ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. ιπλωµατική Εργασία

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. ιπλωµατική Εργασία"

Transcript

1 ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ιπλωµατική Εργασία Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ του ΗΜΗΤΡΗ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ Υποβλήθηκε ως απαιτούµενο για την απόκτηση του µεταπτυχιακού διπλώµατος στη Λογιστική και Χρηµατοοικονοµική (µε κατεύθυνση Χρηµατοοικονοµική) Νοέµβριος 2010

2 Περίληψη Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι η καταγραφή, η µελέτη και η διερεύνηση των συνεπειών της παγκόσµιας χρηµατοοικονοµικής κρίσης του 2008 στο ελληνικό τραπεζικό σύστηµα και τις ελληνικές τράπεζες. Προς την εκπλήρωση αυτού του σκοπού προηγούνται της τελικής ανάλυσης η έννοια της χρηµατοοικονοµικής κρίσης, των αιτών της, των συνεπειών της και των προηγούµενων σχετικών εµπειριών της παγκόσµιας οικονοµίας, καθώς και η έννοια του χρηµατοοικονοµικού συστήµατος, των χαρακτηριστικών του, του ρυθµιστικού πλαισίου τους και της σχέσης τους µε την κρίση. Στην τελική µας ανάλυση, αποδεικνύεται η ένταση των επιπτώσεων της κρίσης στις ελληνικές τράπεζες, καθώς η πλειονότητα αυτών οδηγήθηκαν σε αύξηση µετοχικού κεφαλαίου ή έκδοση οµολογιακών δανείων προκειµένου να αντιµετωπίσουν την έλλειψη κεφαλαιακής επάρκειας. Η κεφαλαιακή ανεπάρκεια προκλήθηκε από την έλλειψη ρευστότητας των τραπεζών, καθότι δεν ήταν πλέον δυνατή για αυτές η δανειοδότησή τους από τις διεθνείς αγορές. Ταυτόχρονα, η έντονη φηµολογία για συγχωνεύσεις και εξαγορές που κυριαρχεί στην τραπεζική αγορά αυτό το διάστηµα παρουσιάζεται ως τρόπος λύσης των προβληµάτων ρευστότητας των ελληνικών τραπεζικών ιδρυµάτων. Συµπερασµατικά, το γεγονός ότι η σηµερινή οικονοµία έχει µεγαλύτερο παγκοσµιοποιηµένο χαρακτήρα στην κίνηση του κεφαλαίου σε σχέση µε το παρελθόν, κάνει την κρίση αυτή πιο σοβαρή τόσο στις επιπτώσεις όσο και στους τρόπους αντιµετώπισής της. Ενώ η χρηµατοπιστωτική κρίση είχε ως αφετηρία την οικονοµία των ΗΠΑ, η παγκοσµιοποίηση ήταν ικανή να µεταφέρει την κρίση ραγδαία σε όλη την υφήλιο. Όσον αφορά στην ελληνική πραγµατικότητα, οι τράπεζες, αν και δεν ήταν εκτεθειµένες σε παράγωγα προϊόντα υψηλού ρίσκου, επηρεάστηκαν αρνητικά από την αύξηση του κόστους χρηµατοδότησής τους µε αποτέλεσµα τη µείωση της ρευστότητάς τους. Προς αντιµετώπιση αυτών των προβληµάτων, προχώρησαν ή προχωρούν σε αυξήσεις µετοχικών κεφαλαίων, εκδόσεις οµολογιακών δανείων, αύξηση των προβλέψεων µη αποπληρωθέντων δανείων, µείωση των λειτουργικών τους κοστών, επέκταση των επενδύσεών τους στις αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, εφόσον σε αυτές τις αγορές εµφανίζονται ευοίωνες προοπτικές, ενώ πολλές ii

3 από αυτές χρησιµοποίησαν και τον κρατικό µηχανισµό στήριξης του χρηµατοπιστωτικού συστήµατος. Όλες αυτές οι ενέργειες συνέβαλαν στην διατήρηση ικανοποιητικού επιπέδου κεφαλαιακής επάρκειας και ρευστότητας. iii

4 Περιεχόµενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ Ορισµός Χρηµατοοικονοµικής Κρίσης Η ιαδικασία της Κρίσης Προηγούµενες Κρίσεις ( ) Η Πορεία προς την Κρίση Τα Αίτια της Κρίσης Ιδιαίτερα Χαρακτηριστικά της Κρίσης Συνέπειες της Κρίσης ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ & ΚΡΙΣΕΙΣ Ορισµός Τραπεζικού Συστήµατος Η Σηµασία των Τραπεζών Χαρακτηριστικά των Τραπεζών Σε Σχέση µε τις Κρίσεις Η Μόχλευση των Τραπεζών Η ρευστότητα των τραπεζών Η διαχείριση των πληροφοριών γίνεται από τις τράπεζες Τραπεζική φερεγγυότητα και αλληλεπίδραση ρευστότητας Οι καταθέτες προστατεύονται Το ρυθµιστικό πλαίσιο των τραπεζών Περιορισµοί στα ρυθµιστικά πλαίσια των τραπεζών Οι τράπεζες ελέγχουν τους µηχανισµούς πληρωµών Το Ρυθµιστικό Πλαίσιο των Τραπεζών Η Επιτροπή της Βασιλείας Ερευνητική Ανασκόπηση iv

5 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ Ι ΡΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ Οι Ελληνικές Τράπεζες Τα µέτρα που ελήφθησαν στην Ελλάδα στο πλαίσιο της χρηµατοπιστωτικής κρίσης Stress tests Τρόποι Κεντρικής Αντιµετώπισης της Κρίσης του Παγκόσµιου Χρηµατοπιστωτικού Συστήµατος Η Αντιµετώπιση της Χρηµατοοικονοµικής Κρίσης από τις Ελληνικές Τράπεζες Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας Alpha Bank EFG Eurobank Εµπορική Τράπεζα Marfin Egnatia Bank Τράπεζα Πειραιώς Αγροτική Τράπεζα Millennium Bank Probank Τράπεζα Ασπίς Τράπεζα Αττικής Γενική Τράπεζα Πανελλήνια Τράπεζα Τράπεζα Κύπρου Proton Bank Η Τραπεζική Κρίση εντός του v

6 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ vi

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το παγκόσµιο χρηµατοπιστωτικό σύστηµα διέρχεται µια σηµαντική κρίση, τη χειρότερη µετά το µεγάλο κραχ του Σύµφωνα µε τους Kindleberger (1978) και Minsky (1972), οι κρίσεις περιλαµβάνουν µεγάλες πτώσεις των τιµών των µετοχών, καταρρεύσεις τραπεζών και άλλων ιδρυµάτων, αποπληθωρισµό, διαταραχές στις ξένες αγορές ή συνδυασµό των παραπάνω. Η εν λόγω κρίση έγινε ορατή τον Σεπτέµβρη του 2008 µε τη κατάρρευση (Lehman Brothers), τις συγχωνεύσεις (Merrill Lynch και Bear Sterns) και τις κρατικοποιήσεις χρηµατοπιστωτικών ιδρυµάτων (Fannie Mae και Freddie Mac). Είναι αξιοσηµείωτο ότι σηµάδια της επερχόµενης κρίσης υπήρχαν από το 2006, αλλά δυστυχώς δεν δόθηκε η απαιτούµενη προσοχή. Στην εποχή της παγκοσµιοποίησης, η κρίση αυτή που αρχικά εκδηλώθηκε στην αµερικανική αγορά στεγαστικών δανείων µειωµένης εξασφάλισης, εξαπλώθηκε γρήγορα στις χρηµατοπιστωτικές αγορές, ενώ έχει ήδη δείξει και σοβαρές επιπτώσεις στις πραγµατικές οικονοµίες, κυρίως µε την εξελισσόµενη ύφεση του ανεπτυγµένου κόσµου. Από το 2008 έχουµε δει την κατάρρευση επενδυτικών και τραπεζικών κολοσσών, τη δραµατική πτώση χρηµατιστηριακών αξιών και τη µείωση των κερδών σε σηµαντικούς κλάδους, όπως αυτοί της αυτοκινητοβιοµηχανίας και των κατασκευών. Φυσικά η ελληνική οικονοµία και δη οι ελληνικές τράπεζες δεν θα µπορούσε να µείνει ανεπηρέαστη από αυτή την κρίση. Συγκεκριµένα, οι τράπεζες καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον µε σηµαντικές προκλήσεις, όπως η περαιτέρω µείωση των ρυθµών ανάπτυξης, το ενδεχόµενο αύξησης των δανείων σε καθυστέρηση και οι δυσκολίες στις αγορές χρήµατος και κεφαλαίου. Τα παραπάνω απαιτούν τις συντονισµένες προσπάθειες διεθνών οργανισµών, κυβερνήσεων και κεντρικών τραπεζών για την αντιµετώπιση της κρίσης. Ειδικότερα όσον αφορά στην ελληνική οικονοµία, η παγκόσµια χρηµατοπιστωτική κρίση αποτέλεσε την αφορµή για την εκδήλωση της κρίσης χρέους. Αν και η παγκόσµια οικονοµία έδειξε τα πρώτα σηµάδια ανάκαµψης στα πρώτα τρίµηνα του 2010, η ελληνική αγορά πλήττεται ακόµη από αρνητικούς ρυθµούς ανάπτυξης, αύξηση των επιτοκίων δανεισµού και πτώση της οικονοµικής 1

8 δραστηριότητας, τα οποία οδήγησαν το ελληνικό κράτος στην ένταξή του στο µηχανισµό στήριξης του ιεθνούς Νοµισµατικού Ταµείου. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να δώσει µια εικόνα του τραπεζικού κλάδου στην Ελλάδα, και του τρόπου µε τον οποίο αντέδρασαν οι ελληνικές στην παγκόσµια χρηµατοπιστωτική κρίση. Προς την επίτευξη του σκοπού αυτού, η εν λόγω διπλωµατική εργασία αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο µας εισάγει στις έννοιες που σχετίζονται µε την κρίση του 2008, τον τρόπο που ξεκίνησε, τις αιτίες που την προκάλεσαν, και τις συνέπειες που είχε στην πραγµατική οικονοµία, παγκόσµια και ελληνική. Στο δεύτερο κεφάλαιο, αναφερόµαστε στο χρηµατοοικονοµικό σύστηµα, τις έννοιες, τη σηµασία του, τα χαρακτηριστικά, το ρυθµιστικό πλαίσιο λειτουργίας των χρηµατοοικονοµικών ιδρυµάτων καθώς και τη σχέση τους µε χρηµατοπιστωτικές κρίσεις. Στο κεφάλαιο αυτό, επίσης, πραγµατοποιείται ανασκόπηση ερευνών που εξετάζουν την επίδραση των κρίσεων στα χρηµατοοικονοµικά συστήµατα. Το τρίτο κεφάλαιο εξετάζει τις ελληνικές τράπεζες κατά τη διάρκεια του 2009, δηλαδή κατά τη διάρκεια της παγκόσµιας χρηµατοπιστωτικής κρίσης. Παρουσιάζονται οι κίνδυνοι που αντιµετώπισαν οι τράπεζες και τα µέτρα που ελήφθησαν από την καθεµία από αυτές, αλλά και από το σύνολο των κρατικών αρχών εγχώριων και διεθνών, για την αντιµετώπισή τους. Τέλος, στο τέταρτο κεφάλαιο συνοψίζουµε τα αποτελέσµατα της βιβλιογραφική έρευνας και της µελέτης των ελληνικών τραπεζών, και παραθέτουµε τις προοπτικές του συστήµατος, προτάσεις και σκέψεις. 2

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ Ορισµός Χρηµατοοικονοµικής Κρίσης Η Χρηµατοοικονοµική Κρίση ορίζεται ως µία χρονική περίοδος κατά την οποία η αγορά υφίσταται µία έντονη καθοδική κίνηση του υποκείµενου παράγοντα (underlying factor) η οποία γίνεται πλήρως αντιληπτή στην αγορά (Sharpe, 1963). Σύµφωνα µε τον Mishkin (1992) η χρηµατοοικονοµική κρίση είναι µία διατάραξη των χρηµατοοικονοµικών αγορών, η οποία προκαλεί επιδείνωση των προβληµάτων της αντίστροφης επιλογής και του ηθικού κινδύνου, µε αποτέλεσµα την ανικανότητα των χρηµατοπιστωτικών ιδρυµάτων να διοχετεύουν κεφάλαια µε αποτελεσµατικό τρόπο στις περισσότερο αποδοτικές επενδυτικές ευκαιρίες. Η διατάραξη αυτήν εµφανίζεται αρχικώς σε µια χώρα στις περισσότερες των περιπτώσεων και στη συνέχεια διαχέεται στο εξωτερικό. Σύµφωνα µε τον Summers (2000), η µετάδοση της κρίσης από χώρα σε χώρα µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε επτά διαφορετικούς µηχανισµούς: Η επέλευση κοινών αρνητικών παραγόντων σε δύο ή περισσότερες χώρες, όπως είναι η κρίση στην αγορά των µετοχών σε δύο ή περισσότερες χώρες. Οι εµπορικοί δεσµοί µεταξύ δύο χωρών επιτρέπουν τη µεταφορά των αρνητικών µεταβολών σε τιµές και εισοδήµατα µεταξύ τους. Ο υψηλός ανταγωνισµός µεταξύ των χωρών, ο οποίος µπορεί να οδηγήσει σε έντονες συναλλαγµατικές υποτιµήσεις των νοµισµάτων. Οι χρηµατοοικονοµικοί δεσµοί µεταξύ δύο ή περισσοτέρων χωρών µπορούν να οδηγήσουν σε υψηλές συσχετίσεις µεταξύ αγορών περιουσιακών στοιχείων. Εποµένως, όταν µία χώρα επενδύει ή δανείζει κάποια άλλη χώρα και υπάρξουν αρνητικά νέα για µία από τις δύο µε αποτέλεσµα να επέλθει κρίση σε αυτήν, τότε συµπαρασύρεται και η άλλη χώρα. 3

10 Η µείωση της ρευστότητας στην αγορά µίας χώρας µπορεί να οδηγήσει σε µείωση των θέσεων των επιχειρήσεων αυτής της χώρας στο εξωτερικό, µε αποτέλεσµα να επηρεάζεται και η ρευστότητα στις άλλες χώρες. Ο πανικός που επικρατεί στους επενδυτές σε περιόδους απότοµης και βίαιης πτώσης των τιµών των περιουσιακών στοιχείων. Η κρίση σε µία χώρα επηρεάζει τις προσδοκίες των επενδυτών για τυχούσες κοινές αναπτυξιακές υποδοµές µεταξύ των δύο χωρών. Με τη λειτουργία αυτών των µηχανισµών, µία αναστάτωση στο σηµείο ισορροπίας µίας χώρας µπορεί να µεταφερθεί στο εξωτερικό. Αναλόγως µε τη γεωγραφική έκταση των χωρών που επηρεάζονται από την πρωταρχική αιτία η χρηµατοοικονοµική κρίση µπορεί να γίνει ακόµη και διεθνής, όπως έγινε στην προκειµένη περίπτωση. 1.2 Η ιαδικασία της Κρίσης Η κρίση που διανύουµε ξεκίνησε µε µια περίοδο αυξηµένων συναλλαγών, που προκάλεσαν το σπάσιµο της κερδοσκοπικής φούσκας 1. Από την εποχή της "µανίας της ολλανδικής τουλίπας", στις αρχές του 17ου αιώνα, τέτοιες κρίσεις κερδοσκοπίας ακολουθούν πάντα την ίδια πορεία. Αρχικά, η προσδοκώµενη αξία ενός συγκεκριµένου προϊόντος αυξάνει συνεχώς, τροφοδοτώντας ακόµα περισσότερο τη ζήτηση γι αυτό, επειδή όλοι θέλουν να συµµετέχουν στην συνεχόµενη αύξηση της αξίας. Ο κόσµος χρησιµοποιεί ίδια κεφάλαια και στη συνέχεια παίρνει και δάνεια, ώστε να αποκτήσει το αντικείµενο της κερδοσκοπίας. Οι τιµές ανεβαίνουν ακόµη πιο ψηλά, εξαιτίας της αυξηµένης ζήτησης, και οδηγούν σε ακόµη µεγαλύτερη αύξηση της ζήτησης. Κάποια στιγµή, όµως, η αυξητική τάση εξαντλείται. Γίνεται πιο δύσκολο να βρεθούν νέοι αγοραστές και οι αρχικοί επενδυτές θέλουν να πουλήσουν, ώστε να 1 «Η τρέχουσα χρηµατοπιστωτική κρίση και το µέλλον του παγκόσµιου καπιταλισµού», του Μάικλ Χάινριχ. ιαθέσιµο στο 4

11 εξαργυρώσουν τα κέρδη τους. Τότε, η τιµή του αντικείµενου της κερδοσκοπίας αρχίζει να πέφτει. Τώρα όλοι θέλουν να εξέλθουν από την αγορά προκειµένου να αποφύγουν τις ζηµιές, πράγµα που οδηγεί σε µεγαλύτερη πτώση της τιµής του αντικειµένου. Όσοι µπήκαν αργά στο κερδοσκοπικό παιχνίδι και αγόρασαν σε υψηλές τιµές τώρα υπόκεινται µεγάλες ζηµιές. Από τη στιγµή που αυτές οι ζηµιές συνδυάζονται µε µια γενική υποχώρηση της ζήτησης, αυτή η κερδοσκοπική κρίση µπορεί να επηρεάσει το σύνολο της οικονοµίας. 1.3 Προηγούµενες Κρίσεις ( ) Η κρίση του 2008 δεν ήταν η µοναδική κρίση της τελευταίας εικοσαετίας, ήταν, όµως, η µοναδική κρίση που έπληξε την παγκόσµια οικονοµία. Παρόλα αυτά, υπήρξαν και άλλες σηµαντικές κρίσεις, οι οποίες απείλησαν την ισορροπία παγκοσµίως (Krugman, 2009). Αυτές παρουσιάζονται συνοπτικά και περιληπτικά στο παρόν υποκεφάλαιο µε χρονολογική σειρά. Το 1994 η µείωση της ζήτησης της τεκίλας οδήγησε σε κρίση το σύστηµα σταθερών συναλλαγµατικών ισοτιµιών µεταξύ µεξικάνικου πέσος και αµερικανικού δολαρίου, µε αποτέλεσµα τη σηµαντική υποτίµηση του πρώτου. Η συναλλαγµατική αυτήν κρίση έθεσε σε κίνδυνο τις µεξικανικές τράπεζες, οι οποίες παρουσίασαν ιδιαιτέρως υψηλές ζηµίες. Η κρίση της µεξικανικής τραπεζικής αγοράς µε τη σειρά της επηρέασε το τραπεζικό σύστηµα της Αργεντινής, µε αποτέλεσµα τη µείωση των καταθέσεων αυτού κατά 18% µέχρι το Στην Αργεντινή, παρόλα αυτά, η συναλλαγµατική ισοτιµία παρέµεινε αλώβητη από την κρίση. Το 1995 η τράπεζα Meridien BIAO µε έδρα το Λουξεµβούργο αποφάσισε τη µεταφορά σηµαντικού ύψους κεφαλαίων προς τα υποκαταστήµατά της στις Μπαχάµες. Η µεταφορά αυτή επέφερε σηµαντική µείωση στη ρευστότητα της τραπεζικής αγοράς των χωρών που δραστηριοποιούταν η τράπεζα, εφόσον αποφασίστηκε το κλείσιµο των υποκαταστηµάτων της στη Ζάµπια, στην Κένυα και τη Σουαζιλάνδη. Η αναστάτωση αυτή µεταφέρθηκε και σε άλλες χώρες της Αφρικής, όπως είναι το Καµερούν και η ηµοκρατία της Νότιας Αφρικής. 5

12 Το 1997 αποφασίζεται η αναστολή της λειτουργίας 16 ταϊλανδέζικων χρηµατοοικονοµικών εταιριών. Η απόφαση αυτή µείωσε σε µεγάλο βαθµό την εισροή ξένων κεφαλαίων στις χώρες της ευρύτερης ασιατικής περιοχής, η οποία µέχρι τότε αν και ήταν αθρόα δεν αξιοποιούνταν αποτελεσµατικά. Η αναποτελεσµατικότητα αυτή έγινε πλέον εµφανής και οι ξένοι επενδυτές προχώρησαν σε απόσυρση των κεφαλαίων τους, µε αποτέλεσµα την κρίση που ταλάνισε την ασιατική οικονοµία µέχρι και το Στις βασικότερες συνέπειες αυτής της κρίσης είναι οι σηµαντικές υποτιµήσεις των νοµισµάτων της Κορέας, της Ινδονησίας, της Μαλαισίας, του Χονγκ Κονγκ, των Φιλιππίνων, της Σιγκαπούρης και της Ταϊβάν, καθώς και σηµαντικές απώλειες στις εθνικές χρηµατοοικονοµικές αγορές και το παγκόσµιο εµπόριο. Η ανακοίνωση περί αδυναµίας πληρωµής του δηµόσιου χρέους εκ µέρους της Ρωσίας το 1998 οδήγησε σε πτώχευση εκατοντάδων ιδιωτικών τραπεζών και στο ξέσπασµα µίας ακόµα τραπεζικής κρίσης στην αγορά της Ρωσίας. Ταυτόχρονα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η κρίση αυτή αποτέλεσε και την αιτία των κρίσεων που παρατηρήθηκαν σε Αργεντινή, Βραζιλία και Ισηµερινό, καθώς και την αιτία της πτώχευσης ενός από τα µεγαλύτερα αµερικάνικα hedge funds, του Long Term Capital Management. Το τραπεζικό σύστηµα της Τουρκίας κατά την τριετία έπασχε. Συγκεκριµένα, η ανάγκη στήριξης των µεγάλων δηµόσιων τραπεζών και αποζηµίωσης των καταθετών των ιδιωτικών τραπεζών που απέτυχαν ανάγκασε την κυβέρνηση να αυξήσει το ήδη µεγάλο δηµόσιο χρέος. Ένα επιτυχηµένο, όµως, πρόγραµµα αναδόµησης και αναχρηµατοδότησης των τραπεζών εµπόδισε την επέλευση αρνητικών επιπτώσεων στο δηµόσιο χρέος και την µετακύληση της κρίσης και σε άλλες γειτονικές χώρες. Μετά το 1994, η Αργεντινή δοκιµάζεται και πάλι από κρίση το Αυτή τη φορά ήταν το δικό της νόµισµα που θεωρήθηκε υπερτιµηµένο, µε αποτέλεσµα να ασκηθούν υψηλές πιέσεις στις αγορές, να καταρρεύσει το σύστηµα σταθερών συναλλαγµατικών ισοτιµιών και το βάρος του δηµόσιου εξωτερικού χρέους να αποσταθεροποιηθεί. Οι πολίτες της χώρες προχώρησαν σε µαζικές αναλήψεις, µε αποτέλεσµα τη µείωση της ρευστότητας της αγοράς και την κρατική ανακοίνωση περί αδυναµίας πληρωµής του δηµόσιου χρέους. Μέχρι το τέλος του 2002, το τραπεζικό σύστηµα είχε απολέσει περισσότερο από το 66% των συνολικών του καταθέσεων. Ταυτόχρονα, όµως, και το τραπεζικό σύστηµα της γειτονικής Ουρουγουάης απώλεσε το 54% των συνολικών του καταθέσεων, καθότι αρκετοί 6

13 Αργεντινοί που είχαν τοποθετήσει τα κεφάλαιά τους σε αυτό τα απέσυραν. Η µείωση της ρευστότητας των τραπεζών και στη γειτονική χώρα οδήγησε και αυτήν σε κρίση συναλλάγµατος. 1.4 Η Πορεία προς την Κρίση Τα αίτια της κρίσης έχουν τη ρίζα τους στην πολιτική της απορρύθµισης που ακολουθήθηκε κατά την τελευταία δεκαετία περίπου, καθώς επίσης και στη ραγδαία αύξηση της πιστωτικής επέκτασης τα πρώτα πέντε χρόνια µετά το Μέσα σε αυτή την περίοδο δηµιουργήθηκαν πολύπλοκα χρηµατοοικονοµικά προϊόντα από τις εταιρίες, τα οποία σε συνδυασµό µε την χορήγηση δανείων από τις τράπεζες σε αναξιόπιστους δανειολήπτες, οδήγησαν σε µια κατάσταση όπου ούτε οι τράπεζες αλλά ούτε και οι διεθνείς οίκοι πιστοληπτικής ικανότητας (Moody s, Standard & Poor s κτλ) µπορούσαν να αξιολογήσουν ορθά τον κίνδυνο. Στη συνέχεια, οι τράπεζες, µέσα από τα πολύπλοκα χρηµατοοικονοµικά προϊόντα άρχισαν να µετακυλούν το ρίσκο από τις ίδιες στους επενδυτές. Αυτός ο ανεξέλεγκτος δανεισµός µε το συγκεκριµένο τρόπο που έγινε, οδήγησε στη δηµιουργία ενός µεγάλου αριθµού στεγαστικών δανείων υψηλού ρίσκου (subprime mortgages) στις ΗΠΑ. Η κρίση που ξέσπασε µε τα στεγαστικά δάνεια υψηλού ρίσκου οδήγησε σε κρίση ρευστότητας και στην έλλειψη εµπιστοσύνης από τους επενδυτές προς τις τράπεζες αλλά και µεταξύ των ίδιων των τραπεζών. Το Σεπτέµβριο του 2008 η κρίση επεκτάθηκε περισσότερο καθώς τα χρηµατιστήρια παγκοσµίως κατέρρευσαν και µπήκαν σε µια περίοδο µεγάλων διακυµάνσεων καθώς ένας σηµαντικός αριθµός τραπεζών, επενδυτικών εταιριών και εταιριών παραχώρησης στεγαστικών δανείων (mortgage lenders) χρεοκόπησαν µέσα σε λίγες βδοµάδες. άνεια για ακίνητα διαφορετικής ποιότητας ενσωµατώθηκαν σε ένα τίτλο, µε ένα σχετικά περίπλοκο τρόπο, για να λειτουργήσουν σαν ενέχυρα για τίτλους που βαπτίστηκαν µε εύηχα ονόµατα, όπως "ενεχυροποιηµένες υποχρεώσεις του χρέους". Έπειτα, αυτά πουλήθηκαν επιτυχηµένα σε άλλες τράπεζες και διαφόρων ειδών ταµεία. Τέτοιοι τίτλοι πρόσφεραν υψηλή απόδοση, από τη µία πλευρά (από τη στιγµή 7

14 που οι αγοραστές ακινήτων πλήρωναν τόσο υψηλά επιτόκια) και έµοιαζαν, από την άλλη, να αποτελούν σχετικά ασφαλή επένδυση, µιας και καλύπτονταν από ακίνητη περιουσία. Προκειµένου να κρατηθούν αυτές οι συναλλαγές εκτός των βιβλίων των τραπεζών-αγοραστών κι έτσι να προστατέψουν τα ίδια κεφάλαιά τους, επινοήθηκαν τα αποκαλούµενα " οµηµένα Επενδυτικά Σχήµατα", που δρούσαν σαν ξένες επιχορηγήσεις. Αναχρηµατοδότησαν το κόστος αυτών των επενδύσεων µε µικρής διάρκειας τίτλους, µε πολύ χαµηλότερο επιτόκιο από τους κερδοσκοπικούς, υποθηκευµένους έναντι δανείων, τίτλους. Με την άνοδο των επιτοκίων στις ΗΠΑ µεταξύ το 2006, η αύξηση της τιµής των ακινήτων επιβραδύνθηκε, αλλά το βάρος των επιτοκίων των δανείων αυξήθηκε, µιας και στις περισσότερες περιπτώσεις τα κυµαινόµενα επιτόκια είχαν γίνει αναγκαστική συνθήκη. Είναι αξιοσηµείωτο πως στον τοµέα των "µη προνοµιακών" δανείων, όπου τα επιτόκια ήταν ήδη υψηλά, ο αριθµός των κατασχέσεων αυξανόταν σηµαντικά. Σαν αποτέλεσµα, αυξανόταν ο αριθµός των πλειστηριασµών, γεγονός που υπονόµευε περαιτέρω τις πραγµατικές τιµές των ακινήτων. Με την αυξανόµενη αδυναµία των αγοραστών ακινήτων, τα έσοδα από τοκοχρεολύσια που στηρίζονταν σε αυτό το "µη προνοµιακό" δανεισµό ακινήτων να µειώνονται, και µε τις πτωτικές τιµές στην αγορά ακινήτων οι υποθήκες αυτών των τίτλων να εξαφανίζονται, και η τιµή τους έπεσε. Αυτό ανάγκασε τις τράπεζες και τα ταµεία που είχαν αγοράσει τέτοιους τίτλους να προχωρήσουν επανειληµµένα σε "διορθώσεις της αξίας" των ισοζυγίων τους, µία διαδικασία που πιθανόν ακόµα δεν έχει φτάσει στο τέλος της. 1.5 Τα Αίτια της Κρίσης Σύµφωνα µε τη βιβλιογραφία, πέντε είναι οι παράγοντες που µπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστική επιδείνωση της αντίστροφης επιλογής (adverse selection) και του ηθικού κινδύνου στις χρηµατοοικονοµικές αγορές, µε αποτέλεσµα την εκδήλωση κρίσεων. Με την επίδραση αυτών των παραγόντων η οικονοµία χάνει την ισορροπία της, καθώς οι αγορές χάνουν την αποτελεσµατικότητά τους στη µεταφορά κεφαλαίων προς τις καλύτερες επενδυτικές ευκαιρίες. Οι παράγοντες αυτοί είναι: 8

15 Αύξηση των επιτοκίων: Μία αύξηση των επιτοκίων οδηγεί στη µείωση των δανειακών κεφαλαίων, η οποία µπορεί να οδηγήσει σε πτώση των επενδύσεων αλλά και της γενικής οικονοµικής δραστηριότητας. Ο Mankiw (1986) αποδεικνύει την ύπαρξη αυτής της αρνητικής σχέσης µεταξύ επιτοκίων και ύψους δανειακών κεφαλαίων. Μείωση των τιµών των µετοχών: Μία µείωση των τιµών των µετοχών οδηγεί στη µείωση της καθαρής αξίας των επιχειρήσεων, µε αποτέλεσµα την απροθυµία των δανειστών για παροχή κεφαλαίων. Η απροθυµία αυτήν είναι ικανή να έχει ως αποτέλεσµα ακόµα και την πτώση της γενικής οικονοµικής δραστηριότητας (Greenwald & Stiglitz, 1988, Bernanke & Gertler, 1989, Calomiris & Hubbard, 1990). Αύξηση της αβεβαιότητας: Η αύξηση της αβεβαιότητας µειώνει την ικανότητα των δανειστών να εντοπίσουν τις ορθές επενδυτικές επιλογές, µε αποτέλεσµα την µείωση των δανειοδοτούµενων κεφαλαίων, των επενδύσεων αλλά και της οικονοµικής δραστηριότητας. Τραπεζικοί Πανικοί (Bank panics): Η αποτυχία ορισµένων τραπεζών, η οποία οφείλεται σε προβλήµατα Ασύµµετρης Πληροφόρησης 2, στη αποτελεσµατική και αποδοτική διοχέτευση των δανειακών κεφαλαίων από τις πλεονάζουσες στις ελλειµµατικές οικονοµικές µονάδες αποτελεί την αφετηρία των τραπεζικών πανικών. Οι πλεονάζουσες µονάδες αποσύρουν τις καταθέσεις τους, µε αποτέλεσµα τη µείωση των διαθεσίµων δανειακών κεφαλαίων, τη µείωση των επενδύσεων και τη γενικότερη µείωση της οικονοµικής δραστηριότητας. Μη αναµενόµενη πτώση του επιπέδου των τιµών: Η πτώση του επιπέδου των τιµών οδηγεί σε µείωση της καθαρής αξίας των επιχειρήσεων, µε αποτέλεσµα την απροθυµία των δανειστών για παροχή κεφαλαίων. Η απροθυµία αυτήν είναι ικανή να έχει ως αποτέλεσµα ακόµα και την πτώση της γενικής οικονοµικής δραστηριότητας. Όσον αφορά στην κρίση του 2008, αυτήν προέκυψε µετά το ξέσπασµα των προβληµάτων στην αγορά στεγαστικών δανείων χαµηλής εξασφάλισης και την αλόγιστη χρήση δοµηµένων επενδυτικών προϊόντων που εξαρτιόνταν άµεσα από τη δυνατότητα αποπληρωµής των δανείων από τα οποία παράγονταν. Η προσπάθεια 2 Στην Ασύµµετρη Πληροφόρηση και στα προβλήµατα που δηµιουργεί στο τραπεζικό σύστηµα αναφερόµαστε αναλυτικότερα στο επόµενο κεφάλαιο. 9

16 αποµάκρυνσης του πιστωτικού και επιτοκιακού κινδύνου από τις τράπεζες, η µετατροπή στάσιµων κεφαλαίων σε εµπορεύσιµους τίτλους και η µετακίνηση των σύνθετων επενδυτικών τίτλων στις καταστάσεις ειδικών οντοτήτων, προκάλεσαν ένα "ντόµινο" αλυσιδωτών αντιδράσεων στον αµερικανικό και ευρωπαϊκό τραπεζικό και κτηµατοµεσιτικό τοµέα 3. Η ανάπτυξη της αγοράς των τιτλοποιήσεων είχε ως αποτέλεσµα οι τράπεζες να δανείζουν άφοβα σε µη φερέγγυους δανειολήπτες, αφού γνώριζαν εκ προοιµίου ότι τα δάνεια τελικά δεν θα έµεναν στον ισολογισµό τους, ενώ χρησιµοποιούσαν και τη ρευστότητα από την πώληση για την παραγωγή νέων δανείων και, συνεπώς, περισσότερων κερδών. Πολλοί, όµως, από τους επενδυτές δεν γνώριζαν τι ακριβώς προϊόντα αγόραζαν και ιδίως τι κίνδυνο αναλάµβαναν. Γενικά, οι κρίσεις ξεκινούν όταν το µακροοικονοµικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αδυναµίες και αστάθεια (Demirguc-Kunt & Detragiache, 1998). Τα βασικότερα αίτια αυτής της κρίσης είναι: Η αλόγιστη χρήση τιτλοποίησης στεγαστικών δανείων (Securitization). Η τιτλοποίηση είναι ένας µηχανισµός µετακίνησης στεγαστικών δανείων από τον ισολογισµό των εµπορικών και αποταµιευτικών τραπεζών στους ισολογισµούς άλλων διαµεσολαβητικών χρηµατοπιστωτικών οργανισµών. Η υπερβολική χρήση δανειακών κεφαλαίων (Financial Leverage) από τους καταναλωτές. Η πληµµελής διαβάθµιση πιστοληπτικού κινδύνου οµολόγων µειωµένης εξασφάλισης (Bond Ratings) Το σύστηµα αµοιβών στο χρηµατοπιστωτικό τοµέα (Bonus) των υψηλά ιστάµενων στελεχών, που αποτέλεσε κίνητρο για τη λήψη επικίνδυνων αποφάσεων, αδιαφορώντας για τις µακροπρόθεσµες συνέπειες των επιλογών τους για την τράπεζα που διοικούν. Το ανεπαρκές κανονιστικό πλαίσιο, που άφησε χωρίς εποπτεία τις αγορές. Σηµαντικό µερίδιο ευθύνης 4 αναλογεί και στις επενδυτικές τράπεζες που δηµιούργησαν την αγορά και είχαν φτιάξει αυτού του είδους τα πολύπλοκα οµόλογα. 3 Από την ιστοσελίδα: 4 Γκίκας Χαρδούβελης. ιαθέσιµο στην ιστοσελίδα: 10

17 Σηµειώνεται ότι οι ίδιες οι επενδυτικές τράπεζες, που ως µεσάζουσες δηµιουργούσαν τις τιτλοποιήσεις των δανείων, συνήθως διακρατούσαν το µερίδιο µε το µεγαλύτερο κίνδυνο και την υψηλότερη απόδοση (equity tranche). Έτσι, όταν ξέσπασε η κρίση στα δάνεια µειωµένης εξασφάλισης και στη συνέχεια µεταφέρθηκε στα δοµηµένα οµόλογα, οι επενδυτικές τράπεζες ήταν αυτές που υπέστησαν τις πρώτες µεγάλες απώλειες. Οι ίδιες ισχυρίζονται ότι έπρεπε να επενδύουν σε µέρος του equity tranche, για να διοχετεύουν το µήνυµα ασφάλειας στους υπόλοιπους επενδυτές των πιο ασφαλών δοµηµένων οµολόγων (tranches) του κοινού ταµείου. Για αυτό όταν ξεκίνησε η κρίση, αυτοί που επλήγησαν περισσότερο ήταν οι µεγαλύτεροι χρηµατοπιστωτικοί οργανισµοί. Οι ασιατικές τράπεζες ήταν πιο συντηρητικές στις επενδύσεις τους και για αυτό είχαν και µικρότερες ζηµιές. Το σηµαντικότερο όµως αποτέλεσµα αυτής της διαδικασίας ήταν η άρση της εµπιστοσύνης µεταξύ των ενδιαφεροµένων µερών στην διατραπεζική αγορά που οδήγησε στη δραµατική µείωση των πιστώσεων και εποµένως στην κρίση ρευστότητας. Τέλος, το πραγµατικό πρόβληµα είναι ότι το τραπεζικό σύστηµα της Ευρωζώνης αντιµετωπίζει ισχυρά προβλήµατα µε την κεφαλαιακή του βάση και δεν µπορεί να αντέξει ζηµιές, ενώ παράλληλα ο βαθµός διασύνδεσης του έχει σαν αποτέλεσµα το πρόβληµα µιας χώρας να θέτει σύντοµα σε κίνδυνο το σύνολο του συστήµατος. Μέχρι να αντιµετωπιστούν αποφασιστικά τα προβλήµατα των ισολογισµών των τραπεζών, οι χρηµατοπιστωτικές αγορές θα παραµένουν σε κίνδυνο. 1.6 Ιδιαίτερα Χαρακτηριστικά της Κρίσης Τα φαινόµενα που περιγράφηκαν µέχρι τώρα δεν συνιστούν, ωστόσο, κάτι ασυνήθιστο. Η παρούσα κρίση είναι αξιοσηµείωτη εξαιτίας του ρόλου που οι τράπεζες έχουν παίξει σε αυτή. Οι Friedman και Schwartz (1963) ήταν εκείνοι που συνέδεσαν τις χρηµατοπιστωτικές κρίσεις µε τον τραπεζικό πανικό. Στις χρηµατιστηριακές κρίσεις, οι χαµένοι είναι συνήθως οι πολλοί µικροεπενδυτές που τοποθετούν τις οικονοµίες τους σε µετοχές και βρίσκονται να κρατάνε απαξιωµένα 11

18 χαρτιά µετά από κάποια κρίση, ή βρίσκονται ακόµα και χρεωµένοι επειδή χρηµατοδότησαν τις χρηµατιστηριακές τους αγορές µέσω δανεισµού. Στην περίπτωση της κρίσης των ακινήτων στην αµερικάνικη αγορά του 2007, αυτοί που υπέφεραν είναι οι τράπεζες και τα κερδοσκοπικά hedge funds, που αγόρασαν τα χρέη για ακίνητη περιουσία (ή τίτλους, καλυπτόµενους από τα χρέη) από τις τράπεζες έκδοσης των δανείων. Πολλοί ιδιοκτήτες σπιτιών, ανίκανοι να πληρώσουν, έχασαν τις αποταµιεύσεις τους, τις οποίες είχαν επενδύσει στην αγορά της κατοικίας τους, σαν αποτέλεσµα των κατασχέσεων. Αυτή τη φορά, δεν πρόκειται για µικρούς αποταµιευτές που έβαζαν το κεφάλαιό τους σε αφερέγγυες µετοχές, αλλά κυρίως για τράπεζες που χρηµατοδοτούσαν την αγορά υπερτιµηµένων ακινήτων και τις καταναλωτικές δαπάνες των ιδιοκτητών κατοικίας. Η έκταση των ζηµιών που καθεµία από τις τράπεζες έπρεπε να απορροφήσει (όχι µόνο οι αµερικάνικες τράπεζες, αλλά επίσης, για παράδειγµα, ιδιωτικές και δηµόσιες γερµανικές τράπεζες, που πήραν µέρος σε απατηλά ασφαλείς κερδοσκοπικές συναλλαγές) δεν έχει ακόµα ξεκαθαρίσει. Όχι µόνο γιατί οι τράπεζες είναι απρόθυµες να δηµοσιοποιήσουν την έκταση των ζηµιών τους, αλλά επειδή, όπως συµβαίνει συχνά, δεν είναι οι ίδιες σε θέση να γνωρίζουν την ακριβή πλήρη έκταση. Όταν εµπλέκονταν στην αγορά τίτλων που καλύπτονταν από δάνεια ακινήτων, οι τράπεζες εµπιστεύτηκαν τυφλά την κρίση των αποκαλούµενων "γραφείων διαβάθµισης". Μπορούµε όµως να πούµε ότι πρόκειται για µια συστηµική κρίση, αφού επηρέασε σχεδόν το σύνολο των τραπεζών (Caprio, Klingebiel, 2003) Στις διατραπεζικές συναλλαγές, οι τράπεζες χορηγούν η µία στην άλλη µικρής διάρκειας δάνεια, χωρίς τυπικότητες, προκειµένου να εξασφαλίσουν ότι οι λειτουργίες τους εξελίσσονται οµαλά. Αλλά, αν κάποια τράπεζα πρέπει να συνυπολογίσει ότι κάποια άλλη µπορεί να χρεοκοπήσει αύριο, ο συνηθισµένος "εν µια νυκτί" δανεισµός γίνεται επίσης ριψοκίνδυνος. Μεγαλύτερα προβλήµατα έχουν αποφευχθεί µέχρι τώρα µόνο επειδή οι κεντρικές τράπεζες αντέδρασαν µε µια γρήγορη επέκταση της δανειοδότησής τους. Τα χαρακτηριστικά, λοιπόν, αυτής της γενικευµένης κατάστασης είναι ο κίνδυνος κατάρρευσης τραπεζών από φηµολογία, πώληση άλλων σε ιδιαίτερα χαµηλό τίµηµα και άσκηση νοµισµατικής πολιτικής από τις Κεντρικές Τράπεζες µε σκοπό τη διάσωση του χρηµατοοικονοµικού συστήµατος και όχι για τη διασφάλιση των τιµών, όπως παραδοσιακά οφείλουν να πράττουν. Ζηµιωµένα βγήκαν τα συστήµατα που εκτέθηκαν στα "τοξικά", όπως χαρακτηρίσθηκαν, οµόλογα, συστήµατα που 12

19 στρέφονται πλέον προς ένα νέο κρατικό παρεµβατισµό, παράλληλα µε την κατάρτιση σχεδίων επίλυσης της κρίσης προτού επεκταθεί στην ευρύτερη οικονοµία των κρατών που επλήγησαν Συνέπειες της Κρίσης Σαν συνέπεια της χρηµατοπιστωτικής κρίσης, η ύφεση που ξεκίνησε στις ΗΠΑ επεκτάθηκε και στον υπόλοιπο κόσµο. Οι τράπεζες έχουν µειώσει σηµαντικά το δανεισµό τους και οι ιδιώτες καταναλωτές, δεν µπορούν να συνεχίσουν να καταναλώνουν µε την ίδια ταχύτητα 6. Παρά τις συντονισµένες προσπάθειες των Κεντρικών Τραπεζών για αύξηση της ρευστότητας στις αγορές και για µείωση των επιτοκίων, υπήρξαν αλυσιδωτές αρνητικές επιπτώσεις στην παγκόσµια οικονοµία που οδήγησαν αρκετές δυτικές οικονοµίες βίαια σε ύφεση, χιλιάδες θέσεις εργασίας να χαθούν και τις επενδύσεις στον ιδιωτικό τοµέα στο ναδίρ. Την ίδια στιγµή, οι απλοί πολίτες διακατέχονται από έντονο φόβο και αγωνία µη χάσουν το σπίτι, την εργασία, τις αποταµιεύσεις και τις συντάξεις τους. Σε ότι αφορά την εικόνα της ελληνικής οικονοµίας, θα πρέπει να τη δούµε κάτω από το πρίσµα ενός παγκοσµιοποιηµένου οικονοµικού συστήµατος. Οι παραγωγικότεροι κλάδοι της χώρας (ναυτιλία, τουρισµός, τραπεζικός κλάδος) εµφανίζουν υψηλό βαθµό συσχέτισης µε το εξωτερικό, συνεπώς και µε χώρες που εκτέθηκαν άµεσα στα subprime δάνεια. Σε ένα δεύτερο επίπεδο µπορεί να υποστηριχτεί ότι για την περίπτωση της Ελλάδας αναφερόµαστε ουσιαστικά σε µια κρίση ζήτησης. Από τα ανωτέρω συνάγεται το συµπέρασµα ότι η ύφεση στην Ελλάδα δεν συνδέεται άµεσα µε τις πρωτογενείς αιτίες της κρίσης που εµφανίστηκε σε ΗΠΑ και Ευρώπη, αλλά µε τις επιπτώσεις µιας γενικευµένης κρίσης στην παγκόσµια οικονοµία. Επιπτώσεις που βρήκαν πρόσφορο έδαφος και στην δυσµενή δηµοσιονοµική κατάσταση της χώρας µας. Τα τελευταία χρόνια το δηµόσιο χρέος της Ελλάδος διευρυνόταν συνεχώς. Ο 5 Από την ιστοσελίδα: 6 "Profit without End: Capitalism Is Just Getting Started", στο MRZine, 28/7/2007 (http: //mrzine.monthlyreview.org/heinrich html 13

20 δανεισµός τα προηγούµενα έτη χρησιµοποιήθηκε για την ανάληψη επενδυτικών έργων στα πλαίσια του εκσυγχρονισµού της χώρας και των υποχρεώσεων της απέναντι στο σχέδιο ανάληψης των Ολυµπιακών Αγώνων του 2004, αλλά κυρίως και για την κάλυψη των αναγκών του δαπανηρού δηµοσίου τοµέα της. Ο υψηλός δανεισµός σε συνδυασµό µε τα επαναλαµβανόµενα ελλείµµατα τόσο στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών όσο και των κρατικών προϋπολογισµών οδήγησαν στη µείωση της φερεγγυότητας του ελληνικού κράτους την περίοδο που διανύουµε, καθώς οι πλεονασµατικές µονάδες είναι διατεθειµένες να δανείσουν τα χρήµατά τους σε σταθερές οικονοµικά χώρες και όχι σε χώρες οικονοµικά αδύνατες. Το αποτέλεσµα ήταν η µεγάλη αύξηση του επιτοκίου δανεισµού της Ελλάδας, µιας και η ανάληψη µεγαλύτερου κινδύνου από τους δανειστές συνεπάγεται την προσαύξηση της απαιτούµενης ανταµοιβής, δηµιουργώντας περαιτέρω δυσκολίες στην εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων για την χρηµατοδότηση των µέτρων που θα την βοηθούσαν στην εξυγίανση του οικονοµικού της τοµέα. 14

Στατιστική ανάλυση αποδόσεων αµοιβαίων κεφαλαίων στον ελλαδικό χώρο την περίοδο 2005-2009

Στατιστική ανάλυση αποδόσεων αµοιβαίων κεφαλαίων στον ελλαδικό χώρο την περίοδο 2005-2009 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: Στατιστική ανάλυση αποδόσεων αµοιβαίων κεφαλαίων στον ελλαδικό χώρο την περίοδο 2005-2009 ΦΟΙΤΗΤΕΣ: ΠΑΥΛΟΣ ΠΑΠΑΤΣΙΛΕΚΑΣ ΑΜ. 437 ΑΝ ΡΕΑΣ ΞΕΝΑΚΗΣ ΑΜ. 444 Επιβλέπων Καθηγητής: ρ. Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών. Η Ελληνική Οικονομία 4/12

Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών. Η Ελληνική Οικονομία 4/12 Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών Η Ελληνική Οικονομία 4/12 Τριμηνιαία Έκθεση Αρ. Τεύχους 70, Ιανουάριος 2013 Οι Συγγραφείς Η ανάλυση της πορείας της Ελληνικής Οικονομίας αποτελεί προϊόν συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗΣ

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗΣ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ : «Η σημασία ί ττου συμμ εεττο χχ ι κκού managemen tt σττι ι ςς Τράπ εε ζζ εε ςς γγ ια ι ττη νν αύ ξξηση

Διαβάστε περισσότερα

Προλογος TOY Διοικητη

Προλογος TOY Διοικητη Προλογος TOY Διοικητη Το 2001, όταν η Ελλάδα έγινε μέλος της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και υιοθέτησε το ενιαίο νόμισμα, οι οιωνοί ήταν αίσιοι και οι προσδοκίες μεγάλες. Δημιουργήθηκε τότε η εντύπωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ π À ª π π À ª ƒπ À ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κείμενο πολιτικής ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ π À ª π π À ª ƒπ À ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ. Παυλόπουλος Κ. Γεώργιος

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ. Παυλόπουλος Κ. Γεώργιος ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ Παυλόπουλος Κ. Γεώργιος Πτυχιούχος Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (Α.Σ.Ο.Ε.Ε.) Υποβληθείσα για το Μεταπτυχιακό

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα άμεσης δημιουργίας θέσεων εργασίας σε συνθήκες κρίσης στην Ελλάδα

Προγράμματα άμεσης δημιουργίας θέσεων εργασίας σε συνθήκες κρίσης στην Ελλάδα ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2011 ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ KAI ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ Μελέτες (Studies) / 15 Προγράμματα άμεσης δημιουργίας θέσεων εργασίας σε συνθήκες κρίσης στην Ελλάδα ΡΑΝΙΑ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ (ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΤΡΟΠΟΣ ΙΑΘΕΣΗΣ, ΤΜΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ)

ΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ (ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΤΡΟΠΟΣ ΙΑΘΕΣΗΣ, ΤΜΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Ανδρέας Γιωργάς Σπανός Α.Μ 7583 ΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ (ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΤΡΟΠΟΣ ΙΑΘΕΣΗΣ, ΤΜΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικές Καταστάσεις που έληξε. στις. 30 Σεπτεμβρίου 2014

Οικονομικές Καταστάσεις που έληξε. στις. 30 Σεπτεμβρίου 2014 Ενδιάμεσες Συνοπτικές Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις για το εννιάμηνο που έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου 2014 Ενδιάμεσες Συνοπτικές Ενοποιημένες Οικονομικές Καταστάσεις για το εννιάμηνο που έληξε στις

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση του καταναλωτή για τα τραπεζικά δάνεια

Ενημέρωση του καταναλωτή για τα τραπεζικά δάνεια Ενημέρωση του καταναλωτή για τα τραπεζικά δάνεια Συνήγορος του Καταναλωτή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 3 1. Γενικά... 5 2. Τί πρέπει να γνωρίζουν οι καταναλωτές προτού επιλέξουν την τράπεζα από την οποία θα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΠΡΟΣΤΑ! ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ

Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΠΡΟΣΤΑ! ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΠΡΟΣΤΑ! ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ Θέσεις της Ελληνικής Εταιρίας Διοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ) για την αντιμετώπιση της Οικονομικής Κρίσης και για την ανάπτυξη της Ελληνικής Οικονομίας. ΑΘΗΝΑ - ΜΑΡΤΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές και κοινωνικές επιπτώσεις των πολιτικών σταθερότητας του ΔΝΤ

Αναπτυξιακές και κοινωνικές επιπτώσεις των πολιτικών σταθερότητας του ΔΝΤ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ KAI ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ Μελέτες (Studies) / 21 Αναπτυξιακές και κοινωνικές επιπτώσεις των πολιτικών σταθερότητας του ΔΝΤ ΣΤΕΛΛΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟ ΟΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΣΤΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ CAPESIZE 12ΕΤΙΑΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ. ΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών. Η Ελληνική Οικονομία 2/10

Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών. Η Ελληνική Οικονομία 2/10 Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών Η Ελληνική Οικονομία 2/10 Τριμηνιαία Έκθεση Αρ. Τεύχους 60, Ιούλιος 2010 Οι Συγγραφείς Η ανάλυση της πορείας της Ελληνικής Οικονομίας αποτελεί προϊόν συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ :

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ MASTER IN INFORMATION SYSTEMS (MIS) ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : «INTERNET BANKING - ΙΑ ΙΚΤΥΑΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ.4 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ. Η κατάσταση του ελληνικού κράτους..7. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 0 : Η ίδρυση του επισήμου Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών...

ΠΡΟΛΟΓΟΣ.4 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ. Η κατάσταση του ελληνικού κράτους..7. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 0 : Η ίδρυση του επισήμου Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ.4 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 0 : Η περίοδος 1870-1876 Η κατάσταση του ελληνικού κράτους..7 Οι χρηματιστηριακές συναλλαγές στην Ελλάδα, πριν από την ίδρυση του Χρηματιστηρίου Αθηνών (1870

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηματικότητα και Τουριστική Πολιτιστική Ανάπτυξη

Επιχειρηματικότητα και Τουριστική Πολιτιστική Ανάπτυξη ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Επιχειρηματικότητα και Τουριστική Πολιτιστική Ανάπτυξη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Συγγραφέας Ειρήνη Σωπασή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΜΗ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ

ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΜΗ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΜΗ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ Η εργασία υποβάλλεται για τη μερική κάλυψη των απαιτήσεων με στόχο την απόκτηση του διπλώματος ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΔΙΠΛΩΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 22.3.2013 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 83/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΤ ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΗΣΗ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 231/2013 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 19ης Δεκεμβρίου 2012 προς συμπλήρωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΩΣΕΩΝ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΩΣΕΩΝ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ζ. ΜΕΚΟΣ ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΩΣΕΩΝ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ ΤΖΙΩΝΑΣ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ ΤΖΙΩΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Στρατηγική και Πολιτικές για Ταχεία Περιφερειακή Ανάπτυξη, Ισχυρές Επιχειρήσεις και Αποτελεσματικό Ανθρώπινο Δυναμικό ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ.. 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ (8086) Σαράντης-Ευάγγελος Λώλος Αναπληρωτής Καθηγητής Ε Εξάμηνο Οκτώβριος 2007 Α. Κατάλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΥΡΩΠΗ 2020. Στρατηγική για έξυπνη, διατηρήσιµη και χωρίς αποκλεισµούς ανάπτυξη

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΥΡΩΠΗ 2020. Στρατηγική για έξυπνη, διατηρήσιµη και χωρίς αποκλεισµούς ανάπτυξη EL EL EL ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 3.3.2010 COM(2010) 2020 τελικό ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΥΡΩΠΗ 2020 Στρατηγική για έξυπνη, διατηρήσιµη και χωρίς αποκλεισµούς ανάπτυξη EL EL Πρόλογος Το 2010 πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

2. Μία ανάλυση της τραπεζικής απασχόλησης

2. Μία ανάλυση της τραπεζικής απασχόλησης 2. Μία ανάλυση της τραπεζικής απασχόλησης 2.1. Οι καθοριστικοί παράγοντες της απασχόλησης στον κλάδο των τραπεζών 2.1.1 Μεθοδολογία Οι παράγοντες που καθορίζουν την απασχόληση ενός κλάδου, εποµένως και

Διαβάστε περισσότερα

«Σχέδιο Δράσης (ACTION PLAN) για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και τη Στήριξη των ανέργων»

«Σχέδιο Δράσης (ACTION PLAN) για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και τη Στήριξη των ανέργων» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ «Σχέδιο Δράσης (ACTION PLAN) για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και τη Στήριξη των ανέργων» του Ε.Π.ΑΝ.Α.Δ. 2007-2013 (κωδ. ΟΠΣ 393311) Μάιος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανώνυµη Εταιρία: Σύσταση και λειτουργία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανώνυµη Εταιρία: Σύσταση και λειτουργία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανώνυµη Εταιρία: Σύσταση και λειτουργία 1.1 ΓΕΝΙΚΑ Η εξέλιξη του οικονοµικού βίου, η οποία επέφερε τη διεύρυνση των συναλλαγών και την ανάπτυξη των αγορών, καθώς επίσης και η τεχνολογική πρόοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗ ΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΤΩΝ ΜΜΕ

ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗ ΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΤΩΝ ΜΜΕ ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗ ΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΤΩΝ ΜΜΕ Απόσπασµα της συνολικής Μελέτης που αφορά στην ανάπτυξη ενός «Οδηγού/ Πρότυπου ιεθνοποίησης Μικροµεσαίων Επιχειρήσεων»

Διαβάστε περισσότερα

XV/7009/96 EL ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ Ο ΡΟΛΟΣ, Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΣΤΛΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

XV/7009/96 EL ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ Ο ΡΟΛΟΣ, Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΣΤΛΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ XV/7009/96 EL ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ Ο ΡΟΛΟΣ, Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΟΡΚΩΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ ΣΤΛΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Παρ. 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1-1.5 2. ΟΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΠΕΡΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕ Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθύνσεις οικονομικής ανάκαμψης

Κατευθύνσεις οικονομικής ανάκαμψης Κατευθύνσεις οικονομικής ανάκαμψης www.pwc.gr Εισαγωγικό Σημείωμα Βιώνουμε ακόμα τη μακροβιότερη ύφεση στη σύγχρονη δυτική ιστορία. Η ελληνική οικονομία υποφέρει από ένα αναποτελεσματικό δημόσιο τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική μελέτη Σουηδικού και Ιταλικού μοντέλου οικονομίας, καθώς και διαχείριση ανεργίας και πληθωρισμού που επικρατεί στα δύο αυτά κράτη.

Συγκριτική μελέτη Σουηδικού και Ιταλικού μοντέλου οικονομίας, καθώς και διαχείριση ανεργίας και πληθωρισμού που επικρατεί στα δύο αυτά κράτη. Συγκριτική μελέτη Σουηδικού και Ιταλικού μοντέλου οικονομίας, καθώς και διαχείριση ανεργίας και πληθωρισμού που επικρατεί στα δύο αυτά κράτη. Παρασκευόπουλος Κωνσταντίνος, Α.Μ 14224 Παρασκευόπουλος Χρήστος,

Διαβάστε περισσότερα