434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.)"

Transcript

1 434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.) Οί έπιφυλάξεις πού θά ήταν δυνατό νά διατυπωθούν συνέχονται κυρίως μέ τήν έπισήμανση άβλεψιών, συχνά τυπογραφικών (αδυναμία περισσότερο αισθητή στούς πίνακες). Στο σημείο αυτό όφείλει νά καταλογισθεϊ στο σ. σπουδή ασυμβίβαστη μέ τή σοβαρότητα τής όλης προσπάθειάς του. Παράλληλα, θά ήταν δυνατό νά διατυπωθούν καί δύο ειδικότερες μεθοδολογικές παρατηρήσεις: Ή παράθεση σέ μιά ή δύο περιπτώσεις έκτενών άποσπασμάτων άπό έκθέσεις καί μάλιστα στό πρωτότυπό τους παρά τό άναμφισβήτητο ένδιαφέρον των κειμένων τείνει νά διασπάσει τό ρυθμό τής συνθέσεως ό τρόπος, τέλος, παραπομπής στα προξενικά έγγραφα δέν είναι έσφαλμένος ή άσαφής, άλλά θά άνταποκρινόταν πληρέστερα στήν άνάγκη γιά ένημέρωση τού άναγνώστη αν συμπεριλάμβανε πέρα άπό τά στοιχεία τού φακέλου τό όνομα τού άποστολέα καί τήν ά- κριβή ήμερομηνία τής άποστολής του. Συμπερασματικά, παρά τή διατύπωση όρισμένων έπιμέρους έπιφυλάξεων, όφείλω νά υπογραμμίσω τή θετική συμβολή τής μελέτης τού κ. Κ. Βακαλόπουλου στό έπίπεδο τόσο τής ερευνάς τής νεώτερης έλληνικής ιστορίας όσο καί τής διερευνήσεως τών ειδικότερων οικονομικών φαινομένων στό νευραλγικό γεωγραφικό χώρο τής σημερινής έλληνικής Μακεδονίας καί Θράκης. Ή πρωτοτυπία καί ή σημασία τής έπιλογής τού άντικειμένου, ή άναδίφηση τών βασικών πρωτογενών πηγών, ή προσέγγιση τών πολύπλευρων όσο καί δυσχερών προβλημάτων πού συνέχονται μέ τό αντικείμενο τής μελέτης, υπογραμμίζουν τή συνεισφορά τού κ. Κ. Βακαλόπουλου σ ενα πεδίο πού δέν είχε προσελκύσει ώς σήμερα τό έρευνητικό ένδιαφέρον τών Ελλήνων ιστορικών. Οί συμπερασματικές διαπιστώσεις τής μελέτης διαφωτίζουν άγνωστες πτυχές καί έπαληθεύουν άνεπιβεβαίωτες υποθέσεις μέ άντικείμενο τόσο τίς γενικότερες οικονομικές καί κοινωνικές ζυμώσεις, όσο καί τόν είδικότερο ρόλο τού έλληνισμοΰ τής νότιας Βαλκανικής στή διάρκεια μιας κρίσιμης, άπό κάθε άποψη, ιστορικής περιόδου. Κ. ΣΒΟΛΟΠΟΤΛΟΣ Γεωργίου Γ. Γούναρη, Οί τοιχογραφίες τών 'Αγίων Αποστόλων καί τής Παναγίας Ρασιώτισσας στήν Καστοριά, Θεσσαλονίκη 1980, 8ο, σσ σχέδ. 4 + πίν. άσπρόμ. 50 (Δημοσιεύματα τής ΕΜΣ. Μακεδονική Βιβλιοθήκη, άρ. 56). Τό ύπό κρίση βιβλίο κυκλοφόρησε γιά πρώτη φορά τό 1978, όταν ύποβλήθηκε μέ έ- πιτυχία ώς διδακτορική διατριβή στή Φιλοσοφική Σχολή τού Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Στή νέα έκδοση δέν έχουν έπέλθει άλλαγές σέ σχέση μέ τήν πρώτη δημοσίευση, έ κτος μόνο άπό μία προσθήκη, στό τέλος τού κειμένου, πού άναφέρεται σέ πρόσφατο δημοσίευμα. Ή διατριβή τού Γ. Γούναρη άποτελεΐ ενα άκόμη βήμα στήν προσπάθεια γιά τήν παρουσίαση τής καλλιτεχνικής δημιουργίας στον έλληνικό, άλλά καί γενικότερα στό βαλκανικό χώρο, κατά τούς πρώτους αιώνες τής τουρκοκρατίας. Παράλληλα ή μελέτη καί δημοσίευση τών δύο ζωγραφικών μνημείων τής Καστοριάς άποτελεΐ σημαντική συμβολή στήν έρευνα τής καλλιτεχνικής κληρονομιάς αυτής τής πόλεως. Στον πρόλογο τού βιβλίου (σ. 7-8) ό Γ. Γούναρης τονίζει τήν άνάγκη γιά τή συστηματικότερη μελέτη τής ζωγραφικής κατά τό 15ο καί 16ο αίώνα, ένώ άνάμεσα στά άλλα κάνει καί μία σύντομη άναφορά στά παλαιότερα δημοσιεύματα τά σχετικά μέ τά δύο μνημεία πού παρουσιάζει. Στή συνέχεια παραθέτει πίνακα περιεχομένων καί συντομογραφιών (σ. 9-11), καθώς καί συνοπτική βιβλιογραφία (σ ) κατανεμημένη σέ έλληνόγλωσσα καί ξενόγλωσσα δημοσιεύματα. Τό κείμενο τού βιβλίου χωρίζεται σέ δύο βασικά μέρη,

2 Βιβλιοκρισίαν (Γ. Γούναρη, Οί τοιχογραφίες τών Άγ. Αποστόλων κ.λ.) 435 στο καθένα άπό τα όποια γίνεται μονογραφική παρουσίαση τών δύο μνημείων. Στό πρώτο μέρος έξετάζεται ή ζωγραφική τού ναού τών 'Αγίων Αποστόλων (σ ) καί στό δεύτερο τής Παναγίας Ρασιώτισσας (σ ). Σ ενα τρίτο, πολύ περιορισμένο σέ όγκο, μέρος (σ ) καταχωρούνται τά γενικά συμπεράσματα, ένώ αμέσως μετά ακολουθεί ειδική προσθήκη τού συγγραφέα σχετική μέ δημοσίευμα πού άναφέρεται στήν Παναγία Ρασιώτισσα (σ ). Τό κείμενο τού βιβλίου κλείνει μέ τήν παράθεση σύντομης περιλήψεως στήν άγγλική γλώσσα (σ ) καί τήν καταχώρηση είκονογραφικού εύρετηρίου (σ ) καί εύρετηρίου προσώπων, τόπων καί ναών (σ ). Τέλος ύπάρχει κατάλογος σχεδίων καί πινάκων (σ ), πού άκολουθούν άμέσως μετά. Τό πρώτο μέρος τού βιβλίου άρχίζει μέ ενα σύντομο, άλλα κατατοπιστικό κείμενο, στό όποιο δίνονται τά βασικά άρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά τού ναού τών 'Αγ. Αποστόλων τού Γεωργίου (Τζώρτζια). Πρόκειται για λιθόκτιστο μονόχωρο κτίσμα τού γνωστού τύπου πού έπικρατεϊ στό βορειοελλαδικό χώρο κατά τήν περίοδο τής τουρκοκρατίας. Ό όρος μονόκλιτη βασιλική πού χρησιμοποιείται άπό τό συγγραφέα έχει χαρακτηριστεί ώς μή δόκιμος γι αύτοΰ τού είδους τά κτίσματα (βλ. Ν. Νικονάνος, Βυζαντινοί ναοί τής Θεσσαλίας. Άπό τό 10ο αίώνα ώς τήν κατάκτηση τής περιοχής άπό τούς Τούρκους τό 1393, Άθήναι 1979, σ. 146, σημ. 516). Στό άμέσως έπόμενο κεφάλαιο ό συγγραφέας άσχολεΐται μέ τήν κτιτορική έπιγραφή, πού σήμερα είναι σχεδόν κατεστραμμένη. Παραθέτει τό κείμενο τής έπιγραφής, σύμφωνα μέ προσωπική του άνάγνωση, καί άκολούθως προχωρεί στό σχολιασμό της κατά στίχους καί σέ συνάρτηση μέ παλιότερες άναγνώσεις πού έκαναν οί Γερμανός Χρηστίδης, Ά. Όρλάνδος καί Παντ. Τσαμίσης. Ή έπιγραφή μάς παρέχει τά στοιχεία τού κτίτορα, τό χρόνο κατασκευής τών τοιχογραφιών (1547) καί τό όνομα τού ζωγράφου (Όνούφριος), ένώ παράλληλα μάς γνωρίζει καί τό όνομα τού έπισκόπου Καστοριάς σ αυτό τό διάστημα (Μεθόδιος). Ό τελευταίος χαρακτηρίζεται άπό τό συγγραφέα ώς μητροπολίτης, τίτλος πού όμως άρχισε νά δίνεται στους έπισκόπους Καστοριάς άπό τό 17ο αί. καί έξής (πρβ. Τ. Γ ριτσόπουλος, Καστοριά, «Θρησκευτική καί Ηθική Εγκυκλοπαίδεια» 7, 1965, 407). Ό Γ. Γούναρης άνάμεσα στις διορθώσεις πάνω στήν ορθή άνάγνωση καί συμπλήρωση τής έπιγραφής άποκαθιστά, μέ βάση τίς νεότερες έρευνες, τό σωστό τύπο τής λέξεως πού άναφέρεται στον τόπο καταγωγής τού ζωγράφου, τό Βεράτι. Στό τρίτο καί πιό έκτεταμένο κεφάλαιο τού πρώτου μέρους ό συγγραφέας προχωρεί στήν είκονογραφική άνάλυση τού ζωγραφικού διακόσμου τού ναού, ενα μέρος τού όποιου έχει καταστραφεϊ (οί περισσότερες άπό τίς παραστάσεις τού νότιου τοίχου). Προηγείται ή καταχώρηση τού είκονογραφικού προγράμματος, τό όποιο άκολουθεϊ τήν παλαιολόγεια παράδοση, όπως αύτή διαμορφώθηκε στά μνημεία τού βαλκανικού χώρου. Ή είκονογραφική έξέταση χωρίζεται σέ δύο έπί μέρους τμήματα, στις τοιχογραφίες τής κόγχης καί τού άνατολικοΰ τοίχου καί σ έκεϊνες τών ύπόλοιπων τοίχων. Στό πρώτο τμήμα άναλύονται τά γνωστά θέματα τού ευχάριστη ριακοΰ καί δογματικού κύκλου, ένώ στό δεύτερο οί συνθέσεις τού Δωδεκάορτου καί οί μενονωμένες μορφές άγιων, οί όποιοι, ώς συνήθως, παριστάνονται σέ δύο ζώνες ή μία (ή άνω) άποτελεΐται άπό στηθάρια μέ προτομές καί ή δεύτερη (ή κάτω) άπό όλόσωμους άγιους πού είκονίζονται κάτω άπό διακοσμητικά τόξα. Ό συγγραφέας προβαίνοντας σέ άναλυτική είκονογραφική έξέταση περιγράφει ξεχωριστά όλες τίς σκηνές καί τά έπί μέρους έπεισόδια, τονίζοντας χαρακτηριστικές λεπτομέρειες πού άποτελοΰν τό σημείο άναφοράς σέ άλλα συναφή μνημεία. Παράλληλα όμως μέ τήν είκονογραφική προχωρεί καί στήν αισθητική άνάλυση τών συνθέσεων καί τών μορφών, καθώς καί σέ μιά πρώτη τεχνοτροπική έξέταση, σέ σχέση κυρίως μέ τήν όργάνωση τών σκηνών καί τή λειτουργία τών χρωμάτων καί τών φωτισμών. Ιδιαίτερη προσοχή άφιερώνει ό συγγραφέας στή βιβλιογραφική κάλυψη τών είκονογραφικών θεμάτων καί τόν

3 436 Βιβλιοκρισίαν (Γ. Γούναρη, Οί τοιχογραφίες των Άγ. Αποστόλων κ.λ.) παραλληλισμό τους μέ προγενέστερα καί σύγχρονα τών 'Αγ. Αποστόλων ζωγραφικά έργα. Άπ αυτή την άποψη διαπιστώνεται ότι ό Όνούφριος, παρόλο ότι ακολουθεί τα γνωστά είκονογραφικά πλαίσια μέσα στα όποια κινούνται οί ζωγράφοι τής κρητικής σχολής κατά τό 16ο αιώνα, συνδέεται στενά μέ τήν παλιότερη βυζαντινή εικονογραφία καί κυρίως μέ τήν παλαιολόγεια. Ή λιτότητα πού παρατηρείται στις συνθέσεις του καθώς καί έ νας άριθμός συγκεκριμένων λεπτομερειών σχετίζονται άμεσα μέ προγενέστερα μνημεία τής Καστοριάς (Μαυριώτισσα, Ταξιάρχης Μητροπόλεως, "Αγ. Αθανάσιος τοΰ Μουζάκη) καθώς καί τοΰ εύρύτερου μακεδονικού χώρου (Χριστός Βέροιας, "Αγ. Νικόλαος Ορφανός). Αντίθετα, τά δυτικά δάνεια, σύμφωνα μέ τό συγγραφέα, είναι πολύ λίγα καί περιορίζονται σέ λεπτομέρειες, όπως για παράδειγμα τά κρινάνθεμα στήν κορυφή τού σκήπτρου πού κραιά ό αρχάγγελος τοΰ Ευαγγελισμού, τά λυμένα μαλλιά τών φίλων τής Θεοτόκου στήν Κοίμηση, ή πτύχωση τής χλαμύδας μερικών στρατιωτικών άγιων, ένώ ώς πιθανή δυτική έπίδραση θεωρείται καί ή συνένωση σέ μία σύνθεση τών παραστάσεων «Χαίρετε» καί «Μή μου απτού». 'Ο συγγραφέας ακολουθώντας τή γνώμη τοΰ G. Millet χαρακτηρίζει ώς δυτική συνήθεια τό τεντωμένο χέρι τού Εκατόνταρχου στή «Σταύρωση». Αυτή όμως ή είκονογραφική λεπτομέρεια είναι αρκετά διαδεδομένη σέ μνημεία τοΰ άνατολικοΰ χριστιανικού κόσμου: πρβ. γιά παράδειγμα δύο εικόνες τής Μονής Σινά τού 13ου αιώνα (Γ. καί Μ. Σωτηρίου, Εικόνες τής Μονής Σινά, τ. Α', Άθήναι 1956, είκ. 89, 194), ή τις ανάλογες τοιχογραφίες στον Ταξιάρχη Μητροπόλεως στήν Καστοριά (Σ. Πελεκανίδης, Καστοριά I, Βυζαντινοί Τοιχογραφίαι, Θεσσαλονίκη 1953, πίν. 124 β) καί τού Μπερέντε στή Βουλγαρία (Ε. Bakalova, Stenopisite na cârkvata pri selo Berende, Sofija 1976, πίν. 29). Ή στενή έξάρτηση τοΰ Όνουφρίου άπό τήν παλαιολόγεια παράδοση καί ιδιαίτερα από τό είκονογραφικό πρόγραμμα τής διακοσμήσεως τών μνημείων τής Μακεδονίας καί τού νότιου βαλκανικού χώρου φαίνεται καί άπό τήν έκλογή τών μεμονωμένων μορφών, ό πως τής όμάδας τών αγίων ιατρών εύρύτατα διαδεδομένων στά μνημεία τής Καστοριάς ή τοΰ όγ. Γερμανού, άλλα καί άπό τήν άπεικόνιση τών πατρώνων τοΰ ναού στό νότιο τοίχο κοντά στό τέμπλο, θέση πού, όπως επισημαίνει ό συγγραφέας, συνηθίζεται στά μακεδονικά μνημεία άπό πολύ νωρίς (άπό τόν 1 Ιο αί). Τό τέταρτο κατά σειρά κεφάλαιο τοΰ πρώτου μέρους είναι αφιερωμένο στον τόπο τής καταγωγής καί τής καλλιτεχνικής δραστηριότητας τοΰ Όνουφρίου. Ό ζωγράφος, πού σύμφωνα μέ υπολογισμούς τοΰ συγγραφέα πρέπει να γεννήθηκε στις αρχές τοΰ 16ου αιώνα, έζησε καί έργάστηκε κυρίως στήν περιοχή τοΰ Βερατίου τής Αλβανίας. Ανάμεσα στά έργα τοΰ Όνουφρίου υπάρχουν τρία ζωγραφικά σύνολα τά όποια ύπογράφει τών 'Αγ. Αποστόλων τής Καστοριάς, τοΰ Άγ. Νικολάου στό Shelcan καί τής Άγ. Παρασκευής στό Valsh, ένώ άλλα τοΰ άποδίδονται μέ βάση τά έσωτερικά γνωρίσματα τών τοιχογραφιών: τών Αγίων Θεοδώρων στό φρούριο τοΰ Βερατίου καί, σύμφωνα μέ παρατηρήσεις τοΰ Γ. Γούναρη, τών Άγ. Αναργύρων τοΰ Γυμνασίου στήν Καστοριά. Παράλληλα, υστέρα άπό έρευνες τοΰ άλβανοΰ δπιστήμονα Th. Popa άποδίδεται στον Όνούφριο καί ένας άριθμός φορηιών εικόνων, ένώ σύμφωνα μέ τό συγγραφέα πρέπει νά θεωρηθεί πιθανό ότι ή καλλιτεχνική δραστηριότητα τοΰ ζωγράφου έκτείνεται καί σέ άλλα, άγνωστα ακόμη, μνημεία τοΰ αλβανικού καί έλληνικοΰ χώρου. Μιά πρόσφατη μελέτη τοΰ γιουγκοσλάβου έπιστήμονα B. Babic γιά δύο άκόμη ζωγραφικά μνημεία τοΰ βαλκανικού χώρου πού άποδίδονται στον Όνούφριο επιβεβαιώνει κατά τόν καλύτερο τρόπο τήν ά ποψη τοΰ Γ. Γούναρη. Ό B. Babic στό δημοσίευμά του «Fresko-zivopis slikara Onuirija na zidovima crkava prilepskog kraja» (=Οί τοιχογραφίες τοΰ ζωγράφου Όνουφρίου στούς τοίχους έκκλησιών τής περιοχής τοΰ Περλεπέ), στό «Zbornik za likovne umetnosti» 16 (Novi Sad 1980), , μελετά τό ζωγραφικό διάκοσμο τοΰ ναοΰ τής Μεταμορφώσεως

4 Βιβλιοκρισίαι (Γ. Γούναρη, Οί τοιχογραφίες των Άγ. 'Αποστόλων κ.λ.) 437 στή μονή Zrze, καί τού ναού τού 'Αγ. Νικολάου στό όμώνυμο χωριό. 'Ως χρόνο έκτελέσεως των τοιχογραφιών στα δύο αύτά μνημεία ό B. Babic θεωρεί τό έτος Ό γιουγκοσλάβος έρευνητής καταλήγει σ αυτό τό συμπέρασμα μέ βάση τις μεγάλες αναλογίες πού παρουσιάζουν τά δύο ζωγραφικά σύνολα μέ μία εικόνα τής Δεήσεως στήν έκκλησία τού Άγ. Νικολάου τοϋ Zrze, πού χρονολογείται ακριβώς στα 1535 καί άποδίδεται μέ μεγάλη πιθανότητα στον Όνούφριο. Τό ίδιο λεπτομερειακή μέ τήν είκονογραφική είναι καί ή τεχνοτροπική άνάλυση τής ζωγραφικής τών 'Αγ. Αποστόλων. Ό συγγραφέας άφοϋ δώσει όρισμένα τεχνολογικά στοιχεία για τήν κατασκευή τών τοιχογραφιών (χρησιμοποιήθηκε ή μέθοδος τής ξηρογραφίας) στρέφεται στή μελέτη τής ζωγραφικής γλώσσας τού Όνουφρίου, άποσκοπώντας στον καθορισμό τής καλλιτεχνικής προσωπικότητας τού ζωγράφου καί τής σημασίας τού έργου του. Ή άνάλυση χωρίζεται σέ δύο ύποκεφάλαια, άφιερωμένα τό πρώτο στις συνθέσεις καί τό δεύτερο στις μεμονωμένες μορφές. Καί όσον άφορά τις συνθέσεις, αύτές γίνονται άντικείμενο ιδιαίτερης για τήν κάθε μία έξετάσεως, ένώ άντίθετα οί μεμονωμένες μορφές άντιμετωπίζονται συνολικά μέ ειδικό τονισμό όρισμένων μόνο χαρακτηριστικών στοιχείων. Ό τελευταίος αυτός τρόπος άναλύσεως ίσως ήταν προτιμότερος καί για τις συνθέσεις, γιατί έτσι θά άποφεύγονταν οί έπαναλήψεις, έφόσον τό σύνολο τών παραστάσεων παρουσιάζει, έκτος άπό όρισμένες έξαιρέσεις, τεχνοτροπική όμοιότητα. Τό έργο τού Όνουφρίου διακρίνεται γιά τή σωστή οργάνωση τού χώρου, τό δέσιμο τών σκηνών καί τή συμμετοχή τού τοπίου στή διάρθρωση τών συνθέσεων, καθώς καί γιά μία τάση ρεαλισμού στήν άπεικόνιση τού ζωικού καί φυτικού κόσμου, στοιχείο πού, κατά τό συγγραφέα, άπηχεϊ δυτική έπίδραση. Όσον άφορά όμως τήν άπόδοση τών μορφών, ό ζωγράφος, παρά τή σχεδιαστική του ίκανότητα, διακρίνεται γιά τήν άδυναμία του νά έ- πιτύχει πλαστικότητα καί ζωντάνια. Οί μορφές του είναι ψυχρές καί ούδέτερες μέ εκδηλη τήν άπουσία τοϋ έσωτερικοΰ κόσμου στήν άποτύπωση τών χαρακτηριστικών, γεγονός πού, όπως σωστά παρατηρεί ό συγγραφέας, όφείλεται κατά ένα μεγάλο μέρος στήν κακή έναλλαγή τών φώτων καί τών χρωματικών τόνων. Γιά τις τοιχογραφίες τών 'Αγ. Αποστόλων παλιότερα ό Μ. Χατζηδάκης είχε έκφράσει τή γνώμη ότι σ αύτές ό Όνούφριος χρησιμοποίησε τήν τεχνική τών είκόνων. Ό Γ. Γούναρης δέν άποδέχεται αύτή τήν άποψη, ύποστηρίζοντας ότι άπουσιάζουν άπό τις τοιχογραφίες τεχνοτροπικά στοιχεία πού χαρακτηρίζουν τις εικόνες πού άποδίδονται στόν ίδιο καλλιτέχνη. Παρόμοια μέ τό συγγραφέα γνώμη είχε έκφέρει ό Ά. Ξυγγόπουλος, ό ό ποιος κατέληξε στό συμπέρασμα ότι ή ζωγραφική τών 'Αγ. Αποστόλων βρίσκεται πολύ κοντά στις τοιχογραφίες τού καθολικού τής Λαύρας τού Άθω, έργο τού Θεοφάνη. Μέ βάση αύτήν τήν άποψη ό συγγραφέας διερευνά τις σχέσεις πού παρουσιάζει τό έργο τών δύο ζωγράφων, οί όποιες περιορίζονται κυρίως σέ έξωτερικά γνωρίσματα. Οί όμοιότητες πού διακρίνει ό συγγραφέας τόν όδηγοΰν στήν υπόθεση ότι ό Όνούφριος θά πρέπει νά γνώρισε τό έργο τού Θεοφάνη παραμένοντας κάποιο χρονικό διάστημα στό Όρος ή τά Μετέωρα. Παράλληλα επισημαίνει τήν άδυναμία τού ζωγράφου τού Βερατίου νά φτάσει στό έ- πίπεδο τού Θεοφάνη κυρίως ώς πρός τήν ίκανότητα τοϋ τελευταίου νά έκφράζει μέ έξωτερικά στοιχεία τόν εσωτερικό κόσμο καί τόν παλμό τών είκονιζομένων. Περαίνοντας τήν τεχνοτροπική άνάλυση ό συγγραφέας άσχολείται μέ τήν ένταξη τού έργου τού Όνουφρίου μέσα στά πλαίσια τής μεταβυζαντινής ζωγραφικής κατά τό 15ο καί 16ο αίώνα στό βαλκανικό χώρο. Σ αυτό τό σημείο ό Γ. Γούναρης υίοθετεϊ τήν άποψη τού Σ. Πελεκανίδη ότι ό Όνούφριος πρέπει νά καταταγεϊ σ έκείνους τούς ζωγράφους τού 16ου αίώνα πού παράλληλα μέ τά νέα στοιχεία τής κρητικής τεχνοτροπίας παρουσιάζουν στό έργο τους είκονογραφικά καί τεχνοτροπικά στοιχεία άπό τή «Μακεδονική» ζωγραφική. Παρόμοιο συγκερασμό κρητικών καί παλαιολόγειων χαρακτηριστικών παρουσιά-

5 438 Βιβλιοκρισία! (Γ. Γούναρη, Οί τοιχογραφίες των Άγ. Αποστόλων κ.λ.) ζει κατά τό 16ο αί. μία σειρά μνημείων τοο μακεδονικού καί του βαλκανικοί! χώρου γενικότερα. Ανάμεσα στα πρώτα άπ αύτά, ό συγγραφέας κατατάσσει τϊς τοιχογραφίες του Άγ. Νικολάου Μεγαλειοβ Καστοριάς (1505), για νά άκολουθήσει ή ζωγραφική τής Μ. Παναγίας Πορφύρας στην Πρέσπα (1524) καί του 'Αγ. Ιωάννη τής Μαυριώτισσας στην Καστοριά (1524). Από τά μεταγενέστερα ζωγραφικά σύνολα διακρίνονται δύο άδημοσίευτα μνημεία τής Βέροιας, ό Άγ. Νικόλαος τής Μακαριώτισσας (1571) καί οί Άγ. Κήρυκος καί Ίουλίτα (1582), καθώς καί οί Άγ. Ανάργυροι στά Σερβία (1600). Τέλος άπό τά μνημεία τού εύρύτερου βαλκανικοβ χώρου ό Άγ. Στέφανος τής Μεσημβρίας στή Βουλγαρία (1599) καί οί ρουμανικοί ναοί τών Είσοδίων τής Θεοτόκου στό Snagov (1563) καί τής Κοιμήσεως στήν Τίσμανα (1564). Επαναλαμβάνοντας μέ συντομία τό βασικό συμπέρασμα τής τεχνοτροπικής του άνάλύσεως, ό συγγραφέας κλείνει τό πρώτο μέρος τοβ βιβλίου καί άφήνει γιά τό τέλος τά γενικά συμπεράσματα. Στό δεύτερο μέρος τοβ βιβλίου, χωρισμένο έπίσης σέ πέντε κεφάλαια, γίνεται, κατά τόν ίδιο τρόπο, ή μονογραφική παρουσίαση τοβ ζωγραφικοβ διακόσμου τής Παναγίας Ρασιώτισσας. Στό σύντομο κεφάλαιο γιά τήν άρχιτεκτονική τοβ μνημείου δίνονται τά βασικά στοιχεία τοβ άπλοβ μονόχωρου ναοβ, πού καί αυτόν ό συγγραφέας χαρακτηρίζει ώς μονόκλιτη βασιλική. Τό έπόμενο κεφάλαιο είναι άφιερωμένο στήν κτιτορική έπιγραφή, τό κείμενο τής όποιας άναδημοσιεύεται σύμφωνα μέ άνάγνωση τοβ Ά. Όρλάνδου. Στό σχολιασμό τής έπιγραφής ό συγγραφέας άσχολεϊται μεταξύ τών άλλων καί μέ τό πρόβλημα τής έπωνυμίας τής Θεοτόκου Γλυκοφιλούσας ώς Ρασιώτισσας, προτείνοντας δύο ύποθετικές λύσεις: Σύμφωνα μέ τή μία άποψη τό έπίθετο Ρασιώτισσα σχετίζεται μέ τόν πρώτο κτίτορα τού ναού πού ένδεχομένως νά έφερε τό όνομα Ρασιάς ή Ρασιώτης, ένώ κατά τήν άλλη άποψη ό είκονογραφικός τύπος τής Παναγίας Γλυκοφιλούσας μέ τούς δύο σεβίζοντες άγγέλους προέρχεται ίσως άπό πρότυπο τής περιοχής τής Raska. Τά έπιχειρήματα αύτά είναι άρκετά εύλογοφανή, στερούνται όμως τις ίστορικές ή άλλου είδους μαρτυρίες, οί όποιες θά τεκμηρίωναν τή μία ή τήν άλλη ύπόθεση. Ή άποψη πάντως νά σχετίζεται αύτή ή όνομασία τής Θεοτόκου μέ τή Raska (ή Rasija) κρίνεται άρκετά πιθανή, άν μάλιστα λάβουμε ύπόψη μας ότι καί ένας άλλος τύπος τής Γλυκοφιλούσας, γνωστός μέ τό έπίθετο Πελαγονίτισσα, ήταν εύρύτατα διαδεδομένος στις βορειότερες περιοχές τής Μακεδονίας (Σχετικά μέ τόν τύπο τής Πελαγονίτισσας πρβλ. P. Miljkovic-Pepek, Umilitelnite motivi νο vizantiskata umetnost na Balkanot i problemot na Bogorodica Pelagonitisa, «Zbomik na arheoloskiot muzej», II, Skopje, 1968, 1-27). Άπό τις τοιχογραφίες τού ναού, πού σύμφωνα μέ τήν κτιτορική έπιγραφή, κατασκευάστηκαν μέ έξοδα τού τοπικού άρχοντα Σταματίου Σιρόβα στά 1553, καταστράφηκε ένα μέρος: τό σύνολο σχεδόν τής διακόσμησης τού άνατολικού τοίχου καί τά άνώτερα τμήματα τών ύπολοίπων. Στά δύο κεφάλαια πού έπονται, ό συγγραφέας προχωρεί στήν έξέταση τού είκονογραφικού προγράμματος καί τήν περιγραφή τών τοιχογραφιών άκολουθώντας τήν άρχή πού έφάρμοσε καί στά άντίστοιχα κεφάλαια τού πρώτου μέρους. Τά είκονογραφικά θέματα πού χρησιμοποιεί ό ζωγράφος τής Ρασιώτισσας δέν διαφέρουν πολύ άπό έκείνα τών Άγ. Αποστόλων. Στήν κόγχη καί τόν άνατολικό τοίχο έπαναλαμβάνονται οί γνωστές παραστάσεις άπό τό λειτουργικό κύκλο, μέ μόνη αισθητή διαφορά τήν άπουσία τού Μελισμού, πράγμα πού κατά τήν άποψη τού συγγραφέα όφείλεται πιθανόν στήν έλλειψη χώρου. Ό κύκλος παραστάσεων μέ θέματα τού Δωδεκαόρτου άναπτύσσεται μέ τήν προσθήκη εύαγγελικών σκηνών άπό τά Πάθη τού Χριστού, συνήθεια πού χαρακτηρίζει άρκετά μνημεία τού βαλκανικούς χώρου άπό τήν παλαιολόγεια περίοδο κ.έ. Παρέκκλιση άπό τά είωθότα

6 Βιβλιοκρισίαι (Γ. Γούναρη, Οί τοιχογραφίες τών 'Αγ. Αποστόλων κ.λ.) 439 άποτελεϊ ή άπεικόνιση της «Κοιμήσεως τής Θεοτόκου» στό βόρειο τοίχο καί όχι στό δυτικό, γεγονός για τό όποιο δέν δίνεται έξήγηση άπό τό συγγραφέα. Ή διακόσμηση τοΰ ναοϋ συμπληρώνεται μέ τήν άπεικόνιση τών μεμονωμένων μορφών καί τις εξωτερικές τοιχογραφίες του δυτικοϋ καί νότιου τοίχου, οί όποιες όμως δέν είναι στό σύνολό τους σύγχρονες μέ τήν έσωτερική διακόσμηση τοΰ μνημείου. Οί τοιχογραφίες τής δυτικής προσόψεως ανήκουν στην ίδια περίοδο μέ τόν έσωτερικό ζωγραφικό διάκοσμο, έκτος άπό τήν παράσταση τής Παναγίας Γλυκοφιλούσας τής Ρασιώτισσας πού χρονολογείται στις άρχές τοΰ 15ου αιώνα, ένώ οί συνθέσεις τοΰ νότιου τοίχου (Δευτέρα Παρουσία) άνάγονται στά τέλη τοΰ 17ου ή τις άρχές τοΰ 18ου αιώνα. Ανάμεσα στις παραστάσεις τής δυτικής προσόψεως συγκαταλέγεται καί ή «Βάπτιση», γιά τή θέση τής όποιας ό συγγραφέας πολύ σωστά διαπιστώνει ότι σχετίζεται μέ τό μυστήριο τής Βαπτίσεως καί τήν τέλεση τοΰ άγιασμοΰ. Στήν είκονογραφική του έξέταση ό Γ. Γούναρης προβαίνει καί πάλι σέ έκτενή άνάλυση τών παραστάσεων καί τών έπί μέρους έπεισοδίων, ένημερώνοντας τόν άναγνώστη τόσο γιά τή σχετική βιβλιογραφία όσο καί γιά τις παραλληλίες στό θεματολόγιο μέ άλλα ζωγραφικά μνημεία. Άπό τις είκονογραφικές σχέσεις πού έντοπίζει ό συγγραφέας, διαπιστώνεται ότι ό ζωγράφος τής Παναγίας Ρασιώτισσας κινείται μέσα στά γνωστά πλαίσια τής άγιογραφίας τοΰ 16ου αιώνα. Ακολουθεί σέ γενικές γραμμές τό Θεοφάνη καί τή Σχολή του μέ διάθεση όμως νά άποφύγει τήν πλήρη ύποταγή του στήν έπίδραση τοΰ μεγάλου καλλιτέχνη. Τις περισσότερες είκονογραφικές σχέσεις μέ τήν Παναγία Ρασιώτισσα παρουσιάζουν κατά πρώτο λόγο ή Μονή Ντίλιου (1543), ή Μ. Βαρλαάμ στά Μετέωρα (1548), ή Μ. 'Οσίου Νικάνορα στή Ζάβορδα τών Γρεβενών ( ) καί τό παρεκκλήσι του "Αγ. Νικολάου στήν Λαύρα (1560), ένώ στενές είναι οί συγγένειες καί μέ άλλες άγιορείτικες μονές, όπως τής Μ. Λαύρας (καθολικό, 1535), Σταυρονικήτα (1546) καί Διονυσίου (1547). Τό τελευταίο κεφάλαιο είναι άφιερωμένο στήν τεχνική καί τεχνοτροπική έξέταση τών τοιχογραφιών, καθώς καί στον έντοπισμό τοΰ ζωγράφου άνάμεσα στις καλλιτεχνικές προσωπικότητες τής έποχής. Ό Γ. Γούναρης, άκολουθώντας τήν ίδια άρχή, άναλύει σέ δύο ύποκεφάλαια όλα τά τεχνικά καί τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά τοΰ έργου. Μέ βάση αύτά καταλήγει στό συμπέρασμα ότι ό ζωγράφος τής Ρασιώτισσας κατορθώνει νά συνδυάζει τόσο τήν παλιότερη βυζαντινή παράδοση όσο καί τις σύγχρονες τάσεις, ιδιαίτερα τά στοιχεία τής τέχνης τοΰ Θεοφάνη, χωρίς νά χάνει τό προσωπικό του ύφος. Μέ τά νέα στοιχεία, πού ό ίδιος εισάγει στήν τέχνη του, παρουσιάζει ένα καθαρά προσωπικό έργο, τό όποιο διακρίνεται γιά έσωτερική καί έξωτερική ένότητα. 'Η ικανότητα νά άποδίδει τις διάφορες ψυχικές καταστάσεις τών μορφών, ή έλλειψη μνημειακότητας καί ή μανιεριστική διάθεση στό πλάσιμο τοΰ όγκου, ή διακοσμητική διάθεση στήν άπόδοση τών πτυχώσεων στά ένδύματα, ή διαφάνεια καί ή διάσπαση τής όπτικής μονοτονίας στή χρήση τών χρωμάτων καί ή συμβατική άπόδοση τοΰ χώρου, άποτελοΰν τά βασικά τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά τοΰ ζωγράφου τής Ρασιώτισσας. Μέ βάση αύτά τά στοιχεία, ό συγγραφέας διαπιστώνει μεγάλες όμοιότητες μέ τρία μνημεία τοΰ βορειοελληδικοΰ χώρου, τή Μ. Ό σιου Νικάνορα, Μ. Βαρλαάμ καί "Αγ. Νικόλαο Λαύρας. Οί στενές τεχνοτροπικές σχέσεις πού παρουσιάζουν τά τέσσερα μνημεία μεταξύ τους σέ συνδυασμό μέ τις πολλές είκονογραφικές όμοιότητες όδηγοΰν τό συγγραφέα στό συμπέρασμα ότι αύτά άνήκουν στό έργο τοΰ ίδιου καλλιτέχνη. Δεδομένου ότι τό ένα άπό τά μνημεία τής όμάδας αύτής, τό παρεκκλήσι τοΰ Άγ. Νικολάου, είναι ύπογεγραμμένο έργο τοΰ Φράγκου Κατελάνου, καί τά ύ- πόλοιπα τρία ό συγγραφέας τά άποδίδει στόν ίδιο ζωγράφο. Πέρα άπ αύτό, ό Γ. Γούναρης έπισημαίνει τή μεγάλη τεχνοτροπική συγγένεια τής ζωγραφικής τής Ρασιώτισσας μέ τις τοιχογραφίες τής Μ. Ντίλιου κατά πρώτο λόγο, καθώς καί μέ όρισμένα άκόμη μνη-

7 440 Βιβλιοκρισία! (Γ. Γούναρη, Οί τοιχογραφίες τών 'Αγ. Αποστόλων κ.λ.) μεϊα, τά όποια έντάσσονται στή λεγάμενη «Σχολή των Θηβών». Τέλος ό συγγραφέας άντικρούει τήν άποψη τής Θ. Λίβα-Ξανθάκη δτι ό ζωγράφος τής Ρασιώτισσας είναι διάφορος άπό τό Φ. Κατελάνο, έπικαλούμενος έκτος των άλλων ένα χαρακτηριστικό είκονογραφικό στοιχείο πού έμφανίζεται άποκλειστικά στά μνημεία πού άποδίδονται στον Κατελάνο: τό μικρό μετάλλιο τού Χριστού Εμμανουήλ πού κοσμεί τό στήθος μερικών στρατιωτικών άγιων. Στό τρίτο καί τελευταίο μέρος τού βιβλίου του ό Γ. Γούναρης συνοψίζει τά συμπεράσματα του άπό τήν άνάλυση καί μελέτη τής ζωγραφικής τών Άγ. Αποστόλων καί τής Ρασιώτισσας, τονίζοντας ανάμεσα στ άλλα καί τά διαφορετικά τεχνοτροπικά ρεύματα πού τά μνημεία αύτά άντιπροσωπεύουν μέσα στά πλαίσια τής Κρητικής Σχολής. Τό έργο τού Όνουφρίου είναι σοβαρά επηρεασμένο άπό τήν παλαιολόγεια παράδοση, τήν όποια προσπαθεί να μιμηθεΐ, χωρίς τό τελικό άποτέλεσμα να είναι πολύ ένθαρρυντικό. Αντίθετα ό Κατελάνος κατορθώνει νά χρησιμοποιήσει σωστά τά στοιχεία τής παλιότερης βυζαντινής παραδόσεως καί τίς σύγχρονες μ αύτόν τάσεις, ώστε νά παρουσιάζει ενα προσωπικό, αξιόλογο ύφος. Άπό τήν έκτενή παρουσίαση τού έργου τού Γ. Γούναρη είχαμε τήν ευκαιρία νά διαπιστώσουμε τή μεθοδικότητα καί τήν έπιστημονική συνέπεια τού συγγραφέα στόν τρόπο μελέτης καί προσεγγίσεως τού ύλικοΰ. Ό Γ. Γούναρης, γνώστης τών προβλημάτων τής μεταβυζαντινής τέχνης, μάς παρέχει τή δυνατότητα νά παρακολουθήσουμε τίς έξελίξεις καί τίς τάσεις τής Κρητικής τέχνης σ ενα γεωγραφικό χώρο, όπου ή βυζαντινή παράδοση είναι πολύ ζωντανή καί έπηρεάζει ζωηρά όλες τίς έκφάνσεις τής τέχνης. Ό συγγραφέας βασιζόμενος στίς γνώσεις του πάνω στήν παράδοση τής βυζαντινής τέχνης, άντιμετωπίζει καί τοποθετεί σωστά τό έργο τών δύο ζωγράφων, καί τήν ξεχωριστή συμβολή τού καθενός στήν καλλιτεχνική δημιουργία τών μετά τήν άλωση χρόνων. Παράλληλα, μέ τή διατριβή του ό Γ. Γούναρης συμβάλλει ούσιαστικά στήν περαιτέρω παρουσίαση καί μελέτη τού καλλιτεχνικού πλούτου τής Καστοριάς, τής όποιας ή άξιολογότατη πολιτιστική παράδοση άποτελεΐ τά τελευταία χρόνια άντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής. Από τήν άποψη αυτή ή συμβολή τού συγγραφέα θά ήταν ίσως μεγαλύτερη, αν έκανε λόγο για τά ιστορικά καί πολιτιστικά δεδομένα πού έπικρατοΰσαν στήν Καστοριά κατά τήν περίοδο πού τοιχογραφήθηκαν τά δύο μνημεία. Έτσι θά μπορούσε νά γίνει σαφέστερη τόσο ή θέση τών δύο ζωγραφικών συνόλων μέσα στήν Ιστορική έξέλιξη τής τέχνης στήν Καστοριά, όσο καί ή συμβολή τής τοπικής καλλιτεχνικής παραδόσεως στό έργο τών δύο ζωγράφων. Κατά τά άλλα ή διατριβή τού Γ. Γούναρη διακρίνεται άπό καθαρότητα ύφους καί συναγωγής συμπερασμάτων, άν καί σέ μερικές περιπτώσεις θά ήταν σκοπιμότερο τά συμπεράσματα γιά τά έπί μέρους θέματα (είκονογραφικό πρόγραμμα καί θεματολόγιο) νά α κολουθούν άμέσως μετά τό τέλος τών σχετικών κεφαλαίων. Καθαρή καί σαφής είναι ή γλώσσα πού χρησιμοποιεί ό συγγραφέας (τά ξένα τοπωνύμια Decani καί Tismana όταν ό- ριστικοποιοΰνται είναι προτιμότερο νά παίρνουν τό ούδέτερο καί θηλυκό άρθρο άντίστοιχα). Προσεχτική καί έπιμελημένη είναι ή καταχώρηση διάφορων βιβλιογραφικών στοιχείων καί πληροφοριών γιά τά μνημεία πού άναφέρονται στή μελέτη, έκτος άπό έλάχιστες έξαιρέσεις, όπως ή σωστή καί ακριβής χρονολόγηση όρισμένων μνημείων: ό Ταξιάρχης Μητροπόλεως Καστοριάς χρονολογείται άκριβώς στά 1369/60 (πρβ. Ά. Ό ρ λ ά ν δ ο ς, ΑΒΜΕ Α', 97) καί όχι στά 1356 (σελ. 49.7), ό Άγ. Αθανάσιος τού Μουζάκη στά 1383/84 (πρβ. Ά. Όρλάνδος, ό.π., 157) καί όχι στά 1385 (σελ. 50,4, 63,4), ένώ ή χρονολογία 1132 γιά τή ζωγραφική τού 12ου αίώνα τών Άγ. Αναργύρων στήν Καστοριά (σελ. 28,2) έρχεται σέ άντίθεση μέ τή μεταγενέστερη χρονολόγηση τών τοιχογραφιών, στά τέλη τού ίδιου αίώνα. Επιμελημένα τέλος καί εύχρηστα είναι τά εύρετήρια στό τέλος τού βιβλίου, ένώ κατατοπιστική είναι καί ή εικονογράφηση, πού θά μπορούσε νά συμπληρωθεί μέ τήν κα-

8 Βιβλιοκρισίαι (Γ. Γούναρη, Οί τοιχογραφίες των 'Αγ. Αποστόλων κ.λ.) 441 ταχώρηση φωτογραφικών άναπαραστάσεων τών κτιτορικών έπιγραφών, καθώς καί τών έξωτερικών άπόψεων τών κτισμάτων. Χωρίς άμφιβολία, ή διατριβή τοϋ Γ. Γούναρη έκπληρώνει άπό πολλές άπόψεις τούς στόχους ένός άρτιου επιστημονικού έργου καί αποτελεί σημαντική συμβολή στήν ερευνά τής μεταβυζαντινής τέχνης στό βορειοελλαδικό καί βαλκανικό χώρο. "Ιδρυμα Μελετών Χερσονήσου τού Αίμου B. Ν. κτριακοτδης Μέγας Αλέξανδρος, 2300 χρόνια άπό τόν θάνατό του. Αυτός είναι ό τίτλος τού καλαίσθητου τόμου-άφιέρωμα πού κυκλοφόρησε τό 1980 στή Θεσσαλονίκη ή Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών ώς 57ο δημοσίευμα τής σειράς τών Εκδόσεων τής Μακεδονικής Βιβλιοθήκης, για νά τιμήσει τήν μνήμη, τό έργο καί τήν ακτινοβολία τοϋ μεγάλου στρατηλάτη καί όραματιστή. Εκτός άπό τόν Πρόλογο τοϋ Προέδρου τής Εταιρείας (σελ. ζ'-γ) καί μιά Είσαγωγή άπό τόν Δ. Κανατσούλη, πού έξετάζει τό πολιτιστικό έργο τοϋ Μεγάλου Αλεξάνδρου (σελ. ιγ'-κδ'), ό τόμος περιλαμβάνει καί δέκα όκτώ άρθρα Ισάριθμων ξένων καί έλλήνων μελετητών, προσκεκλημένων άπό τήν Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών ειδικά γιά τήν περίπτωση νά διαπραγματευθοϋν θέματα άναφερόμενα στον γιό τοϋ Φιλίππου. 'Ωστόσο, τόσον άπό τόν Πίνακα Περιεχομένων, όπου οί σχετικές προσφορές παρατίθενται χωρίς κάποια ειδολογική κατά ένότητες θεμάτων κατάταξη, όσο καί άπό αυτούς τούς ίδιους τούς τίτλους τών άρθρων, δέν διαφαίνεται προσπάθεια τής υπεύθυνης συντακτικής Επιτροπής νά καθορίσει έπακριβώς άπό τήν πρώτη κιόλας άρχή ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας κατά τομείς, ώστε νά γίνει κατορθωτό, καί νά καλυφθεί ή πολυσχιδής προσωπικότητα καί ή πλούσια δραστηριότητα τοϋ μεγάλου Μακεδόνα, άλλα καί νά έξεταστοϋν οί παντοδαπές έπιπτώσεις τοϋ φαινομένου «Αλέξανδρος» στήν διαμόρφωση τοϋ πολιτισμού τών σύγχρονων τής έποχής λαών καί στήν κατανόηση τοϋ έργου καί τοϋ χαρακτήρα πλήθους ήγεμονικών μορφών ώς καί τόν 19ο μ.χ. αιώνα. Άφοϋ μόνον έτσι ή πολυδιάστατη, πρωτοφανής στήν ίστορία τής άνθρωπότητας, σχεδόν μυθική μορφή τοϋ «κτίστου» μιας νέας έποχής, θά άποκτοϋοε τή διαχρονική της άξια, καί άσφαλώς θά είχε πραγματικό άντικείμενο ό υπότιτλος τοϋ τόμου-άφιέρωμα «230 χρόνια άπό τόν θάνατό του». Έτσι, ένώ άπό τό συλλογικό έργο άπουσιάζουν μελέτες πού θά Εξέταζαν τόν Αλέξανδρο ώς πρότυπο τών διαφόρων έλληνιστικών ήγεμόνων, τών ρωμαίων στρατηγών καί αύτοκρατόρων, τών βασιλέων καί πριγκήπων τής Αναγέννησης καί τών Νεωτέρων χρόνων (πρβλ. γιά παράδειγμα τα άρθρα καί τις μελέτες: D. Michel, Alexander als Vorbild für Pompeius, Caesar und M. Antonius, 1967 (Latomus 94) O. Weippert, Alexander-Imitatio und römische Politik in republikanischer Zeit. Διατριβή Würzburg 1972, A. Heuss, Alexander der Grosse und die politische Ideologie des Altertums. Antike und Abendland 4,1954, 98 κ.έ. G. Wirth, Alexander und Rom. Fondation Hardt Entretients 22, 1975, 200 κ.έ. Alexander der Grosse in den Offenbarungen der Griechen, Juden, Mochammedaner und Christen. Deutsche Akademie d. Wissenschaften zu Berlin 1956, τόμος 3, κ.λ.), μελέτες σχετικές μέ τήν έπίδραση τών πολιτισμών τής Ανατολής στή διαμόρφωση τής πριν άπό τήν κατάκτηση καί μετά άπό αύτήν έλληνικής Τέχνης (βλ. τήν έξαιρετικοϋ ένδιαφέροντος πρόσφατη έκθεση στό Oriental Institute τοϋ Πανεπιστημίου τοϋ

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Δ: Υστεροβυζαντινή Τέχνη (1204-1453) Αρχιτεκτονική-Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση

Δημογραφία. Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δημογραφία Ενότητα 11.1: Παράδειγμα - Περιφερειακές διαφοροποιήσεις και ανισότητες του προσδόκιμου ζωής στη γέννηση Μιχάλης Αγοραστάκης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας &

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997,

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997, Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 98, 98, 986, 987, 988, 989, 99, 99, 99, 995, 997, 998, 999,,, και. Καναβέλη Ελιάνα Παλιεράκη Πόπη 8--6 . Εισαγωγή..... Αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Διάγραμμα αναλυτικής διόρθωσης ελεύθερης γραπτής έκφρασης (έκθεσης)

Διάγραμμα αναλυτικής διόρθωσης ελεύθερης γραπτής έκφρασης (έκθεσης) Διάγραμμα αναλυτικής διόρθωσης ελεύθερης γραπτής έκφρασης (έκθεσης) 1. Χαρακτηριστικά προς αξιολόγηση Α. Περιεχόμενο: πλούτος ιδεών σχετικών με το εξεταζόμενο θέμα. Β. Διάταξη νοημάτων: διάταξη ύλης και

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα A: Παλαιοχριστιανική Τέχνη (2 ος αι. αρχές 7 ου αι.) - Παλαιοχριστιανική και Προεικονομαχική Εικονογραφία. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά για την Κρητική σχολή 3 Τεχνοτροπία 5 Εικόνες.9 Πηγές, συνεργασία, επικοινωνία 13 2 Γενικά για την Κρητική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΑ 1913-2011 Εκατό Χρόνια Θύελλες και Χίμαιρες ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών Σας προσκαλεί με τιμή να μετάσχετε στη σειρά των επιστημονικών διαλέξεων

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.).

Επιτρέπεται η αναπαραγωγή για μη εμπορικούς σκοπούς με την προϋπόθεση ότι θα αναφέρεται η πηγή (Παρατηρητήριο ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε.). Στην παρούσα Θεματική Έκθεση εξετάζεται και αναλύεται, για την περίοδο 2009-2014 (και ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των πιο πρόσφατων στοιχείων), η εξέλιξη εξειδικευμένων δεικτών, οι οποίοι εκφράζουν και

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ Ιστορικό Τα Μετέωρα αποτελούν, μετά το Άγιο Ορος, το μεγαλύτερο και με συνεχή παρουσία από την εποχή της εγκατάστασης των πρώτων ασκητών μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ

ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ Ο ναός του αγίου Μηνά Βελβεντού, που βρίσκεται στην είσοδο της πόλεως, στη σημερινή μορφή είναι μονόχωρος, ξυλόστεγος ναός μικρών διαστάσεων, με ημικυκλική

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

Κάτοψη της Παλαιάς Μονής Ταξιαρχών Αιγιαλείας.

Κάτοψη της Παλαιάς Μονής Ταξιαρχών Αιγιαλείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ KΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ 6 η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει.

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει. Πέντε χιλιόμετρα από τα στενά των Τεμπών, ανηφορίζοντας κανείς μπορεί να δει να ξεπροβάλουν τα Αμπελάκια Λάρισας, η Ιστορική Κοινότητα των Αμπελακίων όπως έχει επικρατήσει. Βρίσκεται στους πρόποδες του

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ15 / Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Τέχνη

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ15 / Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Τέχνη Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ15 / Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Τέχνη Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ15

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Υπεύθυνοι μαθητές Τζούρι Άρτεμις Σίμος Νίκος Πέτσιος Αναστάσης Σακελλίων Γρηγόρης Υπεύθυνοι καθηγητές: Αδαμάρα Ζούλας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟΣ: 3028/2002 ΦΕΚ: Α 153/28.06.2002 ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 1. Στην προστασία που παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Αθήνα, 22/7/2013 To Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΥΡΟΥ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΣΥΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ Πρόσκληση συμμετοχής Ο Οργανισμός Πολιτισμού και Αθλητισμού Σύρου (Ο.Π.Α.Σ.)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. Η εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι η πρώτη εικόνα, με την έννοια της αναπαραστάσεως, έγινε από τον ίδιο τον Κύριο και μάλιστα αχειροποίητη. Η ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),(

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),( ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη (Abstract),( στην ελληνική και αγγλική γλώσσα Λέξεις κλειδιά Εισαγωγή Επικρατούσες απόψεις Ορισμοί Η Η επιστημονική υπόθεση Περιγραφή αιτιολόγηση της έρευνας ή εφαρμογής Αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Γραφείο Υπουργού ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ minoff@culture.gr Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Ειδική Προβολής και Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας ΕΘΝΙΚΌ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΊΟ ΑΘΗΝΏΝ ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΌ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟ Π3.2.2 Μνημείο Καλαμάτας Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας Σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός μετά τρούλου, του οποίου η κατασκευή τοποθετείται μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET09: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και ΟΤΑ. Η βελτίωση της μεταφορικής υποδομής επηρεάζει άμεσα την κινητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ της 10-11- 2011 ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΡΟΔΟΠΟΛΕΩΣ Αριθ. Απόφασης 27 /2011 25 Ης Μαρτίου 29-145 74 Ροδόπολη

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ της 10-11- 2011 ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΡΟΔΟΠΟΛΕΩΣ Αριθ. Απόφασης 27 /2011 25 Ης Μαρτίου 29-145 74 Ροδόπολη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Συνεδρίαση 13 η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ της 10-11- 2011 ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΡΟΔΟΠΟΛΕΩΣ Αριθ. Απόφασης 27 /2011 25 Ης Μαρτίου 29-145 74 Ροδόπολη Α Π Ο Σ Π Α Σ Μ Α Από το πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΝΑΟΥΣΗΣ & ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ Ιούνιος 2016 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Σάββατο 28 Μαΐου Κυριακή 29 Μαΐου Μέγας Αρχιερατικός

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για την Συγγραφή Εργασιών

Οδηγός για την Συγγραφή Εργασιών Οδηγός για την Συγγραφή Εργασιών Τμήμα Τεχνών Ήχου & Εικόνας Κέρκυρα 2/10/2009 Ο παρών Οδηγός περιέχει βασικούς κανόνες για την εκπόνηση κάθε εργασίας (προπτυχιακής, ατομικής, πτυχιακής, μεταπτυχιακής,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Εξάμηνο. Αποτυπώσεις και τεκμηρίωση αντικειμένων. Τζώρτζια Πλατυπόδη Αρχιτέκτων Μηχανικός Ε.Μ.Π. MSc Διαχείριση Μνημείων Ε.Κ.Π.Α.

1 ο Εξάμηνο. Αποτυπώσεις και τεκμηρίωση αντικειμένων. Τζώρτζια Πλατυπόδη Αρχιτέκτων Μηχανικός Ε.Μ.Π. MSc Διαχείριση Μνημείων Ε.Κ.Π.Α. 1 ο Εξάμηνο 2015-2016 Αποτυπώσεις και τεκμηρίωση αντικειμένων Τζώρτζια Πλατυπόδη Αρχιτέκτων Μηχανικός Ε.Μ.Π. MSc Διαχείριση Μνημείων Ε.Κ.Π.Α. ΤΡΟΠΟΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011 Βιομηχανικός σχεδιασμός συσκευασίας και ετικέτας παραδοσιακών προϊόντων ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Περιεχόμενα Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017»

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΣΤΟΧΟΣ 3 ος : Η αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου του συνόλου των κατοίκων της Ευρώπης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων και της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, μέσα από πολιτιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005. Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.)

Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005. Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.) Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005 Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.) ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε Βιβλιοθήκη, ανεξάρτητα από µέγεθος και τύπο, κατανέµει ετησίως

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία ένδυσης από φραγκικές θέσεις του νομού Ηλείας

Στοιχεία ένδυσης από φραγκικές θέσεις του νομού Ηλείας Στοιχεία ένδυσης από φραγκικές θέσεις του νομού Ηλείας Ελένη Μπαρμπαρίτσα Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΕΚΠΑ 8 ο Επιστημονικό Συμπόσιο Τομέα Αρχαιολογίας & Ιστορίας της Τέχνης Αθήνα, 14-15 Απριλίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς Τριτογενείς

Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς Τριτογενείς Οι πηγές πληροφόρησης ανάλογα με το επίπεδο εμβάθυνσης και το βαθμό επεξεργασίας του περιεχομένου τους, διακρίνονται σε τρεις κύριες κατηγορίες (Μπώκος, 2001): Πηγές πληροφόρησης: Πρωτογενείς Δευτερογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιπέτειες του Οσμάν Σαχ στα Τρίκαλα. Κουρσούμ Τζαμί. 32o Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων. Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών

Οι περιπέτειες του Οσμάν Σαχ στα Τρίκαλα. Κουρσούμ Τζαμί. 32o Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων. Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Κουρσούμ Τζαμί 32o Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων Οι περιπέτειες του Οσμάν Σαχ στα Τρίκαλα 1 Συμμετέχοντες Σχολείο: 32 ο Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων Τάξη / Τμήμα: Γ2 Αριθμός μαθητών: 13 Αριθμός αλλοδαπών μαθητών:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα