Ο "ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ" ΤΟΥ ΣΟΦΟΚΛΗ ΔΙΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΙΚΟΛΑΟ ΠΙΚΚΟΛΟ Ή πρώτη παρουσίαση αρχαίας τραγωδίας στο νεοελληνικό θέατρο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο "ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ" ΤΟΥ ΣΟΦΟΚΛΗ ΔΙΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΙΚΟΛΑΟ ΠΙΚΚΟΛΟ Ή πρώτη παρουσίαση αρχαίας τραγωδίας στο νεοελληνικό θέατρο"

Transcript

1 Ο "ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ" ΤΟΥ ΣΟΦΟΚΛΗ ΔΙΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΙΚΟΛΑΟ ΠΙΚΚΟΛΟ Ή πρώτη παρουσίαση αρχαίας τραγωδίας στο νεοελληνικό θέατρο Τα λιγοστά, άλλα σημαντικότατα για την ιστορική τους αξία, θεατρικά κείμενα του Ν. Πίκκολου, τα γνωρίζαμε μόνο άπα πληροφορίες ή σε ξενόγλωσση απόδοση. Για τή μετάφραση του «Φιλοκτήτη» του Σοφοκλή, πού παίχτηκε στο θέατρο της 'Οδησσού - το Φλεβάρη τού 1818, διαθέταμε τα ελάχιστα στοιχεία πού είχε δημοσιέψει ό Λόγιος Έρμης 1. Κάπως πιο γνωστό ήταν το πρωτότυπο έργο του «Ό Θάνατος του Δημοσθένους», για το όποιο το ϊδιο περιοδικό είχε δημοσιέψει επιστολή του Γ. Λασσάνη με εκτενή περίληψη του δράματος 2. 'Εξάλλου υπάρχει και ή αγγλική του μετάφραση, τυπωμένη στο Λονδίνο το Ωστόσο, μέχρι σήμερα, δεν είχαμε κανένα αυθεντικό δείγμα θεατρικής γραφής άπα το μεταφραστή και δραματουργό πού έπαιξε τόσο σπουδαίο ρόλο στο κίνημα του Διαφωτισμού και στα πρώτα βήματα τού νεοελληνικού θεάτρου στίς παροικίες τού εξωτερικού, τις παραμονές τού Εικοσιένα. Το κενό αυτό αρχίζει νά καλύπτεται τμηματικά έστω, άλλα τρόπο ουσιαστικό, χάρη στο αντίγραφο τής μετάφρασης τού με «Φιλοκτήτη», πού βρέθηκε στα κατάλοιπα των χειρογράφων τού Φοριέλ. Το 1. Έρμης ό Λόγιος, 1818, και Για τίς πρώτες παραστάσεις στο θέατρο τής 'Οδησσού και για τή θεατρική δραστηριότητα του Ν. Πίκκολου βλ. Ν. Λάσκαρης, 'Ιστορία τον Νεοελληνικοί' Θεάτρον, τ. Α', Άθ. 1938, 'Επίσης Γ. Σιδερής, «Νεοελληνικές ερμηνείες τοϋ 'Αρχαίου θεάτρου...», π. 'Ηώς, Άθ. 1966, Τοϋ Ί'διου, «Το Εικοσιένα και το θέατρο», Νέα Εστία, Χριστούγεννα 1970, Τοϋ ΐδιου: Το 'Αρχαίο θέατρο στη Νέα 'Ελληνική Σκηνή, Άθ. [1976], Lidia Martini, Fortuna Neogreca del F Hottete, Πάδοβα 1974, Ή πρώτη παράσταση έγινε στίς 19 Σεπτεμβρίου 1818" βλ. Έρμης δ Λόγιος, 1818, Βλ. και Δημ. Σ. Γκίνης, «Ό "Θάνατος τοϋ Δημοσθένους" τοϋ Νικολάου Πικκόλου», Νέα Εστία, 32, 1942, The Death of Demosthenes. A tragedy in four acts. In prose. Translated from the Modern Greek by Gregorios Palaeologus, of Constantinople, Cambridge Ή αγγλική έκδοση δέν αναφέρει το όνομα τοϋ συγγραφέα.

2 266 ο ΕΡΑΝΙΣΤΉΣ, 15 ( ) κείμενο επισημάνθηκε άπο τον 'Αλέξη Πολίτη, πού το έθεσε στη διά - θεσή μου γιά έκδοση. Τον ευχαριστώ θερμά γι' αυτό και για τις πολύτιμες πληροφορίες πού μου έδωσε. *0 «Φιλοκτήτης» σε ιδιόχειρο αντίγραφο του Φοριέλ, φυλάγεται στο Institut de France καί περιέχεται στον κοοδικα 2336,4d, φφ Το χειρόγραφο δεν έχει τίτλο, ούτε μνημονεύεται το όνομα του μεταφραστή. "Ισ6ος να έχει εκπέσει ένα πρώτο φύλλο, στο όποιο θα αναγράφονταν τα δύο αυτά στοιχεία. 'Οπωσδήποτε ή ταύτιση είναι βέβαιη: στο πρώτο παράφυλλο βρίσκεται επικολλημένο ένα ανυπόγραφο σημείωμα, γραμμένο οπωσδήποτε άπο τον Πίκκολο, δπως δείχνει χωρίς καμμιαν αμφιβολία ή σύγκριση του γραφικού χαρακτήρα με επώνυμα χειρόγραφα του Πίκκολου. Παραθέτω το σημείωμα ολόκληρο: «Εις τοϋ Φιλοκτήτον τήν παρακάλεσιν προς τον Νεοπτόλεμον, δεν ήξενρω πώς ό άντιγραφεύς έγραψε το "Βάλε με εις δ,τι μέρος τον πλοίον θέλησης..." ώς μετάφρασιν τον '"Εν παρέργω θον με". Τοντο είναι μεγάλη αβλεψία, και παρακαλώ τον φίλον Fauriel va την διόρθωση, γράφοιν ""Επαρέ με μόνον και δεν ζητώ τίποτε περισσότερον." Πολλά άλλα χρειάζονται διόρθωσιν πλην οι Τούρκοι δεν σνγχωρονν να τα στοχαζώμεθα κατά το παρόν». Το αντίγραφο για το όποιο μίλα ό Πίκκολος δέν βρέθηκε στα χαρτιά του Φοριέλ, άλλα το σφάλμα του αντιγραφέα έχει περάσει καί στο κείμενο πού αντέγραψε με το χέρι του ό γάλλος φιλόλογος. Το σημείωμα του Πίκκολου μας δίνει ένα αδιάψευστο τεκμήριο για την ταυτότητα του μεταφραστή του Φιλοκτήτη. Το κείμενο θα παραδόθηκε στον Φοριέλ ανάμεσα στην άνοιξη του 1821 καί το καλοκαίρι του 1822, δσο κράτησε ή συνεργασία τών δύο φιλόλογων στο Παρίσι, πριν κατέβει ό Πίκκολος στην αγωνιζόμενη Ελλάδα. Στο διάστημα αυτό ό Πίκκολος βοήθησε τον Φοριέλ στη συλλογή καί τήν αντιγραφή τών δημοτικών τραγουδιών 4, άλλα υπήρξε πιθανότατα καί δάσκαλος του για τα νέα ελληνικά Μ. Ibrovac, Claude Fauriel et la fortune européenne des poésies populaires grecque et serbe, Παρίσι, 1966, Πβ. Nicola Kolev, «La collaboration entre Dr Nicolas S. Piccolos et Claude Fauriel», Etudes Balkaniques, 1978, 'Αλέξης Πολίτης, Κοραής και Φοριέλ Άθ [ανάτυπο άπο τον 'Ερανιστή, τ. ΙΑ], Χρησιμοποίησα επίσης, τήν μελέτη τοϋ ΐδιου, Ν. Σ. Πίκκολος και Φοριέλ, πού πρόκειται να δημοσιευθεί στον επόμενο τόμο τοϋ 'Ερανιστή.

3 Δημ. Σπάθης, Ο «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» ΤΟΓ* Ν. ΠΙΚΚΟΛΟΓ 267 Ή αντιγραφή άπα τον Φοριέλτοΰ κειμένου του «Φιλοκτήτη» μπορούμε να υποθέσουμε πώς θα ήταν σχετική με τις «μαθητικές» του ασκήσεις ή υποχρεώσεις. "Ετσι, χάρη στην επιμέλεια του Φοριέλ, διαθέτουμε σήμερα το κείμενο της πρώτης διασκευής αρχαίου δράματος πού έγινε για να παιχτεί στή νεοελληνική σκηνή. Το κείμενο αυτό είναι άπο πολλές απόψεις χαρακτηριστικό της θεατρικής μεταφραστικής δραστηριότητας, στά πλαίσια του κινήματος του Διαφωτισμού, έτσι δπως αυτή διαμορφώνεται στίς παραμονές του Εικοσιένα. Πριν κοιτάξουμε το κείμενο, καλό είναι να θυμηθούμε πώς πρόκειται 'ίσως για τήν πρώτη θεατρική εργασία του Πίκκολου, άλλα οχι για την πρώτη μετάφραση του, οΰτε τήν πρώτη του λογοτεχνική δοκιμή. Γεννημένος στο Τύρνοβο της Βουλγαρίας το 1792, ό Νικόλαος Σάββα Πίκκολος 6 σπούδασε στο Ελληνικό Λύκειο στο Βουκουρέστι καί αναδείχθηκε σε έναν άπο τους πιο προικισμένους μαθητές τής σχολής. Είχε δασκάλους του τον Λάμπρο Φωτιάδη και τον Κωνσταντίνο Βαρδαλάχο, πήρε γερές βάσεις στα αρχαία ελληνικά, τή φιλοσοφία καί τις ξένες γλώσσες. Νεώτατος, το 1810, διορίζεται καθηγητής τής γαλλικής στο Λύκειο άπο το όποιο μόλις είχε αποφοιτήσει. Το 1811 μεταφράζει τον «Αιμίλιο» του Ρουσσώ. Παρουσιάζει τήν εργασία του στή Φιλολογική Εταιρεία στο Βουκουρέστι, τήν Ί'δια χρονιά. «'Αποφασίζεται να θεωρηθη ή μετάφρασις, να μεταφρασθή καί εις τήν Βλαχικήν γλώσσαν, καί να έκδοθή δια του τύπου καί εις τάς δύο γλώσσας» 7. Φαίνεται 6μως ότι σε κάποιο άλλο επίπεδο ή απόφαση προσέκρουσε σε αντιστάσεις καί ή έκδοση του «Αιμίλιου» δεν πραγματοποιήθηκε 8. Το επεισόδιο τοΰτο είναι καί ή πρώτη σύγκρουση του Πίκκολου με τις συντηρητικές δυνάμεις πού έλέγχανε τον ελληνικό ιδεολογικό χώρο. 6. Για τή ζωή καί το έργο τοϋ Πίκκολου βλ. Ε. Γ. Πρωτοψάλτης, «Ό Νικόλαος Πίκκολος καί το έργον του», π. 'Αθηνά, τ. 68, 1965, 'Επίσης τον συλλογικό τόμο Dr Nicolas S. Piccolos. Etudes et documents inédits publiés à l'occasion du centenaire de sa mort ( ), Σόφια Καί T. E. Kirkova, «Nicolas S. Piccolos Sa vie, son oeuvre», Revue Bulgare d'histoire, 5, 1977, Γιά τίς σπουδές του καί τή διδασκαλία του στο Βουκουρέστι βλ. Ariadna Camariano-Cioran, Les Académies Princières de Bucarest et de Jassy et leurs professeurs, Θεσσαλονίκη, 1974, passim. Οι δυο ανακοινώσεις τοϋ Β. Λαούρδα σε βαλκανικά συνέδρια δεν συνεισφέρουν τίποτε ουσιαστικό στην έρευνα για το έργο τοϋ Πίκκολου. 7. Έρμης ό Λόγιος, 1811, Ρ. 'Αργυροπούλου - Λουγγή, Ή απήχηση τοϋ έργον τοϋ Ρουσσώ στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, Άθ. 1977[ανάτυπο άπο τον «Ερανιστή» τ. ΙΑ']

4 268 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 15 ( ) Σέ άλλη οξύτερη φάση, θα οδηγήσει στον αφορισμό του συγγραφέα άπο το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης 9. Είναι σαφές πώς άπο πολύ νωρίς δ Πίκκολος έχει κάνει την επιλογή του, διαλέγοντας το στρατόπεδο εκείνο πού αγωνιζόταν να μεταφέρει τις νέες ιδέες στην ελληνική πνευματική περιοχή. Το στρατόπεδο πού τα χρόνια αυτά θα συντονίζει δλο και περισσότερο τή διάδοση της ευρωπαϊκής σκέψης και την αξιοποίηση της αρχαίας ελληνικής παιδείας μέτήν ιδεολογική προετοιμασία του αγώνα για τήν ανεξαρτησία. Άπο το Βουκουρέστι, ακολουθώντας μάλλον το δάσκαλο του Κωνσταντίνο Βαρδαλάχο, ό Πίκκολος βρέθηκε το 1815 καθηγητής στή σχολή της Χίου, δπου έμεινε ως το Πότε ακριβώς πήγε στην 'Οδησσό δεν είναι γνωστό. Πιθανότατα το φθινόπωρο ή οπωσδήποτε πριν το τέλος του Ή παραμονή του στην 'Οδησσό, πού συμπίπτει με τή μεταφραστική και πρωτότυπη δραματουργική του δραστηριότητα, κράτησε μόνο μερικούς μήνες. Τον 'Ιούλιο του 1818, βρισκόταν στο Παρίσι 10. Αργότερα ό Πίκκολος, «ό φιλόπατρις καί παρ' άξίαν ολιγωρηθείς επίσημος ούτος λόγιος... εκ των άρίστΐον του Κοραή φίλων καί εταίρων...» θα αποκτήσει «φήμην δεινού έλληνιστοϋ παρά μέν τοις ξένοις δια τάς κριτικάς αυτού εκδόσεις, παρ' ήμΐν δε δια τήν έκ του γαλλικού εις το έλληνικον μετάφρασιν αριστουργημάτων της γαλλικής φιλολογίας καί φιλοσοφίας..,» 11. Οι μεταφράσεις τοΰ Ντεκάρτ καί τοΰ Μπερναρντέν ντε Σαιν-Πιέρ θα κυκλοφορήσουν το 1824, οι εργασίες τοΰ Πίκκολου πάνω στα κείμενα των αρχαίων συγγραφέων πυκνώνουν μετά το Τήν εποχή πού μεταφράζει τον «Φιλοκτήτη», τήν περίοδο της 'Οδησσού, όπως μπορούμε να λέμε, ό Πίκκολος δεν είναι ακόμα ό ελληνιστής με τή διεθνή αναγνώριση. Είναι όμως ενήμερος στα θέματα της ευρωπαϊκής καί ελληνικής παιδείας, ώριμος καλλιτεχνικά καί ιδεολογικά. Για να πλησιάσουμε απ' αυτή τή σκοπιά το θέμα μας πρέπει να κοιτάξουμε, βιαστικά έστω, τή συλλογή του «Φιλόμουσου Πάρεργα» 12. Το βιβλίο, αν καί τυπωμένο το 1838, περιέχει στιχουργήματα πρωτότυπα καί μεταφράσεις πού ανήκουν σέ παλιότερη περίοδο της δημιουρ- 9. Ίω. Φιλήμων, Δοκίμων ιστορικόν περί της 'Ελληνικής 'Επαναστάσεως, τ. Α', Άθ. 1859, 'Ερμής ό Λόγιος, 1818, Δ. Θερειανός, 'Αδαμάντιος Κοραής, Α', Τεργέστη 1889, Φιλόμουσου Πάρεργα, ήτοι Σχ^λλογή ποιηματίων των μεν πρωτοτύπων των óè μεταφρασμένων από διαφόρους γλ,ώσσας με το κείμενον αντικρύ, Παρίσι, 1838.

5 Δημ. Σπάθης, Ο «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» TOI" Ν. ΠΙΚΚΟΛΟΓ 269 γικής του δραστηριότητας. Σύμφωνα με τη δήλωση (πρόλογο) του συγγραφέα: «Τα περιεχόμενα εις το βιβλιάριον τούτο ποιημάτια» ανάγονται σε περιστατικά «των οποίων μόλις σώζεται άμυδρόν τι 'ίχνος εις την μνήμην τινών συγχρόνοον ομογενών». Πριν ασχοληθούμε με τα χρονολογημένα πρωτότυπα στιχουργήματα πού έχουν άμεση σχέση με το θέμα μας, ας ρίξουμε μια ματιά στο σύνολο της ποιητικής συγκομιδής όπως εμφανίζεται στή συλλογή. 'Εντυπωσιάζουν και ή ποικιλία, μορφική καί θεματική, της ποιητικής του παραγωγής καί τα ευρύτατα ενδιαφέροντα του συγγραφέα στην κλασική και τη νεώτερη ευρωπαϊκή λογοτεχνία: μεταφράσεις αρχαίων λυρικών (Σαπφώ κλπ.), δυτικοευρωπαίων ποιητών (Ντελίλλ, Μπερανζέ, Μπάιρον, Σίλλερ, Χέρντερ κ.ά.). Τα πρωτότυπα ποιήματα, μερικά αρχαιοπρεπή (επιγράμματα, επιτύμβια), μερικά γραμμένα σε απλή γλώσσα δείχνουν αξιόλογη ποιητική ευαισθησία και καλλιέργεια. "Αν και άχρονολόγητα, ωστόσο τα περισσότερα κείμενα σύμφωνα με πολλές ενδείξεις πρέπει να είχαν γραφτεί μέσα στή δεκαετία Ή δημιουργική έφεση έ'χει ασφαλώς τις ρίζες της νωρίτερα. Ξέρουμε πώς ή «άσκηση» πάνω σε αρχαία μετρικά πρότυπα είναι παράδοση συνδεμένη μέ το Λύκειο στο Βουκουρέστι. 'Ύστερα άπα τή μετάφραση του Ρουσσώ, έχουμε βεβαιωμένο το ενδιαφέρον του Πίκκολου για τον Μπερναρντέν ντε Σαίν- Πιέρ κιόλας άπο το Φτάνουμε όμως στα κείμενα πού έ'χουν αμεσότερη σχέση μέ το θέμα μας. Πρίν άπο τήν έμμετρη επιστολή «Προς τον ίατρον Γ. Γλαράκην...» (1820), πού είναι ένα άπο τα σημαντικότερα ποιήματα του Πίκκολου 14, έχουν καταχωρηθεί στή συλλογή δύο εκτενή στιχουργήματα: Ό «Παιάν εις Παιδείαν», πού γράφτηκε «Έν Χίω, δ' φεβρουαρίου, αωιζ'» καί ό «Πρόλογος εις τον Λεωνίδαν έν Θερμοπύλαις» πού έχει χρονολογία 1817 (χωρίς να σημειώνεται ό τόπος). Τά δύο τελευταία στιχουργήματα μπορούν να μας δώσουν ένα ποιητικό καί ιδεολογικό στίγμα για το συγγραφέα μας, τή χρονιά πού φτάνει στην 'Οδησσό και θα ασχοληθεί μέ το θέατρο. Καί τά δύο ποιήματα δείχνουν πόσο ό Πίκκολος ήταν έτοιμος μόνο να ενταχθεί, άλλα καί να διαδραματίσει σοβαρό ρόλο στην πνευματική καί θεατρική δραστηριότητα τής μεγάλης ελληνικής παροικίας } 13. Ι. Ε. Βερναρδίνου Σαιμπιέρρου, 'Ηθικά διηγήματα τρία εκ τοϋ Γαλλικού μετενεχθέντα ύπο τον μεταφραστοΰ των κατά Παϋλον και Βιργινίαν, Παρίσι, Ή έμμετρος επιστολή απρος τον ίατρον Γ. Γλαράκην...», ήταν γνωστή άπο τή δημοσίευση στο Λόγιο Έρμη καί άπο αυτοτελή έκδοση το οχι

6 270 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 15 ( ) δείχνουν πόσο ή θερμοκρασία είχε ανεβεί και σε ποιο βαθμό είχε ωριμάσει το πλέγμα των αιτημάτων του Διαφωτισμού: Παιδεία, αναβίωση του αρχαίου ιδανικού, αφύπνιση τών συνειδήσειον, αγώνας, εθνική αποκατάσταση, ευνομία και ευημερία για όλους. Ό «Παιάν εις Παιδείαν» είναι προσκλητήριο: «Ή Ελλάς ταπεινωμένη, Φίλοι! άπο σας προσμένει Δόξαν της τήν πάλαιαν. Ή Σοφία μόνη δίδει "Ολα τών καλών τα ε'ίδη Κι' εύτυχίαν στερεάν». μαζί και οραματισμός για τη νέα Ελλάδα πού «αναβάλλει», για τήν ευνομία καί τήν ευτυχία πού θα βασιλέψουν. Μέσα στο Οραμα αυτό, στην πρώτη θέση τοποθετείται ή αναγέννηση του πολιτισμού, ή άνθηση τών τεχνών καί του θεάτρου φυσικά: «Βωμοί, θέατρα, μουσεία, Τεχνών πάγκαλα μνημεία, 'Ανεγείρονται σεμνώς. Μέ το ξίφος Μελπομένη, Εις τα αίματα βαμμένη, Τρόμον, οϊκτον προξενεί». Στο επόμενο ποίημα, ή μούσα της τραγωδίας θα εμφανιστεί ή ϊδια μπροστά στο κοινό. Γιατί το ποίημα «Πρόλογος εις τον Λεωνίδαν εν Θερμοπύλαις» έχει κάτω άπο τον τίτλο τήν ένδειξη «Προλογίζει Μελπομένη» καί είναι στιχουργημένο γιά να διαβαστεί σαν πρόλογος θεατρικής παράστασης. Ή μούσα αναπολεί τή δόξα του αρχαίου θεάτρου καί τήν ακμή του πολιτισμού, άπο τον όποιο δεν έμειναν τώρα παρά ερείπια: «Εσμός αγρίων, μοχθηρών υιών της 'Αμάθειας, Εχθροί τών νόμων άσπονδοι, του Κάλλους, της Παιδείας Του Μήδου βαρβαρώτεροι, καθάρματα βαρβάρων»(...) τα έ'χουν καταστρέψει Ολα. «Σεμνότατοι μου Σοφοκλεϊς! γλυκύτατ'εύριπίδαι!»

7 Δημ. Σπάθης, Ο «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» ΤΟΓ Ν. ΠΙΚΚΟΛΟΓ 271 Τή φωνή τους αναζητά ή μούσα γιατί ή ώρα πλησιάζει: «Της Ειμαρμένης ή βουλή χρηστάς ελπίδας δίδει, "Οτι ή πολύστονος Ελλάς άναγενναται ήδη». Παρακάτω υπάρχει άμεση αναφορά στο καινούριο θέατρο πού ανασταίνεται: «Χαίρε Ελλάς! Έλληνικον θέατρον άνεφάνη, Και ή πικρά μου έπαυσε τόσοον αιώνων πλάνη. 'Εδώ και απεφάσισα λοιπόν να κατοικήσω, Έν δσοο εις τον ποθεινον κόλπον σου να γυρίσω». *Η μούσα πριν γυρίσει στην πατρίδα της, σταμάτησε τήν περιπλάνηση της και αποφάσισε να σταθμεύσει «εδώ». Σέ τί αναφέρεται το «εδώ» δεν αποσαφηνίζεται. Και παρακάτω το ποίημα έχει περικοπές πού συσκοτίζουν τις αναφορές σέ συγκεκριμένα περιστατικά της εποχής πού γράφτηκε. Δημοσιεύοντας το στα «Φιλόμουσου Πάρεργα» ό συγγραφέας έχει αντικαταστήσει πολλούς στίχους και ήμιστίχια με άποσιωπητικά. Πρέπει παρ' δλα αυτά να επιχειρήσουμε μιαν αποκρυπτογράφηση, γιατί αύτο το τμήμα του κειμένου έ'χει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τήν παλαιά θεατρική παράδοση διαπιστώνουμε μια σύντομη αναφορά στο έ'ργο πού θα παρασταθεί: «Του Λεωνίδα σήμερον το αΐμα άναβράζει* "Έκδίκησιν! έκδίκησιν! έκδίκησιν!" φωνάζει». καί παρακάτω αρχίζει, κάτι πού είναι τυπικό χαρακτηριστικό του θεατρικού προλόγου, ή προσφώνηση μαζί καί εγκώμιο προς τους άρχοντες του τόπου. Μόνο πού έδώ παραμένει άγνωστο, υστέρα άπα τήν επέμβαση του συγγραφέα, το πρόσωπο στο όποιο απευθύνεται ή μακρά ρητορική αποστροφή (27 δεκαπεντασύλλαβοι) στο τελευταίο μέρος του προλόγου. Παραθέτω ενδεικτικά τέσσερις στίχους άπο το περικομμένο αυτό μέρος: «Τήν Δύσιν ελευθέρωσες άπο τήν τυραννίαν, Καί υποφέρεις ό λοιμός να φθείρη τήν Γραικίαν; Εις σέ μόνον απόκειται καί να τήν ανόρθωσης, Καί του ζυγού καί του λοιμού να τήν ελευθέρωσης». "Εχοντας υπόψη το ιστορικό κλίμα καί το γεωγραφικό χώρο μέσα στον όποιο κινείται ό συγγραφέας, μπορούμε να φανταστούμε ώς πιθα-

8 272 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 15 ( ) νότερο αποδέκτη αυτής της προσφώνησης μάλλον τον τσάρο 'Αλέξανδρο. Οι στίχοι, γράφονται οχι μόνο επειδή είναι υποχρέωση του ποιητή να κολακέψει τους ισχυρούς, οχι μόνο επειδή ό μύθος του «μόσχοβου» αντέχει στις δοκιμασίες και κάθε τόσο αναβιώνει, άλλα και για τον πρόσθετο λόγο δτι και μέσα και εξω άπο τα σύνορα τής Ρωσίας διατηρείται για ενα ορισμένο διάστημα, γύρω στο 1815, ό μύθος του φιλελεύθερου τσάρου. Δύο - τρία χρόνια αργότερα ό πολιτικός ομοϊδεάτης του Κοραή δεν θα υπόγραφε το στίχο «Την Δύσιν ελευθέρωσες από τήν τυραννίαν». Αυτή είναι μία πιθανή εξήγηση γιατί ό συγγραφέας, εκδίδοντας τή συλλογή το 1838, αφήνει αδέσποτη τήν προσφώνηση. Διατηρώντας τίς απαραίτητες επιφυλάξεις ως προς τή βεβαιότητα τής υπόθεσης πού κάνουμε, πρέπει να επιχειρήσουμε μια απάντηση στο ερώτημα: για ποιο κείμενο, για ποια παράσταση γράφτηκε ό «Πρόλογος»; "Ενα ελληνικό θεατρικό έργο με τον τίτλο «Ό Λεωνίδας εν Θερμοπύλαις» 15, άγνωστου συγγραφέα, είχε κυκλοφορήσει ενα χρόνο νωρίτερα. Πρόκειται για δράμα ιστορικό - ηρωικό, για αναπαράσταση ουσιαστικά τής μάχης στις Θερμοπύλες. Παρά τήν αφέλεια του και τίς αδεξιότητες στή σύνθεση, με το πατριωτικό και το άντιτυραννικό του περιεχόμενο (αρχαία δημοκρατική πολιτεία κατά του ασιατικού δεσποτισμού) το δράμα ταίριαζε πολύ σε ενα θέατρο όπως εκείνο τής 'Οδησσού. Ταίριαζε παρ' δλες τις αδυναμίες του και τίς δυσκολίες πού είχε να αντιμετωπίσει ή παρουσίαση του: πολλές σκηνές εναλλασσόμενες στο ενα και στο άλλο στρατόπεδο, επεισόδια με μάχες και συγκρούσεις επί σκηνής, πολλά πρόσωπα, ανάμεσα τους και δύο γυναίκες, ή βασίλισσα τής Σπάρτης σύζυγος του Λεωνίδα Γοργώ και ή αδελφή του Ξέρξη Άριάνη. Μπορούσε άραγε ό αρτισύστατος ελληνικός θίασος τής 'Οδησσού με τίς μικρές του δυνάμεις να αντιμετωπίσει τήν παράσταση ενός τέτοιου έ'ργου; "Ενα παράδειγμ,α για τίς δυσκολίες πού αντιμετώπιζε εκείνο το θέατρο μας δίνει μια επιστολή, δημοσιευμένη στον «Λόγιο Ερμή» τον 'Ιούνιο του 1817, ή όποια μαζί με τά άλλα προβλήματα τής ελληνικής παροικίας αναφέρεται και στο θέατρο* μαθαίνουμε πώς μια προσπάθεια άπο νέους όδησσινούς «να παραστήσωσιν επί σκηνής τον Μ έ γ α ν Άλ έξανδρον εις τάς Ινδίας» ματαιώθηκε. Δεν ήταν εύκολο να εξασφαλιστούν τά απαραίτητα υλικά μέσα πού απαιτούσε ή σκηνική 15. Ό Λεωνίδας εν Θερμοπύλαις εϊτουν Ύπόθεσις ηρωική Συγγραφεϊσα μεν υπό τίνος ανωνύμου... Έν ετει (χ.τ.ε.). Βλ. και Ν. Λάσκαρης, δ.π., τ. Α', 140.

9 Αημ. Σπάθης, Ο «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» ΤΟΓ Ν. ΠΙΚΚΟΛΟΓ 273 παρουσίαση ενός τέτοιου έργου και δεν βρέθηκαν νέοι άνδρες «προσφυεΐς εις το να ύποκριθώσι τα γυναικεία πρόσωπα» 16. 'Ωστόσο, άλλο έργο με τον τίτλο «Ό Λεωνίδας εν Θερμοπύλαις» δεν γνωρίζουμε, οΰτε είναι δυνατόν να υποθέσουμε πώς ό ΐδιος ό Πίκκολος επιχείρησε νά γράψει παρόμοιο έργο, δίνοντας του τον αυτό τίτλο με το δράμα πού είχε κυκλοφορήσει ενα χρόνο νωρίτερα και αρχίζοντας άπα τον πρόλογο της παράστασης 17. Μπορούμε, λοιπόν, να θεωρήσουμε βέβαιο πώς ό ((Πρόλογος» γράφτηκε για την παρουσίαση του «Λεωνίδα εν Θερμοπύλαις», για το δράμα πού είχε κυκλοφορήσει ανώνυμα το Καμμία άπο τις ως τώρα γνο^στές μας ελληνικές πηγές δεν αναφέρει παράσταση του «Λεωνίδα εν Θερμοπύλαις». "Ομως μνεία για παράσταση έ'ργου με τον 'ίδιο περίπου τίτλο υπάρχει στις ρωσικές εφημερίδες της εποχής. Ή εφημερίδα της Πετρούπολης «Σέβερναγια Πότστα» (άρ. 89/7 Νοεμβρίου 1817) δημοσιεύει ανταπόκριση άπο την 'Οδησσό με ημερομηνία 16 'Οκτωβρίου Ή ανταπόκριση είναι αφιερωμένη στην παραμονή στην 'Οδησσό του Μεγάλου Δούκα Μιχαήλ Πάβλοβιτς, αναφέρει τίς θεατρικές παραστάσεις πού ή Αύτοΰ Αυτοκρατορική Ύψηλότης παρακολούθησε (ιταλική όπερα, γαλλική κωμωδία) καί καταλήγει: «Στις 14 'Οκτωβρίου το βράδυ, άπο έμπορους ερασιτέχνες του θεάτρου παραστάθηκε στην ελληνική γλώσσα ή τραγωδία "Λεωνίδας" καί ιταλική όπερα». Το ϊδιο κείμενο, ταυτόσημο, δημοσιεύεται καί στην εφημερίδα «Σανκτ- Πετερμπούργκσκιε Βέντομοστι» στίς 13 Νοεμβρίου Πρόκειται, προφανώς, για επίσημη ανακοίνωση καί ή σοβαρότητα της πληροφορίας, μια καί άφορα τον νεώτερο αδελφό του τσάρου, δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Φυσικά οι έλληνες έμποροι ερασιτέχνες του θεάτρου δεν έχουν καμμιά σχέση με τήν ιταλική όπερα, πού κόλλησε αδέξια στην Ί'δια φράση ό συντάκτης της ανακοίνωσης. "Ομως ή τραγωδία «Λεωνίδας» είναι πιθανότατα το έ'ργο πού μας απασχολεί καί ή παράσταση είναι εκείνη για τήν οποία έγραψε τον «Πρόλογο» του ό 16. Παράρτημα είς τον ΙΑ' Άρ. του Λογίου Έρμου, 1 'Ιουνίου 1817, Ό V. Bechevliev στο άρθρο του «Eine Unvollendete Tragödie von Dr Ν. S. Pikkolo, Balkan Studies 17, 1976, καί ή T. Kirkova στή μελέτη της Nicolas S. Piccolos sa vie, son oeuvre, δ.π., σ. 22, μέ αφορμή τον «Πρόλογο...» διατυπώνουν τήν εικασία πώς ό Πίκκολος είχε τήν πρόθεση να γράψει ό 'ίδιος δράμα μέ τίτλο. «Ό Λεωνίδας εν Θερμοπύλαις», τήν οποία δεν πραγματοποίησε Οι δύο ερευνητές δεν παίρνουν υπόψη τους πώς δράμα μέ τον 'ίδιο τίτλο κυκλοφόρησε èva χρόνο νωρίτερα καί δέν πρόσεξαν πώς το κείμενο του Πίκκολου είναι πρόλογος θεατρικής παράστασης, γραμμένος δηλαδή για τήν παρουσίαση υπάρχοντος έργου.

10 â74 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 15 ( ) Πίκκολος. Βέβαια παραμένει άγνωστο αν ό πρόλογος αυτός διαβάστηκε δντως πριν την παράσταση. Γεννιέται δικαιολογημένα ή απορία γιατί καμμια ελληνική πηγή δεν μνημονεύει ενα τέτοιο σημαντικό γεγονός. Δεν πρόκειται σίγουρα για μοναδική περίπτωση. Ή πιθανότερη δμως εξήγηση για το συγκεκριμένο γεγονός είναι μάλλον ή έξης: Ή παράσταση πού ετοίμασαν οί έ'μποροι ερασιτέχνες, δηλαδή ό ελληνικός θίασος της 'Οδησσού, ήταν μια εκδήλωση πού οργανώθηκε για τήν περίσταση και δεν αποκλείεται νά ετοιμάστηκε βιαστικά με κάποιες περικοπές ή αλλαγές στο έργο, λόγω των δυσκολιών πού αναφέραμε. Και στή συνέχεια, είτε για τίς δυσκολίες πού υποθέτουμε, είτε για άλλους πρακτικούς λόγους, δεν επαναλήφθηκε, δέν μπήκε στο ρεπερτόριο του θεάτρου όπως μπήκαν άλλα έ'ργα πού θα αναφέρουμε παρακάτω. "Ετσι, σαν μεμονωμένο γεγονός είχε λιγότερες πιθανότητες να καταγραφεί στα χρονικά, να ακουστεί ή να βρει απήχηση ανάλογη με τίς άλλες παραστάσεις του θεάτρου. Φυσικά, μόνο αν κάποτε διασταυρώσουμε και συμπληρώσουμε τίς πληροφορίες θα είμαστε σε θέση να ολοκληρώσουμε ή να απορρίψουμε τίς υποθέσεις μας. Στο βαθμό δμως πού οί συσχετίσεις αυτές εϊναι βάσιμες, πρέπει να θεωρήσουμε πώς ό «Πρόλογος» και ή παρουσίαση του «Λεωνίδα εν Θερμοπύλαις» είναι ή πρώτη επαφή του Πίκκολου μέ το θέατρο, με το ελληνικό θέατρο της 'Οδησσού ιδιαίτερα, άλλα και ή πρώτη του γνωριμία μέ τίς δυσκολίες και τα προβλήματα πού είχε να αντιμετωπίσει μια τέτοια προσπάθεια. Παράλληλα, ας σημειώσουμε πώς αν ή υπόθεση μας είναι βάσιμη, τότε ό συγγραφέας έπρεπε να βρίσκεται στην 'Οδησσό άπο τίς αρχές του φθινοπώρου του Μέ βάση το σύνολο των παραπάνω στοιχείων, είμαστε σέ θέση, συνοψίζοντας, να υποστηρίξουμε πώς ό Πίκκολος θά αντιμετωπίσει το πρόβλημα της μετάφρασης του «Φιλοκτήτη» και γενικά τή συμμετοχή του στή θεατρική κίνηση, ώριμος, μέ τίς γνώσεις του στο χώρο της ευρωπαϊκής πνευματικής ζωής και της ελληνικής παιδείας, ώριμος ιδεολογικά για να εξυπηρετήσει τους στόχους και τήν αποστολή του θεάτρου σέ ενα από τα βασικά κέντρα τής προεπαναστατικής δραστηριότητας του ελληνισμού. Ή πείρα του αυτή άλλα και ή σωστή εκτίμηση των συγκεκριμένων συνθηκών θα προσδιορίσουν και τίς πρακτικές του επιλογές. Ή αίγλη τής θεατρικής κίνησης πού άρχισε στην 'Οδησσό και ή ίδρυση του Ελληνικού Γυμνασίου το 1817 αποτέλεσαν ασφαλώς τον

11 Δημ. Σπάθης, Ο «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» ΎΟΐ Ν. ΠΙΚΚΟΛΟΓ 275 πόλο έλξης πού έκαναν τον Πίκκολο να έρθει στην 'Οδησσό, ακολουθώντας πάλι το δάσκαλο του Κωνσταντίνο Βαρδαλάχο. Με το σχολείο δεν φαίνεται να ασχολήθηκε, άλλα αφοσιώθηκε 'ίσως αποκλειστικά στο θέατρο, υπηρετώντας την καίρια ανάγκη πού αυτό αντιμετώπιζε, το θέμα του ρεπερτορίου. Γιατί πέρα άπα τους ενθουσιασμούς πού προκαλούσε κάθε καινούρια πνευματική πρωτοβουλία στην περιοχή του ελληνισμού της διασποράς, υπήρχαν και τα προβλήματα. Στην προκειμένη περίπτωση τα προβλήματα διαφαίνονται καθαρά μέσα άπο τις πρώτες ειδήσεις πού κυκλοφορούν για το θέατρο της 'Οδησσού και χρήσιμο είναι να τις διατρέξουμε. Ή «Διατριβή φιλογενοΰς τινός Γραικού περί της καταστάσεως τών εν Όδησσώ οίκούντων Γραικών κατά το έτος 1816», πού δημοσιεύεται στο Λόγιο Έρμη 18, μας δίνει τίς πρώτες βάσιμες πληροφορίες για το ξεκίνημα της θεατρικής κίνησης πού σίγουρα άρχισε το καλοκαίρι του Ό συντάκτης της «Διατριβής» δεν είναι πολύ ικανοποιημένος. Βέβαια δσοι ήταν παρόντες στις παραστάσεις αυτές «δεν θέλουν λησμονήσει τήν άκραν άγαλλίασιν και μεγάλην χειροκρότησιν τών θεατών...», άλλα οί παραστάσεις ήταν «δλαι ολαι δύο, ήγουν ή τών καί του Θεμιστοκλέους» καί παίχτηκαν λίγες φορές. Σουλιωτών 'Αφορμή της δυσαρέσκειας του «φιλογενοΰς γραικού» δεν είναι τόσο ό μικρός αριθμός τών παραστάσεων, Οσο ή στάση κάποιων συντηρητικών πού άντιδράσανε στην πρωτοβουλία τών φιλοθεάτρων νέων. Ό επιστολογράφος ζητά συχνότερες καί συστηματικότερες παραστάσεις καί κυρίως απαιτεί να δουν οί θεατές «οίον ειπείν, έξαναστάντας έκ νεκρών τον Αίσχύλον, τον Σοφοκλέα, τον Ευριπίδη, τον καί ν' ακούσουν «καί τήν προπατορικήν ημών γλώσσαν» 19. Άριστοφάνην» "Αλλος γραικός άπο τήν 'Οδησσό δημοσιεύει «Αντίρρηση» στη «Διατριβή» του φιλογενούς γραικού, δπου ανάμεσα στα διάφορα προβλήματα, θίγονται και τα τοΰ θεάτρου 20. Τον αναφέραμε παραπάνω. 18. Παράρτημα εις τον Α', Αρ. τον Λογίου Έρμου, 1 'Ιανουαρίου 1817, 7-9. Ό Β. Σκουβαρας, «Ό φιλικός καί δάσκαλος Ιωάννης Γ. Μακρής», Εις μνήμην Κ. Ι. Άμάντον, Άθ. 1960, 495 θεωρεί πώς ό ανώνυμος συγγραφέας της διατριβής είναι ό 'Ιωάννης Μακρής. Πβ. καί Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, Λόγιος Έρμης. Ευρετήρια, ΆΟ. 1976, "Ο.π., σ Παράρτημα εϊς τον ΙΑ' Άρ. τοΰ Λογίου Έρμου, 1 'Ιουνίου 1817, 10.

12 276 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 15 ( ) Μέ αφορμή την προετοιμασία του «'Αλέξανδρου στις Ινδίες» του Μεταστάσιου, πού ή παράσταση του δεν πραγματοποιήθηκε, λέει ποιο είναι το «καθολικον έμπόδιον». Δεν φταίνε οι ελάχιστοι γέροι «δεισιδαίμονες» πού αντιδρούν, άλλα οι πρακτικές υλικές δυσκολίες, μαζί και ή δυσκολία να βρεθούν εκτελεστές για τα γυναικεία πρόσωπα. 'Εννοείται άνδρες εκτελεστές. Για γυναίκες ηθοποιούς δε γίνεται καν συζήτηση. Στο «Θάνατο του Δημοσθένους» για το μοναδικό γυναικείο ρόλο 21 θα επιστρατευτεί ή ηθοποιός του τοπικού ρωσικού θεάτρου Μαρασέφσκαγια. Ωστόσο και ό δεύτερος επιστολογράφος είναι σύμφωνος πώς πρέπει να συνεχιστούν οι παραστάσεις «σεμνών καί ηρωικών δραμάτων». Επιβεβαίωση για το χρόνο τών παραστάσεων, άλλα καί δείγμα της σοβαρότητας καί σημασίας πού αποκτούσε το εγχείρημα, μας προσφέρει μια επιστολή του Σπ. Δεστούνη άπο τήν Πετρούπολη (5 Αυγούστου 1816) προς τον πατέρα του 22. «Ό Μέγας Δούξ Νικόλαος... έκαμε ενα ταξίδι εις διάφορα μέρη της Ρωσίας* ήτον καί εις τήν Όδέσσαν... Του έπαράστησαν εις διαφοράς γλώσσας θέατρα ως καί οι Ρωμαίοι έπαράστησαν ρωμαϊκά το περίφημον δράμα τους Σουλιώτας» 23. Πολύ νωρίς, λοιπόν, καί άλλος αδελφός του 'Αλέξανδρου, ό μετέπειτα τσάρος Νικόλαος, εκδηλώνει ενδιαφέρον για τις δραστηριότητες της ελληνικής παροικίας. 'Αξίζει να σημειωθεί ή απήχηση άπο αυτή τή σκοπιά πού είχαν οι παραστάσεις εκείνες. Είναι φυσικό οι πιο δραστήριοι εκπρόσωποι του τότε πνευματικού ελληνισμού να θελήσουν να τις αξιοποιήσουν προς δλες τις κατευθύνσεις. "Ενα χρόνο αργότερα, τον 'Οκτώβρη του 1817, ή παροικία θα προσπαθήσει νά εκμεταλλευτεί 21. Το δράμα, σύμφωνα μέ τήν αγγλική μετάφραση, είχε δύο γυναικείους ρόλους, πού στην παράσταση, άπο ανάγκη, συγχωνεύτηκαν σε έναν. Βλ. Δ. Σ. Γκίνης, «Ό Θάνατος του Δημοσθένους του Νικολάου Πίκκολου», Νέα 'Εστία 32, 1942, Βλ. Άγγ. Φενερλη - Παναγιωτοπούλου, «Το θεατρικό έργο "Σουλιώτες" », Ό 'Ερανιστής 3, 1965, Για τοΰτο το έργο δέν αναφέρεται πουθενά ούτε συγγραφέας ούτε μεταφραστής. Στο ρωσικό θέατρο (Πετρούπολη, Μόσχα) άπο το 1809 παιζόταν μέ επιτυχία ένα πεντάπρακτο δράμα του Λ. Ν. Νεβαχόβιτς μέ τον τίτλο «Οί Σουλιώτες ή Οί Σπαρτιάτες τοϋ 18ου αιώνα». Βλ. Istorila Russkovo Dramatitcheskovo teatra, τ. Β', Μόσχα 1977, Πάντως το δράμα πού παίχτηκε άπο τον ελληνικό θίασο το 1816 δέν έχει καμμία σχέση μόνο θεματική συγγένεια υπάρχει μέ το μπαλέτο «Οί Σουλιώται εις τα Ιωάννινα», πού παίχτηκε άπο ξένους ηθοποιούς στίς 7/19 Σεπτεμβρίου 1818 μετά το κυρίως έργο («Ό θάνατος τοϋ Δημοσθένους») «παρά της εταιρείας [= θιάσου] αλλογενών ορχηστών... δι' όρχήσεως μιμητικής». Βλ. Επιστολή τοϋ Γ. Λασσάνη, 'Ερμής ό Λόγιος, 1818, 582.

13 Δημ. Σπάθης, Ο «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» ΤΟΓ Ν. ΠΙΚΚΟΛΟΓ 277 καλύτερα την επίσκεψη του Μιχαήλ και να παρουσιάσει άλλο έργο πατριωτικό έθνικο-προπαγανδιστικό, τον «Λεωνίδα», ετοιμάζοντας και τον κατάλληλο πρόλογο με την προσφώνηση πού ταίριαζε στην περίσταση. 'Επιβεβαίωση για το γεγονός δτι τα δύο δράματα δ «Θεμιστοκλής» του Μεταστάσιου και οι «Σουλιώτες)) παίζονται τακτικά βρίσκουμε και στο ρωσικό τύπο τής εποχής. "Ενα περιοδικό πού τυπώνεται στο Χάρκοβο, ό «Ούκράϊνσκι Βέστνικ» (τεύχος 6, Μάιος 1817, σελ. 368) κάνοντας απολογισμό τών παραστάσεων πού παίζονται στο δημόσιο θέατρο τής 'Οδησσού, μετά τον ρωσικό δραματικό και τον ιταλικό λυρικό θίασο αναφέρει καί τόν ελληνικό: «Οί "Ελληνες», γράφει δ ανταποκριτής άπό τήν 'Οδησσό, «παριστάνουν στό θέατρο τό παλαιό τους μεγαλείο, τόν "Θεμιστοκλή στην Περσία", τους "Σουλιώτες" καί άλλα». Γεγονός παραμένει πώς οί παραστάσεις του 1816 μέ τόν «Θεμιστοκλή» τοΰ Μεταστάσιου καί τους «Σουλιώτες», έδωσαν αφορμή στον Κωνσταντίνο Άσώπιο να διακηρύξει επίσημα καί πανηγυρικά, τόν 'Απρίλιο τοΰ 1817: «Εις τήν Όδησσόν έγινε ή πρώτη θεατρική παράστασις εις τήν νεωτέραν γλώσσαν τών Ελλήνων, καί τούτο πρέπει να σημειοίθή εις τα χρονικά τής παιδείας τοΰ γένους ημών» 24. Τόν Αύγουστο τοΰ 1817 συνεχίστηκαν οί παραστάσεις καί αυτή τή φορά ό ενθουσιασμός, χάρη στό κείμενο τοΰ Κωνσταντίνου Κούμα 25, μεταδόθηκε σ' όλα τα κέντρα τοΰ έλληνισμοΰ για να ευφράνει «πάντας τους αληθινούς έραστάς τής προκοπής τοΰ γένους». Άπό ορισμένες πλευρές, λέει ό Κούμας, ή παρουσίαση ήταν αντάξια μέ τα έ'ργα πού εμφανίζονται «εις τάς σκηνάς τών τής Ευρώπης μητροπόλεων». Πρόκειται Ομως για επανάληψη μέ τόν «Θεμιστοκλή» τοΰ Μεταστάσιου, πού 24. Έρμης ό Λόγιος, 1817, 374. 'Αμέσως παρακάτω ό Κ. Άσώπιος αναφέρει καί τήν παράσταση τής «Πολυξένης» του Ίακ. Ρ. Νερουλού πού έγινε στην Κέρκυρα στις 30 'Ιαν Για τήν ιστορία πρέπει να παρατηρήσουμε πώς ό Άσώπιος δεν παίρνει υπόψη του τήν άλλη θεατρική κίνηση στα Επτάνησα, το Ζακυνθινό λαϊκό θέατρο ειδικότερα (ομιλίες, Σαβόγιας Σουμερλής, Γουζέλης). Το πιθανότερο είναι οτι το αγνοεί. Καί αν το γνώριζε, ασφαλώς θα θεωρούσε πώς δεν ανταποκρίνεται στους εθνικούς οραματισμούς. "Ολη ή κλασικίζουσα πτέρυγα του ευρωπαϊκού διαφωτισμού τοΰ 18ου αι. καί οχι μόνο αυτή εΐτε υποτιμά, είτε απορρίπτει κάθε θεατρικό είδος πού δεν ανταποκρίνεται στή δική της αντίληψη για τήν υψηλή παιδευτική αποστολή του θεάτρου. 25. Έρμης ό Λόγιος, 1817, Ό Κ. Κούμας λέει πώς οί Έλληνες τής 'Οδησσού «έκαμαν αρχήν άπό τριών ένιαυτών» να δίνουν παραστάσεις. 'Ωστόσο δέν έχει βρεθεί καμμιά μαρτυρία για θεατρικές εκδηλώσεις το

14 278 Ο E PANI Σ ΤΗ Σ, 15 ( ) είχε παιχτεί και τήν προηγούμενη χρονιά και πού θα παιχτεί πολλές φορές στην 'Οδησσό και στο Βουκουρέστι το Δικαιολογημένη ή επιτυχία του δράματος, πού το θέμα του, ελληνικό και «πατριωτικό», ήταν εύλογο να προκαλεί τόσες συγκινήσεις («και δις επαθεν ή καρδία μου πάθη μυρία, υπό των οποίων έκινήθησαν κρουνηδον από τους οφθαλμούς μου δάκρυα» Κ. Κούμας). Άλλα έπρεπε να βρεθούν ή να γραφτούν και άλλα έργα. *Η συμβολή τοΰ Πίκκολου, και του Γεωργ. Λασσάνη αργότερα, ήταν αποφασιστική για να αποκτήσει ή θεατρική κίνηση της 'Οδησσού συνέχεια και συνέπεια, για να συγκροτηθεί ό κορμός τοΰ ρεπερτορίου μέ βάση κυρίως ελληνικά έργα. Αυτή ή συμβολή έδωσε στις διάσπαρτες εκδηλώσεις τή συνοχή εκείνη πού μας επιτρέπει να μιλάμε για το πρώτο νεοελληνικό θέατρο της προεπαναστατικής περιόδου. Ό Πίκκολος, χάρη στην κατάρτιση του, τήν ένημέρίυσή του για τις προσπάθειες τοΰ Κοραή και τοΰ κινήματος τοΰ Διαφωτισμού γενικά, ήταν προετοιμασμένος για να επιλέξει έργο ελληνικό (αρχαίο) πού να ανταποκρίνεται στα καλλιτεχνικά αιτήματα και τους ιδεολογικούς στόχους τοΰ θεάτρου. Θα έπρεπε επίσης να ήταν ένημεροομένος για τίς σχολικές εκδηλώσεις μέ αποσπάσματα άπο αρχαίες τραγωδίες στο Βουκουρέστι, στις Κυδωνιές κ.ά. Στα σχολεία ή παρουσίαση γινόταν άπο το πρωτότυπο. Ό Πίκκολος δμως ασφαλώς δεν συμμεριζόταν τήν ουτοπία πώς στο δημόσιο θέατρο μποροΰσε να χρησιμοποιηθεί ή «προπατορική ημών γλώσσα». Στή σχολή τών Κυδουνιών ανάμεσα σέ άλλα έργα οί μαθητές παρουσίασαν και αποσπάσματα άπο τον «Φιλοκτήτη» 26. Ή τραγωδία αυτή τοΰ Σοφοκλή είναι το μόνο άπο τα σωζόμενα κείμενα τοΰ αρχαίου δράματος πού δέν έχει γυναικείο ρόλο. 'Ασφαλώς έχουμε έδώ ένα επιχείρημα πού θα βάρυνε στην πλάστιγγα της επιλογής. Δέν μπορούμε δμως να αρκεστούμε σ' αυτό. Και ή οικονομία τοΰ έργου το έκανε προσιτότερο για έναν ερασιτεχνικό θίασο, άλλο τόσο επίσης το θέμα του καί οί ήρωες τοΰ τρωϊκοΰ κύκλου, πού ήταν πιο οικείοι σέ μια μερίδα τουλάχιστον τοΰ θεατρικού κοινοΰ, χάρη στή σχολική και τήν εκδοτική εκλαΐκευση τους. Ή ελληνική μετάφραση «Τύχαι Τηλεμάχου» τοΰ Φενελόν, δπου εξιστορείται μεταξύ άλλων καί ή περιπέτεια τοΰ Φιλοκτήτη, κυκλοφορούσε άπο το Βλ. Σοφ. Ι. Δοανίδου, «Ή Σχολή τών Κυδωνιών», Παιδεία τ. Α' 1946, Κ. Θ. Δημαρά, Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Άθ. 1977, 137 κ.ά\ 'Επανεκδόσεις τοϋ «Τηλέμαχου» έγιναν πολλές καί μετά το 1800.

15 Δημ. Σπάθης, Ο «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ* TOI* Ν. ΠΙΚΚΟΛΟΓ 279 Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε έδώ και ενα άλλο στοιχείο, αν και το θέμα το σχετικό με τίς αξιολογήσεις και τήν ιεράρχηση των προτιμήσεων, πού αλλάζουν άπα εποχή σε εποχή, βγαίνει εξω άπο τα πλαίσια της εργασίας αυτής. 'Ωστόσο ας σημειώσουμε πρόχειρα πώς στο 18ο αιώνα μόνο στο γαλλικό θέατρο, έχουμε δύο διασκευές του Φιλοκτήτη 28. 'Εξάλλου σημαντικότατοι θεωρητικοί του Διαφωτισμού όπως ό Λέσσιγκ στον «Λαοκόοντα» δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τούτη τήν τραγωδία ειδικά. Μέσα στο πλαίσιο της ήθικο-διδακτικής προβληματικής του αιώνα των φώτων γενικά, ό «Φιλοκτήτης» είναι μια τραγωδία οχι ή μόνη πού επιδέχεται κάποιο πατριωτικό και πολιτικό χρωματισμό, ιδιαίτερα άπο τή σκοπιά της ιδεολογικής επεξεργασίας πού επιδίωκε ό νεοελληνικός Διαφωτισμός. Το τί ακριβώς σηματοδοτούσε το μεταγλωττισμένο κείμενο του Σοφοκλή για τον έλληνα θεατή της εποχής εκείνης θα μπορέσουμε να το προσδιορίσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια άφοΰ δούμε τή συγκεκριμένη μετάφραση και προσαρμογή του. Για να εκτιμήσουμε, τέλος, αντικειμενικότερα το εγχείρημα Πίκκολου πρέπει να θυμηθούμε πώς, τή στιγμή πού ετοίμαζε τήν τραγωδία τοΰ Σοφοκλή για το θέατρο της 'Οδησσού, δεν υπήρχε αξιόλογη συσσωρευμένη του εμπειρία στον τομέα των θεατρικών μεταφράσεων και τοΰ αρχαίου δράματος ιδιαίτερα. "Ενα χρόνο ή για τήν ακρίβεια λίγους μήνες νωρίτερα είχε κύκλοφορήσει στή Βιέννη ανώνυμη μετάφραση του «Αιαντα», που αναγγέλλεται στο Λόγιο Έρμη το φθινόπωρο τοΰ Δεν μπορούμε να βεβαιώσουμε πώς ό Πίκκολος τήν είχε υπόψη του και είναι αμφίβολο εξάλλου πώς θα μπορούσε να τοΰ χρησιμεύσει για υπόδειγμα. Ό μετα- 28. Για τον «Φιλοκτήτη» (1783) τοϋ Λαάρπ (La Harpe) γίνεται λόγος παρακάτω. Ό άλλος «Φιλοκτήτης» (1753) τοϋ Ghateaubrun, δεν φαίνεται να έχει σχέση με το κίνημα τοϋ Διαφωτισμού, άλλα οϋτε με το Σοφοκλή. Ό συγγραφέας πρόσθεσε ερωτική πλοκή: Στή Λήμνο, μαζί μέ τον Φιλοκτήτη βρίσκεται και ή κόρη του Σοφία. Ό Νεοπτόλεμος τήν ερωτεύεται πρίν καλά-καλά πατήσει το πόδι του στο νησί. Το έ'ργο εικονογραφεί τήν παρακμή και τον εκφυλισμό της ρακινικής παράδοσης στο γαλλικό κλασικό θέατρο καΐ προκάλεσε τή σαρκαστική κριτική τοΰ Λέσσιγκ. 29. Σοφοκλέους Τραγωδία Αϊαντος μαστιγοφόρου Μεταφρασθεϊσα εκ τοΰ 'Ελληνικού, και μετρικού κειμένου τοϋ Ποιητού είς τήν καθ' ημάς όμιλουμένην γλώσσαν, και μετασχηματισθεΐσα κατά τήν τάξιν των νεωτέρων της Ευρώπης δραμάτων εις πράξεις και εις σκηνάς, σχολιασθεϊσα ακριβώς δια πολλών περιέργων σημειώσεων, και πλουτισθεΐσα με πέντε εικόνας... Βιβλίον Α' Έν Βιέννη, 1817.

16 280 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 15 ( ) φραστής είναι σχολαστικός λόγιος 30 και φιλοδοξεί να προσφέρει ένα ανάγνωσμα πού να εκλαϊκεύει τους αρχαίους κλασικούς και τους αρχαίους μύθους. Ό τελευταίος στόχος εξυπηρετείται με πολλές παραπομπές και σχόλια για τους ολύμπιους θεούς, τους ομηρικούς ήρωες και διάφορα σχετικά ή άσχετα με το έργο μυθολογικά θέματα. Ή γλώσσα του κυρίως (το κείμενο μαζί και τα χορικά αποδίδονται σε πεζό), ή τόσο ψυχρή καί φοβερά ακατέργαστη, δεν μπορούσε να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για τους μελλοντικούς μεταφραστές 31. Καί οί παλαιότερες, οί μετά το 1779 μεταφράσεις, κυρίως άπα ξένα δράματα, πού συνδέονται μέ τήν κλασική παράδοση (Μεταστάσιος), αν καί αποτελούν ενα κεφάλαιο στή θεατρική προπαρασκευή, μέσα στο πλαίσιο της πνευματικής κίνησης τοΰ Διαφωτισμού, εκλαϊκεύουν τήν ιδέα τοΰ θεάτρου καί προετοιμάζουν τή θεατρική κίνηση τοΰ , δμως δεν έχουν να προσφέρουν σημαντικά επιτεύγματα στην επεξεργασία της δραματικής γλώσσας 32. Καί τα έ'ργα τού Μεταστάσιου πού μεταφράζονται σέ πεζό (ή δίτομη έκδοση του 1779) καί εκείνα πού αποδίδονται σέ πεζό «μετά στιχουργίας» (τα χορικά) όπως ό «Άχιλλεύς έν Σκύρω» (1794) καί ή έμμετρη απόδοση, δπως είναι τα «'Ολύμπια» στην έκδοση τοΰ Ρήγα Βελεστινλή το 1797, προορίζονται μάλλον για ανάγνωση καί έν πάση περιπτώσει πραγματοποιούνται σέ εποχή πού δεν υπάρχει θέατρο 33. Για να συμπληρώσουμε τήν εικόνα, θυμίζουμε πώς καί τα πρωτότυπα 30. Ό Φίλιππος Ήλιου έχει ταυτίσει τον εκδότη - μεταφραστή πού υπογράφει τον πρόλογο μέ τα αρχικά Φ. Σ. Πρόκειται για τον σμυρναίο δάσκαλο Π. Ίωαννίδη (Φοιβαπόλλων Σμυρναίος). Βλ. Φίλ. Ήλιου, «Βιβλία μέ συνδρομητές», Ό 'Ερανιστής, 12, 1975, Ένα δείγμα γραφής (ό χορός αναλογίζεται τή μητέρα του Αϊαντα): «οί φλογεροί αναστεναγμοί της όπου θέλει ευγουν άπο τήν κατάπικρον της καρδίαν, πλέον λυπηροί και άπο αυτούς της όρνιθος άηδόνος θέλει κατακαύσουν τον κατάψυχρον αέρα μέ τήν φλόγαν των...» κ.ο.κ. (σ ). 32. 'Αναλυτικότερα βλ. Γ. Σιδέρη, «Το Εικοσιένα καί το Θέατρο», Νέα Εστία, Χριστούγεννα 1970, καί περίληψη δικής μου εργασίας «Οί μεταφράσεις θεατρικών Ιργων στο 18ο αιώνα», Δελτίο της 'Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού πολιτισμού και γενικής παιδείας, 2, Άθ. 1978, Ό «Θεμιστοκλής» είναι το μόνο Ιργο αυτής τής συγκομιδής πού αξιοποιήθηκε στο προεπαναστατικό θέατρο. Δέν ξέρουμε δμως αν στις παραστάσεις τής 'Οδησσού χρησιμοποιήθηκε ή ανώνυμη μετάφραση τοϋ 1796 (έκδοση Πολυζώη Λαμπανιτζιώτη) ή κάποια άλλη. Στο Βουκουρέστι φαίνεται να παίχτηκε ή Ιμμετρη μετάφραση τοϋ Γ. Ρουσιάδη (Ν. Αάσκαρη, δ.π., ). Τα «'Ολύμπια» παίχτηκαν στην 'Αθήνα το 1836.

17 Δημ. Σπάθης, Ο «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» ΊΌΓ Ν. ΠΙΚΚΟΛΟΓ 281 ελληνικά έργα, δσα είναι συγγενικά προς το θέμα μας, τόσο δ «Άχιλλευς» (Ό Θάνατος του Πατρόκλου) του Άθαν. Χριστόπουλου (1805), παρ' δλη την Ιστορική του σημασία, δσο καί τα πρωτόλεια του Ίακ. Ρίζου Νερουλού («Ασπασία», 1813, ((Πολυξένη», 1814) δεν συγκροτούν ένα κεφάλαιο κατακτήσεων, χρήσιμο για αξιοποίηση άπο τους επερχόμενους δραματουργούς. Ό Νικόλαος Πίκκολος είναι ό πρώτος συγγραφέας πού θα ασχοληθεί με το θέατρο, με κάποιο τρόπο κατά παραγγελία συγκεκριμένου θιάσου, ό πρώτος πού θα επιχειρήσει να μεταγλωττίσει κείμενο άμεσα προορισμένο για τη σκηνή, προσαρμοσμένο στους στόχους, τις ανάγκες καί τις δυνατότητες αυτού του θεάτρου στη δοσμένη ιστορική στιγμή. Έχει να αντιμετωπίσει δυσεπίλυτα προβλήματα καί, για πρώτη φορά, το πρόβλημα της προσαρμογής τοΰ αρχαίου δράματος στή νεοελληνική σκηνή. Πρέπει να τα αντιμετωπίσει και να τα λύσει με δική του πρωτοβουλία καί ευθύνη. Άπο μια πρώτη προσέγγιση τοΰ χειρόγραφου τοΰ «Φιλοκτήτη» γίνεται φανερό πώς πρόκειται για διασκευή μάλλον παρά για μετάφραση. Ή τραγωδία τοΰ Σοφοκλή αποδίδεται σε πεζό, είναι διαιρεμένη σε τρεις πράξεις χωρισμένες σε σκηνές καί, στην απόδοση τοΰ Πίκκολου, έχουν απαλειφθεί τα χορικά. Τις αλλαγές αυτές τις περιμέναμε. 'Επιβεβαιώνουν τις πληροφορίες πού είχε δημοσιέψει ό Λόγιος Έρμης με αφορμή τήν παράσταση της 'Οδησσού καί τις διευκρινίσεις πού εδοοσε ό συγγραφέας απαντώντας στο δημοσίευμα τοΰ περιοδικού. Ή ε'ίδηση για τήν παράσταση ήταν διατυπωμένη ώς έξης: «Τήν 16/28 Φεβρουαρίου έπαραστάθη άλλο δράμα εις τήν Γραικικήν Γλώσσαν άπο τους αυτούς φιλοθεάτρους Γραικούς, ό κατά τον Σοφοκλήν έκγαλλισθείς Φιλοκτήτης, εις τήν δμιλουμένην γλώσσαν μεταφρασθείς άπο [τον] πρόσκαιρους έκεΐσε διατρίβοντα πεπαιδευμένον καί φιλόκαλον νέον Κύριον Ν ι κ ό λ α ο ν Π ί κ κ ο λ ο ν» 34. Τον υπαινιγμό πώς χρησιμοποίησε οχι το αρχαίο πρωτότυπο άλλα κάποια γαλλική διασκευή της τραγωδίας ό Πίκκολος δεν μπορούσε να τον αφήσει χωρίς απάντηση. Σέ επιστολή του προς τους συντάκτες τοΰ περιοδικού, με ημερομηνία 20 Μαίου 1818, ξεκαθαρίζει το θέμα: «Εις τον 9 αριθμόν (της α' Μαΐου, σελ. 195) αναφερόντες τα της 'Οδησσού, λέγετε, οτι ό μεταφρασθείς εις κοινήν Έλληνικήν γλώσσαν και 34. Έρμης ό Λόγιος, 1818, 195.

18 282 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 15 ( ) παρασταθείς άπα τους φιλοθεάτρους Γραικούς Φιλοκτήτης είναι 6 κατά Σοφοκλήν έκγαλλισθείς. Σας παρακαλώ να πιστεύσετε, δτι ή μετάφρασίς μου είναι δλη άπο το Έλληνικον πρωτότυπον, καθώς είναι γνωστόν εις τους έν Όδησσω λογίους τών ομογενών. "Αλλο δεν παρεδέχθην άπο τον Γάλλον Laharpe ειμή τήν ε'ις τρεις πράξεις διαίρεσιν, άποβαλών, ώς αυτός, τους χορούς, και προσθέσας τον εις τήν β' Σκηνήν μονόλογον του Νεοπτόλεμου, πλην οχι πάλιν μεταφρασμένον, άλλ' έρανισμένον άπο τον χορον τον εις το πρωτότυπον. Καμμίαν δε άπο τάς άλλας μεταβολάς του Laharpe δεν ήκολούθησα, οχι άπο τυφλον σέβας προς τον ποιητήν άλλα δια λόγους, τους οποίους 'ίσως άλλοτε εύκαιρήσω να εκθέσω» 35. Και παρακάτω, στην Ι'δια επιστολή, ό Πίκκολος λέει πώς το να μεταφράσει κανείς «μετάφρασιν», δταν εννοεί τή γλώσσα του πρωτότυπου είναι και άτοπο και γελοίο. Ό «Φιλοκτήτης» του Λαάρπ 36 είναι μετάφραση, τουλάχιστον αύτη ήταν ή πρόθεση του συγγραφέα. Μ' άλλα λόγια, ό Λαάρπ δέν φιλοδοξούσε να δώσει πρωτότυπο έ'ργο δπως π.χ. ή 'Ιφιγένεια ή ή 'Ανδρομάχη του Ρασίν ή δπίος πλήθος άλλες τραγωδίες της ιταλικής ή γαλλικής κλασικής σχολής, δπου οι συγγράφεις χρησιμοποιούν το υλικό ενός αρχαίου δράματος, προσθέτουν, αλλάζουν δραματικά πρόσωπα και θέματα για να εκφράσουν δικές τους ιδέες και προβληματισμούς. Ό ίδιος ο Λαάρπ, στον πρόλογο του «Φιλοκτήτη» του 37, τονίζει πώς δσες τραγωδίες έγραψαν οι προγενέστεροι του ήταν «μιμήσεις πού απείχαν πολύ άπο τα πρωτότυπα» καί υπογραμμίζει τήν πρόθεση του να παρουσιάσει για πρώτη φορά στή γαλλική σκηνή έ'ργο ελληνικό με τήν ίδια μορφή περίπου δπως θα παιζότανε στην αρχαία 'Αθήνα. "Ετσι λοιπόν ό Ν. Πίκκολος διαμαρτύρεται για τον υπαινιγμό πώς 35. Έρμης ό Λόγιος, 1818, Ό Jean François de La Harpe ( ) θεατρικός συγγραφέας της σχολής τοϋ Βολταίρου και υπερασπιστής της κλασικιστικής ορθοδοξίας στά κριτικά του κείμενα, έγραψε δράματα και τραγωδίες πού δέν έφεραν τίποτε το πρωτότυπο στο γαλλικό θέατρο τοϋ 18ου αιώνα. Μια τραγωδία του με άντικληρικές τάσεις, ή «Melanie», είχε για ενα διάστημα απαγορευτεί (τυπώθηκε το 1770). Ό «Φιλοκτήτης» του παίχτηκε το Μετριοπαθής οπαδός τοϋ Διαφωτισμού, πέρασε μετά το 1794 στο αντίπαλο στρατόπεδο καί πολέμησε λυσσαλέα τις ιδέες τών εγκυκλοπαιδιστών. Το όνομα τοϋ Λαάρπ, κυρίως μέ αναφορές στην αρχαία ελληνική γραμματεία καί σέ κλασικά γαλλικά έργα, περνά συχνά στις σελίδες τοϋ Λόγιου Έρμη. 37. Χρησιμοποίησα τήν έκδοση: Repertoire du Théâtre Français ou Recueil des Tragédies et Comédies par M. Petitot, t. 6, Παρίσι 1803, 352.

19 Δημ. Σπάθης, Ο «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» TOI* Ν. ΠΙΚΚΟΛΟΓ 283 χρησιμοποίησε τη γαλλική μετάφραση του Λααρπ καΐ οχι το πρωτότυπο κείμενο της σοφόκλειας τραγωδίας. 'Ωστόσο ό Λααρπ έκανε σημαντικές αλλαγές στη δομή της τραγωδίας και περικοπές, τις όποιες εξηγεί καί δικαιολογεί με πληθώρα επιχειρημάτων στον εκτενέστατο πρόλογο του έργου του. Πρόκειται για επιχειρήματα πού έχουν χρησιμοποιηθεί συχνά σ' δλα τα θεωρητικά κείμενα των νέων χρόνων, δπως π.χ. για τα χορικά πού παραβιάζουν την αληθοφάνεια, καθυστερούν τή δράση κλπ. "Ισως οι απόψεις αυτές να επηρέασαν τον Πίκκολο, ό όποιος δμως δεν ακολούθησε τον Λααρπ σέ δλες του τις μετατροπές. 'Αναμφισβήτητο δμοος είναι πώς θα πήρε υπόψη του τόσο την αφετηρία των συλλογισμών του γάλλου συγγραφέα οσο καί το στόχο τών επεμβάσεων του. Ό άξονας ήταν κοινός: να πλησιάσει το έ'ργο στις απαιτήσεις της σύγχρονης σκηνής και του σύγχρονου θεατή. Για τα χορικά ό Λααρπ λέει: «je dans une traduction française les ai supprimés tous... qui pouvait être jouée» 38. Και ό Πίκκολος ετοίμαζε μετάφραση πού έ'πρεπε να παιχτεί. Θα ήταν παράλειψη να μήν αναφέρουμε πώς ό γάλλος συγγραφέας εκτιμά τήν τραγωδία του Σοφοκλή μέ τα μάτια τής εποχής του Διαφωτισμού. Ή κραυγή εκδίκησης τοΰ Φιλοκτήτη δέν είναι τίποτε άλλο παρά ή «κραυγή τής καταπίεσης». Το δραματικό ενδιαφέρον του έ'ργου είναι καθολικό καί αιώνιο γιατί άφορα «τήν πάσχουσα ανθρωπότητα» 39. Τήν ερμηνεία αυτή θα τή συμμεριζόταν καί ό Πίκκολος, άλλα θα πρόσθετε ασφαλώς καί τή δική του άποψη. Πριν δούμε τις αλλαγές πού αποδέχθηκε ό Πίκκολος άπό τον Λααρπ καί τις διαφορές πού παρουσιάζουν τα δύο κείμενα πρέπει να σημειώσουμε κάτι, πού ό Λααρπ δέν αναφέρει καθόλου γιατί το θεωρεί αυτονόητο. Ό χωρισμός σέ πράξεις τής τραγωδίας έχει καθιερωθεί στην πρακτική τοΰ ευρωπαϊκού θεάτρου από τήν εποχή τής 'Αναγέννησης. Άπό τους ιταλούς ουμανιστές θεωρητικούς τοΰ δράματος, οι όποιοι σέ ί'ση μοίρα μέ τον 'Αριστοτέλη τοποθετούσαν τήν αυθεντία τοΰ Όράτιου, επεκτάθηκε καί στην ανάλυση τών κλασικών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα άπό τήν ελληνική περιοχή είναι οί φιλολογικές επιφυλλίδες («Πάρεργα Ποιητικής») πού δημοσιεύει το 1811 ό Άθ. Βογορίδης στο Λόγιο Ερμή 40. Στή μελέτη του για τον «Α'ίαντα» χωρίζει 38. Repertoire du Théâtre Français, 6.π., Repertoire, δ.π., 349 καί Έρμης δ Λόγιος, 1811, 203 κ.έ. Ή ανάλυση τοϋ Οιδίποδος Τυράννου, 276 κ.έ.

20 281 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 15 ( ) την τραγωδία σε «δράματα» καΐ αργότερα, στην ανάλυση του «Οιδίποδα», διορθώνει, χρησιμοποιώντας τον καθιερωμένο δρο «πράξεις». Και ή τυπωμένη μετάφραση του «Α'ίαντα» άπο τον Π. Ίωαννίδη, για την δποία μιλήσαμε παραπάνω, εμφανίζεται «μετασχηματισθεΐσα κατά την τάξιν των νεωτέρων της Ευρώπης δραμάτων εις πράξεις και εις σκηνάς». Στα μεταφρασμένα θεατρικά έργα του 18ου αιώνα οί εκδότες τονίζουν πώς τα παρουσιάζουν έ'τσι όπως «ψάλλονται εις τα θέατρα των Ευρωπαίων». Ή μεταφραστική άλλα και ή σκηνική πρακτική εκείνης της εποχής έπιβάλλανε ανάλογη λύση και για τον ((Φιλοκτήτη». Κάτι άλλο, και τοΰτο οφείλεται σε αποκλειστική επιλογή πού έκανε ό Πίκκολος, είναι ή απόδοση της τραγωδίας σε πεζό. Ό Λααρπ, πού μεταφράζει σέ καμπανιστούς δωδεκασύλλαβους (αλεξανδρινούς) στίχους, ακολουθώντας πιστά τήν κλασική γαλλική παράδοση, δεν ευθύνεται στην προκειμένη περίπτωση για τήν απόφαση του Πίκκολου, του οποίου τώρα γνωρίζουμε τήν επίδοση στον ποιητικό λόγο ενα-δυο χρόνια νωρίτερα 41. 'Ανάμεσα στις υποθέσεις πού μπορούμε να κάνουμε, πρέπει πρώτα να λογαριάσουμε τις πιεστικές συνθήκες πού δεν άφηναν χρονικά περιθώρια για τή στιχουργική επεξεργασία 42. Να λάβουμε επίσης υπόψη μας, ποια ήταν τότε ή ποιητική παράδοση και πόσο ή ελληνική μεταφραστική εμπειρία στον έμμετρο δραματικό λόγο ήταν αποθαρρυντική. Ό Πίκκολος δεν αποκλείεται να συμμεριζόταν τήν άποψη του Κοραή (επιστολή προς Κ. Κοκκινάκη μέ αφορμή τή μετάφραση του «Ταρτούφου», 1816), πώς το «άμόρφωτον» της νεοελληνικής γλώσσας δημιουργεί ανυπέρβλητες δυσκολίες καί είναι προτιμότερο να μεταφράζονται τα έργα (οί κωμωδίες) σέ πεζό 43. Τέλος ή λύση πού προκρίθηκε 'ίσως να μήν είναι άσχετη οχι μόνο μέ τις δυνατότητες του μεταφραστή άλλα καί μέ τις δυνατότητες του θιάσου, το επίπεδο καί τις συνθήκες εκείνης της θεατρικής προσπάθειας. 41. Ή στιχουργία, γενικά, φαίνεται πώς του στοίχιζε πολύ χρόνο καί κόπο. Στή συλλογή Φιλόμουσου Πάρεργα, ό συγγραφέας λέει στον Πρόλογο Οτι παρουσιάζει μέ μεγάλους ενδοιασμούς τα «καταδικασθέντα είς Ικδοσιν» ποιήματα, γιατί δεν εϊχε ποτέ καιρό να τα χτενίσει καί να τα εύπρεπίσει. 42. Υπογραμμίζω, άπο το γράμμα στο Λόγιο Έρμη πού παραθέσαμε παραπάνω: ((ή μετάφρασίς μου είναι δλη άπο το Έλληνικον πρωτότυπον, καθώς είναι γνωστόν είς τους εν Όδησσω λογίους των ομογενών». "Αρα ό Πίκκολος άρχισε να μεταφράζει τον «Φιλοκτήτη» μετά τήν άφιξη του στην 'Οδησσό ('Οκτώβρης 1817;). Έπρεπε να τελειώσει αρχές 'Ιανουαρίου τουλάχιστον για να μπορεί να είναι έτοιμη ή παράσταση στις 16 Φεβρουαρίου Α.Κοραή, Έπιστολαί, εκδ. Ν. Δαμαλα, τ. Γ', 1886,

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επιμέλεια: Μαρία Πουλάκου, Φιλόλογος Μεθοδολογία επιστολής Η επιστολή είναι γραπτός λόγος που χρησιμοποιούμε, για να επικοινωνήσουμε με πρόσωπα τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ 2 μαθήματα πριν την ανάλυση της τραγωδίας του Σοφοκλή«Οιδίποδας Τύραννος» Προϋπoθέσεις: Οι μαθητές: 1)Να γνωρίζουν το περιεχόμενο της συγκεκριμένης τραγωδίας.

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Δ ι α γ ω ν ί ς μ α τ α π ρ ο ς ο μ ο ί ω ς η σ 1

Δ ι α γ ω ν ί ς μ α τ α π ρ ο ς ο μ ο ί ω ς η σ 1 Δ ι α γ ω ν ί ς μ α τ α π ρ ο ς ο μ ο ί ω ς η σ 1 2 s c h o o l t i m e. g r Ο Άρης Ιωαννίδης Γεννήθηκε το 1973 στο Βόλο. Το 1991 εισήχθη στο Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, απ όπου έλαβε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δράματος και τι νέο προσέφερε στο κοινό σε σχέση με το έπος και τη λυρική ποίηση; 2. Ποια είναι η προσέλευση του δράματος και με ποια γιορτή συνδέθηκε;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Oκτώβριος 2015-Μάιος 2016 Αποστολή: Γνωρίζω την αγαπημένη συγγραφέα

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

1. ΔΙΑΦΩΣΙΜΟ. υμπλήρωση κενών. Πολλαπλής επιλογής

1. ΔΙΑΦΩΣΙΜΟ. υμπλήρωση κενών. Πολλαπλής επιλογής 1. ΔΙΑΦΩΣΙΜΟ υμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις /φράσεις (τρεις περισσεύουν): Μοντεσκιέ, Ανθρωπισμός, κοινωνικό συμβόλαιο,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας 26 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το πρόγραµµα της Β Ενιαίου Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία, όπως αυτό ορίστηκε από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού: Γκουντέλα Βασιλική Ειδικότητα: Φιλόλογος (ΠΕ2) Σχολείο: 4 ο Γυμνάσιο Κομοτηνής Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Διάρκεια: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. Μονάδες 30 ΘΕΜΑ 9 ον οφοκλέους, Αντιγόνη, στ. 82-99. Να μεταφραστεί το τμήμα: Εἰ καὶ δυνήσῃ γ τοῖς φίλοις δ ὀρθῶς φίλη. 2. Να εντοπίσετε στο παρακάτω κείμενο δύο ανακρίβειες και στη θέση τους να γράψετε το σωστό.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του»

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Άφυτες, καμπυλωτές βουνοκορφές Και μέσα στα πέτρινα κύματα Στο δίπτυχο αγριάδας και ερημιάς Η Σιάτιστα. Οι Σιατιστινοί αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ «ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ Ο μύθος των Δαναΐδων, ο γενέθλιος μύθος του Άργους, αναβίωσε στο αρχαίο θέατρο της πόλης, από τη Θεατρική Ομάδα του 1ου Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Πρώτη διδακτική πρόταση ΠΡΟΠΟ Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικοι μαθητές Γ επιπέδου κατανόηση αθλητικής εκπομπής (τυχερά

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Καλύτερη-Βαθύτερη γνωριμία με την τέχνη της λογοτεχνίας. Ενδελεχής μελέτη της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου.

Καλύτερη-Βαθύτερη γνωριμία με την τέχνη της λογοτεχνίας. Ενδελεχής μελέτη της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου. Καλύτερη-Βαθύτερη γνωριμία με την τέχνη της λογοτεχνίας. Ενδελεχής μελέτη της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου. Εύρεση κοινών στοιχείων των δύο αυτών μορφών τέχνης. Είναι κλασσικό βιβλίο. Ενδιαφέρουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 09/10/2011 ΣΕΙΡΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του αποσπάσματος σε 80-100 λέξεις, χωρίς δικά σας σχόλια. Στο συγκεκριμένο κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΟΝΟΜΑ: ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΡΤΖΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ Η λέξη θέατρο προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά και αρχικά σήμαινε σύνολο θεατών. Αργότερα, πήρε τη σημασία του τόπου

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15)

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία: 1. Πώς

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Στοιχεία για τη ζωή του Ο Γ. Ξενόπουλος γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης το 1867 και πέθανε στην Αθήνα το 1951. Καταγόταν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Η Λατινική γραμματική της σειράς Bescherelle είναι μια εύκολη και πλήρης γραμματική της λατινικής γλώσσας, με αντικειμενικό στόχο να δι ευκολύνει τη μελέτη, τη μετάφραση και

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

eclass4u Tutoring Series #1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ

eclass4u Tutoring Series #1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ eclass4u Tutoring Series #1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ για να γράψετε μία Τέλεια Εργασία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ E-BOOK 1 ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΕΙΡΑ 2 ΠΕΡΙΘΩΡΙΑ 3 ΤΙΤΛΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΤΙΤΛΟΙ/ ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΕΣ 4 BULLET POINTS 5 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία»

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Η πρώτη Ελληνίδα συγγραφέας γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1801 Είχε ιδιαίτερη έφεση στα γράµµατα και κατάφερε να µορφωθεί σχεδόν µόνη της Ξεχωρίζει από τους δασκάλους

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα Σειρά «ΛΟΓΟΜΑΘΕΙΑ+» : Διδασκαλία της Ελληνικής ως Μητρικής Γλώσσας Η «Λογομάθεια+» είναι ένα πολυμεσικό εκπαιδευτικό λογισμικό (σειρά 3 CD-ROM) που καλύπτει το σύνολο των φαινομένων της γραμματικής, του

Διαβάστε περισσότερα

Ο πουπουλένιος Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος Αν και

Ο πουπουλένιος Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος Αν και Ο πουπουλένιος Κοινωνικό του Μάρτιν ΜακΝτόνα Διαρκεια : 125 ' Σκηνοθ.-μετάφρ.: Κ. Μαρκουλάκης Ερμηνεύουν: Κ. Μαρκουλάκης, Ν. Κουρής, Οδ. Παπασπηλιόπουλος, Γ. Πυρπασόπουλος. Σκην.-κοστ.: Αθ. Σμαραγδή, Φ.

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ

ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Σχολεία ϖου συµµετέχουν 5ο ηµοτικό σχολείο Κέρκυρας 2ο ηµοτικό σχολείο Νάξου Σχολική χρονιά 2005-2006 ιδακτική µεθοδολογία ΤΗΛΕ- ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Περίοδος ϖροετοιµασίας Τηλεδιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Ρόδος, µια Πόλη Τέχνης και Πολιτισµού Ο Πολιτισµός ήταν πάντα ένα αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωή στην Ρόδο. Ο Δήµος Ροδίων οργανώνει καθ όλη την διάρκεια της χρονιάς, µε έµφαση στους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ Θέσεις για νέους εργαζομένους δεν υπάρχουν μόνο στις ελληνικές εταιρείες, αλλά και σε πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα