεξάρτητο τρόπο, σχηματίζοντας δίκτυα συνεργασίας για την ανάπτυξη νέων προϊόντων και διαδικασιών παραγωγής και για την ανταλλαγή ερευνητικών εμπειριών και πληροφόρησης. Ο Van Kooij 31 υποστηρίζει πως οι τεχνολογικές απαιτήσεις έπαιξαν μεγάλο ρόλο στο μετασχηματισμό των Ιαπωνικών δικτύων υποκατασκευαστών. 31 Van Kooij, E., H.,

10 Οι εξελίξεις που περιέγραψε η Saxenian 32 στο άρθρο της σχετικά με την τεχνολογική συνεργασία στη Silicon Valley της Καλιφόρνια παρουσιάζει κάποια συμπεράσματα που θυμίζουν πολύ τις εξελίξεις στην Ιαπωνία. Οι συνεργαζόμενες εταιρίες στη μελέτη της είχαν συχνά τα χαρακτηριστικά του σχετικά μικρού αριθμού των νέων εταιριών υψηλής τεχνολογίας της Ιαπωνικής βιομηχανίας ηλεκτρονικών, όπως τα παρουσιάζει ο Van Kooij. Και στις δυο περιπτώσεις, η τεχνολογική ικανότητα και η εξειδίκευση ήταν οι βάσεις για μάλλον ισότιμες σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ εταιριών που είχαν ανάγκη η μια τις ιδιαίτερες ικανότητες της άλλης στην ανάπτυξη νέων προϊόντων και συστημάτων. Ο Imai 33 υποστήριξε πως η εξέλιξη των Ιαπωνικών εταιρικών και βιομηχανικών δικτύων έχει προχωρήσει τόσο ώστε να αποτελεί ένα νέο τύπο συστήματος παραγωγής. Ακολουθεί τα ίχνη των ποιοτικών αλλαγών στη μορφή των δικτύων, από τα προπολεμικά δίκτυα Zaibatsu (βασισμένα στην κοινή ιδιοκτησία και τον έλεγχο), στα πιο ασαφή και ευέλικτα δίκτυα (βασισμένα στην ανταλλαγή πληροφόρησης μεταξύ περισσότερο ίσων εταίρων, οι οποίοι μπορεί να ανήκουν ή να μην ανήκουν στον ίδιο βιομηχανικό όμιλο). Στην περίπτωση των Συνδέσμων Έρευνας (κατηγορία 7 στον Πίνακα 1), μπορεί να παρατηρηθεί επίσης στην Ιαπωνία μια ανάλογη διαδικασία ποιοτικής αλλαγής τους. Όταν οι Ιάπωνες ακολούθησαν το Ευρωπαϊκό παράδειγμα των Συνδέσμων Έρευνας, είχαν επίσης υπόψη τους την υποβοήθηση των μικρών εταιριών. Ο νόμος που πέρασε το 1961 για την ίδρυση των Engineering Research Associations (στο εξής ERA) προέβλεπε τη συνεργασία μεταξύ κρατικών εργαστηρίων, ειδικά το εργαστήριο μηχανικής του ΜΙΤΙ, και διάφορων κατασκευαστών τμημάτων και εξαρτημάτων, ειδικά στην αυτοκινητοβιομηχανία. Καθώς η Ιαπωνική βιομηχανία προόδευε τεχνολογικά, υπήρξε στα τέλη της δεκαετίας του 60 συζήτηση σχετικά με το αν οι ERA ήταν πια αναγκαίες. Έτσι, αφότου είχαν στηθεί οι πρώτες 12 ERA την περίοδο , δεν δημιουργήθηκαν πλέον άλλες. Ωστόσο, αυτή η απόφαση αποδείχθηκε βραχύβια, καθώς στις αρχές της δεκαετίας του 80 υπήρξε αληθινή έκρηξη στη δημιουργία νέων ERA (25 μεταξύ ). Ωστόσο, καθώς σημειώνουν οι Levy και Samuels 34, τόσο ο λόγος ύπαρξής τους, όσο και η φύση των συμμετεχόντων, είχαν αλλάξει. Οι νέες ERA ήταν κύρια 32 Saxenian, A., Imai, Levy και Samuels, σελ. 32,

11 στους κλάδους των ηλεκτρονικών, της πληροφορικής, της τεχνολογίας υλικών και τις βιοτεχνολογίας, ενώ ο στόχος τους είχε μετακινηθεί προς γενικότερους τομείς προηγμένης τεχνολογίας. Η κρατική υποστήριξη διπλασιάσθηκε μεταξύ του 1977 και του 1982, αλλά η χρηματοδότηση γίνεται από κοινού με τη βιομηχανία, ενώ οι διάφοροι βιομηχανικοί σύνδεσμοι συνεργάζονται συχνά με το ΜΙΤΙ για τη διαχείριση των προγραμμάτων. Ο συνολικός όγκος της υποστήριξης που προσφέρει η Ιαπωνική κυβέρνηση στη βιομηχανική Ε&Α είναι, βέβαια, κατά πολύ μικρότερος εκείνου που παρέχουν οι ΗΠΑ, ή πολλές Ευρωπαϊκές χώρες. Ο τρόπος με τον οποίο υλοποιείται αυτή η υποστήριξη είναι μέσα από ειδικά δάνεια ή από φορολογικές διευκολύνσεις απαλλαγές, ενώ είναι προσανατολισμένη προς συνεργασιακά προγράμματα δικτύωσης. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 80, 4/5 όλων των κρατικών δανείων για Ε&Α κατευθύνονταν προς κοινά προγράμματα, τα οποία περιλάμβαναν όχι μόνο τις ERA, αλλά και πολλούς άλλους τύπους κέντρων, ινστιτούτων, κονσόρτσια, φόρα, κλπ. Η προφανής επιτυχία πολλών από αυτά τα συνεργασιακά έργα και προγράμματα ώθησε στην ευρεία μίμηση αυτής της τεχνικής οργάνωσης και χρηματοδότησης, τόσο στην Ευρώπη, όσο και στις ΗΠΑ. Το Βρετανικό πρόγραμμα Alvey ( ) δημιουργήθηκε ως άμεσο αποτέλεσμα την μελέτης των Ιαπωνικών πρωτοβουλιών για τους υπολογιστές 5 ης γενιάς, ενώ παρόμοια προγράμματα ξεκίνησαν σε αρκετές ακόμα Ευρωπαϊκές χώρες, όπως και στις ΗΠΑ 35. Όλα βασίζονταν στην αντίληψη των ERA ως προσωρινών συνασπισμών μεγάλων (και κάποιων μικρών) εταιριών, με τη συμμετοχή και Πανεπιστημίων και κρατικών εργαστηρίων, και με από κοινού χρηματοδότηση από τη βιομηχανία και από την κυβέρνηση. Διαδόθηκε τόσο πολύ αυτός ο νέος τρόπος χρηματοδότησης της Ε&Α στη δεκαετία του 80, ώστε μέχρι το τέλος της δεκαετίας τα ⅔ των κονδυλίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη χρηματοδότηση της έρευνας δαπανήθηκαν με αυτή τη μέθοδο για την υποστήριξη νέων γενικών (generic) τεχνολογιών. Οι Mytelka και Delapierre 36, και η Sharp 37 κατέδειξαν τον εξαιρετικά σημαντικό ρόλο του 35 Arnold, E. και Guy, K., Mytelka και Delapierre, Sharp, M.,

12 προγράμματος ESPRIT για την ανάπτυξη νέων στρατηγικών συμμαχιών και δικτύων στην Ευρωπαϊκή βιομηχανία ηλεκτρονικών. Τέλος, απομένει να εξετασθεί η 9 η κατηγορία του Πίνακα 1, η ηλεκτρονική δικτύωση. Δυστυχώς, λίγη έρευνα έχει γίνει σε αυτή την πλευρά της καινοτομικής δικτύωσης, ίσως γιατί είναι και ο περισσότερο πρόσφατος τύπος. Αυτού του τύπου η δικτύωση παίζει επίσης έναν πολύ σημαντικό ρόλο, παράλληλα με τα άλλα δίκτυα, στο Ιαπωνικό σύστημα, και αναφέρεται ειδικά από τον Van Kooij σε σχέση με το δίκτυο που έστησε η Toshiba για την ανάπτυξη του βίντεο. Οι Thomas και Miles 38 έδωσαν μια γενική εικόνα της ταχύτατης ανάπτυξης των υπηρεσιών τηλεματικής στη Μ. Βρετανία στη δεκαετία του 80, και της σημασίας που έχουν αυτές για την καινοτομία και για τη διάχυση της καινοτομίας. Συνοπτικά, σχετικά με τα μεταβαλλόμενα πρότυπα συνεργασίας στα δίκτυα καινοτόμων στη δεκαετία του 80: έχουν πραγματικά υπάρξει μεγάλες αλλαγές, τόσο ποσοτικά, όσο και ποιοτικά. Σε ποσοτικούς όρους, υπάρχει αφθονία ενδείξεων για ισχυρή τάση ανόδου των διαφόρων μορφών συνεργασίας στην έρευνα, ειδικά για νέες γενικές τεχνολογίες (κατηγορίες 1 5 στον Πίνακα 1). Σε αυτές συμπεριλαμβάνονταν τόσο εκτεταμένες διεθνείς συνεργασίες, όσο και Εθνικά και περιφερειακά δίκτυα. Υπάρχουν επίσης πολλές ενδείξεις μιας ποιοτικής μεταβολής στη φύση των παλαιότερων δικτυακών σχέσεων, οι οποίες υπήρχαν από παλαιότερα: τα δίκτυα υποκατασκευαστών (6), οι Σύνδεσμοι Έρευνας (7) και τα κρατικά προγράμματα Ε&Α (8). Τέλος, οι ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων και τα δίκτυα προστιθέμενης αξίας (9) δημιουργούν εξολοκλήρου νέες δυνατότητες για δικτύωση, οι οποίες ακόμα και σήμερα δεν έχουν διερευνηθεί επαρκώς. Αιτίες της Αλλαγής στη Δικτύωση για Καινοτομία Όταν οι Hagedoorn και Schakenraad 39 ανέλυσαν τα κίνητρα των εταιριών που τις ωθούν στη συνεργασία, βρήκαν πως κυρίαρχο κίνητρο είναι οι στρατηγικές που σχετίζονται με τις τεχνολογικές ικανότητες και με την τοποθέτηση στην αγορά. Η απλή έλλειψη χρηματοοικονομικών πόρων για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων σχεδιασμού και ανάπτυξης ερμήνευε μικρό αριθμό περιπτώσεων, ειδικά νέων εταιριών στη βιοτεχνολογία. 38 Thomas και Miles, Hagedoorn και Schakenraad,

13 Ειδικά στις συμφωνίες στην πληροφορική και στα νέα υλικά τα κύρια κίνητρα για συνεργασία σε Ε&Α ήταν συχνότατα η τεχνολογική συμπληρωματικότητα και η μείωση του χρόνου υλοποίησης των προγραμμάτων. Αυτά τα κίνητρα ήταν επίσης σημαντικά για τις κοινοπραξίες, αλλά στις περιπτώσεις αυτές το πιο ισχυρό κίνητρο ήταν η αύξηση των μεριδίων της αγοράς και η στρατηγική τοποθέτηση σε νέες αγορές. Σε γενικές γραμμές, οι Hagedoorn και Schakenraad βρήκαν πως, σε αντίθεση με μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, ζητήματα επιμερισμού ή ελαχιστοποίησης του κόστους φάνηκαν να παίζουν σχετικά μικρό ρόλο συγκρινόμενα με στρατηγικούς αντικειμενικούς σκοπούς που σχετίζονται με τις νέες τεχνολογίες και τις αγορές. Η Saxenian 40 τονίζει τη σημασία της τεχνολογικής συμπληρωματικότητα, της μείωσης του χρόνου υλοποίησης και των στρατηγικών αντικειμενικών σκοπών, σε σχέση με την ανάπτυξη νέων συστημάτων υπολογιστών στη Silicon Valley. Υποστηρίζει πως οι εταιρίες θα ήταν απλούστατα αδύνατο να ανταγωνισθούν, αν δεν εισέρχονταν σε μια ποικιλία μορφών τεχνολογικής συνεργασίας. Ο Mowery 41 καταλήγει στο ότι: «Η τεχνολογική εξέλιξη σε έναν αριθμό κλάδων έχει επίσης αυξήσει τη σημασία της πρόσβασης σε νέες ή πρωτόγνωρες τεχνολογίες Η συνεργασία μπορεί να προσφέρει ταχύτερη πρόσβαση σε τεχνολογικές ικανότητες που δεν έχουν αναπτυχθεί επαρκώς μέσα σε μια εταιρία, η ανάπτυξη των οποίων μπορεί να απαιτεί μεγάλη επένδυση και αρκετό χρόνο». Λαμβάνοντας υπόψη και τα ποσοτικά δεδομένα από τη βάση δεδομένων MERIT, είναι ξεκάθαρο πως η κύρια πηγή αλλαγής που ωθεί τις εξελίξεις στη δικτύωση για καινοτομία είναι η ταχύτατη εξέλιξη και διάχυση νέων γενικών τεχνολογιών, ειδικά της πληροφορικής. Οι Imai και Baba 42 συνοψίζουν την κατάσταση ως εξής: «Η πληροφορική ασκεί μεγάλη επίδραση σε ολόκληρο το φάσμα των υπαρχόντων προϊόντων και υπηρεσιών. Πρακτικά, ανακαινίζει ολόκληρο το οικονομικό σύστημα. Η κυρίαρχη μορφή καινοτομίας είναι πλέον συστημική Η διαδραστική διαδικασία της δημιουργίας πληροφόρησης και της μάθησης είναι κρίσιμη για τη συστημική καινοτομία. Η αλληλεπίδραση περιλαμβάνει τρεις διαστάσεις: μεταξύ χρηστών και προμηθευτών, μεταξύ της Ε&Α, του μάρκετινγκ και της παραγωγής, και μεταξύ των φυσικών προϊόντων, του λογισμικού και των υπηρεσιών». 40 Saxenian, A., Mowery, σελ. 25, Imai και Baba,

14 Θα πρέπει λοιπόν να εξετασθούν κάποια από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της πληροφορικής, τα οποία ώθησαν στη δεκαετία του 80 προς περισσότερα δίκτυα καινοτομίας, με μεγαλύτερη ένταση τεχνολογίας. Στην περίπτωση αυτή, η θεωρία του τεχνοοικονομικού παραδείγματος της Carlota Perez 43 προσφέρει την πιο πειστική ερμηνεία. Ενώ άλλοι συγγραφείς 44 χρησιμοποίησαν την έκφραση «αλλαγή τεχνολογικού παραδείγματος» για να περιγράψουν τις θεμελιώδεις αλλαγές στην τεχνολογία ενός συγκεκριμένου βιομηχανικού κλάδου, η Perez τόνισε το γεγονός πως κάποιες από τις αλλαγές στο παράδειγμα είναι τόσο διεισδυτικές (επιδρούν σε όλους και σε όλα, pervasive) επειδή προσφέρουν μια σειρά από τεχνικά και οικονομικά οφέλη. Επηρεάζουν τη συμπεριφορά ολόκληρου του οικονομικού συστήματος, αλλάζοντας τους «λογικούς και αναμενόμενους» κανόνες συμπεριφοράς σε πολλούς, ή και σε όλους, τους κλάδους, μεταβάλλοντας επίσης τις σχέσεις μεταξύ των κλάδων και τις τεχνολογικές τους συμπληρωματικότητες. Είναι σαφές ότι η πληροφορική αποτελεί τέτοια περίπτωση. Όχι μονάχα έχει πια εφαρμογή σε κάθε τομέα παραγωγής και υπηρεσιών, αλλάζοντας κάποιες φορές δραστικά τόσο τα προϊόντα όσο και τις υπηρεσίες, αλλά επιδρά σε όλες τις λειτουργίες μέσα σε κάθε εταιρία. Όχι μονάχα ο ίδιος ο κλάδος της πληροφορικής χαρακτηρίζεται από έντονη τεχνολογική δικτύωση για την ανάπτυξη των προϊόντων του, αλλά και η διάχυση της πληροφορικής στην οικονομία σε νέους τομείς εφαρμογών εξαρτάται από την ανάπτυξη νέων δικτύων σε κάθε κλάδο. Τέλος, η πληροφορική προσφέρει τα τεχνικά μέσα για τη βελτίωση των δικτύων επικοινωνίας σε όλους τους κλάδους, και τα καθιστά εφικτά ακόμα και για κλάδους στους οποίους δεν είχαν ποτέ μέχρι σήμερα χρησιμοποιηθεί. Έτσι, η πληροφορική είναι μια κατ εξοχήν τεχνολογία δικτύωσης. Η πληροφορική έχει προκαλέσει και έναν έντονο ανταγωνιστικό αγώνα μεταξύ των προμηθευτών των συστημάτων και προϊόντων της. Χαρακτηριστικό των περιόδων αλλαγής του τεχνοοικονομικού παραδείγματος είναι η άνοδος νέων εταιριών με ικανότητες στις νέες τεχνολογίες και η στρατηγική ανατοποθέτηση πολλών καταξιωμένων εταιριών, καθώς προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τη γρήγορη διαρθρωτική και τεχνολογική αλλαγή που επηρεάζει τόσο τις αγορές τους, όσο και την ίδια τους την ύπαρξη. 43 Perez, C., π.χ. οι Dosi, G., et al.,

15 Είναι εκ των υστέρων προφανές, λοιπόν, πως στη δεκαετία του 80 ήταν αναμενόμενη μια περίοδος μεγάλης αναταραχής, με την άνοδο πολλών νέων στρατηγικών συμμαχιών και δικτύων. Αυτή είναι η εικόνα που απέδωσε και η βάση δεδομένων MERIT και άλλες παρόμοιες πηγές. Η ανάγκη των εταιριών της «Τριάδας» να αποκτήσουν πρόσβαση σε εταίρους από κάθε μια από τις τρεις κύριες ζώνες (Ευρωπαϊκή Ένωση, ΗΠΑ, Ιαπωνία) ήταν ένα από τα κύρια κίνητρα αυτής της εξέλιξης. Οι Hagedoorn και Schakenraad 45 πρότειναν πως η διαφαινόμενη κάμψη του αριθμού των νέων συμφωνιών δικτύωσης στα τέλη της δεκαετίας του 80 μπορεί να οφείλεται στο γεγονός πως μεγάλο μέρος της στρατηγικής ανατοποθέτησης των εταιριών είχε πια πραγματοποιηθεί, εξαιτίας της υλοποίησης της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς. Στην Ιαπωνία, τα κύρια χαρακτηριστικά της εξέλιξης στις δεκαετίες του 70 και του 80 ήταν η αύξηση του τεχνολογικού περιεχομένου των δικτύων προμηθευτών και τα επιδοτούμενα από το κράτος προγράμματα. Η επιθυμία της Ιαπωνικής κυβέρνησης να προωθήσει τη μετάβαση στην «Κοινωνία της Πληροφόρησης» όσο ταχύτερα ήταν δυνατό αποτέλεσε καίριο παράγοντα επιτάχυνσης αυτής της διαδικασίας 46. Η ανάγκη ανταγωνισμού των Ιαπωνικών τεχνολογικών επιτευγμάτων ήταν ένας ακόμα κύριος παράγοντας της επιτάχυνσης της δικτύωσης για καινοτομία διεθνώς στη δεκαετία του 80, όπως επίσης και της ποιοτικής αλλαγής στα δίκτυα προμηθευτών πολλών κλάδων. Ωστόσο, δεν θα ήταν σωστό να υποστηριχθεί πως οι εξελίξεις στη δικτύωση ήταν κύρια ένα Ιαπωνικό φαινόμενο, ή ένα φαινόμενο που συνδέεται αποκλειστικά με την πληροφορική. Οι ενδείξεις είναι ξεκάθαρες ότι παρόμοιες εξελίξεις χαρακτηρίζουν όλες τις κύριες βιομηχανικές χώρες και, μάλιστα, η «παγκοσμιοποίηση» είναι μια σημαντική πλευρά της ανάπτυξης των νέων τύπων δικτύωσης. Επιπλέον, ακόμα και αν η πληροφορική αποτελούσε την κινητήρια δύναμη πίσω από τις περισσότερες νέες συμφωνίες και δίκτυα, μια παρόμοια διαδικασία επηρεάζει και άλλες ταχέως αναπτυσσόμενες γενικές τεχνολογίες, όπως είναι η τεχνολογία υλικών και η βιοτεχνολογία. 45 Hagedoorn και Schakenraad, Freeman, C.,

16 Ξανά, η δικτύωση για καινοτομία είναι ένα παλαιό φαινόμενο, ενώ τα δίκτυα προμηθευτών είναι παλαιά όσο και οι βιομηχανικές οικονομίες. Η Ann Markusen 47 υπενθύμισε ότι πολλά από τα παρατηρούμενα χαρακτηριστικά του πρόσφατου κύματος συμφωνιών δικτύωσης ήταν ξεκάθαρα παρόντα και στη δικτύωση μεταξύ των εταιριών του Αμερικανικού βιομηχανικού συμπλέγματος αμυντικών βιομηχανιών, από το Β Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η παρατήρησή της πως τα ζητήματα του μειούμενου κύκλου ζωής των προϊόντων, των μειούμενων χρόνων υλοποίησης και ανάπτυξης, των υψηλών προδιαγραφών απόδοσης, της υψηλής ποιότητας των εξαρτημάτων και των υλικών, της επιταχυνόμενης ανάπτυξης και διάχυσης νέων τεχνικών παραγωγής (όπως τα NC και το CAD), ήταν όλα κύρια χαρακτηριστικά των Αμερικανικών «δικτύων για καινοτομία» στα οπλικά συστήματα, πολύ πριν τη δεκαετία του 80. IV. Συμπεράσματα Υπάρχουν κάποια ζητήματα που θέτουν ερωτήματα για μελλοντική έρευνα και συζήτηση, τα οποία έχουν και σημαντικές επιπτώσεις κρατικής πολιτικής. Καταρχήν, είναι σημαντικό να παρακολουθούνται οι εξελίξεις στη δικτύωση και στα επόμενα χρόνια. Κατά μια άποψη, η άνοδος των νέων συμφωνιών δικτύωσης είναι ένα μεταβατικό φαινόμενο προσαρμογής στη διάχυση των νέων γενικών τεχνολογιών. Καθώς οι εταιρίες θα εξοικειωθούν περισσότερο με αυτές τις τεχνολογίες πιθανώς να θελήσουν να θέσουν ξανά υπό τον έλεγχό τους στρατηγικά ευαίσθητους τομείς, δηλαδή να αφομοιώσουν κάποια από τα δίκτυα που είναι τώρα το αντικείμενο των συμφωνιών συνεργασίας. Υπάρχουν παραδείγματα δικτύων μικρών εταιριών τα οποία απορροφήθηκαν από δίκτυα που τελούν υπό τον έλεγχο μιας μεγάλης εταιρίας. Οι Bressand και Kalypso 48 υποστηρίζουν ότι ένας αριθμός δικτύων παροχής υπηρεσιών είναι στην πραγματικότητα ένα αναδυόμενο ηλεκτρονικό καρτέλ, ειδικά στα συστήματα κράτησης θέσεων των αεροπορικών εταιριών. Η διαδικασία της συγκέντρωσης (από πολλές μικρές προς λιγότερες μεγαλύτερες εταιρίες) των κλάδων της πληροφορικής μπορεί να συγκριθεί με παρόμοιες τάσεις στην εξέλιξη της αυτοκινητοβιομηχανίας μετά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα πρότυπα της καινοτομίας στην πληροφορική έχουν την τάση να 47 Markusen, A., Bressand και Kalypso,

17 μεταβάλλονται με τρόπους που έχουν υποδείξει οι Abernathy και Utterback 49 και ο αριθμός των καινοτομικών εταιριών μειώνεται δραματικά, όπως έγινε διαδοχικά και με τους κλάδους της αυτοκινητοβιομηχανίας και των υπολογιστών. Αυτός ο μακροχρόνιος κύκλος εξέλιξης μπορεί να σχετίζεται με τη θεωρία του Schumpeter, όπως πιστεύει η Carlota Perez 50. Μια εναλλακτική (και όχι αναγκαστικά αντίθετη) άποψη είναι το ότι η δικτύωση μεταξύ αυτόνομων εταιριών για καταστεί ακόμα περισσότερο σημαντική και θα αποτελέσει τελικά το συνήθη τρόπο ανάπτυξης προϊόντων και διαδικασιών. Ακόμα και αν απορροφηθούν κάποιες μικρές εταιρίες, πολλές ακόμα θα δημιουργηθούν και θα αναπτύξουν τέτοιες εξειδικευμένες ικανότητες ώστε θα είναι σε θέση να εισέρχονται σε νέα εταιρικά δίκτυα με ίσους όρους με τις μεγάλες και καταξιωμένες εταιρίες. Η δικτύωση, σε πολλές εκφάνσεις της, ήταν ένα σύνηθες χαρακτηριστικό του βιομηχανικού και περιφερειακού τοπίου πολύ πριν την έλευση της σύγχρονης πληροφορικής. Η τελευταία, όχι μονάχα διευκολύνει τις διάφορες μορφές δικτύωσης, αλλά έχει και εγγενή χαρακτηριστικά (όπως η γρήγορη προσαρμογή της για την κάλυψη κάθε ανάγκης, η ευελιξία, κλπ), τα οποία μαζί με τη συστημική της φύση και την ποικιλία και πολυπλοκότητα των εφαρμογών της, οδηγούν σε μια μόνιμη διαρθρωτική μεταβολή της δομής και της συμπεριφοράς της βιομηχανίας. Είναι σαφές πως υπάρχει πολύς χώρος για θεωρητική και εμπειρική έρευνα για τα επόμενα χρόνια. Μακροχρόνιες μελέτες περίπτωσης στην εξέλιξη κάποιων δικτύων θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμες. Ωστόσο, είναι σημαντικό να συνεχίσει η καταγραφή δεδομένων σχετικών με τα δίκτυα, όπως στη βάση δεδομένων MERIT, έτσι ώστε να μπορούν να μελετηθούν οι τάσεις. Οι μακροχρόνιες μελέτες περίπτωσης θα επέτρεπαν την καλύτερη κατανόηση πολύπλοκων ζητημάτων, όπως οι συσχετισμοί ισχύος μέσα στα δίκτυα. Κάποιοι συγγραφείς τονίζουν τις αρκετά ισότιμες σχέσεις μεταξύ των μελών δικτύων για καινοτομία, ενώ άλλοι υποστηρίζουν πως οι ισχυρότερες εταιρίες εκμεταλλεύονται τη θέση τους στον πυρήνα των δικτύων. Αυτή η συζήτηση σχετικά με το μέλλον της δικτύωσης και της βιομηχανικής συγκέντρωσης συνδέεται στενά με τη θεωρητική συζήτηση στην Οικονομική σχετικά 49 Abernathy και Utterback, Perez, C.,

18 με τις αγορές, τις ιεραρχίες και το κόστος συναλλαγής 51. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι αρκετά άρθρα και βιβλία σχετικά με τα δίκτυα έχουν κύριο τίτλο ή υπότιτλο του τύπου «Πέρα από τις Αγορές και τις Ιεραρχίες» ή «Υπερβαίνοντας τις Αγορές και τις Ιεραρχίες» 52. Αυτή η κατάσταση δείχνει μια δυσαρέσκεια προς τη διχοτομία μεταξύ αγοράς και ιεραρχίας 53. Δείχνει ακόμα πως η δικτύωση δεν θα πρέπει να ερμηνεύεται με όρους «κόστους», συναλλαγής ή άλλο, αλλά να εξετάζεται επίσης σε όρους στρατηγικής συμπεριφοράς, δυνατότητας ιδιοποίησης, τεχνολογικής συμπληρωματικότητα, και συμπληρωματικότητας γενικότερα 54, αλλά και σε όρους κοινωνιολογικούς, όπως είναι οι διαπροσωπικές σχέσεις πίστης και εμπιστοσύνης, και η επαγγελματική ηθική της συνεργασίας. Ενδιαφέρουσα είναι η ιδέα πως τα δίκτυα μπορεί να είναι ο «τρίτος δρόμος», μεταξύ της αγοράς και της ιεραρχίας, όπως πρότεινε ήδη από παλαιά ο ίδιος ο Williamson σε μια υποσημείωσή του για τα Ιαπωνικά Zaibatsu. Ωστόσο, ο Goto 55 υποστηρίζει πως: «Στην περίπτωση της μεταπολεμικής Ιαπωνικής οικονομίας, με το συνολικά υψηλό ρυθμό ανάπτυξης και τις μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές στη βιομηχανία, οι οποίες συνδέονταν με τον ταχύτατο ρυθμό της τεχνολογικής αλλαγής, υπήρχε μια κατάσταση ευνοϊκή για έναν συλλογικό τρόπο συναλλαγών ως περισσότερο αποτελεσματικό από την αγορά ή από την ιεραρχία». Ένα δεύτερο σημαντικό ζήτημα σχετίζεται με τη γεωγραφία των δικτύων, στο περιφερειακό, Εθνικό και Διεθνές επίπεδο. Εδώ, είναι ιδιαίτερα σημαντική η μελέτη των άτυπων, όπως και των επίσημων, δικτύων, όπως και των τάσεων για δικτύωση για καινοτομία και των στρατηγικών των πολυεθνικών εταιριών. Μελέτες περιφερειακών και Εθνικών συστημάτων καινοτομίας θα μπορούσαν να φωτίσουν τη συνέχιση της ύπαρξης (ή την ανυπαρξία) γεωγραφικά προσδιορισμένων δικτύων, όπως και τους λόγους για την άνοδο (και την πτώση) τους. Οι Patel και Pavitt 56 υποστήριξαν πως οι καινοτομικές δραστηριότητες είναι μια σημαντική περίπτωση «μη παγκοσμιοποίησης». Ολόκληρο το ερευνητικό πεδίο των δικτύων έχει άμεση σχέση με τη χάραξη πολιτικής στο περιφερειακό, Εθνικό και Διεθνές επίπεδο, όπως καταδεικνύει ο 51 Williamson, O., E., Imai, K. και Baba, Y., Για παράδειγμα, Foray, 1991, Storper και Harisson, Teece, D., J., Goto, Patel και Pavitt,

19 DeBresson 57. Η συμβολή των Οικονομολόγων στη μελέτη της δικτύωσης είναι ζωτικής σημασίας, αλλά σε αυτή θα πρέπει να εμπλακούν και άλλες Επιστήμες, εξαιτίας των πολλών και λεπτών ζητημάτων κοινωνιολογικής και πολιτικής φύσης, τόσο σε ότι αφορά τα άτυπα, όσο και τα επίσημα δίκτυα. Όπως και με τα περισσότερα μεγάλα ζητήματα, η προσέγγιση του φαινομένου της δικτύωσης από τους κοινωνικούς επιστήμονες είναι κρίσιμη. Βιβλιογραφία Acs, Z., J., L., High Technology Networks in Maryland, paper presented at Montreal Conference on Network Innovators, May 1990 Aoki, M., Horizontal versus Vertical Information Structure of the Firm, American Economic Review, vol. 76, 5, pp , 1986 Arnold, E. and Guy, K., Parallel Convergence National Strategies in Information Technology, Pinter, London, 1986 Baba, Y., Japanese Colour TV firms: Decision making from the 1950s to the 1980s, D.Phil. dissertation, University of Sussex, 1985 Bressand, A. and Kalypso, N., (eds.), Strategic Trends in Services: an Inquiry into the Global Service Economy, Harper and Row, New York, 1989 Cainarca, G., C., Colombo, M., G. and Mariotti, S., Accordi tra Imprese nel Sistema Industriale dell Informazione e della Comunicazione, in Cainarca, G., C. et al., Tecnologie dell Informazione e Accordi tra Imprese, Milano, 1989 Camagni, R., P., Local Milieu, Uncertainty and Innovation Networks, paper presented at Montreal Conference on Network Innovators, May 1990 Camagni, R., P. and Gambarotto, F., Gli Accordi di Cooperazione e le Nuove Forme di Sviluppo Esterno alle Imprese, Economia e Politica Industriale, vol. 58, 1988 Carter, C., F. and Williams, B., R., The Characteristics of the Technically Progressive Firms, Journal of Industrial Economics, vol. 7, 2, pp , 1959 DeBresson, C., Breeding Innovation Clusters: a Source of Dynamic Development, World Development, vol 17, 1, pp. 1-16, 1989 DeBresson, C. and Amesse, F., Networks of Innovators: a Review and Introduction to the Issue, Research Policy, vol. 20, pp , 1991 Dertouzos, M., Lester, R. and Solow, R., (eds.), Made in America, Report on the MIT Commission on Industrial Productivity, MIT Press, Cambridge, 1989 Dosi, G., Freeman, C., Nelson, R., Silverberg, G. and Soete, L., (eds.), Technical Changes and Economic Theory, Pinter, London, 1989 Erikson, A. and Hakansson, H., Getting Innovations out of Supplier Networks, paper presented at the Montreal Conference on Network Innovators, May DeBresson, C.,

20 Federation of British Industries (FBI), Industrial Research in Manufacturing Industry, FBI and NIESR, London, 1961 Foray, D., The Secrets of the Industry are in the Air: Industrial Cooperation and the Organizational Dynamics of the Innovative Firm, Research Policy, vol. 20, pp , 1991 Freeman, C., Technology Policy and Economic Performance: Lessons from Japan, Pinter, London, 1987 Goto, A., Business Groups in a Market Economy, European Economic Reviews, pp , 1982 Hagedoorn, J., Organizational Modes of Inter-Firm Cooperation and Technology Transfer, Technovation, vol. 10, 1, pp , 1990 Hagedoorn, J. and Schakenraad, J., Strategic Partnering and Technological Cooperation, in Freeman, C. and Soete, L., (eds.), New Explorations in the Economics of Technical Change, Pinter, London, ch. 1, 1990 Imai, K., Evolution of Japan s Corporate and Industrial Networks, in Carlsson, B., (ed.), Industrial Dynamics, Kluwer, Dordrecht, ch. 6, 1989 Imai, K. and Baba, Y., Systemic Innovation and Cross-Border Networks: Transcending Markets and Hierarchies to Create a new Techno-Economic System, OECD, Conference on Science Technology and Economic Growth, Paris, June, 1989 Imai, K. et al., Managing the new Product Development Process: How Japanese Companies Learn and Unlearn, in Clark, K., B. et al., (eds.), The Uneasy Alliance: Managing the Productivity-Technology Dilemma, Harvard Business School Press, Boston, 1985 Johanson, J. and Mattson, L., G., Inter-organizational Relations in Industrial Systems: a Network Approach compared with the Transaction Cost Appraisal, International Studies of Management and Organization, vol. XVII, 1, pp , 1987 Johnson, P., S., Cooperation Research in Industry: an Economic Study, Wiley, New York, 1973 Kodama, F., Rivals Participation in Collective Research: Economic and Technological Rationale, NISTEP Conference, Tokyo, 2-4 February, 1990 Levy, J., D. and Samuel, R., J., Institutions and Innovation: Research Collaboration as Technology Strategy in Japan, Centre for International Studies, MIT (mimeo), 1989 Lundvall, B., A., Product Innovation and User-Producer Interaction, Aalborg University Press, Aalborg, 1985 Lundvall, B., A., Innovation as an Interactive Process: from User-Producer Interaction to the National System on Innovation, in Dosi, G. et al. (eds.), Technical Change and Economic Theory, Pinter, London, 1988 Lundvall, B., A., From Technology as a Productive Factor to Innovation as an Interactive Process, paper presented at the Montreal Conference on Network Innovators, May 1990 Maidique, M., A., and Zirger, B., I., The new Product Learning Cycle, Research Policy, vol. 14, pp , 1984 Markusen, A., The Military Industrial Divide: Cold War Transformation of the Economy and the Rise of new Industrial Complexes, paper presented at the Montreal Conference on Network Innovators, May

Η οικονομία της γνώσης και η απόδοση της καινοτομίας στην Ελλάδα

Η οικονομία της γνώσης και η απόδοση της καινοτομίας στην Ελλάδα Η οικονομία της γνώσης και η απόδοση της καινοτομίας στην Ελλάδα Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ, ΤΕΙ Αθηνών, Εισήγηση στην ημερίδα του Γραφείου Διαμεσολάβησης

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Μη Οικονομολόγους Ενότητα 6: Εισαγωγή στη Διοίκηση της Καινοτομίας

Οικονομικά για Μη Οικονομολόγους Ενότητα 6: Εισαγωγή στη Διοίκηση της Καινοτομίας Οικονομικά για Μη Οικονομολόγους Ενότητα 6: Καθηγητής: Κώστας Τσεκούρας Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Σκοποί ενότητας Σκοπός της παρούσας ενότητας είναι η παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. ΟΟΣΑ (1996), The OECD Jobs Strategy Technology, Productivity and Job Creation, Volume 1, Paris.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. ΟΟΣΑ (1996), The OECD Jobs Strategy Technology, Productivity and Job Creation, Volume 1, Paris. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 Για παράδειγµα, σε µία πρόσφατη καταγραφή, το 15% των αυστραλιανών επιχειρήσεων ανέφερε ότι είχε αποφασίσει οργανωτικές καινοτοµίες, έναντι 13% των επιχειρήσεων που είχε υιοθετήσει Τεχνολογική

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της Τεχνολογίας

Οικονομικά της Τεχνολογίας Οικονομικά της Τεχνολογίας Μέγεθος Επιχείρησης, Καινοτομία και Μεγέθυνση Κώστας Τσεκούρας Περίγραμμα Η Schumpeterian Υπόθεση Το τεχνολογικό περιβάλλον Καινοτομικότητα και μέγεθος Καινοτομικότητα: SMEs

Διαβάστε περισσότερα

Innovation, Networks and Vertical Integration. Robertson, P., L. και Langlois, R., N.

Innovation, Networks and Vertical Integration. Robertson, P., L. και Langlois, R., N. Innovation, Networks and Vertical Integration Robertson, P., L. και Langlois, R., N. Research Policy, vol. 24, σελ. 543 62, 1995 Σχόλια: Θεωρητικοί υπέρ και κατά της έννοιας της δικτύωσης. Διάκριση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΦΥΕΙΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΒΡΑΒΕΙΑ ΤΟΥ INTELLIGENT COMMUNITY FORUM

ΕΥΦΥΕΙΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΒΡΑΒΕΙΑ ΤΟΥ INTELLIGENT COMMUNITY FORUM ΕΥΦΥΕΙΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΒΡΑΒΕΙΑ ΤΟΥ INTELLIGENT COMMUNITY FORUM Νίκος Κοµνηνός Ερευνητική Μονάδα URENIO Α.Π.Θ www.urenio.org Μεταπτυχιακό σεµινάριο Ευφυείς Πόλεις και Συστήµατα Καινοτοµίας 14 εκεµβρίου 2007

Διαβάστε περισσότερα

4000 specialists, 600 local points, more than 50 countries in Europe and beyond

4000 specialists, 600 local points, more than 50 countries in Europe and beyond 4000 specialists, 600 local points, more than 50 countries in Europe and beyond Wherever you are, we re there to support small business Providing information and advice on market opportunities, European

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Διαλέξεις και Ασκήσεις Πράξης. Ελληνική. ΝΑΙ (στην Αγγλική)

Διαλέξεις και Ασκήσεις Πράξης. Ελληνική. ΝΑΙ (στην Αγγλική) ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ σε περίπτωση που οι πιστωτικές μονάδες απονέμονται σε διακριτά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ Συστάσεις για πολιτικές για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη Σχέδιο δράσης για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Title. Συνέργειες για την εξωστρέφεια και την καινοτομία των επιχειρήσεων. Sub-title. 5 Μαρτίου 2015 Ημερίδα εξωστρέφειας

Title. Συνέργειες για την εξωστρέφεια και την καινοτομία των επιχειρήσεων. Sub-title. 5 Μαρτίου 2015 Ημερίδα εξωστρέφειας Συνέργειες για την εξωστρέφεια και την καινοτομία των επιχειρήσεων Title 5 Μαρτίου 2015 Ημερίδα εξωστρέφειας Sub-title Χριστιάνα Σιαμπέκου Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης(EKT) Enterprise Europe Network - Hellas

Διαβάστε περισσότερα

Η καινοτομία προτάσσεται ως κορυφαία προτεραιότητα και θεωρείται πλέον «μονόδρομος για την ανάπτυξη».

Η καινοτομία προτάσσεται ως κορυφαία προτεραιότητα και θεωρείται πλέον «μονόδρομος για την ανάπτυξη». Συνεργατικοί Σχηματισμοί και Επιχειρηματικότητα Καλές Πρακτικές για τους γουνοποιούς/ εκτροφείς Δρ. Ελπίδα Σαμαρά Ερευνήτρια Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Η καινοτομία προτάσσεται ως κορυφαία προτεραιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ CLUSTERS Με σκοπό τον εντοπισμό των βασικών παραγόντων επιτυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

Title. Enterprise Europe Network Hellas. Sub-title. Στην υπηρεσία της επιχειρηµατικής και της ακαδηµαϊκής κοινότητας

Title. Enterprise Europe Network Hellas. Sub-title. Στην υπηρεσία της επιχειρηµατικής και της ακαδηµαϊκής κοινότητας Enterprise Europe Network Hellas Title Στην υπηρεσία της επιχειρηµατικής και της ακαδηµαϊκής κοινότητας Sub-title PLACE PARTNER S LOGO HERE European Στέλλα Commission Βαϊνά Υπεύθυνη Enterprise and ΣΒΘΚΕ/ΕΕΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Networks of Innovators: a review and introduction to the issue. DeBresson, Chris

Networks of Innovators: a review and introduction to the issue. DeBresson, Chris Networks of Innovators: a review and introduction to the issue DeBresson, Chris Research Policy, vol. 20, σελ. 363 379, 1991 Το Αντικείμενο της Μελέτης Η έννοια των δικτύων χρησιμοποιείται για να περιγράψει

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 3: Ηλεκτρονικό Επιχειρηματικό Σχέδιο Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 3: Ηλεκτρονικό Επιχειρηματικό Σχέδιο Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Ηλεκτρονικό Εμπόριο Ενότητα 3: Ηλεκτρονικό Επιχειρηματικό Σχέδιο Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ;

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Ένας δορυφόρος λογαριασμός (Δ.Λ.) είναι ένα εργαλείο για την οργάνωση όλης της ποσοτικής πληροφόρησης που σχετίζεται και απορρέει από ένα συγκεκριμένο

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός)

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) 1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) Περιγραφή Βραβείου Βραβεύονται συγκεκριμένες δράσεις ή προγράμματα που επιδρούν στη σκέψη, το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες. Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες. Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Ηλεκτρονικό Εμπόριο Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ανάπτυξης καινοτομίας

Στρατηγικές ανάπτυξης καινοτομίας Στρατηγικές ανάπτυξης καινοτομίας ρ Αντώνης Λιβιεράτος Καινοτομία η μετατροπή μιας ιδέας, μιας πρακτικής ή ενός αντικείμενου που εκλαμβάνονται ως νέα από μια ομάδα ατόμων σε: o εμπορεύσιμο προϊόν/υπηρεσία

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: 8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: Σχετίζονται με τους σκοπούς και την αποστολή του οργανισμού. Αναφέρονται στη

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ελληνικές προτεραιότητες στη θεματική περιοχή ΤΠΕ (ICT) του Προγράμματος Ορίζοντας 2020 της Ε.Ε.

Οι Ελληνικές προτεραιότητες στη θεματική περιοχή ΤΠΕ (ICT) του Προγράμματος Ορίζοντας 2020 της Ε.Ε. Οι Ελληνικές προτεραιότητες στη θεματική περιοχή ΤΠΕ (ICT) του Προγράμματος Ορίζοντας 2020 της Ε.Ε. Καθ. Κ. Στεφανίδης, ITE, εθνικός εκπρόσωπος & Δρ. Ν. Πρέκας, ΓΓΕΤ, αναπληρωτής εθνικός εκπρόσωπος στην

Διαβάστε περισσότερα

Dynamic Capabilities and Strategic Management. Teece, D., J., Pisano, G. και Shuen, A.

Dynamic Capabilities and Strategic Management. Teece, D., J., Pisano, G. και Shuen, A. Dynamic Capabilities and Strategic Management Teece, D., J., Pisano, G. και Shuen, A. Strategic Management Journal, vol. 18:7, σελ. 509 33, 1997 Μεταφρασμένο από τις Αγγλικές Σημειώσεις Σχόλια: Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εισήγησης : Στρατηγική των Επιχειρήσεων. Mέθοδοι ανάλυσης. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Τίτλος εισήγησης : Στρατηγική των Επιχειρήσεων. Mέθοδοι ανάλυσης. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Τίτλος εισήγησης : Στρατηγική των Επιχειρήσεων. Mέθοδοι ανάλυσης Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Στόχος της σημερινής εισήγησης : H εξοικείωση και η κατανόηση των αρχών του στρατηγικού σχεδιασμού στο

Διαβάστε περισσότερα

«Ανάπτυξη Πρακτικών Λειτουργικής Ευελιξίας και Οργανωτικής Καινοτομίας»

«Ανάπτυξη Πρακτικών Λειτουργικής Ευελιξίας και Οργανωτικής Καινοτομίας» «Ανάπτυξη Πρακτικών Λειτουργικής Ευελιξίας και Οργανωτικής Καινοτομίας» Νίκος Γαβαλάκης «Η Ανθρώπινη Διάσταση της Εφοδιαστικής Αλυσίδας» 22 Οκτωβρίου 2013 Υποστήριξη Νέας Επιχειρηματικότητας Προώθηση Καινοτομίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα Πληροφοριακά Συστήματα. Ενότητα 9: Πληροφοριακά Συστήματα Ορισμοί

Εισαγωγή στα Πληροφοριακά Συστήματα. Ενότητα 9: Πληροφοριακά Συστήματα Ορισμοί Εισαγωγή στα Πληροφοριακά Συστήματα Ενότητα 9: Πληροφοριακά Συστήματα Ορισμοί Κωνσταντίνος Ταραμπάνης Τμήμα Οργάνωσης & Διοίκησης Επιχειρήσεων ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Κωνσταντίνος Ταραμπάνης

Διαβάστε περισσότερα

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation Παραδοτέο 2.1.2 ΣΥΝΟΨΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ Ε&Α, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, Αύγουστος 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικές και Οργανωτικές Καινοτομίες : Η Περίπτωση της Ελλάδας

Διοικητικές και Οργανωτικές Καινοτομίες : Η Περίπτωση της Ελλάδας Διοικητικές και Οργανωτικές Καινοτομίες : Η Περίπτωση της Ελλάδας Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ, ΤΕΙ Αθηνών, Εισήγηση στην ημερίδα του Γραφείου Διαμεσολάβησης

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρία Διαχείρισης & Ανάπτυξης Τεχνολογικού Πάρκου Θεσσαλονίκης ΑΕ (ΕΔΑΠ/ΤΠΘ ΑΕ)

Εταιρία Διαχείρισης & Ανάπτυξης Τεχνολογικού Πάρκου Θεσσαλονίκης ΑΕ (ΕΔΑΠ/ΤΠΘ ΑΕ) Εταιρία Διαχείρισης & Ανάπτυξης Τεχνολογικού Πάρκου Θεσσαλονίκης ΑΕ (ΕΔΑΠ/ΤΠΘ ΑΕ) Μέτοχοι της Εταιρίας Ερευνητικός Φορέας Σύνδεσμοι Επιχειρήσεις Άλλοι φορείς Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Αθήνα, 6 Μαρτίου 2015 Πέτρος Μηγιάκης Δ/νση Οικονομικής Ανάλυσης και

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Οικονομικής Ανάπτυξης : Επιχειρηματικότητα. Θεωρία και Στρατηγική Πολυεθνικών Επιχειρήσεων

Ειδικά Θέματα Οικονομικής Ανάπτυξης : Επιχειρηματικότητα. Θεωρία και Στρατηγική Πολυεθνικών Επιχειρήσεων ΕΚΠΑ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS 2015-2016 ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ ΣΕ ΣΥΝEΡΓΑΖΟΜΕΝΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ERASMUS ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες Συνοπτική παρουσίαση του ευνητικού έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Ενοποίηση τρίτων παρόχων υπηρεσιών με ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα σε πολυλειτουργικές πλατφόρμες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α (INFODAY) για το Πρόγραµµα eten - ιευρωπαϊκά ίκτυα Τηλεπικοινωνιών) 10 Μαρτίου 2005 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α (INFODAY) για το Πρόγραµµα eten - ιευρωπαϊκά ίκτυα Τηλεπικοινωνιών) 10 Μαρτίου 2005 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α (INFODAY) για το Πρόγραµµα eten - ιευρωπαϊκά ίκτυα Τηλεπικοινωνιών) 10 Μαρτίου 2005 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ KLAB Knowledge & Learning Among Businesses Φραγκίσκος Μαγκαφάς, Συντονιστής Έργου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ Σχολή Επιστημών Τεχνολογίας. Δρ. Κοντόπουλος Ευστράτιος Ακαδημαϊκός Βοηθός Σχολή Επιστημών Τεχνολογίας

ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ Σχολή Επιστημών Τεχνολογίας. Δρ. Κοντόπουλος Ευστράτιος Ακαδημαϊκός Βοηθός Σχολή Επιστημών Τεχνολογίας ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ Σχολή Επιστημών Τεχνολογίας Δρ. Κοντόπουλος Ευστράτιος Ακαδημαϊκός Βοηθός Σχολή Επιστημών Τεχνολογίας Το Διεθνές Πανεπιστήμιο Πλήρως αναγνωρισμένο δημόσιο πανεπιστήμιο που

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα καινοτομίας στις επιχειρήσεις επεξεργασίας ξύλου και επίπλου της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας 1

Έρευνα καινοτομίας στις επιχειρήσεις επεξεργασίας ξύλου και επίπλου της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας 1 Έρευνα καινοτομίας στις επιχειρήσεις επεξεργασίας ξύλου και επίπλου της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας 1 Δρ. Ιωάννης Παπαδόπουλος 2, Δρ. Γεώργιος Νταλός 3 Οι επιχειρηματίες και τα στελέχη μιας επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επικοινωνίας. +210-772 1268 / 1271 / 3483 / 3411 +210-772 3781 : innovation@view.gr http://innovation.view.gr

Στοιχεία Επικοινωνίας. +210-772 1268 / 1271 / 3483 / 3411 +210-772 3781 : innovation@view.gr http://innovation.view.gr Παρουσίαση του Κέντρου Καινοτομίας Κατασκευών του Ε.Μ.Πολυτεχνείου Στοιχεία Επικοινωνίας +210-772 1268 / 1271 / 3483 / 3411 +210-772 3781 : innovation@view.gr http://innovation.view.gr Διευθυντής : Πάρις

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Θεωρία του Έργου Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Οκτώβριος 2009 Διαχείριση του Έργου (Project Management) Ορισμοί Κάθε μιά όχι

Διαβάστε περισσότερα

EIB AT 50 Αθήνα, 11 Νοεμβρίου 2008

EIB AT 50 Αθήνα, 11 Νοεμβρίου 2008 EIB AT 50 Αθήνα, 11 Νοεμβρίου 2008 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΟΜΙΛΙΑ Π. ΣΑΚΕΛΛΑΡΗ - ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Κύριε Υπουργέ, Κυρίες και κύριοι, Με ιδιαίτερη χαρά σας καλωσορίζω σήμερα στην εκδήλωση της

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Οικονομικής Ανάπτυξης : Επιχειρηματικότητα. Θεωρία και Στρατηγική Πολυεθνικών Επιχειρήσεων

Ειδικά Θέματα Οικονομικής Ανάπτυξης : Επιχειρηματικότητα. Θεωρία και Στρατηγική Πολυεθνικών Επιχειρήσεων ΕΚΠΑ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS 2015-2016 ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ ΣΕ ΣΥΝEΡΓΑΖΟΜΕΝΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ERASMUS ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Λέσχη Οικολογικών Κτιρίων

Λέσχη Οικολογικών Κτιρίων 6o Πρόγραμμα Πλαίσιο Λέσχη Οικολογικών Κτιρίων Συμβόλαιο No TREN/07/FP6EN/S07.72691/038496 Εταίροι Νο. Συμμετέχοντες Ακρώνυμο Χώρα 1 Ente per le Nuove tecnologie, l'energia e l'ambiente (Coordinator) ENEA

Διαβάστε περισσότερα

Ορίζοντας 2020 Το πρόγραμμα πλαίσιο της ΕΕ για την Έρευνα και την Καινοτομία

Ορίζοντας 2020 Το πρόγραμμα πλαίσιο της ΕΕ για την Έρευνα και την Καινοτομία Το πρόγραμμα πλαίσιο της ΕΕ για την Έρευνα και την Καινοτομία Περίγραμμα Ταυτότητα Προγράμματος Δομή Προγράμματος Προϋπολογισμός Κανόνες συμμετοχής Αξιολόγηση Participant Portal και χρήσιμα έγγραφα Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu.

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu. Managing Information Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Διαχείριση Γνώσης Knowledge Management Learning Objectives Ποιοί

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση και Ανάπτυξη της Επιχειρηματικότητας και Καινοτομίας στο σύγχρονο Πανεπιστημιακό Περιβάλλον

Eκπαίδευση και Ανάπτυξη της Επιχειρηματικότητας και Καινοτομίας στο σύγχρονο Πανεπιστημιακό Περιβάλλον Eκπαίδευση και Ανάπτυξη της Επιχειρηματικότητας και Καινοτομίας στο σύγχρονο Πανεπιστημιακό Περιβάλλον Καθηγητής Γεώργιος Ι. Δουκίδης, Διευθυντής Μονάδα Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας (ΜοΚΕ) Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα»

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» «Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» του Andrea Campagna, τεχνικού & επιστημονικού συντονιστή του έργου FutureMed Project n 2S-MED11-29 Project co-funded by the European Regional Development Fund (ERDF)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (συνέχεια) ΤΟ ΜΕΣΟΝ ΜΕ ΤΟ ΟΠΟΙΟ Η ΓΝΩΣΗ, Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΓΑΘΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. (ΕΙΡΜΑ-EUROPEAN INDUSTRIAL RESEARCH MANAGEMENT

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία

Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία Ενότητα 10: Κοινωνικοτεχνικά Μοντέλα και Ενδιαφερόμενα Μέρη Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D)

Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D) Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D) Οι Howenstine και Zeile (1992) ανακαλύπτουν μια χαλαρή συσχέτιση μεταξύ Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D) και του συνόλου των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ / ICT Η στροφή προς τις υψηλές τεχνολογίες, κυρίως στο πλαίσιο της Ψηφιακής Στρατηγικής (2006-2013) έχει οδηγήσει στην βελτίωση των περισσότερων δεικτών Τεχνολογίας Πληροφορικής και Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών

Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών Ημερίδα για την ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας στη Μαθησιακή Διαδικασία 3 Μαρτίου 2012 Αναστασία Οικονόμου Προϊσταμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΝΑ Ε. ΜΠΙΣΑΚΗ. Τκήκα Δθαξκνζκέλωλ Μαζεκαηηθώλ Παλεπηζηήκην Κξήηεο Τ.Θ. 2208 71306, Ηξάθιεην, Κξήηε

ΜΑΡΙΝΑ Ε. ΜΠΙΣΑΚΗ. Τκήκα Δθαξκνζκέλωλ Μαζεκαηηθώλ Παλεπηζηήκην Κξήηεο Τ.Θ. 2208 71306, Ηξάθιεην, Κξήηε ΜΑΡΙΝΑ Ε. ΜΠΙΣΑΚΗ Τκήκα Δθαξκνζκέλωλ Μαζεκαηηθώλ Παλεπηζηήκην Κξήηεο Τ.Θ. 2208 71306, Ηξάθιεην, Κξήηε Τει: +302810-393724 +306972-003446 E-mail: marina@csd.uoc.gr ΠΟΤΔΕ Διδακηοπικό Δίπλωμα ζηην Επιζηήμη

Διαβάστε περισσότερα

Το παγκόσμιο εξωτερικό περιβάλλον. Γεωργία Ζάχου, HR, ICBS

Το παγκόσμιο εξωτερικό περιβάλλον. Γεωργία Ζάχου, HR, ICBS Το παγκόσμιο εξωτερικό περιβάλλον Νέες προσεγγίσεις PEST? STEEPLE SOCIAL/ DEMOGRAPHIC TECHNOLOGICAL ECONOMIC ENVIRONMENTAL POLITICAL LEGAL ETHICAL SLEPT LEGAL PESTLE ή PESTEL LEGISLATION ENVIRONMENTAL

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Η ενοποίηση λογισμικών στις επιχειρήσεις εξόρυξης αποτελεί το κλειδί για την αυξημένη παραγωγικότητα Ενώ ο τομέας των φυσικών πόρων συνεχίζει να αναπτύσσεται,

Διαβάστε περισσότερα

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu.

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu. Managing Information Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Ανάπτυξη Πληροφοριακών Συστημάτων και Διαχείριση Έργων Learning

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 7: Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 7: Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Ηλεκτρονικό Εμπόριο Ενότητα 7: Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση (βασισμένη στο μοντέλο στρατηγικής που αναπτύχθηκε για το έργο SEED REG) Ε.Κ.Ε.Τ.Α. Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακά προβλήματα της Ελληνικής Οικονομίας πριν και κατά την κρίση

Αναπτυξιακά προβλήματα της Ελληνικής Οικονομίας πριν και κατά την κρίση Αναπτυξιακά προβλήματα της Ελληνικής Οικονομίας πριν και κατά την κρίση Αντώνης Γεωργόπουλος Καθηγητής Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Πανεπιστήμιο Πατρών Main literature on Investment Development Path RAJNEESH

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2012-2013 Η ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση Μέρος Α : το ευρωπαϊκό & διεθνές πλαίσιο αναφοράς (2001-2012)

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2012-2013 Η ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση Μέρος Α : το ευρωπαϊκό & διεθνές πλαίσιο αναφοράς (2001-2012) 1 ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2012-2013 Η ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση Μέρος Α : το ευρωπαϊκό & διεθνές πλαίσιο αναφοράς (2001-2012) Διεθνείς & εθνικές βάσεις δεδομένων: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Email: vrapanos@econ.uoa.gr

Email: vrapanos@econ.uoa.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2008-2009 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Μάθηµα: ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Γραφείο 305, Σταδίου 5 ιδασκαλία: Β. Ράπανος Ηµέρα και ώρα µαθήµατος: Τρίτη, 11.00-14.00 Ώρες γραφείου:

Διαβάστε περισσότερα

INRES. Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ

INRES. Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ Regions of Knowledge FP7 229947 INRES Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ Αρτέμης Σαϊτάκης Διευθυντής Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομία, νεωτερικά επιχειρηματικά μοντέλα και μικρές επιχειρήσεις

Καινοτομία, νεωτερικά επιχειρηματικά μοντέλα και μικρές επιχειρήσεις ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΙΚΡΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΩΝ ΕΜΠΟΡΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ (ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ) Καινοτομία, νεωτερικά επιχειρηματικά μοντέλα και μικρές επιχειρήσεις Αντώνιος Αγγελάκης, ΙΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Επιχειρησιακή Έρευνα Τυπικό Εξάμηνο: Δ Αλέξιος Πρελορέντζος Εισαγωγή Ορισμός 1 Η συστηματική εφαρμογή ποσοτικών μεθόδων, τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βιομηχανία Ψηφιακής Τεχνολογίας στην Ελλάδα

Η Βιομηχανία Ψηφιακής Τεχνολογίας στην Ελλάδα Η Βιομηχανία Ψηφιακής Τεχνολογίας στην Ελλάδα Τάσος Τζήκας Πρόεδρος ΔΣ 23 Απριλίου 2013 Ποιος είναι ο ΣΕΠΕ F E D E R A T I O N O F H E L L E N I C I C T E N T E R P R I S E S D I G I T A L E U R O P E,

Διαβάστε περισσότερα

Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος: Στην υπηρεσία του «επιχειρείν» & των πολιτών. Γεώργιος Ζαλίδης Καθηγητής Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνος ΔΚΠ

Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος: Στην υπηρεσία του «επιχειρείν» & των πολιτών. Γεώργιος Ζαλίδης Καθηγητής Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνος ΔΚΠ ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος: Στην υπηρεσία του «επιχειρείν»

Διαβάστε περισσότερα

«Οι δυνατότητες ανάπτυξης της ελληνικής κοινωνίας μέσα από τις

«Οι δυνατότητες ανάπτυξης της ελληνικής κοινωνίας μέσα από τις «Οι δυνατότητες ανάπτυξης της ελληνικής κοινωνίας μέσα από τις ψηφιακές πόλεις/ περιφέρειες» Γιάννης Καλογήρου, Αν. Καθηγητής ΕΜΠ, Infostrag/ ΕΒΕΟ, Επιστημονικός Σύμβουλος ΚΕΔΚΕ 12 ο Greek ICT FORUM, Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ Ο ρόλος της άσκησης για όλους Η άσκηση με την συστηματική καθοδήγηση αποτελεί ουσιαστική κοινωνική επένδυση γιατί

Διαβάστε περισσότερα

IT Consulting; 3,1% Development and Integration; 4,1% Outsourcing; 2,3% Business Consulting; 73,5% Other Services; 17,0%

IT Consulting; 3,1% Development and Integration; 4,1% Outsourcing; 2,3% Business Consulting; 73,5% Other Services; 17,0% ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Μείωση εσόδων για την ευρωπαϊκή και ελληνική αγορά συµβουλευτικών υπηρεσιών για το 2009 Μικρή ανάκαµψη αναµένεται για το 2010» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΔ ένα πείραμα που έγινε πραγματικότητα. Δέξιππος Αγουρίδης Γενικός Διευθυντής

ΜΟΔ ένα πείραμα που έγινε πραγματικότητα. Δέξιππος Αγουρίδης Γενικός Διευθυντής ΜΟΔ ένα πείραμα που έγινε πραγματικότητα Δέξιππος Αγουρίδης Γενικός Διευθυντής 1 ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΔ Η Μονάδα Οργάνωσης της Διαχείρισης δημιουργήθηκε το 1996 με στόχο την ενίσχυση της Δημόσιας Διοίκησης στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Μια εισαγωγή στα θέµατα της καινοτοµίας και της τεχνολογικής αλλαγής

Μια εισαγωγή στα θέµατα της καινοτοµίας και της τεχνολογικής αλλαγής 1 Μια εισαγωγή στα θέµατα της καινοτοµίας και της τεχνολογικής αλλαγής Απόστολος Ραφαηλίδης Οκτ. 1998 Εισαγωγή Ένα από τα πρώτα και βασικότερα ζητήµατα που απασχόλησαν τους οικονοµολόγους, και άλλους επιστήµονες,

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Οικονομικής Ανάπτυξης : Επιχειρηματικότητα. Ανθρώπινοι Πόροι και Ανάπτυξη Θεωρία και Στρατηγική Πολυεθνικών Επιχειρήσεων

Ειδικά Θέματα Οικονομικής Ανάπτυξης : Επιχειρηματικότητα. Ανθρώπινοι Πόροι και Ανάπτυξη Θεωρία και Στρατηγική Πολυεθνικών Επιχειρήσεων ΕΚΠΑ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS 2015-2016 ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ ΣΕ ΣΥΝEΡΓΑΖΟΜΕΝΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ERASMUS ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Jägerstr. 54-55, D-10117 Berlin Tel. 030-20626 333, Fax 030-2360 99 20 E-mail: ecocom-berlin@mfa.gr, wirtschaft@griechische-botschaft.de

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

Ευκαιρίες δικτύωσης & συνεργασίας: Δίκτυο ΠΡΑΞΗ & Enterprise Europe Network

Ευκαιρίες δικτύωσης & συνεργασίας: Δίκτυο ΠΡΑΞΗ & Enterprise Europe Network Ευκαιρίες δικτύωσης & συνεργασίας: Δίκτυο ΠΡΑΞΗ & Enterprise Europe Network Χημεία & Βιομηχανία της Κρήτης Ηράκλειο, 14 Μαΐου 2010 Dr Απόστολος Δημητριάδης Σύμβουλος Μεταφοράς Τεχνολογίας Αναπληρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

memo 3 Μαΐου 2014 Αξιότιμο ήμαρχο Πειραιά κ. Μιχαλολιάκο Άγγελο Κολοκούρη ΘΕΜΑ: ιεθνές Επιχειρηματικό Πάρκο στον Πύργο Πειραιά

memo 3 Μαΐου 2014 Αξιότιμο ήμαρχο Πειραιά κ. Μιχαλολιάκο Άγγελο Κολοκούρη ΘΕΜΑ: ιεθνές Επιχειρηματικό Πάρκο στον Πύργο Πειραιά memo 3 Μαΐου 2014 Προς: Από: Αξιότιμο ήμαρχο Πειραιά κ. Μιχαλολιάκο Άγγελο Κολοκούρη ΘΕΜΑ: ιεθνές Επιχειρηματικό Πάρκο στον Πύργο Πειραιά Ακολουθεί ένα συνοπτικό σχέδιο πολιτικής επικοινωνίας με θέμα τη

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα Υποστήριξης της Καινοτομίας: ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΔΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (Innovation Clusters)

Προγράμματα Υποστήριξης της Καινοτομίας: ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΔΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (Innovation Clusters) Προγράμματα Υποστήριξης της Καινοτομίας: ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΔΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (Innovation Clusters) Δρ Αγνή ΣΠΗΛΙΩΤΗ Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Υποστήριξης Ερευνητικών Προγραμμάτων ΓΓΕΤ Υπουργείο Παιδείας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ, ΑΠΘ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΛΗΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα