Διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα, οφειλόμενες στο σακχαρώδη διαβήτη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα, οφειλόμενες στο σακχαρώδη διαβήτη"

Transcript

1 21(2): , 2009 Ανασκόπηση Διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα, οφειλόμενες στο σακχαρώδη διαβήτη Α. Κόιου Η. Κατσίκης Ε. Καλαϊτζάκης Ε. Τιμαμοπούλου Β. Ζουρνατζή Δ. Πανίδης Μονάδα Ενδοκρινολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής, Β Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Aλληλογραφία: Δημήτριος Πανίδης Ενδοκρινολόγος, Μητροπόλεως , Θεσσαλονίκη Τηλ.: ( ) ( ) Κινητό: Ε-mail: Κατατέθηκε: 10/01/09 Εγκρίθηκε: 17/06/09 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο σακχαρώδης διαβήτης λόγω της χρόνιας διαδρομής του, προκαλεί διάφορες επιπλοκές. Από τις οδυνηρότερες επιπλοκές του που επιδεινώνουν την ποιότητα της ζωής του άνδρα είναι οι διαταραχές της λειτουργίας του αναπαραγωγικού συστήματος, οι οποίες αποδίδονται στον υπογοναδισμό. Ο υπογοναδισμός στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 θεωρείται υποθαλαμικής αιτιολογίας. Η αντίσταση στην ινσουλίνη, με τη συνυπάρχουσα κατά κανόνα παχυσαρκία, συνδέεται με αύξηση των προφλεγμονωδών κιτοκινών, ιδιαίτερα του TNF-α και της IL-1β, οι οποίες προκαλούν ελάττωση της έκκρισης της GnRH και μείωση των επιπέδων της FSH και της LH, με αποτέλεσμα τον υπογοναδοτροπικό υπογοναδισμό. Είναι ενδεχόμενο να εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες οι οποίοι όμως δεν έχουν ακόμη διευκρινισθεί. Στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου-1 πιστεύεται ότι η ινσουλινοπενία στο μη καλά ρυθμιζόμενο διαβήτη ελαττώνει τη διαθεσιμότητα της γλυκόζης στον εγκέφαλο και έτσι, καταστέλλεται η παλμική έκκριση της GnRH, ενώ παράλληλα εκδηλώνεται δυσλειτουργία των γοναδοτρόπων κυττάρων. Επιπλέον, η παρατεταμένη υπεργλυκαιμία προκαλεί μη ενζυμική γλυκοζυλίωση της LH και μεταβολή των λειτουργικών ή και των βιοχημικών ιδιοτήτων της ορμόνης, με αποτέλεσμα την εκδήλωση γοναδοτροπικής δυσλειτουργίας. Οι βλάβες των σπερματοζωαρίων αποδίδονται, κατά πάσα πιθανότητα, σε απευθείας δράση στον ορχικό ιστό. Σε πειραματόζωα με σακχαρώδη διαβήτη, προκαλούμενου από στρεπτοζοτοκίνη, διαπιστώθηκε καταστολή της λειτουργίας του υποθαλαμικού συστήματος KΙSS-1, το οποίο, εκτός των άλλων, προκαλεί και γοναδοτροπική ανεπάρκεια. Η υπολεπτιναιμία που είναι αποτέλεσμα της ινσουλινοπενίας στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου-1, θεωρείται ότι συμμετέχει στην καταστολή του υποθαλαμικού συστήματος των κισσπεπτινών, με επακόλουθο την έκπτωση της λειτουργικότητας του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-γονάδες και την εκδήλωση των διαταραχών του αναπαραγωγικού συστήματος στους διαβητικούς άνδρες. Όροι ευρετηρίου: σακχαρώδης διαβήτης στον άνδρα, αναπαραγωγικό σύστημα, άξονας υποθάλαμος-υπόφυση-γονάδες. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μεταβολική νόσος που χαρακτηρίζεται από υπεργλυκαιμία. Η υπεργλυκαιμία ενδέχεται να οφείλεται στην ελλιπή έκκριση ινσουλίνης, στη μειωμένη δραστικότητά της, ή στο συνδυασμό και των δύο. 222

2 Η χρόνια υπεργλυκαιμία στο σακχαρώδη διαβήτη συνδυάζεται με μακροχρόνια βλάβη, δυσλειτουργία και ανεπάρκεια διαφόρων οργάνων. Ιδιαίτερα, προσβάλλονται τα αιμοφόρα αγγεία (μικροαγγειοπάθεια, μακροαγγειοπάθεια), οι οφθαλμοί, οι νεφροί, τα νεύρα και η καρδιά 1. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ-1 Επίδραση στον άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-όρχεις Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου-1 αφορά το 5-10%, περίπου, των διαβητικών ασθενών 1. Προσβάλλει, κυρίως νέα άτομα, είναι ινσουλινοεξαρτώμενος και εμφανίζει μακρύ χρονικό διάστημα διαδρομής, που του παρέχει τη δυνατότητα να εκδηλώσει διάφορες επιπλοκές, ανάλογα με τη ρύθμισή του. Ο τύπος αυτός του σακχαρώδη διαβήτη έχει συνδυασθεί με διαταραχές της αναπαραγωγικής λειτουργίας και στους άνδρες και στις γυναίκες 2. Έχει διαπιστωθεί ότι η ελαττωμένη διαθεσιμότητα γλυκόζης στον εγκέφαλο στο μη καλά ρυθμιζόμενο σακχαρώδη διαβήτη τύπου-1 λόγω της ινσουλινοπενίας, καταστέλλει την κατά εκκριτικά επεισόδια έκκριση της εκλυτικής των γοναδοτροπινών υποθαλαμικής ορμόνης (GnRH). Άρρενες με σακχαρώδη διαβήτη τύπου-1 εμφανίζουν φυσιολογικά ή χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης και εκδηλώνουν ποικιλία απαντήσεων των γοναδοτρόπων κυττάρων στην εξωγενή χορήγηση GnRH 3. Η ασυμφωνία των ευρημάτων σε διάφορες μελέτες αντανακλά, ενδεχομένως, τις διαφορές των κριτηρίων στην επιλογή των ασθενών, στην ηλικία, στο βαθμό του μεταβολικού ελέγχου, στη διάρκεια του σακχαρώδη διαβήτη και στην έκταση των συμπαραμαρτουσών επιπλοκών 4. Συχνές αιμοληψίες για τον προσδιορισμό των εκκριτικών επεισοδίων της LH, σε καλά ρυθμισμένους και σε αρρύθμιστους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου-1, έδειξαν φυσιολογικά και συγκρίσιμα με την ομάδα ελέγχου εκκριτικά επεισόδια της LH. Εντούτοις, η δοκιμασία με εξωγενή χορήγηση GnRH αποκάλυψε ότι οι αρρύθμιστοι διαβητικοί εμφανίζουν ελάττωση του αριθμού και του εύρους των εκκριτικών επεισοδίων της LH, κατά 50%, με συνέπεια τη μείωση της μέσης τιμής των συγκεντρώσεων της ορμόνης αυτής στο αίμα 4. Φαίνεται ότι στον αρρύθμιστο σακχαρώδη διαβήτη ελαττώνεται, αρχικά η de novo βιοσύνθεση της LH, που είναι απαραίτητη να εφοδιάσει τις αποθήκες των γοναδοτρόπων κυττάρων ύστερα από την πρώτη διέγερση με GnRH. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την επιλεκτική καταστολή του συνόλου των εκκριτικών επεισοδίων της LH 4. Δεν είναι γνωστό εάν η κατάσταση αυτή είναι αναστρέψιμη. Μελέτες, όμως, σε πειραματικά προκαλούμενο ινσουλινοπενικό σακχαρώδη διαβήτη, όταν η διακοπή της ινσουλίνης διαρκούσε βραχύ χρονικό διάστημα και γινόταν πλήρης επαναχορήγηση της ορμόνης, έδειξαν ότι η έκκριση της LH επανερχόταν στο φυσιολογικό. Φαίνεται, λοιπόν, ότι η ινσουλίνη ή και οι ινσουλινοεξαρτώμενες μεταβολές στη βιοδιαθεσιμότητα της γλυκόζης ρυθμίζουν τη συχνότητα και το εύρος των εκκριτικών επεισοδίων της LH και επομένως, της GnRH. Οι δράσεις αυτές ενισχύονται, δεν εξαρτώνται όμως από τα γοναδικά στεροειδή 5. Η παρουσία ινσουλινοπενικού περιβάλλοντος ενδέχεται να διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στη δυσλειτουργία των γοναδοτρόπων κυττάρων της υπόφυσης στον αρρύθμιστο σακχαρώδη διαβήτη τύπου-1. Η σχετική έλλειψη της ινσουλίνης ελαττώνει, πιθανόν, τη συχνότητα των εκκριτικών επεισοδίων της GnRH. Έτσι, παρατηρείται αραίωση των μηνυμάτων της GnRH, που δέχεται η υπόφυση από τον υποθάλαμο, και εκδήλωση υπογοναδοτροπικού υπογοναδισμού 4. Επιπλέον, όπως συμβαίνει με την παρατεταμένη αύξηση των επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα, δημιουργείται περιβάλλον στο οποίο προάγεται η μη ενζυμική γλυκοζυλίωση των μορίων της LH μαζί με άλλα μόρια. Το γεγονός αυτό μεταβάλλει τις λειτουργικές ή και τις βιοχημικές ιδιότητες του γλυκοζυλιωμένου μορίου της LH, με αποτέλεσμα την εκδήλωση γοναδοτροπικής δυσλειτουργίας 4. Σε καλά σχεδιασμένες μελέτες, σε πειραματικά πρότυπα διαβητικών προβάτων, υποστηρίχθηκε η θέση ότι η ινσουλίνη δρα στον εγκέφαλο και ρυθμίζει την έκκριση της GnRH 6. Στο σημαντικό ερώτημα εάν η ινσουλίνη ασκεί την κεντρική της δράση στην έκκριση της GnRH άμεσα ή έμμεσα, μέσω της χρήσης της γλυκόζης, η απάντηση είναι ότι θεωρείται πιθανή η άμεση δράση της ινσουλίνης, δεδομένου ότι υποδοχείς της ορμόνης είναι διεσπαρμένοι διάχυτα στον εγκέφαλο και μάλιστα, σε σημεία που είναι σημαντικά για τον έλεγχο της έκκρισης της GnRH, όπως ο τοξοειδής πυρήνας και το μέσο φύμα 7. Επιπλέον, υποδοχείς ινσουλίνης έχουν βρεθεί στα κατεχολαμινεργικά άκρα του υποθαλάμου 8, σημεία όπου οι κατεχολαμινεργικοί νευροδιαβιβαστές ρυθμίζουν την έκκριση της GnRH στα πρόβατα 9. In vitro και in vivo μελέτες έδωσαν αποτελέσματα που στηρίζουν την άποψη ότι η ινσουλίνη στον εγκέφαλο επηρεάζει έντονα το μεταβολισμό στους νευρώνες, μέσω του τρικαρβοξυλικού κύκλου του Krebs στα μιτοχόνδρια 10. Η σημασία της λειτουργικότητας των μιτοχονδρίων επισημάνθηκε και σε μελέτη, στην οποία τα χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης στους άνδρες και η κατεσταλμένη λειτουργία των μιτοχονδρίων προάγουν την αντίσταση στην ινσουλίνη 11. Οι παραπάνω δυσλειτουργίες, που παρατηρούνται στο σακχαρώδη διαβήτη είναι ενδεχόμενο να οδηγούν στη διαταραχή της αναπαραγωγικής λειτουργίας. Είναι πιθανόν ότι ο σακχαρώδης διαβήτης δρα σε διάφορα επίπεδα του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-γονάδες, όπως διαπιστώνεται από την ελαττωμένη ανταπόκριση 223

3 Κόιου και συν. Διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα, οφειλόμενες στο σακχαρώδη διαβήτη των γοναδοτροπινών στις κατάλληλες διεγερτικές δοκιμασίες, αλλά και από τις διαταραχές στην υπερμικροσκοπική δομή των σπερματοζωαρίων, που διαπιστώθηκαν με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Η διαταραχή των σπερματοζωαρίων αποδίδεται, μάλλον, σε απευθείας δράση της νόσου στον ορχικό ιστό 12. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 2 Εισαγωγή Είναι γνωστό ότι η αναπαραγωγική ηλικία του άνδρα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις διαταραχές της μεταβολικής κατάστασης. Έτσι, δυσμενείς μεταβολικές καταστάσεις συνδυάζονται συχνά με διαταραχές της αναπαραγωγικής λειτουργίας 13. Ο σακχαρώδης διαβήτης, ιδιαίτερα ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, κατατάσσεται στις χρόνιες παθήσεις που μπορούν να προκαλέσουν ελάττωση των επιπέδων της τεστοστερόνης, δηλαδή υπογοναδισμό 14. Η επίπτωση του υπογοναδισμού αυξάνεται με την ηλικία και καθώς η διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, στην πλειονότητα των ανδρών, γίνεται ύστερα από την ηλικία των 40 ετών, παραμένει αβέβαιο εάν η ελάττωση της τεστοστερόνης οφείλεται στην ηλικία ή σχετίζεται με τον σακχαρώδη διαβήτη και τις επιπλοκές του 15,16. Τα βιβλιογραφικά δεδομένα στηρίζουν τη θέση ότι υπάρχει βαθμιαία και σταθερή πτώση της τεστοστερόνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, η οποία αρχίζει, πιθανόν, από την τρίτη δεκαετία 17. Πρέπει να σημειωθεί ότι, εκτός από την ελάττωση των επιπέδων της τεστοστερόνης, οι επιπλοκές από άλλα όργανα ή συστήματα οργάνων επηρεάζουν τη σεξουαλική λειτουργία των ανδρών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Για παράδειγμα, οι βλάβες του αυτόνομου νευρικού συστήματος, συμπαθητικού και παρασυμπαθητικού, μπορεί να οδηγήσουν σε διαταραχές της εκσπερμάτισης και σε στυτική δυσλειτουργία. Επιπλέον, επηρεάζονται η διάθεση, οι σωματικές δυνατότητες, αλλά και οι σχέσεις με το άλλο φύλο 18 και κατά συνέπεια, η ποιότητα ζωής του άνδρα. Αίτια του υπογοναδισμού Όπως αναφέρθηκε, υπάρχουν ακόμη κενά στην ερμηνεία των αιτιών του υπογοναδισμού των ανδρών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Τα περισσότερα πάντως βιβλιογραφικά δεδομένα στηρίζουν τη θέση ότι ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 συνδυάζεται με ελάττωση των επιπέδων της τεστοστερόνης. Η ελάττωση των επιπέδων της τεστοστερόνης αποδίδεται κυρίως στη μακροχρόνια πλημμελή ρύθμιση των επιπέδων της γλυκόζης, με αποτέλεσμα τη χρόνια υπεργλυκαιμία. Επιπλέον, αποδίδεται στην αντίσταση των ιστών στη δράση της ινσουλίνης. Η αντίσταση στη δράση της ινσουλίνης επιδεινώνεται από την παχυσαρκία που παρατηρείται σε μεγάλο ποσοστό 224 ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Συμπερασματικά, ο υπογοναδισμός και η σεξουαλική δυσλειτουργία αποδίδονται στον αρρύθμιστο σακχαρώδη διαβήτη και στην υπεργλυκαιμία που προκαλεί, καθώς και στην αντίσταση στην ινσουλίνη. Φαίνεται όμως ότι οι μηχανισμοί που βρίσκονται κάτω από τις διαταραχές αυτές δεν οφείλονται μόνο στις αγγειακές και στις νευρολογικές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη τύπου Αντίσταση στην ινσουλίνη Η αντίσταση στην ινσουλίνη αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο στοιχείο του σακχαρώδη διαβήτη τύπου Αποτελεί, επίσης, συχνή εκδήλωση της παχυσαρκίας και μάλιστα της κεντρικής παχυσαρκίας Είναι πλέον αποδεκτό ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη και η αντισταθμιστική υπερινσουλιναιμία οδηγούν στην εμφάνιση διαφόρων βιοχημικών και κλινικών εκδηλώσεων. Έτσι, μία από τις βιοχημικές εκδηλώσεις του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 είναι τα χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης, όπως αποδείχθηκε σε αρκετές μελέτες 17,18,23. Η τεστοστερόνη κυκλοφορεί στο αίμα είτε ως ελεύθερη, σε ποσοστό 2%, ή ως δεσμευμένη, σε ποσοστό 98%. Από το δεσμευμένο κλάσμα το 44% της τεστοστερόνης είναι συνδεδεμένο πολύ ισχυρά με μια β-σφαιρίνη, τη σφαιρίνη που δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου (SHBG), και το 54%, περίπου, συνδέεται με μικρότερη συγγένεια με αλβουμίνη και άλλες πρωτεΐνες 17,19. Η αλβουμίνη έχει 1000 φορές ασθενέστερη σύνδεση με την τεστοστερόνη από εκείνη της SHBG. Για το λόγο αυτό, η τεστοστερόνη που συνδέεται με την αλβουμίνη αποσυνδέεται εύκολα στα τριχοειδή και αποτελεί, μαζί με την ελεύθερη τεστοστερόνη, το βιοδιαθέσιμο κλάσμα της τεστοστερόνης 24. Εξάλλου, το κλάσμα της τεστοστερόνης που είναι συνδεδεμένο με την SHBG αποτελεί απόθεμα τεστοστερόνης στην κυκλοφορία του αίματος. Η SHBG είναι ετεροδιμερής γλυκοπρωτεΐνη με μοριακό βάρος 95kDa. Παράγεται στο ήπαρ και η συγκέντρωσή της στον ορό μεταβάλλεται από διάφορους παράγοντες. Συγκεκριμένα, η SHBG αυξάνεται από τα οιστρογόνα και τη θυροξίνη. Εξάλλου, τα επίπεδα της SHBG αυξάνονται με την ηλικία. Επιπλέον, οι τιμές της σφαιρίνης αυτής είναι υψηλές σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις, όπως η οξεία και η χρόνια ηπατική νόσος και ο υπογοναδισμός. Αντίθετα, τα επίπεδα της SHBG στον ορό ελαττώνονται από τα ανδρογόνα και τα κορτικοειδή. Ακόμη, ελαττώνονται στην παχυσαρκία και σε καταστάσεις απώλειας λευκώματος. Σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 παρατηρείται ελάττωση των επιπέδων της SHBG, μεγαλύτερη από εκείνη που αντιστοιχεί για την ηλικία και το δείκτη μάζας σώματος. Η SHBG, εκτός από την τεστοστερόνη, συνδέει με μικρότερη συγγένεια την οιστραδιόλη και την διυδρο-

4 τεστοστερόνη. Η τελευταία, κυκλοφορεί σε ελεύθερη μορφή σε ποσοστό 0,8% 25,26. Τα χαμηλά επίπεδα της τεστοστερόνης και της SHBG συνδέονται με την αντίσταση στην ινσουλίνη και, ακόμη περισσότερο, με την εκδήλωση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 στους ηλικιωμένους άνδρες 27,28. Εντούτοις, δεν έχει απόλυτα διευκρινισθεί αν η σχέση μεταξύ των χαμηλών επιπέδων της τεστοστερόνης, η σχέση δηλαδή του υπογοναδισμού και του σακχαρώδη διαβήτη είναι άμεση ή έμμεση, δεδομένου ότι δεν έχουν κατανοηθεί πλήρως οι αλληλεπιδράσεις των συγκεντρώσεων της τεστοστερόνης και της ινσουλίνης στο αίμα 29. Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι ιδιαίτερη σημασία έχει ο καθορισμός της βαρύτητας και της φύσης του υπογοναδισμού. Απαιτείται δηλαδή να καθορισθεί εάν ο υπογοναδισμός είναι υπογοναδοτροπικός ή υπεργοναδοτροπικός. Εξίσου σημαντικός είναι και ο ορισμός του υπογοναδισμού. Ο ορισμός του υπογοναδισμού παραμένει σημείο αμφιλεγόμενο. Γενικά, ο υπογοναδισμός στον άντρα προσδιορίζεται ως κλινικό σύνδρομο το οποίο είναι αποτέλεσμα της ανεπαρκούς σύνθεσης φυσιολογικών συγκεντρώσεων τεστοστερόνης και φυσιολογικού αριθμού σπερματοζωαρίων από τους όρχεις, λόγω διακοπής σε κάποιο επίπεδο, της αρμονικής συνεργασίας του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-όρχεις 30. Ο καθιερωμένος τρόπος κατάταξης του υπογοναδισμού είναι: α) ο πρωτοπαθής υπογοναδισμός κατά τον οποίο η βλάβη αφορά τον όρχι και συνοδεύεται με αύξηση των επιπέδων της LΗ και ελάττωση των συγκεντρώσεων της τεστοστερόνης και β) ο δευτεροπαθής υπογοναδισμός ο οποίος χαρακτηρίζεται από ανεπάρκεια του άξονα υποθάλαμοςυπόφυση και συνοδεύεται από χαμηλά επίπεδα LH και τεστοστερόνης. Είναι όμως δυνατόν η εκδήλωση του υπογοναδισμού να συνδυάζεται με επίπεδα γοναδοτροπινών μέσα στα φυσιολογικά όρια 30. Τύπος του υπογοναδισμού Η ύπαρξη υπογοναδοτροπικού υπογοναδισμού υποθαλαμικής αιτιολογίας, στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον δεδομένου ότι σχετίζεται με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Τα βιβλιογραφικά δεδομένα σε ανθρώπους και σε ποντικούς NIRKO (Neuronspecific Insoulin Receptor Knock Out mice) στηρίζουν τη θέση της εμπλοκής του υποθαλάμου στον υπογοναδισμό 17,31. Επιπλέον, τα βιβλιογραφικά δεδομένα δείχνουν τη σημασία της αντίστασης στην ινσουλίνη, που εμφανίζεται στο σύνολο σχεδόν των διαβητικών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και της παχυσαρκίας που αφορά μεγάλο μέρος των ασθενών της ομάδας αυτής, για την εκδήλωση του υπογοναδοτροπικού υπογοναδισμού 17,31. Ο συνδυασμός της παχυσαρκίας και της αντίστασης στην ινσουλίνη συνδέεται με αύξηση των επιπέδων των προφλεγμονωδών κιτοκινών στον ορό, όπως του παράγοντα νέκρωσης των όγκων-α (TNF-α), της ιντερλευκίνης-6 (IL-6), της ιντερλευκίνης-1β (IL-1β) και της C αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP). Επιπλέον, συνδέεται με αύξηση των συγκεντρώσεων των διαφόρων μορίων προσκόλλησης. Από τις ουσίες αυτές μόνον ο TNF-α και η IL-1β προκαλούν ελάττωση της έκκρισης της εκλυτικής των γοναδοτροπινών υποθαλαμικής ορμόνης και της LH, όπως διαπιστώθηκε σε in vitro μελέτες 32. Τονίζεται, πάντως, ότι υπογοναδισμός διαπιστώθηκε και σε σημαντικό αριθμό λεπτόσωμων ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (31,3%), γεγονός που υποδηλώνει ότι και άλλοι παράγοντες, ενδεχομένως, εμπλέκονται εκτός από την παχυσαρκία 17. Τα μείζονα συμπτώματα του υπογοναδισμού ελέγχονται με ειδικό ερωτηματολόγιο. Ο υπογοναδισμός στην εφηβική ηλικία εκδηλώνεται με την απουσία σημείων έναρξης και εξέλιξης των δευτερογενών χαρακτήρων του φύλου. Εξάλλου, οι κλινικές εκδηλώσεις του υπογοναδισμού στον ενήλικα άνδρα περιλαμβάνουν μείωση του όγκου των όρχεων, αραίωση της δευτερογενούς τρίχωσης, ελάττωση της μυϊκής μάζας και ισχύος, αύξηση του σπλαχνικού λίπους, μείωση της σεξουαλικής διάθεσης (libido), ελάττωση της συχνότητας και της ποιότητας των στύσεων, έκπτωση της διανοητικής λειτουργίας, δυσθυμία, μείωση της οστικής πυκνότητας, αναιμία, υπογονιμότητα και γυναικομαστία 33,34. Η στυτική δυσλειτουργία αποτελεί το συχνότερο σύμπτωμα στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, όσον αφορά τον υπογοναδισμό, και παρατηρείται σε ποσοστό υψηλότερο από το 70% 19. Η στυτική δυσλειτουργία μπορεί να οφείλεται σε αγγειακά αίτια (διαβητική αγγειοπάθεια), σε βλάβη του αυτόνομου νευρικού συστήματος (διαβητική νευροπάθεια του αυτόνομου νευρικού συστήματος), στον υπογοναδισμό ή στο συνδυασμό τους. Η επίπτωσή της αυξάνεται με την ηλικία και φαίνεται να σχετίζεται με τη διάρκεια του σακχαρώδη διαβήτη, με το βαθμό του μεταβολικού ελέγχου και με την παρουσία άλλων επιπλοκών του σακχαρώδη διαβήτη 35. Σε διάφορες μελέτες υποστηρίχθηκε η ευεργετική δράση της χορήγησης θεραπείας υποκατάστασης με τεστοστερόνη σε διαβητικούς ασθενείς με υπογοναδισμό 36. Διαπιστώθηκε λοιπόν ότι η χορήγηση τεστοστερόνης βελτιώνει την αντίσταση στην ινσουλίνη, προάγει τον έλεγχο των επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα, ελαττώνει την κοιλιακή παχυσαρκία και μειώνει τα επίπεδα της ολικής χοληστερόλης στο αίμα, με αποτέλεσμα την ελάττωση του κινδύνου των καρδιαγγειακών επιπτώσεων 36. Ο μηχανισμός της ευεργετικής αυτής δράσης της τεστοστερόνης δεν έχει ακόμη διευκρινισθεί. Τα παραπάνω όμως ευρήματα δείχνουν τη σημασία του προσδι- 225

5 Κόιου και συν. Διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα, οφειλόμενες στο σακχαρώδη διαβήτη ορισμού των επιπέδων των ανδρογόνων στους διαβητικούς ασθενείς. 226 Εκτίμηση του υπογοναδισμού Στη διάγνωση του υπογοναδισμού συμβάλλει το ιστορικό και η κλινική εξέταση του άνδρα. Η διάγνωση, όμως, τεκμηριώνεται με τον εργαστηριακό έλεγχο. Όπως αναφέρθηκε οι κλινικές εκδηλώσεις του υπογοναδισμού στον ενήλικα άνδρα περιλαμβάνουν μείωση του όγκου των όρχεων, αραίωση της δευτερογενούς τρίχωσης, ελάττωση της μυϊκής μάζας και ισχύος, αύξηση του σπλαχνικού λίπους, μείωση της σεξουαλικής διάθεσης (libido), ελάττωση της συχνότητας και της ποιότητας των στύσεων, έκπτωση της διανοητικής λειτουργίας, δυσθυμία, μείωση της οστικής πυκνότητας, αναιμία, υπογονιμότητα και γυναικομαστία 34,37. Η τεκμηρίωση της διάγνωσης του υπογοναδισμού γίνεται με την ανεύρεση χαμηλών τιμών ολικής τεστοστερόνης στον ορό (ολική τεστοστερόνη<200ng/dl). Μετρήσεις της ελεύθερης τεστοστερόνης και της σφαιρίνης που δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου απαιτούνται, σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως η παχυσαρκία, όπου ελαττώνονται τα επίπεδα της SHBG, με αποτέλεσμα τη μείωση των τιμών της ολικής τεστοστερόνης, χωρίς όμως να επηρεάζονται οι συγκεντρώσεις της ελεύθερης τεστοστερόνης. Ακόμη, μετρήσεις της ελεύθερης τεστοστερόνης και της SHBG απαιτούνται κατά το γήρας, όπου αυξάνονται οι τιμές της SHBG, με συνέπεια την πολύ μεγαλύτερη ελάττωση της ελεύθερης από εκείνη της ολικής τεστοστερόνης. Αναγκαία κρίνεται επίσης η μέτρηση των γοναδοτροπινών για διαχωρισμό του πρωτοπαθούς από τον δευτεροπαθή υπογοναδισμό. Πρέπει να σημειωθεί ότι για τη διάγνωση του υπογοναδισμού αντιμετωπίζονται συχνά δυσκολίες, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν ειδικά κλινικά συμπτώματα και ομοφωνία για τον καθορισμό των επιπέδων της τεστοστερόνης που προσδιορίζουν τον ευγοναδισμό, τον υπογοναδισμό, ή τις οριακές καταστάσεις 37. Ακόμη, διαφοροποιούνται τα αποτελέσματα όταν χρησιμοποιούνται ως κριτήρια οι συγκεντρώσεις της ελεύθερης ή της ολικής τεστοστερόνης. Έτσι, σε μελέτη ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 διαπιστώθηκε ότι όταν χρησιμοποιήθηκαν ως δείκτης οι τιμές της ελεύθερης τεστοστερόνης, που μετρήθηκε είτε άμεσα ή ως δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων, το ποσοστό των υπογοναδικών έφθανε το 33%, ενώ όταν χρησιμοποιήθηκαν ως δείκτης τα επίπεδα της ολικής τεστοστερόνης, το ποσοστό των υπογοναδικών ανέρχονταν στο 43,7%, με ψευδώς θετικά αποτελέσματα στο 36% και ψευδώς αρνητικά στο 12% 17. Στη μελέτη αυτή τα κατώτερα φυσιολογικά όρια για την ολική τεστοστερόνη ήταν τα 300ng/ml, για την ελεύθερη τεστοστερόνη τα 50pg/ml (μετρήθηκε με την εξισορροπούμενη διάλυση) και για το δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων τα 64,8pg/ml. Σημειώνεται ότι η μέτρηση των επιπέδων της ελεύθερης τεστοστερόνης με ραδιοανοσολογικές μεθόδους δεν είναι αξιόπιστη και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται 38. Κατά τη μέτρηση των επιπέδων της FSH και της LH διαπιστώνονται σημαντικά χαμηλότερες τιμές στους υπογοναδικούς άνδρες με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, εύρημα που στηρίζει την άποψη του υπογοναδοτροπικού υπογοναδισμου, με τη διαταραχή να εντοπίζεται στον υποθάλαμο μάλλον και να μη σχετίζεται με το γλυκαιμικό έλεγχο, τη διάρκεια της νόσου, την παρουσία επιπλοκών του σακχαρώδη διαβήτη και την ύπαρξη παχυσαρκίας 17. Έχει υποστηριχθεί ότι η συχνότητα του υπογοναδισμού στους άνδρες με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 είναι υψηλότερη με την πάροδο της ηλικίας 17,39,40. Η ελάττωση των επιπέδων της τεστοστερόνης εκδηλώνεται βαθμιαία και σταθερά με την πάροδο της ηλικίας. Η έναρξη του υπογοναδισμού γίνεται από την τρίτη δεκαετία της ζωής και η πτώση των τιμών της ολικής τεστοστερόνης ανά έτος κυμαίνεται από 0,5-2%, ενώ η αύξηση των συγκεντρώσεων της SHBG ανά έτος είναι 1,2% 39,40. Η κατανόηση των μεταβολικών επιπτώσεων της βαθμιαίας ελάττωσης των τιμών της τεστοστερόνης αποκαλύπτει, ενδεχομένως, το δυνητικό ρόλο των χαμηλών επιπέδων της ορμόνης αυτής στις μεταβολικές αλλαγές που παρατηρούνται με την πάροδο της ηλικίας, όπως είναι η κεντρική παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και οι προδιαβητικές καταστάσεις (αντίσταση στην ινσουλίνη, δυσανεξία στη γλυκόζη, μεταβολικό σύνδρομο) 41. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΑΚ- ΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΚΑΙ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Καθώς μελετάται η χρόνια πορεία του σακχαρώδη διαβήτη, οι κλινικές, οι βιοχημικές και οι ορμονικές του εκδηλώσεις, καθώς και οι επιπτώσεις του σε διάφορα όργανα και συστήματα με αποτέλεσμα τις ποικίλες επιπλοκές, βελτιώνονται διαρκώς οι γνώσεις στην κατανόηση της νόσου αλλά και οι διαφορές μεταξύ του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 και τύπου 2. Είναι γνωστό ότι η παχυσαρκία αυξάνει την αντίσταση στην ινσουλίνη, αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης μεταβολικού συνδρόμου και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ελαττώνει τα επίπεδα της τεστοστερόνης και της SHBG και, σε συνδυασμό με την πάροδο της ηλικίας, οδηγεί στην ανάπτυξη υπογοναδοτροπικού υπογοναδισμού 19-21,27,28. Επειδή η παχυσαρκία αποτελεί την επιδημία του εικοστού πρώτου αιώνα, μεγάλο ποσοστό νέων ατόμων παρουσιάζει σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Έγιναν, λοιπόν, συγκριτικές μελέτες των επιπέδων της τεστοστερόνης σε νέους ασθενείς με σακχαρώδη

6 διαβήτη τύπου 1 και τύπου 2. Με τις μελέτες αυτές διαπιστώθηκε ότι οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 εμφανίζουν φυσιολογικά επίπεδα ολικής τεστοστερόνης, φυσιολογικές ή αυξημένες τιμές SHBG και φυσιολογικές συγκεντρώσεις ελεύθερης τεστοστερόνης, FSH και LH. Αντίθετα, οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 εκδηλώνουν, συνήθως, υπογοναδοτροπικό υπογοναδισμό, με χαμηλότερα επίπεδα ολικής και ελεύθερης τεστοστερόνης και κατεσταλμένη διέγερση της LH από την GnRH 42,43. Η παχυσαρκία και η αντίσταση στην ινσουλίνη θεωρούνται από τους σημαντικότερους παράγοντες, που εμπλέκονται στη διαταραχή της λειτουργίας του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση. Για την παχυσαρκία αναφέρεται ότι η αυξημένη δραστικότητα της αρωματάσης του λιπώδη ιστού προκαλεί, σε μεγαλύτερο βαθμό, μετατροπή της τεστοστερόνης σε οιστραδιόλη, με αποτέλεσμα τα αυξημένα επίπεδα οιστραδιόλης να καταστέλλουν τη λειτουργία του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση 43. Ενδιαφέροντα ευρήματα διαπιστώθηκαν σε πειραματικά πρότυπα σακχαρώδη διαβήτη ο οποίος προκλήθηκε με στρεπτοζοτοκίνη. Στα πειραματικά αυτά πρότυπα μελετήθηκε το σύστημα των κισσπεπτινών (Kisspeptins) 44,45. Οι κισσπεπτίνες είναι οικογένεια πεπτιδίων που κωδικοποιούνται από το γονίδιο kiss-1 και περιλαμβάνουν τη μεταστίνη και την κισσπεπτίνη-10, οι οποίες καταγράφηκαν αρχικά ως πεπτίδια καταστολής των μεταστάσεων 46. Οι έρευνες στη συνέχεια, έδειξαν ότι το γονίδιο kiss αποτελεί σημαντικό στοιχείο του γοναδοτροπικού άξονα που μειώνεται στο σακχαρώδη διαβήτη των πειραματοζώων, ο οποίος προκαλείται από τη στρεπτοζοτοκίνη. Η ελάττωση αυτή οφείλεται, τουλάχιστον μερικώς, στην έντονη υπολεπτιναιμία και οδηγεί σε καταστολή της γοναδοτροπικής λειτουργίας. Φαίνεται, λοιπόν ότιτουλάχιστον στα άρρενα πειραματόζωα- όταν παγιωθεί η κατάσταση του σακχαρώδη διαβήτη, προκαλείται καταστολή της λειτουργικότητας του υποθαλαμικού συστήματος που ελέγχεται από τις κισσπεπτίνες. Η διεργασία αυτή οδηγεί σε μειωμένη έκκριση των γοναδοτροπινών, για την οποία σε μεγάλο βαθμό, ευθύνεται η ελάττωση των επιπέδων της λεπτίνης 13,47. ΑΝΑΣΤΡΟΦΗ ΕΚΣΠΕΡΜΑΤΙΣΗ Στις επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη που αφορούν τη σεξουαλική λειτουργία περιλαμβάνεται και η ανάστροφη εκσπερμάτιση. Ανάστροφη εκσπερμάτιση είναι η προώθηση του σπέρματος από την πρόσθια ουρήθρα στην ουροδόχο κύστη, επειδή ο έσω σφιγκτήρας της ουροδόχου κύστης βρίσκεται σε χάλαση τη στιγμή της εκσπερμάτισης 48. Ανάμεσα στα αίτια που προκαλούν ανάστροφη εκσπερμάτιση συγκαταλέγεται και ο σακχαρώδης διαβήτης 49,50, παρατήρηση που έγινε από το Όσον αφορά το χρόνο εμφάνισης της επιπλοκής αυτής σε σχέση με την έναρξη του διαβήτη, σημειώνεται ότι η ανάστροφη εκσπερμάτιση εμφανίζεται συνήθως σε ασθενείς που πάσχουν από τη νόσο για επτά ή περισσότερα χρόνια. Σπάνια, η ανάστροφη εκσπερμάτιση εκδηλώνεται πριν από την εμφάνιση του σακχαρώδη διαβήτη. Αιτία της ανάστροφης εκσπερμάτισης στο σακχαρώδη διαβήτη είναι η βλάβη της νεύρωσης του εκσπερματιστικού συστήματος και του αυχένα της ουροδόχου κύστης. Η νεύρωση του εκσπερματιστικού συστήματος και του αυχένα της ουροδόχου κύστης επιτελείται από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα. Η λειτουργία του συμπαθητικού νευρικού συστήματος στην περιοχή αυτή αποσκοπεί στη διατήρηση κλειστού του έσω κυστικού σφιγκτήρα, με αποτέλεσμα η πρόσθια ουρήθρα να μετατρέπεται, προσωρινά, σε καθαρά γεννητικό πόρο. Οποιαδήποτε βλάβη του συμπαθητικού νευρικού συστήματος στην περιοχή αυτή έχει ως συνέπεια τη διατήρηση ανοικτού του έσω κυστικού σφιγκτήρα, με αποτέλεσμα τη δυνατότητα εμφάνισης ανάστροφης εκσπερμάτισης 52. Η νευροπάθεια του αυτόνομου νευρικού συστήματος είναι αποτέλεσμα της μακρόχρονης πλημμελούς ρύθμισης του σακχαρώδη διαβήτη και αφορά τόσο το συμπαθητικό όσο και το παρασυμπαθητικό σύστημα. Οι βλάβες του συμπαθητικού συστήματος της περιοχής οδηγούν σε ανάστροφη εκσπερμάτιση, ενώ οι βλάβες του παρασυμπαθητικού συστήματος έχουν ως αποτέλεσμα τις διαταραχές της στυτικής λειτουργίας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί πολύ συχνή μεταβολική νόσο που προσβάλλει και τα δύο φύλα κάθε ηλικίας. Η χρόνια διαδρομή του, σε συνδυασμό με την πλημμελή ρύθμιση, προκαλεί σωρεία επιπλοκών σε όλα τα συστήματα του οργανισμού. Οι επιπλοκές αυτές μπορούν να απειλήσουν τη ζωή (έμφραγμα μυοκαρδίου, εγκεφαλικό επεισόδιο, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, διαβητική κετοξέωση) ή να χειροτερεύσουν την ποιότητα της ζωής (ακρωτηριασμός άκρων, απώλεια όρασης, αιμοκάθαρση στη χρόνια νεφρική ανεπάρκεια). Από τις οδυνηρότερες, ίσως, επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη οι οποίες χειροτερεύουν την ποιότητα της ζωής είναι αυτές που σχετίζονται με τις διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος. Για το λόγο αυτό έγιναν, και συνεχίζουν να γίνονται, πολλές μελέτες που αφορούν τις διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος λόγω σακχαρώδη διαβήτη. Η κατανόηση του μηχανισμού των υποκείμενων διαταραχών θα βοηθήσει στην αποτελεσματικότερη θεραπεία και στην ανακούφιση των ασθενών. Πρέπει, πάντως, να τονισθεί ότι μεγάλη σημασία έχει η πρόληψη των επιπλοκών με την καλή ρύθμιση του σακχαρώδη διαβήτη. 227

7 Κόιου και συν. Διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα, οφειλόμενες στο σακχαρώδη διαβήτη Summary Koiou E, Katsikis I, Kalaitzakis E, Timamopoulou E, Zournatzi V, Panidis D. Disturbances of male reproductive system due to diabetes mellitus Helen Obstet Gynecol 21(3): , 2009 Diabetes mellitus, due to its chronic duration, causes many complications. Among its most uncomplimentary long term complications which are an important cause of decreased life quality in diabetic men are the disorders of the reproductive function. The disorders of the reproductive function are attributed to the hypogonadism, which is caused by diabetes mellitus. Hypogonadotropic hypogonadism in type-2 diabetes mellitus is considered of hypothalamic etiology. Insulin resistance alongside of the usually concurrent obesity is related with increase in levels of proinflammatory cytokines and especially of TNF-α and IL-1β, which cause decrease in GnRH secretion, decrease of FSH and LH, resulting to hypogonadotropic hypogonadism. It is also speculated the potential interference of additional unidentified up to now agents. In poorly controlled type-1 diabetes mellitus, insulinopenia is considered to reduce glucose availability to brain and thus pulsatile GnRH secretion is repressed, while dysfunction of pituitary gonadotropic cells is evident. Moreover, prolonged hyperglycemia causes nonenzymatic glycation of LH which changes its functional and biochemical properties, resulting in gonadotropic dysfunction. Defective semen may be attributed to a direct testicular effect. In streptozokin induced diabetic rats a suppressed of function of hypothalamic KiSS-1 system was evident, which among others, causes gonadotropic deficiency. Hypoleptinemia, which is a result of insulinopenia in type-1 diabetes mellitus is considered to contribute to suppression of hypothalamic kisspeptin system, which in turn causes functional disturbance in hypothalamic-pituitary-gonadal axis, resulting in impaired sexual function in diabetic mellitus Key words: Diabetes mellitus in men, reproductive system, hypothalamic-pituitary-gonadal axis. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. American Diabetes Association. Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care 2008; 31:S55-S Κόιος Γ, Ζουρνατζή Β, Κόιου Α, Καλαϊτζάκης Ε, Πανίδης Δ. Διαταραχές του εμμηνορρυσιακού κύκλου από ενδοκρινικά και μεταβολικά νοσήματα: σακχαρώδης διαβήτης. Στο: Πανίδης Δ, Ζουρνατζή Β, Δίνας Κ, Τζαφέττας Ι, εκδότες. Διαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας και της εμμήνου ρύσεως: 228 αίτια, διαγνωστική προσέγγιση και θεραπευτική αντιμετώπιση. Θεσσαλονίκη:Γράμμα, 2009: Valimaki M, Liewendahl K, Nikkanen P, Pelkonen R. Hormonal changes in severely uncontrolled type (insulin dependent) diabetes mellitus. Scand J Clin Lab Invest 1991; 51: Lopez-Alvarenga JC, Zarinan T, Olivares A, Gonzales-Barranco J, Veldhuis JD, Ulloa-Aguirre A. Poorly controlled type-1 diabetes mellitus in young men selectively suppresses LH secretory burst mass. J Clin Endocrinol Metab 2002; 87: Bucholtz DC, Chiesa A, Pappano WN, Nagatani S, Tsukamura H, Maeda KI, Foster DL. Regulation of pulsatile LH secretion by insulin in the diabetic male lamb. Biol Reprod 2000; 62: Tanaka T, Nagatani S, Bucholtz DC, Ohkura S, Tsukamura H, Maeda K, Foster DL. Central action of insulin regulates pulsatile LH secretion in the diabetic sheep model. Biol Reprod 2000; 62: Van Houten M, Posner BI, Kopriwa BM, Brawer JR. Science 1980; 207: Oliver EH, Sartin JL, Dieberg G, Rahe CH, Marple DN, Kemppainen RJ. Effects of acute isulin deficiency on catecholamine and indolamine content and catecholamine turnover in microdissected hypothalamic nuclei in streptozotocin-diabetic rats. Acta Endocrinol 1989; 120: Thiery JC, Martin GB. Neurophysiological control of the secretion of GnRH and LH in the sheep- a review. Reprod Fertil Dev 1991; 3: Bessmann SP, Mohan C, Zaidise I. Intracellular site of insulin action: mitochondrial Krebs Cycle. Biochemistry 1986; 83: Pitteloud N, Mootha VK, Dwyer AA, Hardin M, Lee H, Eriksson KF, Tripathy D, Yialamas M, Groop L, Elahi D, Hayes FJ. Relationship between testosterone levels, insulin sensitivity, and mitochondrial function in men. Diabetes Care 2005; 28: Baccetti B, La Marca A, Piomboni P, Capitani S, Bruni E, Petraglia F, De Leo V. Insulin-dependent diabetes in men is associated with hypothalamo-pituitary disarrangement and with impairment semen quality. Human Reprod 2002; 17: Castellano JM, Navarro VM, Fernandez-Fernandez R, Roa J, Vigo E, Pineda R, Dieguez C, Aguilar E, Pinilla L, Tena-Sempere M. Expression of hypothalamic kiss system and rescue of defective responses by kisspeptin in streptozocin-induced diabetic male rats. Diabetes 2006; 55: Farrel JB, Deshmukh A, Baghaie AA. Low testosterone and the association with type-2 diabetes. The diabetes educator 2008; 34:

8 15. Selvin E, Feinleib M, Rohrmann S, Rifai N, Nelson WG et al. Androgen and diabetes in men: results from third national health and nutrition examination survey (NHANES III). Diabetes Care 2007; 30: Corona C, Mannucci E, Petrone L, et al. Association of hypogonadism and type-2 diabetes in men attending an outpatient erectile disfunction clinic. Int J Impot Res 2006; 18: Dhindsa S, Prabhakar S, Sethi M, Bandyopadhyay A, Chaudhuri A, Pandona P. Frequent occurrence of hypogonadotropic hypogonadism in type-2 diabetes. J Clin Endocrinol Metab 2004; 89: Grossmann M, Thomas MC, Panayotopoulos S, Sharpe K. Low testosterone levels are common and associated with insuline resistance in men with diabetes. J Clin Endocrinol Metab 2008; 93: Kapoor D, Aldred H, Clark S, Channer KS, Jones TH. Clinical and biochemical assessment of hypogonadism in men with type-2 diabetes. Diabetes Care 2007; 30: Haffner SM, Valdez RA, Stern MP, Katz MS. Obesity, body fat distribution and sex hormones in men. Int J Obes 1993; 17: Haffner SM. Sex hormone-binding protein, insulin resistance, hyperinsulinemia and non-insulin dependent diabetes. Horm Res 1996; 45: Dunaif A. Insulin resistance and the PCOS: mechanisms and implications for pathogenesis. Endocr Rev 1997; 18: Defay R, Papoz L, Barny S, Bonnot-Lours S, Caces E, Simon D. Hormonal status and NIDDM in the European and Melanesian populations of New Caledonia: a case-control study. The CALedonian DIAbetes mellitus (CALDIA) study group. Int J Obes Relat Metab Disord 1998; 22: Pardridge WM. Serum bioavailability of sex steroid hormones. J Clin Endocrinol Metab 1986; 15: Granner DK. Hormones of the Gonads. In: Harper s Review of Biochemistry. Lange, California, 1985, p Barrett-Connor E, Khaw KT and Yen SS. Endogenous sex hormone levels in older adult men with diabetes mellitus. Am J Epidemiol. 1990; 132: Tibblin G, Adlerberth A, Lindstedt G, Bjorntorp P. The pituitary gonadal axis and health in elderly men:a study of men born in Diabetes 1996; 45: Haffner SM, Shaten G, Stern MP, Smith GD, Kuller L. Low levels of SHBG and testosterone predict the development of NIDDM in men. Am J Εpidemiol 1996; 143: Stellato R, Feldman HL, Hamdy O, Horton SA, McKinlay JB. Testosteron, sex hormone-binding globulin, and the development of type-2 diabetes in middle-aged man: prospective results from the Massachusetts Male Aging Study (MMAS). Diabetes Care 2000; 23: Yassin AA, Saad F. Testosterone and erectile dysfunction. J Androl 2008; 29: Bruning JC, Gautam D, Burks DJ, Gillette J, Schubert M et al. Role of brain insulin receptor in control of body weight and reproduction. Science 2000; 289: Watanobe H, Hayakawa Y. Hypothalamic interleukin -1β and TNF-α, but not interleukin-6, mediate the endotoxin-induced suppression of the reproductive axis in rats. Endocrinology 2003; 144: Morley JE, Charlton E, Patrick P, Kaiser FE et al. Validation of a screening questionnaire for androgen deficiency in aging males. Metabolism 2000; 49: Basaria S, Dobs AS. Hypogonadism and testosterone replacement in elderly men. Am J Med 2001; 110: Fedele D, Coscelli C, Santeusanio F, Bortoloti A, Chatenoud L. Erectile dysfunction in diabetic subjects in Italy (Grupo italiano studio deficit erettile nei diabetici). Diabetes Care 1998; 21: Kapoor D, Goodwin E, Channer KS, Jones TH. Testosterone replacement therapy improves insulin resistance, glycaemic control, visceral obesity and hypercholesterolaemia in hypogonadal men with type-2 diabetes. Eur J Endocrinol 2006; 154: Wald M, Meacham RB, Ross LS, Niederberger CS. Testosterone replacement therapy for older men. J Androl 2006; 27: Rosner W. An extraordinarily inaccurate assay for free testosterone is still with us. J Clin Endocrinol Metab 2001; 86: Gray A, Feldman HA, McKinlay JB, Longcope C. Age, disease and changing sex hormone levels in middle-aged men: results of the Massachusetts Male Aging Study. J Clin Endocrinol Metab 1991; 73: Harman SM, Metter EJ, Tobin JD, Pearson J, Blackman MR. Longitudinal effects of aging on serum total and free testosterone levels in healthy men: Baltimore Longitudinal Study of Aging (BLSA). J Clin Edocrinol Metab 2001; 86: Araujo AB, Esche GR, Kupelian V, O Donnell AB, Travison TG. Prevalence of symptomatic androgen deficiency in men. J Clin Endocrinol Metab 2007; 92: Tomar R, Dhindsa S, Chaudhuri A, Mohanty P, Garg R, Dandona P. Contrasting testosterone con- 229

9 Κόιου και συν. Διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα, οφειλόμενες στο σακχαρώδη διαβήτη centrations in type-1 and type-2 diabetes. Diabetes Care 2006; 29: Chandel A, Dhindsa S, Topiwala S, Chaudhuri A, Dandona P. Testosterone concentration in young patients with diabetes. Diabetes Care 2008; 31: Panidis D, Rousso D, Koliakos G, Kourtis A, Katsikis I, Farmakiotis D, Votsi E, Diamanti-Kandarakis E. Plasma metastin levels are negatively correlated with insulin resistance and free androgens in women with polycystic ovary syndrome. Fertil Steril 2006; 85: Votsi E, Rousso D, Katsikis I, Karkanaki A, Kita M, Panidis D. Kisspeptines: a multifunctional peptide system with a role in reproduction, cancer and the cardiovascular system. Hippokratia 2008; 12: Ohtaki T, Shintani, Honda S, Matsumoto H, Hori A, Kanehashi K. Metastasis suppressor gene kiss-1 encodes peptide ligand of a G-protein-coupled receptor. Nature 2001; 411: Castellano JM, Navarro VM, Roa J,, Pineda R, SΓ nchez-garrido MA, GarcΓa-Galiano D, Vigo E, Dieguez C, Aguilar E, Pinilla L, Tena-Sempere M. Alterations in hypothalamic KiSS-1 system in experimental diabetes: early changes and functional consequences. Endocrinology 2008; ID: Πανίδης Δ. Ανάστροφος εκσπερμάτισις. Νοσοκ Χρον 1974; 36: Πανίδης ΚΔ, Παπαδήμας ΣΙ, Λισαίος ΛΓ, Ίκκος ΓΔ. Ανάστροφος εκσπερμάτισις συνεπεία διαβητικής νευροπαθείας. MMG 1975; 3: Πανίδης Δ, Καλαχάνης Ι, Ρούσσος Δ, Σκιαδόπουλος Σ, Στεργιόπουλος Κ, Μαυροματίδης Γ, Πεχλιβανίδης Κ, Μελεούνη Α, Καραγιάννης Β, Μαμόπουλος Μ. Υπογονιμότητα λόγω ανάστροφης εκσπερμάτισης οφειλόμενης σε διαβητική νευροπάθεια. Ελλην Διαβητολ Χρον 1997; 10: Green LF, Kelalis PP, Weeks RE. Retrograte ejaculation of semen due to diabetic neuropathy. Fertil Steril 1963; 14; Kandeel FR, Koussa VK, Swerdloff RS. Male sexual function and its disorders: physiology, pathophysiology, clinical investigation, and treatment. Endocr Rev 2001; 22:

ιαταραχές του αναπαραγωγικού συστήµατος, στον άνδρα και στη γυναίκα, οφειλόµενες στο σακχαρώδη διαβήτη 1

ιαταραχές του αναπαραγωγικού συστήµατος, στον άνδρα και στη γυναίκα, οφειλόµενες στο σακχαρώδη διαβήτη 1 ιαταραχές του αναπαραγωγικού συστήµατος, στον άνδρα και στη γυναίκα, οφειλόµενες στο σακχαρώδη διαβήτη 1 Δ. ΠΑΝΙΔΗΣ, 2 ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΟΪΟΥ, 3 Η. ΚΑΤΣΙΚΗΣ 36 1 Καθηγητής Ενδοκρινολογίας Α.Π.Θ., 2 Ιατρός, 3

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της τεστοστερόνης στη στυτική δυσλειτουργία

Ο ρόλος της τεστοστερόνης στη στυτική δυσλειτουργία Ο ρόλος της τεστοστερόνης στη στυτική δυσλειτουργία Βάιος Παπαδηµητρίου Ουρολόγος, Λαµία 18 Δεκεµβρίου 2013 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ- Αµφιθέατρο ΝΙΜΤΣ Η παραγωγή τεστοστερόνης

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία

Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία Διατροφή Παρουσίαση ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ Κοκκόρης Παναγιώτης Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- Διαβητολόγος Επιμελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια κατάσταση που

Διαβάστε περισσότερα

Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση

Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση Γιώργος Μίλεσης Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Η επίπτωση της παχυσαρκίας είναι διαρκώς αυξανόμενη τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ Μονϊδα Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ Α Μαιευτικό - Γυναικολογικό Κλινικό ΑΠΘ Ιατρικό Σχολό Αριςτοτϋλειο Πανεπιςτόμιο Θεςςαλονύκησ Θεραπεύα του υπογοναδιςμού κατϊ τη διϊρκεια τησ αναπαραγωγικόσ ηλικύασ Δημότριοσ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Η διαδικασία της γήρανσης είναι φυσιολογική και αναπότρεπτη. Εν τούτοις η αποκατάσταση της χαµένης ζωτικότητας των ανδρών είναι τώρα εφικτή. Οι υπεύθυνες

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ. Χ. Μανές Παθολόγος Eξειδίκευση στον Σακχαρώδη Διαβήτη Διευθυντής Ε.Σ.Υ Π/Θ. Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Σακχαρώδης ιαβήτης Κλινικές εκδηλώσεις ιάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015 Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Σακχαρώδης διαβήτης Ε. Κουτρούμπα-Μαρκέτου Δρ. Διευθύντρια Βιοχημικού Εργαστηρίου ΓΝΑ ΚΑΤ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες;

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος Διευθυντής ΕΣΥ Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Π.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Νέα ταξινόμηση Σακχαρώδη Διαβήτη Σακχ. Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική εξέταση σε ασθενή με ανδρολογικά προβλήματα. Πέτρος Περιμένης

Κλινική εξέταση σε ασθενή με ανδρολογικά προβλήματα. Πέτρος Περιμένης Κλινική εξέταση σε ασθενή με ανδρολογικά προβλήματα Πέτρος Περιμένης Δήλωση συμφερόντων GSK, Lilly, AMGEN Είναι εφικτή μια αντικειμενική κλινική εξέταση σε ασθενή με ανδρολογικά προβλήματα; Η καθημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Βαλσαμάκης1,2, Ε.Λ.Κυριαζή2, Ε.Καπάνταης3, Γ.Μαστοράκος2

Γ.Βαλσαμάκης1,2, Ε.Λ.Κυριαζή2, Ε.Καπάνταης3, Γ.Μαστοράκος2 Γ.Βαλσαμάκης1,2, Ε.Λ.Κυριαζή2, Ε.Καπάνταης3, Γ.Μαστοράκος2 1Ιδιωτικό ιατρείο Παχυσαρκίας, Βριλήσσια 2Ενδοκρινολογική Μονάδα, Β Πανεπιστημιακή,Μαιευτική-Γυναικολογική κλινική, Αρεταίειο Νοσοκομείο, ΕΚΠΑ.

Διαβάστε περισσότερα

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL)

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. FSH:ΜΒ 33000,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΡΟΜΟ ΚΑΙ ΣΤΥΤΙΚΗ ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

ΣΥΝ ΡΟΜΟ ΚΑΙ ΣΤΥΤΙΚΗ ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ METABΟΛΙΚΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ ΚΑΙ ΣΤΥΤΙΚΗ ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΝΝΕΤ ΑΜΠΡΑΧΑΜΙΑΝ-ΜΙΧΑΛΑΚΗ ΜΙΧΑΛΑΚΗ ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟΣ Εισαγωγή Η σεξουαλική λειτουργία στον άνδρα αποτελεί σύνθετη βιολογική διαδικασία που συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Η άσκηση βοηθά τον οργανισμό δρώντας σε πολλά συστήματα οργάνων του σώματος. Οι ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης είναι άμεσα ορατές στο καρδιαγγειακό και στο μυοσκελετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού στους άνδρες

Θεραπεία υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού στους άνδρες 30 Θεραπεία υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού στους άνδρες Λ. ΑΝΔΡΕΟΥ-ΑΞΑΡΛΗ Ενδοκρινολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Αναπαραγωγής Νοσοκομείου «Έλενα Βενιζέλου» Εισαγωγή υπογοναδοτροφικός

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΜΗ ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΜΗ ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΜΗ ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Διαταραχές του Θυρεοειδικού άξονα στον βαρέως πάσχοντα Συνώνυμα: Σύνδρομο της χαμηλής Τ3, σύνδρομο τουνοσούντος ευθυρεοειδικού. Ελένη Καραθανάση Ενδοκρινολογική κλινική Γ.Ν.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

O ρόλος του λιπώδους ιστού

O ρόλος του λιπώδους ιστού 16 O ρόλος του λιπώδους ιστού Γ. ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ 1, Γ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΟΣ 2 1 Eνδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Μεταβολισμού Πανεπιστημίου Birmingham, UK, Συνεργάτης Ενδοκρινολογικής Μονάδας, Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ινσουλίνη σχετίζεται αρνητικά με τις τιμές της μεταστίνης πλάσματος σε γυναίκες με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών

Η αντίσταση στην ινσουλίνη σχετίζεται αρνητικά με τις τιμές της μεταστίνης πλάσματος σε γυναίκες με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών 19(1):6-72, 2007 Κλινικοεργαστηριακές μελετες Η αντίσταση στην ινσουλίνη σχετίζεται αρνητικά με τις τιμές της μεταστίνης πλάσματος σε γυναίκες με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών Δ. Ρούσσος 1 Α. Κούρτης

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού.

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Σκούτας Δ, Καραγιάννη Δ, Σέκερη Ζ, Σιώμος Κ,Κοντόπουλος Μ, Λαζαρίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS)

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (PCOS) Γ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΟΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ PCOS: Κριτήρια διάγνωσης - Υπερανδρογονισμός

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση της λειτουργίας των όρχεων

Ρύθµιση της λειτουργίας των όρχεων 25 Ρύθµιση της λειτουργίας των όρχεων Ι. ΗΛΙΑΣ, M. ΑΛΕΞΙΟΥ Τμήμα Ενδοκρινολογίας Διαβήτη και Μεταβολισμού Νοσοκομείo «Έλενα Βενιζέλου», Αθήνα ρύθμιση της λειτουργίας των όρχεων γίνεται στο επίπεδο του

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου 23ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΕΒΕ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΠΛΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΟ-ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ (DIABESITY) Α. Γαλλή-Τσινοπούλου Τσινοπούλου¹, Μ. Γραμματικοπούλου¹, Ε. Εμμανουηλίδου¹,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Ο ΝΕΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ Ο Δείκτης Stress των επινεφριδίων (ASI ) πρωτοεµφανίστηκε το 1989 για να εκτιµήσει το Stress, η κύρια αιτία θνησιµότητας και θνητότητας. Πρόσφατα,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α DETECT- ED ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α Δημήτρης Χατζηχρήστου Καθηγητής Ουρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έλλειψη συνεκτικών αποδείξεων περί αυξημένου κινδύνου καρδιακών προβλημάτων με τη χρήση φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν τεστοστερόνη

Έλλειψη συνεκτικών αποδείξεων περί αυξημένου κινδύνου καρδιακών προβλημάτων με τη χρήση φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν τεστοστερόνη 21 Νοεμβρίου 2014 EMA/706140/2014 Έλλειψη συνεκτικών αποδείξεων περί αυξημένου κινδύνου καρδιακών προβλημάτων με τη χρήση φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν τεστοστερόνη Η CMDh 1, ο ρυθμιστικός οργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας Μοριακή Βάση Γενετικών Ασθενειών Σύνδρομο Lesch-Nyhan Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Εισαγωγή Σπάνια (συνδεδεμένη με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα