ΕΝΤΑΞΗ: ΜΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΝΤΑΞΗ: ΜΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;"

Transcript

1 Ένταξη: Μια Εκπαιδευτική Προοπτική ΕΝΤΑΞΗ: ΜΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Αθηνά Ζώνιου-Σιδέρη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Τµήµα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών. 1. Ένταξη: εκπαίδευση για µία καλύτερη κοινωνία; Η συζήτηση όσον αφορά την ένταξη των ανάπηρων µαθητών στην εκπαιδευτική διαδικασία καταδεικνύει συχνά µια σύνδεση παιδαγωγικών και πολιτικών σκοπών. Οι εκπρόσωποι της παιδαγωγικής της ένταξης επιχειρούν να υποστηρίξουν την κοινή εκπαίδευση ανάπηρων και µη µαθητών, θέτοντας ως αιχµή του δόρατος της προβληµατικής τους κοινωνικές, πολιτικές και παιδαγωγικές δραστηριότητες, που αποσκοπούν στην καλύτερη κοινωνική ένταξη περιθωριακών εν γένει οµάδων, στις οποίες ανήκουν τα παιδιά που προέρχονται από κοινωνικά αδύναµες οικογένειες, όπως, λ.χ., οικογένειες αλλόγλωσσες ή φυλακισµένων, καθώς και τα ανάπηρα παιδιά. Με τον τρόπο αυτό, µέσω της ένταξης, η παιδαγωγική συµβάλλει στην προαγωγή µιας πλουραλιστικής κοινωνίας. Οι αντίπαλοι της ένταξης δεν ανταποκρίνονται σε τέτοιου είδους επιχειρήµατα, καθώς εστιάζουν το ενδιαφέρον τους αποκλειστικά στις σχολικές ή τις εσω-παιδαγωγικές µορφές παρέµβασης. Οι κοινωνικές αλλαγές που µπορούν να προέλθουν από την εκπαίδευση φαίνεται πως κατά την άποψή τους αποτελούν δευτερεύον ζήτηµα. Η ενταξιακή ωστόσο εκπαίδευση έχει σαφή κοινωνική λειτουργία, στην οποία σηµαντικό ρόλο διαδραµατίζει, εκτός από το νηπιαγωγείο ως η πρώτη σχολική βαθµίδα, το σχολικό σύστηµα γενικότερα, διότι η ένταξη στο σχολείο αποτελεί βασική προϋπόθεση ή, αλλιώς, προαπαιτούµενο της κοινωνικής ένταξης. Στο πλαίσιο αυτό, δύο είναι οι προσδοκίες µας από το σχολείο: Πρώτον, µέσω της κοινής εκπαίδευσης των παιδιών που προέρχονται από µειονότητες και των παιδιών της πλειονότητας να περιορίσει έως εξαφάνισης τις προκαταλήψεις και το φόβο των σχέσεων, να προωθήσει την κατανόηση και την ανοχή, και έτσι να «διαµορφώσει» στους µαθητές τη στάση και την πρόθεση εκείνη για δράση που θα τους προετοιµάσει ώστε στην ενήλικη κοινωνική τους ζωή να καταστούν ενεργητικά µέλη µιας πολυπολιτισµικής κοινωνίας. εύτερον, το σχολείο έτσι όπως τουλάχιστον το αντιλαµβάνεται η εκπαιδευτική πολιτική συζήτηση που υπερασπίζεται την ισότητα των εκπαιδευτικών ευκαιριών για όλα τα παιδιά οφείλει να προσφέρει στους µαθητές πρόσβαση στην κυρίαρχη κουλτούρα, αναγνωρίζοντας ωστόσο παράλληλα την αξία και επιτρέποντας την έκφραση της κουλτούρας που ο κάθε µαθητής φέρει. Σε τελευταία ανάλυση ο θεσµός των γενικών σχολείων αναδύεται ως ανάγκη, επειδή κάθε εµµονή σε 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 755

2 Α. Ζώνιου-Σιδέρη διαφορετικές σχολικές µορφές πέραν την κοινής εκπαίδευσης (όπως είναι, λ.χ., τα ειδικά σχολεία) οδηγεί συγκεκριµένες κατηγορίες µαθητών σε όλο και µεγαλύτερο αποκλεισµό από την κυρίαρχη κουλτούρα. Οι υποστηρικτές της ενταξιακής παιδαγωγικής είναι γενικότερα υποστηρικτές του γενικού σχολείου, µολονότι κατά τον Weigt (1977) έχουν κατηγορηθεί πως µε τον τρόπο αυτό ασχολούνται λιγότερο µε την αγωγή των «ειδικών παιδιών». Αν όµως ορίσουµε προϋποθέσεις συνάφειας σχολικής και κοινωνικής ένταξης και ακολούθως εξετάσουµε τη σχέση των προϋποθέσεων αυτών µε τη συγκεκριµένη οµάδα των ανάπηρων µαθητών και µαθητριών, θα διαπιστώσουµε ελάχιστη σχετική επικάλυψη. Γιατί, εµπειρικά, δεν είναι εντελώς σαφές το εάν και κατά πόσο η ένταξη στο πλαίσιο του σχολείου επιδρά πραγµατικά και σε άλλες περιοχές, όπως είναι η επαγγελµατική κατάρτιση, το επάγγελµα, οι σχέσεις, τα κοινά. Θα δώσει, για παράδειγµα, εργασία σε ανάπηρο ένας εργοδότης ο οποίος ως µαθητής καθόταν στο ίδιο θρανίο ή βρισκόταν στην ίδια τάξη µε κάποιον ανάπηρο συµµαθητή; εν µπορούµε ασφαλώς να απαντήσουµε στο υποθετικό αυτό ερώτηµα, αλλά είµαστε οπωσδήποτε σε θέση να ισχυριστούµε ότι ο συγκεκριµένος εργοδότης θα είναι πάντως εξοικειωµένος µε την αναπηρία. Συνάγεται, λοιπόν, ότι η ένταξη των αναπήρων παρουσιάζει στενή σχέση µε τις «εσωτερικές σχολικές αναδιοργανώσεις». Παιδαγωγικές τροποποιήσεις, όπως συνεργατική διδασκαλία, ανοικτή διδασκαλία, λεκτική αξιολόγηση, εσωτερική διαφοροποίηση, κοινωνική µάθηση, είναι οι προϋποθέσεις µάθησης σε µια τάξη τα υποκείµενα της οποίας εµφανίζουν µεγάλες αποκλίσεις και διαφορετικές µεταξύ τους συµπεριφορές. Για ποικίλες αιτίες όµως, οι αναδιοργανώσεις αυτές αποτελούν απλές προγραµµατικές δηλώσεις µάλλον, παρά πραγµατικότητα, ιδιαίτερα στη βασική εκπαίδευση. Φαίνεται πως εξακολουθούν να µην πληρούνται οι όροι που θα επέτρεπαν την οριζόντια υλοποίηση των ενταξιακών προγραµµάτων. Παρ όλα αυτά, η θέση ότι η κοινωνική πρόνοια είναι εξίσου σηµαντική µε την εκπαιδευτική ένταξη, αν όχι και σηµαντικότερη, και αποδεικνύεται πολύ πιο αποτελεσµατική µέσω της εκπαίδευσης των αναπήρων σε ένα ειδικό βάσει των αναγκών τους σχολείο, έχει επίσης να επιδείξει εύλογα επιχειρήµατα: το παιδί αναπτύσσεται καλύτερα στο ειδικό σχολείο όπου δεν υπόκειται σε συνεχή ανταγωνισµό µε τα µη ανάπηρα παιδιά, διευκολύνεται επίσης η σχολική ζωή του, καθώς δεν το απασχολεί η µετάβασή του από τάξη σε τάξη, δεν ανησυχεί µήπως τυχόν καθυστερήσει στο µάθηµά του, δεν βρίσκεται αντιµέτωπο µε παρατηρήσεις για την κατάστασή του. Η συζήτηση αναφορικά µε την ένταξη των αναπήρων προβαίνει σε νέα αποτίµηση της συνεργασίας του σχολείου µε τους γονείς, υπογραµµίζοντας τη σηµασία της. Η ιδέα της δηµοκρατικοποίησης του σχολείου µε την επιρροή και συµµετοχή των γονέων είναι παλαιά υπόθεση. Στην πραγµατικότητα, η υλοποίηση της ιδέας αυτής ναυάγησε εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων γιατί οι γονείς ενδιαφέρονταν λιγότερο για την αλλαγή του σχολείου και περισσότερο στο να περάσουν το ενδιαφέρον τους για τα παιδιά τους (και 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 756

3 Ένταξη: Μια Εκπαιδευτική Προοπτική µ αυτό τον τρόπο να υποστηρίξουν τα προσωπικά τους συµφέροντα ως γονείς). Ακόµα και στις περιπτώσεις όπου ορισµένοι γονείς ίδρυσαν και εκµεταλλεύτηκαν πειραµατικά σχολεία, όπως τα αυτοδιαχειριζόµενα, εναλλακτικά σχολεία κ.λπ., οι προσπάθειές τους δεν επικεντρώθηκαν τόσο στην αλλαγή του σχολικού συστήµατος όσο στην ελπίδα δηµιουργίας ενός εξαιρετικού-αποκλειστικού σχολείου για τα συγκεκριµένα παιδιά, όπου οι µαθητές και οι µαθήτριες θα έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν µε τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η ένταξη των αναπήρων στο γενικό σχολείο συχνότατα υπόκειται επίσης στην πρωτοβουλία των γονέων, οι οποίοι στην περίπτωση αυτής της επιλογής προσδοκούν για τα παιδιά τους καλύτερη προώθηση στη γενική εκπαίδευση αφενός και αποφυγή της κοινωνικής περιθωριοποίησης αφετέρου. Οι συγκεκριµένοι γονείς είναι κατά τούτο ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα οµάδα για τους παιδαγωγούς, διότι επιζητούν, και οφείλουν να επιζητούν, σχολικές και διδακτικές µεταρρυθµίσεις, καθώς η ένταξη των αναπήρων δεν µπορεί να πραγµατοποιηθεί σε ένα σχολείο που δεν διαθέτει ευελιξία στις αρµόζουσες κάθε φορά αλλαγές. εν είναι λίγοι εξάλλου οι παιδαγωγοί που ευελπιστούν ότι η ένταξη θα δώσει ώθηση στη µεταρρύθµιση του σχολείου, και απαιτούν µία παιδαγωγική συζήτηση µεταξύ γονέων και εκπαιδευτικών. Και σ αυτή την περίπτωση, όµως, απαιτείται εγρήγορση και προσοχή προκειµένου να αποφεύγονται οι βιαστικές (και ως εκ τούτου πρόχειρες) εξελίξεις. εν διαθέτουµε, για παράδειγµα, εµπειρικές γνώσεις που να επιβεβαιώνουν τις διάφορες αξιολογήσεις σύµφωνα µε τις οποίες οι γονείς µη ανάπηρων παιδιών επιδεικνύουν αλληλεγγύη απέναντι στα ανάπηρα παιδιά, και οι γονείς των παιδιών µε διαφορετικά είδη αναπηρίας είναι αλληλέγγυοι µεταξύ τους. Ιδιαίτερα µάλιστα για την αλληλεγγύη µεταξύ διαφορετικών ταξικών οµάδων, που αποτελεί προϋπόθεση για κοινωνική αλληλεπίδραση, δεν έχουµε στη διάθεσή µας σχεδόν καθόλου στοιχεία. Η θέση για µια λειτουργική σχέση µεταξύ ενταξιακής εκπαίδευσης και κοινωνικής ένταξης οδηγεί λοιπόν σ ένα σύµπλεγµα πολλαπλών και συχνά αντιφατικών προσδοκιών, επειδή δεν υπάρχουν µελέτες που να µας κατευθύνουν προς τη µία ή την άλλη κατεύθυνση. Προκειµένου να αποφανθούµε σχετικά, πρέπει να προβούµε σε νέες εκτιµήσεις και να θέσουµε το ερώτηµα αν η ένταξη, εκτός από τις µεγάλες κοινωνικές προοπτικές που προσφέρει, είναι και παιδαγωγικά πολυσήµαντη. Ή, για να διατυπώσουµε το ερώτηµα διαφορετικά, τι δυνατότητες προσφέρει σήµερα η ένταξη όχι στην κοινωνία ή στους εκπαιδευτικούς, αλλά στα παιδιά; 2. Το παιδαγωγικό ζητούµενο της ένταξης Η κοινωνία της οποίας η διαµόρφωση εξαρτάται από τη σχολική εκπαίδευση είναι καταρχήν αυτή που απαρτίζουν οι εκπαιδευτικοί και οι µαθητές. Στη µαθησιακή αυτή κοινωνία θεωρούµε ασφαλώς ότι ανήκουν και οι µειονότητες και οι ανάπηροι, όχι γιατί υπερασπιζόµαστε µια σαφή αιτιολογική σχέση βάσει της οποίας πιστεύουµε ότι η σχολική ένταξη θα οδηγήσει και την κοινωνία προς την ίδια κατεύθυνση, αλλά γιατί 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 757

4 Α. Ζώνιου-Σιδέρη τασσόµαστε υπέρ µιας ανοικτής και πλουραλιστικής κοινωνίας. εν υπάρχει καµιά καλύτερη και πειστικότερη δοµή από το σχολείο προκειµένου τα παιδιά και οι νέοι να αποκτήσουν κοινωνικές εµπειρίες: το σχολείο, χωρίς να είναι ιδιωτικός χώρος όπως η οικογένεια, έχει ωστόσο κι αυτό τη δυνατότητα να εισηγηθεί τέτοιους εκπαιδευτικούς πειραµατισµούς που θα προετοιµάσουν τους µαθητές για την κοινωνική τους ένταξη. Η ένταξη των µειονοτήτων και των αναπήρων δεν είναι πρόβληµα λειτουργικό, αλλά ηθικό. Εµείς, ως ενήλικες, χάνουµε συχνά την πίστη µας στη ηµοκρατία, αλλά δεν λαµβάνουµε εξίσου συχνά υπόψη µας ότι το σχολείο είναι οργανωµένο ως µια αυταρχική συναρµογή µε διαχωρισµούς, γκέτο και φράγµατα. Ο διαχωρισµός των ανάπηρων και των µειονοτικών παιδιών από τα υπόλοιπα, µε την παραποµπή τους στο ειδικό σχολείο, στερεί σηµαντικές µαθησιακές δυνατότητες από τη σχολική µαθησιακή κοινότητα. Οι µη ανάπηροι δεν γνωρίζουν τίποτε για τον κόσµο των αναπήρων και οι ανάπηροι τίποτε, ή σχεδόν τίποτε, για τον κόσµο των µη ανάπηρων συνοµηλίκων τους. Ο κόσµος των «κανονικών» καθίσταται έτσι ξέχωρος από αυτόν των αναπήρων, επιτρέποντας, για παράδειγµα, να δηλωθεί ξεκάθαρα ποιος ανήκει στον έναν και ποιος στον άλλο κόσµο, να τεθούν δηλαδή σαφείς διαχωριστικές γραµµές που θα επιβάλουν στον καθένα να παραµείνει αυστηρά και µόνο εντός της οµάδας του. Είναι εξάλλου αποτέλεσµα εκπαίδευσης η αποστροφή προς τους «ξένους», τους «µη έµπιστους», τους «επικίνδυνους» όπως εξάλλου αποτέλεσµα εκπαίδευσης είναι και η πληρότητα ή µη της ζωής. Βάσει µιας παραδοσιακής προσέγγισης της µάθησης, στον παραπάνω προβληµατισµό αντιτάσσεται η άποψη ότι οι εκπαιδευτικοί θα µπορούσαν να πληροφορήσουν τους µαθητές τους σχετικά µε την αναπηρία και τα προβλήµατά της χάρη σε ειδικές διδακτικές ενότητες, αξιοποιώντας κείµενα, φιλµ, διηγήσεις κ.ά. Μια τέτοια ένσταση όµως δεν βρίσκεται στο απυρόβλητο της κριτικής από µαθησιακής απόψεως, καθώς ουσιαστικά στηρίζεται σε τρεις υποθέσεις οι οποίες µπορούν όλες εύκολα να καταρριφθούν. Πρώτον, η µάθηση, βάσει της εν λόγω άποψης, συνίσταται στη µετάδοση των πληροφοριών από τους ειδήµονες στους µη ειδήµονες, οι οποίοι αποθηκεύουν τις πληροφορίες αυτές ως θεµέλια γνώσεων στον εγκέφαλό τους. Πλην όµως, κι αυτό είναι το σηµαντικότερο στην περίπτωσή µας, οι διδάσκοντες γενικά δεν έχουν µεγαλύτερη ούτε καν πιο συγκεκριµένη εµπειρία µε τις µειονότητες και την αναπηρία από ό,τι οι µαθητές και οι µαθήτριές τους. εύτερον, η µάθηση συνίσταται στην ανταπόκριση των µαθητών στα ερεθίσµατα που οι ενήλικες τους προσφέρουν, ανταπόκριση η οποία καταλήγει στην πρόσληψη γνώσεων, στη διαµόρφωση στάσεων και τρόπων συµπεριφοράς. Τρίτον, οι εκπαιδευτικοί κατέχουν αρκετές γνώσεις αναπτυξιακής ψυχολογίας που αφορά τα παιδιά ώστε να µπορούν να κρίνουν ποιες πληροφορίες και σε ποια χρονική στιγµή είναι κατάλληλες. Η δεύτερη και η τρίτη υπόθεση της άποψης που εξετάζουµε αποδεικνύονται αβάσιµες από τις ίδιες τις εµπειρίες µας µε παιδιά, από τον έλεγχο των διδακτικών στόχων της «βιωµατικής και εξερευνητικής µάθησης», καθώς και από έρευνες που αφορούν την προέλευση των γνώσεων. Όλα τα παραπάνω καταδεικνύουν πως ανάµεσα στις 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 758

5 Ένταξη: Μια Εκπαιδευτική Προοπτική πληροφορίες που παρέχουν οι ενήλικες ως «ερέθισµα» και στις αντιδράσεις των παιδιών δεν υπάρχει σε καµιά περίπτωση µια οριζόντια σχέση, έτσι ώστε να προκύψουν εκ των προτέρων αποτελέσµατα. Η Ellen Key (1978, σελ. 51) µας διηγείται µια συµπαθητική ιστορία µε ένα µικρό αγόρι το οποίο αφού ακούει ένα παραµύθι για ένα καλό παιδί που έχει πάει τώρα στον ουρανό, ρωτάει τη µαµά του: Στην περίπτωση που εγώ θα ήµουν για µια ολόκληρη εβδοµάδα ήσυχο και καλό παιδί στον ουρανό, θα µου επιτρεπόταν τότε το Σάββατο το βράδυ να πάω στην κόλαση και να παίξω εκεί µε τα κακά παιδιά; Παραφράζοντας τη Μοντεσσόρι, θα µπορούσαµε λοιπόν να πούµε «Τα παιδιά σκέπτονται διαφορετικά». εν προσλαµβάνουν πληροφορίες ούτε υιοθετούν την αρµόζουσα συµπεριφορά απλά και µόνο από τις παραστάσεις που έχουν, αλλά επεξεργάζονται τις παραστάσεις αυτές ανάλογα µε τα συµφραζόµενα των εµπειρικών τους βιωµάτων και των ενδιαφερόντων τους, ανάλογα επίσης µε τους βραχυπρόθεσµους και τους µακροπρόθεσµους στόχους. Ακόµα και όταν τα παιδιά αντιδρούν όπως αναµένουν οι ενήλικες, δεν είναι απολύτως βέβαιο ότι η αντίδραση αυτή εκ µέρους των παιδιών δηλώνει ότι έχουν προσλάβει ακριβώς τη γνώση που προσδοκούν οι ενήλικες. Οι µελέτες για την πηγή των γνώσεων από τους ριζοσπαστικούς κονστρουκτιβιστές, που συνδέονται σήµερα µε τις απόψεις του Piaget, µας δείχνουν ότι οι ανθρώπινες γνώσεις δεν είναι απλά η απεικόνιση µιας εξωτερικής πραγµατικότητας, αλλά προϊόν σκέψης. Ο Glasersfeld (1992, σελ ) ανακεφαλαιώνει εν συντοµία την άποψη: «Οι άνθρωποι µπορούν να κατανοήσουν µόνο ό,τι έχει καταφέρει ο ανθρώπινος νους, δηλαδή τα δικά τους έργα». Αυτή η παραγωγική δραστηριότητα του ανθρώπινου νου τελεί φυσικά σε σχέση µε το περιβάλλον, που µας προµηθεύει την ύλη, την οποία επεξεργαζόµαστε ακολούθως ως γνώση. Στο περιβάλλον ανήκουν όχι µόνο όλα όσα υπάρχουν, αλλά επίσης και εκείνα τα οποία δεν υπάρχουν, ό,τι δηλαδή (αντικείµενα, άνθρωποι ή καταστάσεις) είναι οφθαλµοφανώς µη-υπαρκτό. Όταν λοιπόν τα αλλόγλωσσα ή τα ανάπηρα παιδιά απασχολούν τη διδασκαλία, αλλά απουσιάζουν συστηµατικά από το περιβάλλον του παιδιού, αυτό αποτελεί ένα γεγονός από το οποίο το παιδί µπορεί να εξάγει σηµαντικά συµπεράσµατα, όπως, για παράδειγµα, ότι οι ενήλικες δεν αντιµετωπίζουν µε σοβαρότητα την ισότητα των διαφορετικών συνανθρώπων τους ή ότι στην πραγµατικότητα τους αποφεύγουν καθησυχάζοντας τη συνείδησή τους µε τη φιλανθρωπία κ.λπ. Έχουµε ωστόσο τη δυνατότητα να αποκτήσουν τα «κανονικά» παιδιά µια ρεαλιστική γνώση για τη διαφορετικότητα, αρκεί να τα φέρουµε σε επαφή µε τα ανάπηρα ή τα ξένα παιδιά, ώστε να αποκτήσουν τις δικές τους εµπειρίες χάρη στην αλληλεπίδραση µαζί τους. Το ίδιο ισχύει και αντιστρόφως, για τα ανάπηρα ή τα ξένα παιδιά σε σχέση µε τα «κανονικά» παιδιά. Ο τόπος του σχολείου προσφέρεται κατεξοχήν γι αυτή τη συναναστροφή, όχι µόνο επειδή καταφέρνει να προσφέρει για µεγάλο χρονικό διάστηµα πολλαπλή κοινωνική αποδοχή, αλλά και γιατί οι εµπειρίες των παιδιών στο πλαίσιο του σχολείου εξαρτώνται από την αγωγή και την καταγωγή τους. Κι αυτό αποτελεί µία από τις βασικές προϋποθέσεις για να γίνει η διαφορετικότητα αποδεκτή. 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 759

6 Α. Ζώνιου-Σιδέρη 3. Η αποδοχή του ιαφορετικού Το να ανήκει κανείς σε µια κοινωνική οµάδα ορίζεται από τη συµφωνία των µελών της ισχύουσας πολιτισµικής οµάδας και από τις κοινωνικές αξίες της οµάδας αυτής. Οι µειονότητες αντίθετα δεν µπορούν ή δεν θέλουν να συµφωνήσουν µε τις γενικές αξίες και αυτός είναι ο λόγος που τους αρνούνται το να ανήκουν. Έτσι καταλαµβάνουν µια θέση στο περιθώριο της οµάδας ή εκτοπίζονται σε ένα είδος γκέτου, σε ειδικά σχολεία κ.ά. Η απόρριψη και ο διαχωρισµός των µειονοτήτων είναι ολοφάνερα µια βαθειά αγκιστρωµένη στάση στην ιστορία του ανθρώπου. Κοινωνικά, ο διαχωρισµός εγγυάται την ταυτότητα και τη σταθερότητα της οµάδας. Αν το εξετάσουµε όµως σε ατοµική βάση, ο διαχωρισµός εξασφαλίζει την «κανονικότητα» στην κυρίαρχη πληθυσµιακή οµάδα. εν είµαι όπως αυτοί, άρα είµαι «κανονικός», υγιής, ανήκω. Ο διαχωρισµός αποβαίνει λοιπόν υπεράσπιση από τον κίνδυνο, γιατί η επικινδυνότητα µεταφέρεται σε άλλους, αφορά άλλους. Η πορεία της εξέλιξης των µοντέρνων δηµοκρατικών κοινωνιών καταδεικνύει επίσης πως µια ουσιαστική άποψη του τρέχοντος πολιτισµού συνίσταται στη γενικευτική διατύπωση των αξιών. Αξίες όπως η ελευθερία, η ισότητα, η αδελφότητα, η αλληλεγγύη αφορούν, βάσει των ανθρώπινων δικαιωµάτων, όλους τους ανθρώπους εξίσου: τις γυναίκες, τις εθνικές και θρησκευτικές µειονότητες, τους ανάπηρους, τους περιθωριακούς και τους έγκλειστους οι οποίοι πρέπει να τυγχάνουν ανθρώπινης µεταχείρισης και κοινωνικής αποκατάστασης. Με τον τρόπο αυτό, οι αξίες συνδέονται ασφαλώς µε τις προϋποθέσεις εκείνες που επιτρέπουν ένα ευρύ πεδίο αποκλίσεων. Αν θέλω να ανακαλύψω τον κάθε ένα άνθρωπο, τότε αναδύεται ως χαρά το γεγονός ότι είµαι διαφορετικός. Ο πολιτισµένος άνθρωπος δείχνει έτσι ότι αναγνωρίζει και σέβεται, ως ανθρώπους και πολίτες, όσους έχουν διαφορετική προέλευση, διαφορετική πολιτισµική πρακτική και συµπεριφορά. Βέβαια, απέναντι σε τέτοιου είδους εξιδανικευτικές διατυπώσεις θα πρέπει να είµαστε προσεκτικοί και συνειδητά προσγειωµένοι στην πραγµατικότητα. Η προθυµία για αποδοχή του άλλου δεν έχει επιτευχθεί σε κάποια συγκεκριµένη ιστορική χρονική περίοδο. Ωστόσο, όπως µας κατέστησε σαφές ο 20ός αιώνας, η βαρβαρότητα διαρκώς παραµονεύει, γιατί η ιδεολογία και η πρακτική του διαχωρισµού κερδίζει ενίοτε κεντρική πολιτική και κοινωνικοψυχολογική λειτουργία ως κάλυψη υφιστάµενων συγκρούσεων. Κι αν κάνουµε αυτές τις επισηµάνσεις, είναι γιατί µια ανθρωπιστική παιδαγωγική προϋποθέτει µια κοινωνία η οποία θέλει και µπορεί να ανταποκριθεί σ ένα ανθρωπιστικό-ουµανιστικό σχολείο. Εν πάση περιπτώσει, µια αναπτυγµένη πολιτισµένη και δηµοκρατική κοινωνία, όπως και ένα πολιτισµένο-δηµοκρατικό σχολείο αποδεικνύουν την ειλικρίνειά τους µε την αποδοχή της διαφορετικότητας, καθώς και µε την ανεκτικότητα ή τη συναίνεση ως προς τα όρια για τις «αποκλίνουσες» συµπεριφορές. Αν ισχύει η παρατήρηση ότι η απόρριψη είναι µια πολύ αγκιστρωµένη στάση-συµπεριφορά, τότε απαιτείται ειλικρίνεια στη µάθηση. Η ειλικρίνεια-αποδοχή του άλλου δεν είναι µάθηση η οποία µπορεί να µεταδοθεί µόνο στο πλαίσιο µιας πληροφόρησης. ιότι η αποδοχή δεν είναι 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 760

7 Ένταξη: Μια Εκπαιδευτική Προοπτική µια προκατειληµµένη απόκτηση γνώσεων που µπορεί να «αποθηκευτεί» και να χρησιµοποιηθεί ως µάθηση µελλοντικά, ούτε αποδεικνύεται ως γνώση στις σχολικές εργασίες και τα τεστ. Η αποδοχή είναι µια ποιότητα των αισθηµάτων, των σκέψεων και των πράξεων. Προκύπτει, αν προκύπτει, όταν συν-βιώνουµε, όταν ανατροφοδοτούµαστε από τη συναναστροφή µε το «διαφορετικό», όταν η συναναστροφή αυτή αντανακλά την επιτυχία ή την αποτυχία µας. Η µάθηση είναι µια διαδικασία ζωής, η οποία δεν βασίζεται σε εξαιρετικές έξω από το κανονικό καταστάσεις και αντιδράσεις, αλλά στον πλούτο των καθηµερινών συµβάντων. Στο πλαίσιο αυτό, δεν χάνονται τα πάντα σε περίπτωση αποτυχίας σε µια σχολική δοκιµασία, γιατί για κάθε µαθητή θα υπάρξουν παρόµοιες καταστάσεις όπου θα έχει τη δυνατότητα να διορθώσει την αποτυχηµένη του πράξη. Η ένταξη των «άλλων» και των αναπήρων στο σχολείο δηµιουργεί τέτοιες αλυσιδωτές καταστάσεις και αντιδράσεις, στις οποίες είναι δυνατόν να βιώσουµε και να επεξεργαστούµε µια σειρά πολλαπλών εµπειριών. Μας ωθεί για κοινωνική µάθηση η οποία δεν πρέπει να προωθείται πλασµατικά. 4. Κοινωνική µάθηση Η σηµασία της κοινωνικής µάθησης στο πλαίσιο της σχολικής εκπαίδευσης είναι σήµερα αναµφισβήτητη. Οι σηµαντικές βάσεις των κοινωνικών ικανοτήτων αποκτώνται από τη συναναστροφή των παιδιών µε τους ενήλικες και µέσα στην οικογένεια. Υπάρχουν όµως οικογένειες που ζουν αποµονωµένες, µε αποτέλεσµα τα παιδιά τους να µην έχουν αρκετές ευκαιρίες να συναναστρέφονται συνοµηλίκους τους, να δηµιουργούν φιλίες και να παίζουν. Στην εποχή µας, σε πολλά παιδιά λείπει η γειτονιά που θα τους παρείχε τη δυνατότητα να βγουν έξω να παίξουν και να αποκτήσουν συντροφιές. Το νηπιαγωγείο και αργότερα το δηµοτικό αναλαµβάνουν µια αποτελεσµατική λειτουργία αυτής της µεσολάβησης των κοινωνικών εµπειριών. Τα παιδιά δηµιουργούν φιλίες, βρίσκουν συντροφιές για παιχνίδι, µπορούν να δώσουν ραντεβού και να συναντηθούν και το απόγευµα, και µε τον τρόπο αυτό να επιβεβαιωθούν, κάτι που δεν είναι εφικτό να γίνει µόνο στο πλαίσιο της οικογένειας, αλλά το οποίο κρίνεται ωστόσο αναγκαίο και απαραίτητο για την κοινωνική µάθηση. Το βασικό πρόβληµα του µοντέρνου σχολείου συνίσταται στο πώς το σχολείο, µε τον έναν ή τον άλλον τρόπο, θα καταφέρει να επηρεάσει θετικά την κοινωνική µάθηση. Μια λύση που προτάθηκε ήδη από την εκπαιδευτική µεταρρύθµιση στις αρχές του προηγούµενου αιώνα αποτελούσε η ανοµοιογένεια της σχολικής τάξης, που δηµιούργησε τέτοια δυναµική ώστε να προκαλεί την κοινωνική µάθηση. Τέτοια παραδείγµατα είναι η κοινή εκπαίδευση αγοριών και κοριτσιών, ο µη διαχωρισµός σε «καλούς» και «κακούς» µαθητές κ.λπ. Οι εκπαιδευτικές µεταρρυθµίσεις δεν πρόσφεραν τίποτα περισσότερο απ ό,τι έτσι κι αλλιώς γινόταν µέχρι και τον 20ό αιώνα στα µονοθέσια σχολεία της επαρχίας. 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 761

8 Α. Ζώνιου-Σιδέρη Επίσης, η ένταξη των διαφορετικών παιδιών µπορεί να έχει γίνει αφορµή για µια τέτοια αφετηρία της κοινωνικής µάθησης. Και µόνο το γεγονός της παρουσίας των αναπήρων (της διαφορετικότητας γενικότερα) στο σχολείο δηµιουργεί απαιτήσεις εκ µέρους όλων των συµµετεχόντων για κοινωνικές αρµοδιότητες και ικανότητες, οι οποίες όµως, πρώτα από όλα, πρέπει να εννοηθούν. Εξάλλου, οφείλουµε να κατανοήσουµε ότι το πρώτο βήµα της ένταξης γίνεται µόνο όταν τα παιδιά δεν διαχωρίζονται σε διαταραγµένα, ανάπηρα, αλλόγλωσσα κ.λπ., όταν δεν παραπέµπονται σε ειδικά πλαίσια. Οι κοινωνικές απαιτήσεις των «διαφορετικών» παιδιών φτάνουν από την καθηµερινή βοήθεια και αλληλεγγύη, το καθηµερινό παιχνίδι, την κοινή εκδροµή, τη συνεργασία στο µάθηµα έως την επιθυµία να γίνουν φίλοι µε τα υπόλοιπα παιδιά. Όλοι αυτοί οι παράγοντες όµως δεν είναι βοηθητικοί και προωθητικοί για την προσωπικότητα των «διαφορετικών» παιδιών παρά µόνο εάν δεν λαµβάνουν τη µορφή της απόρριψης ή της υπερπροστατευτικότητας. Γιατί πίσω από τις εκάστοτε απαιτήσεις βρίσκεται η βασική απαίτηση ότι για να γίνει κάποιος αποδεκτός, ο οποίος δεν είναι ανάπηρος ή µειονοτικός, θα πρέπει να τον αντιµετωπίσουµε ως άνθρωπο, παιδί, µαθητή ή φίλο όπως όλους τους άλλους οι οποίοι θα πρέπει να ανταπεξέλθουν στις δυσκολίες όπως τα άτοµα που φορούν γυαλιά, που είναι αριστερόχειρα, που έχουν χωρισµένους γονείς κ.λπ. Επιπλέον, και τα µη ανάπηρα παιδιά ή τα παιδιά που προέρχονται από την πλειονότητα θέτουν απαιτήσεις για τις κοινωνικές αρµοδιότητες-ικανότητες των «διαφορετικών», όπως είναι, για παράδειγµα, οι εκ µέρους τους προσδοκίες ότι δεν προκύπτει κανένα προνόµιο από τη διαφορετικότητα, ότι τα διαφορετικά παιδιά δεν αποµονώνονται από τα υπόλοιπα, αλλά συµµετέχουν ισότιµα στις εργασίες, στις γιορτές, στα παιχνίδια, στους τσακωµούς, αποδέχονται τα ίδια τη διαφορετικότητά τους και δεν αντιδρούν µε ζήλια ή καχυποψία απέναντι στους συµµαθητές τους. Η ένταξη καταφέρνει λοιπόν να αντιµετωπίσει µε σοβαρότητα και καθαρότητα κοινωνικούς και ηθικούς προβληµατισµούς στο σχολείο, αυτό που στην ουσία ανέκαθεν ζητούσαν και ζητούν οι εκπαιδευτικοί. Αν ρισκάρουµε ή όχι την ένταξη, αυτό εξαρτάται από τις προϋποθέσεις που καλείται να υλοποιήσει η ένταξη. 5. Οι προϋποθέσεις της ενταξιακής εκπαίδευσης Αναµφισβήτητα µια σειρά από σηµαντικές παιδαγωγικές σκέψεις τίθενται υπέρ της ένταξης παιδιών µε αναπηρίες και άλλων στο γενικό σχολείο. Παρ όλα αυτά, πρόκειται για µια απόφαση µε ρίσκο, που απαιτεί από το σχολείο σηµαντικές και ουσιαστικές αλλαγές. Ήδη η αποτυχία του σχολείου απέναντι σε πολλά «κανονικά» παιδιά, τα οποία για παράδειγµα απεχθάνονται το σχολείο ή το εγκαταλείπουν, δεν προσφέρει ικανοποιητικές προοπτικές. Επιπροσθέτως, λίγες είναι οι εµπειρίες και τα ερευνητικά ευρήµατα που αφορούν στην κοινή εκπαίδευση στα γενικά σχολεία. Μπορούµε ωστόσο να αναφέρουµε µια σειρά από ερωτήµατα-προβλήµατα στα οποία επιζητούνται λύσεις ώστε να καταστεί επιτυχηµένη η ένταξη. 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 762

9 Ένταξη: Μια Εκπαιδευτική Προοπτική 1. Είναι γνωστό, διαδεδοµένο και αυτονόητο ότι πολλοί εκπαιδευτικοί αποποιούνται την ευθύνη παιδαγωγικών προβληµάτων. Αν κάποιος µαθητής δεν κατανοεί το µάθηµα, τότε οι γονείς είναι υποχρεωµένοι είτε να βοηθήσουν οι ίδιοι το παιδί στη µελέτη του είτε να πληρώσουν φροντιστήρια. Αν ο µαθητής επιδεικνύει «αποκλίνουσα» συµπεριφορά, τότε χαρακτηρίζεται ως παιδί µε προβλήµατα συµπεριφοράς ή επιθετικό. Το πρόβληµα λοιπόν παρουσιάζεται a priori ως ένα ατοµικό λάθος. Όπου υφίσταται ένα τέτοιο αυτονόητο, είναι παράλογο να επιβαρύνουµε το σχολείο µε επιπλέον µαθητές που έχουν αναπηρία ή είναι «διαφορετικοί». Μόνο όταν οι εκπαιδευτικοί θα αναγνωρίσουν ότι για την επιτυχία ή την αποτυχία των µαθητών τους είναι οι ίδιοι υπεύθυνοι, µόνο τότε θα τολµήσουν να εντάξουν «διαφορετικά» παιδιά στις τάξεις τους. Η κριτική αυτή των εκπαιδευτικών δεν τους αποδίδει σε καµία περίπτωση συνολικά την αποτυχία των µαθητών, η οποία εν µέρει πηγάζει από την αποτυχηµένη εκπαίδευση και συνδέεται µε τη σχολική οργάνωση, καθώς τα γενικά σχολεία, λόγου χάρη, λειτουργούν µέχρι τις δύο το µεσηµέρι, ενώ από κει και πέρα κάθε επιπλέον ανάγκη του παιδιού, ως προς τη µάθηση, τις δραστηριότητές του κ.λπ., είναι θέµα ιδιωτικό-ατοµικό που δεν αφορά το σχολείο. 2. Η ένταξη προϋποθέτει διδακτική και µέθοδο η οποία να επιτρέπει σε ανάπηρους και µη µαθητές αφενός την κοινή µάθηση, αφετέρου την ατοµική προώθηση του κάθε παιδιού. Συγχρόνως, προϋποθέτει προσαρµογή των διδακτικών και προωθητικών µέτρων τόσο σε επίπεδο αντικειµένου όσο και ως προς το είδος της αναπηρίας και της διαφορετικότητας γενικά. Απαιτούνται λοιπόν ποικίλες µέθοδοι διαφοροποίησης, µια συνεργατική διδασκαλία, projects και δηµιουργία εκπαιδευτικών υλικών τέτοιων που θα διευκολύνουν την εργασία και των ανάπηρων µαθητών. Το ελληνικό σχολείο αντιµετωπίζει δύο επιπλέον προβλήµατα: αφενός, την ελλιπή εκπαίδευση των εκπαιδευτικών αναφορικά µε την παιδαγωγική της ένταξης αφετέρου, τις δυσκολίες που προκύπτουν από το γεγονός ότι η εισαγωγή µεταρρυθµιστικών µοντέλων προϋποθέτει αλλαγές στη σχολική οργάνωση. Πρέπει δηλαδή τα ωρολόγια προγράµµατα, τα γνωστικά αντικείµενα, οι χρόνοι διδασκαλίας, οι χρόνοι των διαλλειµάτων, η αξιολόγηση, οι κανόνες για τη µετάβαση από µία σχολική µεταρρύθµιση στην άλλη να αλλάξουν και να γίνουν πιο ευέλικτα και πιο γενναιόδωρα απ ό,τι κατά κανόνα είναι σήµερα. Οι εκπαιδευτικοί που εργάζονται ή που επιθυµούν να εργαστούν µε βάση την παιδαγωγική της ένταξης παραπονιούνται συχνά για τα διοικητικάτεχνοκρατικά εµπόδια που δυσχεραίνουν το έργο τους. Ιδιαίτερα οι εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης διαπιστώνουν µε µεγάλη απογοήτευση ότι οι συνάδελφοί τους συνήθως αρνούνται να εντάξουν ανάπηρους και άλλους µαθητές στην τάξη τους, επειδή δεν µπορούν να ανταποκριθούν στις αυξηµένες απαιτήσεις της ενταξιακής εκπαίδευσης ως προς τη διδακτική και την οργάνωση. 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 763

10 Α. Ζώνιου-Σιδέρη 3. Η ένταξη ανάπηρων παιδιών απαιτεί στενή συνεργασία µεταξύ των εκπαιδευτικών, των ειδικών εκπαιδευτικών, των θεραπευτών και των γονέων. Σε ό,τι αφορά τη συνεργασία των εκπαιδευτικών, καθώς και τη συνεργασία των εκπαιδευτικών µε τους γονείς, έχουν διεθνώς κατατεθεί, ήδη εδώ και πολλά χρόνια, προτάσεις και σχετικά σκεπτικά. Αλλά τα αποτελέσµατα είναι δυστυχώς πολύ φτωχά. Αυτό οφείλεται (α) στο µειωµένο ενδιαφέρον των ίδιων των εκπαιδευτικών, (β) στο γεγονός ότι οι φορείς της συνεργασίας, π.χ. εκπαιδευτικοί και γονείς, δεν επιδεικνύουν την ανάλογη αποφασιστικότητα, και (γ) στη µειωµένη κοινωνική ψυχοδυναµική ικανότητα όλων των συµµετεχόντων. 4. Η ένταξη απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή ως προς το ποια παιδιά µπορούν να ενταχθούν και ποια όχι. Επί της αρχής µπορούν να ενταχθούν όλα τα παιδιά, αλλά πριν κανείς ρισκάρει µια τέτοια κίνηση, πρέπει πρώτα να λάβει υπόψη ότι η ένταξη εξαρτάται από τη δυνατότητα του σχολείου, από την προθυµία των εκπαιδευτικών και τη διδακτική τους ικανότητα, από την προθυµία των «κανονικών» παιδιών και των γονέων τους, και από τη δυνατότητα και την προθυµία του σχολείου να συνεργαστεί µε τα ειδικά σχολεία. Σε γενικές γραµµές, µεγαλύτερες δυνατότητες για ένταξη έχουν σήµερα τα παιδιά µε µαθησιακά προβλήµατα και µε προβλήµατα συµπεριφοράς απ ό,τι τα παιδιά µε τύφλωση, κώφωση ή νοητική καθυστέρηση. Η δε προθυµία για ένταξη είναι µεγαλύτερη στο νηπιαγωγείο και στο δηµοτικό σχολείο παρά στη µέση εκπαίδευση. 6. Λίγες σκέψεις για την εκπαίδευση-επιµόρφωση των εκπαιδευτικών Βάσει των παραπάνω θέσεων, η ένταξη των «διαφορετικών» παιδιών στο γενικό σχολείο δεν µπορεί να πηγάζει από νόµους και διατάγµατα, αλλά από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς του σχολείου, όπως επίσης θα προσθέταµε και από τους µαθητές του σχολείου. Στο σηµείο όµως αυτό θα εστιάσουµε στην οµάδα των εκπαιδευτικών που δεν έχουν λάβει ειδική εκπαίδευση. Η απόφαση για ένταξη εκ µέρους των εκπαιδευτικών εξαρτάται από µια θετική αποτίµηση της παιδαγωγικής τους. ιότι η επιτυχία της διαδικασίας της ένταξης εξαρτάται πράγµατι από την παιδαγωγική ικανότητα των συµµετεχόντων εκπαιδευτικών. Ξεκινάµε από τη θέση ότι δεν υπάρχει καµιά ενταξιακή παιδαγωγική ικανότητα, το µόνο προαπαιτούµενο είναι να γνωρίζουν φυσικά οι εκπαιδευτικοί τις ειδικές ατοµικές ανάγκες των παιδιών και τις προϋποθέσεις για τη διδασκαλία µε ειδικό µαθησιακό υλικό. Στην ουσία, σε σχέση µε τη συνηθισµένη παιδαγωγική τους εργασία, οι εκπαιδευτικοί δεν χρειάζονται για την ένταξη παρά µόνο πιο δυναµική και πιο συνειδητή έκφραση των εκπαιδευτικών τους ικανοτήτων. Το πρόβληµα του σχολείου γενικά εντοπίζεται στην εκτίµηση που έχει για την ένταξη των «διαφορετικών» παιδιών και στην αντίληψη ότι κατάλληλος εκπαιδευτικός γι αυτό είναι όποιος έχει σχετική ειδίκευση ή κατάρτιση και όχι παιδαγωγική ικανότητα. 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 764

11 Ένταξη: Μια Εκπαιδευτική Προοπτική Ωστόσο, όποιος δεν διαθέτει παιδαγωγικό ταλέντο και ενδιαφέρον δεν θα έπρεπε να αποφοιτά από τις παιδαγωγικές σχολές. Η παιδαγωγική ικανότητα των εκπαιδευτικών περιγράφεται συνήθως αφηρηµένα, ως αντανακλαστική ικανότητα δράσης και εισέρχεται στην ειδική και παιδαγωγική γνώση, στην παιδαγωγική δυνατότητα δράσης και στην αντίδραση-ανταπόκριση στη δράση. Μπορούµε να εντοπίσουµε στη γενική αυτή ικανότητα τρεις επιµέρους ικανότητες: της διδασκαλίας, της αγωγής και της κοινωνικής ικανότητας. Η διδακτική ικανότητα των εκπαιδευτικών δεν καλύπτεται σε καµιά περίπτωση από τις ειδικές γνώσεις σε συνδυασµό µε τη γνώση της διδακτικής µεθόδου. ιότι το πλέον αποφασιστικό στη διδασκαλία δεν είναι η δραστηριότητα του εκπαιδευτικού, αλλά των µαθητών. Οι εκπαιδευτικοί είναι καταρχάς απαραίτητο να έχουν την ανάγκη και την ικανότητα να ενεργοποιούν τους µαθητές τους προς την κατεύθυνση της ανεξάρτητης επεξεργασίας της γνώσης που αποκτούν στο σχολείο. Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να αποκτήσουν τέτοιες δεξιότητες στην εκπαίδευσή τους ώστε να είναι σε θέση να προσφέρουν στους µαθητές τους πολυάριθµα ερεθίσµατα, υλικά, διαφορετικά είδη εργασίας και ποικίλες προοπτικές. Αυτές οι γενικές παιδαγωγικές ικανότητες καθίστανται ιδιαίτερα σηµαντικές για τις ενταξιακές τάξεις, επειδή η σύνθεση των µαθητών σε αυτές είναι ετερογενής, σε αντίθεση µε τις «κανονικές» τάξεις στην πλειονότητά τους. Έτσι, λοιπόν, η διαφοροποιηµένη µέθοδος διδασκαλίας για την πρόσληψη των γνώσεων αποτελεί προϋπόθεση για την ισότιµη προώθηση όλων των µαθητών. Οι εκπαιδευτικές ικανότητες των εκπαιδευτικών συνδέονται καταρχήν µε την υπευθυνότητά τους. Πρέπει να είναι σε θέση να προωθούν όλους τους µαθητές, να τους αντιµετωπίζουν µε σοβαρότητα και παράλληλα να τους υποστηρίζουν, ανεξάρτητα αν είναι «δύσκολοι» ή όχι µαθητές. Ο διαχωρισµός αυτός δεν είναι εξάλλου παιδαγωγικά αποδεκτός, διότι εννοεί τους µαθητές ως αντικείµενα που διαταράσσουν τη διδασκαλία. Το παιδαγωγικό ωστόσο ερώτηµα δεν εκφράζεται στο εάν ο τάδε µαθητής είναι κατάλληλος για εκπαίδευση και διδασκαλία, αλλά στο πώς εγώ ως εκπαιδευτικός είµαι κατάλληλος να εκπαιδεύσω και να διδάξω τον συγκεκριµένο µαθητή στην τάξη µου. Το οποίο µε άλλα λόγια σηµαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί δεν διευκολύνουν το παιδαγωγικό «παζάρεµα», δεν συµµετέχουν στην επιλογή και την παραποµπή στα ειδικά σχολεία. Η ένταξη άλλωστε προϋποθέτει τη θέληση για την αποδοχή των «δύσκολων διαφορετικών» παιδιών. Οι κοινωνικές ικανότητες των εκπαιδευτικών αποδεικνύονται όταν καταφέρνουν να καταστήσουν το σχολείο ένα ζωτικό χώρο για τα παιδιά. Και λέγοντας «ζωτικό χώρο», εννοούµε το χώρο όπου συµβαίνει κάτι το ενδιαφέρον, όπου τα παιδιά βιώνουν πολύπλευρες εµπειρίες, όπου µαθαίνουν να δηµιουργούν, αλλά και, όταν είναι αναγκαίο, µαθαίνουν πώς να αποδεσµεύονται και να υπερβαίνουν τις ίδιες τις εµπειρίες τους. Και σ αυτή την περίπτωση, από τους εκπαιδευτικούς απαιτούνται µια σειρά από 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 765

12 Α. Ζώνιου-Σιδέρη ικανότητες, όπως παιδαγωγική φαντασία για την εξέλιξη µιας δια-δυναµικής και της δυνατότητας ενός πλαισίου χωρίς να επικρατεί ο αυταρχισµός. Αν ξαναδούµε αυτές τις τρεις επιµέρους εκπαιδευτικές ικανότητες, θα διαπιστώσουµε ότι ο πυρήνας όλων εδράζεται στην επικοινωνία και στις αλληλεπιδρώµενες δυνατότητες, από τις οποίες, σε τελική ανάλυση, εξαρτάται η ενεργή και παραγωγική µάθηση των µαθητών. Αλλά για να συµβεί κάτι τέτοιο, έχουµε ανάγκη από παραγωγικούς εκπαιδευτικούς. Οι εκπαιδευτικοί είναι αυτοί που ενεργοποιούν τις διαδικασίες επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης, οι οποίες µε τη σειρά τους καθιστούν τους µαθητές παραγωγικούς, καθώς απαλλάσσονται από το ρόλο του αντικειµένου της διδασκαλίας και γίνονται υποκείµενα της µαθησιακής διαδικασίας. Το πρόβληµα της κατάρτισης των εκπαιδευτικών στα πανεπιστήµια αναδεικνύεται ως επίκαιρο λόγω των αυξανόµενων απαιτήσεων που υπάρχουν σήµερα στα σχολεία. Το σχολείο δέχεται όλο και περισσότερα «διαφορετικά» παιδιά στις τάξεις του, βάσει της νοµοθεσίας για ένταξη, διαπολιτισµική εκπαίδευση κ.λπ. Παράλληλα, όµως, οι πανεπιστηµιακές σχολές παρουσιάζουν έλλειµµα στην παιδαγωγική. Οι σπουδές των εκπαιδευτικών επικεντρώνονται σε επιστηµονικούς κλάδους, µε αποτέλεσµα να αναπτύσσεται µόνο εν µέρει η διδακτική τους ικανότητα. Σήµερα χρειαζόµαστε παιδαγωγικές σπουδές που να ανταποκρίνονται στα σύγχρονα δεδοµένα. Οι σηµερινές παιδαγωγικές σπουδές πάσχουν σε δύο τουλάχιστον σηµεία: 1. Οι παιδαγωγικές σπουδές εµφανίζονται ως ένας κλάδος που προσφέρει στους φοιτητές θεωρητικές γνώσεις. Έτσι η παιδαγωγική παρουσιάζεται, µεταξύ άλλων, ως ένας επιστηµονικός κλάδος. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στη σφαίρα της εκπαιδευτικής και κοινωνικής ικανότητας. Οι θεωρητικές γνώσεις αποτελούν ωστόσο ένα µόνο µέρος της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών. Κατά τη διάρκεια των σπουδών, υπάρχει βεβαίως και η πρακτική άσκηση, η οποία όµως επικεντρώνεται αποκλειστικά και µονόπλευρα στη διδακτική ικανότητα των φοιτητών. Εκτός αυτού, η σύνδεση της διδακτικής ικανότητας µε τη θεωρητική εκπαίδευση είναι ανεπαρκής διότι αποτελεί ξεχωριστό µέρος των σπουδών. 2. Η θεωρητική εκπαίδευση των φοιτητών υποφέρει επειδή συνήθως δεν χαρακτηρίζεται από καµιά συστηµατική δοµή. Οι φοιτητές λαµβάνουν εποµένως αποσπασµατική γνώση, η οποία µάλιστα διαφοροποιείται από πανεπιστήµιο σε πανεπιστήµιο. Συνοψίζοντας, δεν µπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι οι προϋποθέσεις της ένταξης πληρούνται στο σχολικό σύστηµα και ότι δεν απαιτείται παρά µόνο µια θετική απόφαση για να γίνει η ένταξη πραγµατικότητα. Όποιος επιδιώκει την ενταξιακή εκπαίδευση πρέπει να αγωνιστεί για τις απαιτούµενες προϋποθέσεις. εν πρέπει επίσης να ευελπιστεί ότι θα επέλθουν σύντοµα αλλαγές στο σχολικό σύστηµα, ούτε να στηρίζει τις ελπίδες τους στη νοοτροπία ή στον τρόπο σκέψης των εκπαιδευτικών. Τα προβλήµατα είναι ακόµα πολλά και σε πολλά επίπεδα. Αν λοιπόν καταφέρουµε να 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 766

13 Ένταξη: Μια Εκπαιδευτική Προοπτική έχουµε έστω και µερικά σχολεία που να υλοποιούν την ενταξιακή εκπαίδευση πραγµατικά και ουσιαστικά, που να µπορούν να συλλέγουν εµπειρίες, να τις καταγράφουν και να τις αναλύουν, επιχειρώντας να παρασύρουν µε την πρακτική τους όλο και περισσότερα σχολεία προς την ίδια επιλογή, τότε θα είµαστε ευχαριστηµένοι. εν µπορούµε, δεδοµένων των συνθηκών, παρά να αρκεστούµε σε αυτό. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Key, E. (1978). Das Jahrhundert des Kindes. Frankfurt/Main. v. Glasersfeld, E. (1992). Aspekte des Konstruktivismus: Vico, Berkeley, Piaget. In Rusch, G., Schmidt, S.J. (Hrsg.) (1992): Konstruktivismuw: Geschichte und Anwendung. Delfin Frankfurt/Main. Weigt, M. (1977). Schulische Integration von Behinderten, Weinheim u. Basel. 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 767

14 Α. Ζώνιου-Σιδέρη 9 ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου 768

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ»

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 - Οριζόντια Πράξη» «ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» Ενημερωτική Συνάντηση Στελεχών Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και ανθρώπινου σχολείου», Λεμεσός, 18 Μαρτίου 2010 Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΤΟ ΑΠΘ ΗΜΗΤΡΑ ΚΟΓΚΙ ΟΥ 13.07.08 Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος Η ΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Επιθυµητής Συµπεριφοράς Στη Σχολική Τάξη

Ανάπτυξη Επιθυµητής Συµπεριφοράς Στη Σχολική Τάξη Ανάπτυξη Επιθυµητής Συµπεριφοράς Στη Σχολική Τάξη Ελισάβετ Γεωργίου D.Ed.-M.A. Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. «Ουδείς εκών κακός» Σωκράτης Εάν ανατρέξουµε στην ιστορία της σχολικής µάθησης, θα δούµε ότι από αρχαιοτάτων

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο 6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο Το εκπαιδευτικό σενάριο Η χρήση των Τ.Π.Ε. στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση θα πρέπει να γίνεται με οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σαφής διάκριση της διαμορφωτικής από τη συγκριτική / τελική αξιολόγηση

Σαφής διάκριση της διαμορφωτικής από τη συγκριτική / τελική αξιολόγηση I Διευθυντική Περίληψη Τo Προτεινόμενο Σύστημα Αξιολόγησης (ΠΣΑ) στηρίζεται σε ένα σύνολο αρχών οι οποίες διαμορφώνουν το θεωρητικό πλαίσιο της ανάπτυξης και της λειτουργίας του. Οι βασικές του αρχές έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων

Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων ηµήτρη Ρέππα στο διεθνές Συνέδριο µε θέµα: Εργαλεία για την εφαρµογή των ευρωπαϊκών οδηγιών στον τοµέα της υγείας στην εργασία το παράδειγµα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

1 ος Άξονας: Σύνδεση με ΑΕΙ και ΠΙ

1 ος Άξονας: Σύνδεση με ΑΕΙ και ΠΙ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ (Βασικοί άξονες) Κατά την άποψή μας, η αναβάθμιση του ρόλου της Δημόσιου Σχολείου προϋποθέτει την ύπαρξη ειδικών Πειραματικών Σχολείων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 Οι εισηγήσεις, που παρουσιάζονται πιο κάτω είναι ενδεικτικές και δεν

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού.

Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού. Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού. Από την ανάλυση του περιεχομένου αυτής της Ενότητας (η οποία παρουσιάζεται αυτούσια μετά τα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Ενσωμάτωση ή η Ένταξη των θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στον τομέα της εκπαίδευσης αποτελεί ζωτικό μέρος της δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ -----

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α ΣΠΟΥΔΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος ΔΣ ΕΑΕΠ Σε 960 ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία της χώρας, 12/θεσια και με τον μεγαλύτερο μαθητικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι.

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι. «Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ Αισώπου Β., Αλαµπάνου Ε., Κυρίτση Ι., Τσιώτρα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικοί Π.Ε. Παιδαγωγικοί σχεδιασµοί και εκπαιδευτικές δράσεις για ένα σχολείο της ένταξης: 132ο ηµοτικό Σχολείο της Αθήνας

Εκπαιδευτικοί Π.Ε. Παιδαγωγικοί σχεδιασµοί και εκπαιδευτικές δράσεις για ένα σχολείο της ένταξης: 132ο ηµοτικό Σχολείο της Αθήνας Στέλλα Πρωτονοταρίου και Πέτρος Χαραβιτσίδης Εκπαιδευτικοί Π.Ε Παιδαγωγικοί σχεδιασµοί και εκπαιδευτικές δράσεις για ένα σχολείο της ένταξης: 132ο ηµοτικό Σχολείο της Αθήνας Χαραβιτσίδης Πέτρος 1 Στα σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Έκθεσης. Ετήσιου Προγραμματισμού του Σχολείου

Σχέδιο Έκθεσης. Ετήσιου Προγραμματισμού του Σχολείου 1. Σχέδιο Έκθεσης Ετήσιου Προγραμματισμού του Σχολείου Εισαγωγή Ο ετήσιος προγραμματισμός αποτελεί βασική λειτουργία της οργάνωσης και της διοίκησης της σχολικής μονάδας και πραγματοποιείται στην αρχή

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Ενημέρωση προβληματισμός για τις νέες τάσεις αξιολόγησης του μαθητή στην εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS)

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) «Κάθε συνηθισμένο παιδί είναι ικανό για ασυνήθιστα κατορθώματα» (Τζ. Ρόουλινγκ) «Όλοι οι μαθητές πρέπει να βιώνουν μια εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ 2000 12 Η συγγραφική

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα.

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ----- Ταχ. Δ/νση: Α. Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180 - Μαρούσι Ιστοσελίδα: www.minedu.gov.gr E-mail: press@minedu.gov.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ - ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΡΟΛΩΝ

ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ - ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΡΟΛΩΝ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ - ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΡΟΛΩΝ (ROLE DEBATES) Σκοπός Ο στόχος αυτού του εργαλείου αντανάκλασης είναι να υποκινηθεί η κατανόηση των προοπτικών των διαφορετικών συμμετόχων. Πιο συγκεκριμένα βοηθά τους εκπαιδευτικούς,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΕΝΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα