ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ"

Transcript

1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝ ΡΟΚΟΜΙΑΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΚΑΡΠΟΦΟΡΩΝ ΕΝ ΡΩΝ ΚΑΙ ΘΑΜΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΤΡΟΥ Α. ΡΟΥΣΣΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑ Γ.Π.Α. ΑΘΗΝΑ 2009

2 2 Άσκηση 1 η. Εγγενής πολλαπλασιασµός Τα φυτά πολλαπλασιάζονται µε διάφορους τρόπους, οι οποίοι γενικά κατατάσσονται σε δύο µεγάλες κατηγορίες: Τον εγγενή πολλαπλασιασµό και Τον αγενή πολλαπλασιασµό. Όπως µπορούµε εύκολα να καταλάβουµε από την ετυµολογία των λέξεων εν-γενής και ά-γενης, στη µεν πρώτη περίπτωση χρησιµοποιούµε όργανα του φυτού στα οποία συµµετέχουν (γενετικά) και τα δύο γένη (αρσενικό και θηλυκό) ενώ στη δεύτερη περίπτωση τα όργανα που χρησιµοποιούµε δεν προέρχονται από µια τέτοια συµµετοχή. Η συµµετοχή των δύο µερών ξεκινάει ήδη από τη γονιµοποίηση των ανθέων, µε τελικό προϊόν το σπόρο (Εικόνα 1). Προσοχή, ο σκοπός της φύσης δεν είναι η παραγωγή εδώδιµων καρπών, αλλά η παραγωγή σπόρων, εν δυνάµει απογόνων δηλαδή των γονέων και κατά συνέπεια η διαιώνιση του είδους. Έτσι, στον εγγενή πολλαπλασιασµό χρησιµοποιούµε ως όργανο πολλαπλασιασµού του φυτικού είδους το σπόρο. Ο σπόρος είναι προϊόν γονιµοποιήσεως, κατά την οποία ο ένας σπερµατικός πυρήνας του γυρεόκοκκου ενώνεται µε το ωοκύτταρο (θηλυκό γαµέτη) και παράγεται έτσι το έµβρυο, ενώ ο άλλος σπερµατικός πυρήνας ενώνεται µε τους πολικούς πυρήνες εντός της ωοθήκης και παράγεται έτσι το ενδοσπέρµιο (Σχήµα 1). Τα κυριότερα λοιπόν µέρη του σπόρου είναι το έµβρυο, το ενδοσπέρµιο και τα περιβλήµατα, τα οποία προστατεύουν το έµβρυο και γενικότερα το σπόρο. Τα έµβρυα των περισσοτέρων καρποφόρων δένδρων αποτελούνται από δύο κοτυληδόνες και για αυτό ονοµάζονται δικοτυλήδονα (µηλοειδή, πυρηνόκαρπα κτλ), ενώ µονοκοτυλήδονο δένδρο είναι ο φοίνικας. Υπάρχουν επίσης και σπόροι καρποφόρων δένδρων µε περισσότερα του ενός έµβρυα, και ονοµάζονται πολυεµβρυονικοί, και τέτοιοι σπόροι είναι οι σπόροι των περισσοτέρων εσπεριδοειδών, µε εξαίρεση τη φράπα και την κιτριά. Αυτό πολύ απλά σηµαίνει ότι από ένα σπόρο έχουµε τη δυνατότητα να πάρουµε περισσότερα του ενός φυτά (Εικόνα 2). Ο πολλαπλασιασµός µε σπόρο γενικά θεωρείται ότι είναι χαµηλού κόστους πολλαπλασιασµός. Πέρα όµως από αυτό το πλεονέκτηµα υπάρχουν και άλλα πλεονεκτήµατα που χαρακτηρίζουν τη µέθοδο αυτή πολλαπλασιασµού όπως: Η παραγωγή και εισαγωγή νέων ποικιλιών σε καλλιέργεια Η γενετική παραλλακτικότητα των παραγόµενων φυτών εξασφαλίζει τη διαιώνιση του είδους σε περιπτώσεις προσβολών ή δυσµενών περιβαλλοντικών συνθηκών (παγετός, φωτιά κτλ). Η δυνατότητα επιλεγµένης γονιµοποίησης, µέσω της επιλογής των δύο γονέων, και η παραγωγή έτσι αξιόλογων υβριδίων Η όχι τόσο εκτεταµένη µεταφορά και διάδοση ιών, όπως συµβαίνει µε τον αγενή πολλαπλασιασµό (εξαίρεση αποτελεί η κερασιά Mazzard όπου ιοί µεταδίδονται εύκολα µέσω του σπόρου) Η διακίνηση των σπόρων ως πολλαπλασιαστικό υλικό υπόκειται σε λιγότερους φυτοϋγειονοµικούς περιορισµούς.

3 3 εν χαρακτηρίζεται όµως η µέθοδος αυτή από µόνο πλεονεκτήµατα αλλά και από σηµαντικά µειονεκτήµατα: Γενετική διαφοροποίηση των απογόνων, αφού οι απόγονοι διαφέρουν γενετικά και µεταξύ τους αλλά και µε τους γονείς τους. Έτσι δεν αναπαράγεται πιστά η ποικιλία ή ο κλώνος που θέλουµε να καλλιεργήσουµε. Εµφανίζονται προβλήµατα στο φύτρωµα του σπόρου λόγω ληθάργου και ζωτικότητας του σπόρου Το γένος φύλο της παραγόµενης γενιάς δεν είναι δυνατό να εκτιµηθεί άµεσα, αφού πρέπει να περάσουν πρώτα αρκετά χρόνια για να έλθει σε καρποφορία για να διαπιστωθεί αυτό (ισχύει στα δίοικα φυτά όπως φιστικιά, ακτινίδιο, ιπποφαές) Το ισχυρό ριζικό σύστηµα των παραγοµένων φυτών (σποροφύτων) ενώ αποτελεί πλεονέκτηµα για την αντοχή τους σε περιορισµένη διαθεσιµότητα εδαφικής υγρασίας, παράλληλα αποδεικνύεται ισχυρό µειονέκτηµα κατά τη µεταφύτευση, όπου µπορεί να υπάρξουν υψηλά ποσοστά αποτυχίας σε περίπτωση απώλειας σηµαντικού µέρους του ριζικού συστήµατος (όπως είναι η περίπτωση της φιστικιάς και της συκιάς), τα οποία όµως τελικά λύνονται µε τη µεταφύτευση των ειδών αυτών µε µπάλα χώµατος. Η είσοδος σε καρποφορία των δένδρων είναι πιο αργή σε σχέση µε τα δένδρα που παράγονται µε µεθόδους αγενούς πολλαπλασιασµού, λόγω της παρατεταµένης περιόδου νεανικότητας που χαρακτηρίζει τα σπορόφυτα. Η χρήση σπόρου ως µέσο πολλαπλασιασµού των φυτών προϋποθέτει την εύρεση του κατάλληλου σπόρου. Η πηγή των σπόρων µπορεί να είναι: Πληθυσµός άγριων ειδών (πχ. αγριελιά) Από µητρικές φυτείες, η οποία είναι η κυριότερη πηγή σπόρων, κυρίως για παραγωγή υποκειµένων, αφού επιτυγχάνεται έλεγχος των µητρικών φυτειών, αποτελεί οικονοµική λύση και επιπλέον έχουµε συσσώρευση γνώσεων µε τα χρόνια για τις ιδιότητες των µητρικών φυτών Από σποροπαραγωγικούς οίκους (κυρίως για φυτά µεγάλης καλλιέργειας και λαχανικά, καλλωπιστικά) Από κυβερνητικές υπηρεσίες (κυρίως για δασικά είδη) Κατά τη συλλογή των σπόρων θα πρέπει να γνωρίζουµε κάποια σηµαντικά πράγµατα όπως: Να αναγνωρίζουµε το φυτό, να ταυτοποιήσουµε το µητρικό φυτό δηλαδή, τόσο όσον αφορά το είδος όσο και την ποικιλία και Να γνωρίζουµε τις περιβαλλοντικές συνθήκες που προηγήθηκαν, γιατί πολλές φορές επηρεάζουν τη ζωτικότητα του σπόρου, ενώ σε ορισµένα είδη είναι υπεύθυνες για την παραγωγή κούφιων σπόρων. Η συλλογή των σπόρων γίνεται µε τους κάτωθι τρόπους: Με το χέρι Από το έδαφος (µε το χέρι ή µε ειδικό εξοπλισµό τύπου σκούπας µε αναρρόφηση) Με κλάδεµα και µε Μηχανικό τρόπο (µε δόνηση, κτλ)

4 4 Οι σπόροι πρέπει να συλλέγονται, να τοποθετούνται ανάλογα µε το είδος του σπόρου είτε σε πλαστικά είτε σε χάρτινα σακουλάκια και να οδηγούνται άµεσα στην πολλαπλασιαστική µονάδα. Εκεί οι σπόροι καθαρίζονται από ιστούς που τους περιβάλλουν και από τυχόν άχρηστα υλικά που συγκοµίστηκαν µαζί µε τους σπόρους. Για αυτόν τον σκοπό υπάρχουν ειδικές µηχανές που πολτοποιούν τους σαρκώδεις καρπούς (µήλα, αχλάδια, ακτινίδια)(µε πίεση ή µε κυλίνδρους), στη συνέχεια ο πολτός τοποθετείται σε κεκλιµένα δοχεία υπό τρεχούµενο νερό, ώστε να αποµακρυνθούν οι επιπλέοντες σπόροι και η περίσσεια της σάρκας (Εικόνα 3). Μπορεί να χρησιµοποιηθεί επίσης η τεχνική της ζύµωσης της σάρκας, όπου µετά η σάρκα αποµακρύνεται από το σπόρο µε τη βοήθεια σόδας (15% κ.β.). Χρειάζεται βέβαια προσοχή ώστε να µην τραυµατιστούν οι σπόροι κατά τη ζύµωση και να µη φτάσουµε σε επίπεδα αναεροβίωσης. Αυτή η τεχνική πολλές φορές χρησιµοποιείται κατά τη σπορά πυρήνων ελιάς ώστε µετά την πρώτη αποµάκρυνση της ελαιώδους σάρκας να αποµακρυνθούν µε τη ζύµωση υπολείµµατα ελαίου από τον πυρήνα. Χρειάζεται όµως µεγάλη προσοχή, ειδικά αν χρειαστούν αυτοί οι σπόροι επιπλέον µεταχειρίσεις (όπως θα αναφερθεί παρακάτω για τη στρωµάτωση των σπόρων), ώστε οιαδήποτε υπολείµµατα σάρκας να έχουν αποµακρυνθεί, προς αποφυγή συνέχισης της ζυµώσεως. Αποθήκευση σπόρων Μετά τη συλλογή και καθαρισµό των σπόρων θα πρέπει να αποφασισθεί αν οι σπόροι αυτοί θα χρησιµοποιηθούν άµεσα ή θα πρέπει να αποθηκευτούν για κάποιο χρονικό διάστηµα. Κατά την αποθήκευση σκοπός είναι η διατήρηση της ζωτικότητας του σπόρου (φυτρωτικής ικανότητας) για όσο το δυνατόν µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα. ύο γενικοί κανόνες ισχύουν κατά την αποθήκευση των σπόρων (µε κάποιες εξαιρέσεις πάντοτε): 1. η φυτρωτική ικανότητα του σπόρου διπλασιάζεται για κάθε µείωση της σχετικής υγρασίας του σπόρου κατά 1% 2. και το ίδιο ισχύει για κάθε µείωση της θερµοκρασίας αποθήκευσης κατά 5 0 C. Θα πρέπει να έχουµε υπόψη βέβαια ότι οι ελαιούχοι σπόροι (όπως τα καρύδια) αν µειωθεί η υγρασία τους πολύ, τότε θα υπάρχουν σηµαντικά προβλήµατα κατά το φύτρωµα, αφού είναι πλέον δύσκολα να ενυδατωθούν (λόγω του αδιάλυτου των λιπαρών του σπόρου στο νερό). Συνοπτικά η αποτελεσµατική αποθήκευση του σπόρου εξαρτάται από τους εξής παράγοντες; Το είδος Τη µέθοδο συλλογής και εξαγωγής Την υγρασία του σπόρου Τη θερµοκρασία Τη σχετική υγρασία του χώρου αποθήκευσης Τον αερισµό Το ποσοστό χαλασµένων σπόρων Τους εχθρούς και ασθένειες που θα αναπτυχθούν κατά την αποθήκευση (φυτοϋγεία απόρων). Ζωτικότητα Σπόρων

5 5 Η ζωτικότητα των σπόρων ουσιαστικά είναι ο σηµαντικότερος παράγοντας που καθορίζει τη φυτρωτική τους ικανότητα. Είτε χρησιµοποιήσουµε τους σπόρους αµέσως µετά τη συλλογή τους είτε µετά από αποθήκευσή τους, είναι σκόπιµο να ελεγχθεί η ζωτικότητά τους. Η ζωτικότητα των σπόρων µπορεί να ελεγχθεί είτε: Κατά τη συλλογή των σπόρων Κατά την παραλαβή τους Μετά την εξαγωγή των σπόρων Πριν τη σπορά του. Οι µέθοδοι ελέγχου της ζωτικότητος των σπόρων κατατάσσονται από πολύ απλές µέχρι σύνθετες που απαιτούν ειδικό εξοπλισµό. Έτσι µπορεί να ελεγχθεί η ζωτικότητα των σπόρων µε τους εξής τρόπους: Με κόψιµο του σπόρου και έλεγχο τους, που αφορά τα µέρη του σπόρου Με δοκιµαστική σπορά µικρής ποσότητας σπόρου (Εικόνα 4) Με τη δοκιµή του τετραζολίου (2,3,5 triphenyl tetrazolium chloride) (Εικόνα 5). Χρησιµοποιούµε διάλυµα τετραζολίου συγκέντρωσης 1% σε νερό ph 6,5-7,0. Οι σπόροι αρχικά ενυδατώνονται σε νερό για 24 ώρες και στη συνέχεια βυθίζονται στο παραπάνω διάλυµα του τετραζολίου στο σκοτάδι για άλλες 24 ώρες σε θερµοκρασίες C. Όσοι από τους σπόρους είναι ζωντανοί και αναπνέουν βάφονται κόκκινοι, λόγω της παραγωγής της κόκκινης αδιάλυτης triphenyl formazan. Βέβαια πολλές φορές οι σπόροι βάφονται κόκκινοι κατά περιοχές, πράγµα που δυσκολεύει την εξαγωγή αξιόπιστων αποτελεσµάτων. Σύµφωνα µε τους διεθνείς κανόνες, πρέπει να ελέγχονται µε αυτόν τον τρόπο από κάθε παρτίδα σπόρων τέσσερις οµάδες των 100 σπόρων. Με τη µέθοδο των εξαγοµένων εµβρύων, όπου τα έµβρυα εξάγονται από τους σπόρους και τοποθετούνται σε υγρό διηθητικό χαρτί σε θερµοκρασίες που ευνοούν το φύτρωµα του είδους (συνήθως C), και ελέγχονται µετά από ηµέρες για τη διαπίστωση δραστηριότητας (φούσκωµα, ανάπτυξη ριζιδίου κτλ.). Με χρήση ακτίνων Χ, που όµως απαιτεί ακριβό εξοπλισµό. Λήθαργος σπόρων. Η φύση για να προστατέψει τα νεαρά σπορόφυτα από αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες, έχει προνοήσει ώστε να µην είναι δυνατό το φύτρωµα του σπόρου, αµέσως µετά την ωρίµανσή του. Οι σπόροι λοιπόν των περισσοτέρων οπωροφόρων δένδρων αδυνατούν να φυτρώσουν αµέσως µετά την ωρίµανσή τους γιατί βρίσκονται στο στάδιο του ληθάργου. Εξαίρεση αποτελούν οι σπόροι των εσπεριδοειδών και της µουσµουλιάς. Αυτοί οι σπόροι χάνουν τη φυτρωτική τους ικανότητα πολύ γρήγορα αν αφεθούν να στεγνώσουν. Λήθαργος εννοείται η φάση εκείνη των σπόρων όπου ζωτικοί σπόροι δεν φυτρώνουν ακόµα και όταν βρίσκονται υπό ευνοϊκές συνθήκες. Ένας σπόρος θεωρείται ότι βρίσκεται σε λήθαργο όταν αδυνατεί να απορροφήσει νερό, να αναπτυχθεί ή να αναπτύξει βιοχηµική δραστηριότητα σε οποιοδήποτε µέρος του. Ο φυτωριούχος λοιπόν θα πρέπει να ξεπεράσει το λήθαργο του σπόρου (να «σπάσει» όπως λέγεται κοινώς), ουσιαστικά µιµούµενος τη φύση. Γιατί και πάλι η φύση µε σοφία επέλεξε, ώστε οι συνθήκες από τις οποίες προφυλάσσει τα νεαρά σπορόφυτα δίνοντας λήθαργο στους σπόρους (ήτοι, χαµηλή θερµοκρασία, υψηλή υγρασία εδάφους κτλ) να είναι αυτές το κλειδί και το αίτιο για το σπάσιµο του ληθάργου.

6 6 Ο λήθαργος γενικά οφείλεται σε διεργασίες που συµβαίνουν µετά τη γονιµοποίηση του ωοκυττάρου, ενώ όταν συµβαίνει σε άλλες περιόδους και για άλλους λόγους εκτός των διεργασιών που λαµβάνουν χώρα µετά τη γονιµοποίηση ονοµάζεται δευτερογενής λήθαργος. Τέτοιες διαδικασίες µπορεί να συµβούν κατά την επεξεργασία των σπόρων όταν η υγρασία τους µειωθεί σε πολύ χαµηλά επίπεδα και µετά τη σπορά, όταν επικρατήσουν µη ευνοϊκές για το φύτρωµα του σπόρου συνθήκες (πολύ υψηλή ή πολύ χαµηλή θερµοκρασία), ακόµα και αν προηγουµένως είχε σπάσει ο λήθαργος. Προς απλούστευση των όρων θα λέµε ότι ο λήθαργος µπορεί να οφείλεται σε φυσιολογικές (εσωτερικός λήθαργος) ή φυσικές αιτίες (εξωτερικός λήθαργος) ή και στα δύο (διπλός λήθαργος). Ο στόχος του φυτωριούχου είναι λοιπόν να προβεί σε όλες εκείνες τις διαδικασίες που θα επιτρέψουν το υψηλότερο ποσοστό φυτρώµατος των σπόρων, ώστε τελικά να επιτύχει οµοιόµορφο φύτρωµα, καλύτερη κατηγοριοποίηση των παραγοµένων σποροφύτων και συνεπώς καλύτερης ποιότητος τελικά προϊόντα. Ο εξωτερικός λήθαργος ανάλογα µε την αιτία η οποία τον προκαλεί διακρίνεται στις παρακάτω δύο κατηγορίες: 1. Λήθαργος περιβληµάτων: οφείλεται στα σκληρά και αδιαπέραστα στο νερό και οξυγόνο περιβλήµατα ορισµένων ειδών σπόρων. Εµποδίζεται κατά τον τρόπο αυτό η ανάπτυξη του εµβρύου, είτε γιατί είναι σκληρά είτε γιατί είναι εµποτισµένα µε παρεµποδιστικές ουσίες, µε αποτέλεσµα να αδυνατεί το ριζίδιο να εξέλθει, είτε γιατί δεν εισέρχεται νερό και οξυγόνο εντός του σπόρου, µε αποτέλεσµα να µην µπορούν να αρχίσουν οι βιοχηµικές διεργασίες που θα οδηγήσουν στο φύτρωµα του σπόρου. Η αδυναµία εισόδου νερού και οξυγόνου πολλές φορές οφείλεται στην παρουσία ουσιών που αδιαβροχοποιούν τα περιβλήµατα (όπως πχ. η παρουσία, εµποτισµός λαδιού στον πυρήνα της ελιάς). 2. Περιβαλλοντικός λήθαργος: ο οποίος οφείλεται σε µη ευνοϊκές για το φύτρωµα του σπόρου συνθήκες περιβάλλοντος (θερµοκρασία, αερισµός, υγρασία). Ο εσωτερικός λήθαργος ανάλογα µε τα αίτια που τον προκαλούν διακρίνεται σε: 1. Λήθαργο ανανάπτυκτων - στοιχειωδών εµβρύων, όπου ενώ οι καρποί έχουν φτάσει στο στάδιο φυσιολογικής ωριµότητας, τα έµβρυα δεν έχουν ακόµα ολοκληρώσει την ανάπτυξή τους (π.χ. ακτινίδιο, µερικές ποικιλίες ροδακινιάς). 2. Φυσιολογικός λήθαργος εµβρύου που οφείλεται κυρίως σε βιοχηµικούς παράγοντες, και κυρίως σε ανισορροπία παρεµποδιστών και προωθητών αύξησης, όπως το αµπσισικό οξύ (ΑΒΑ) και οι γιββερελλίνες. Στην περίπτωση αυτή, οι παρεµποδιστές βρίσκονται σε υψηλότερες συγκεντρώσεις, παρεµποδίζοντας έτσι το φύτρωµα του σπόρου. Σπόροι που χαρακτηρίζονται από διπλό λήθαργο, παρεµποδίζεται το φύτρωµά τους τόσο λόγω εξωτερικού ληθάργου (πχ σκληρά περιβλήµατα) όσο και εσωτερικού ληθάργου (πχ ληθαργούντα έµβρυα), όπως είναι οι σπόροι της ελιάς, και θα πρέπει να ξεπεραστούν όλα τα εµπόδια για να καταστούν ικανοί προς φύτρωµα.

7 7 Τρόποι διακοπής του ληθάργου. 1. Εξωτερικός ή φυσικός λήθαργος Όταν ο λήθαργος οφείλεται σε σκληρά περιβλήµατα τότε πρέπει να γίνουν ενέργειες ώστε να υπάρξει είτε ρήξη του σκληρού περιβλήµατος είτε µείωση του πάχους αυτού είτε και τα δύο. Οι τρόποι που χρησιµοποιούµε είναι οι εξής: Μηχανική χάραξη: στόχος είναι το σπάσιµο, η διάρρηξη των περιβληµάτων, ώστε να γίνουν πιο περατά στο νερό και το οξυγόνο. Μπορεί να επιτευχθεί µε τους παρακάτω τρόπους: i. Τρίψιµο σε υαλόχαρτο (Εικόνα 6) ii. Κόψιµο της άκρης του σπόρου (παλαιότερα εφαρµόζονταν στην ελιά ((Εικόνα 7) iii. Τρίψιµο σε τσιµεντένιο πλαίσιο (τσιµεντόλιθος) iv. Μέσα σε τύµπανο κινούµενο ηλεκτρικά και επενδυµένο εσωτερικά µε υαλόχαρτο v. Μέσα σε µπετονιέρα όπου βάζουµε τους σπόρους µαζί µε άµµο και αναδεύονται µε περιστροφή (αυτή η τεχνική έχει δώσει πολύ καλά αποτελέσµατα σε σπόρους κερασιάς και υποκειµένων της). Είναι σε σύγκριση µε τις άλλες τεχνικές πιο απλή και πιο οικονοµική αφού ταυτόχρονα επιτυγχάνουµε τη χάραξη µεγάλου αριθµού σπόρων, σε σύντοµο χρονικό διάστηµα και µε λιγοστό κόπο. vi. Με σύγχρονες µηχανές σκαριφισµού των σπόρων Με ζεστό νερό: όπου εµβαπτίζουµε τους σπόρους για κάποιο χρόνο ώστε να µαλακώσει το περίβληµά τους. Οι σπόροι γενικά διογκώνονται και τα περιβλήµατά τους γίνονται θολά και ζελατινώδη. Η τεχνική έχει ως εξής: τοποθετούµε τους σπόρους σε νερό θερµοκρασίας από C (ή για πιο ευαίσθητους σπόρους C), όπου σκεπάζονται καλά µε το νερό και τους αφήνουµε εκεί για ώρες, ενώ ταυτόχρονα αναδεύουµε καθώς κρυώνει το νερό. Στη συνέχεια τους αποµακρύνουµε και θα πρέπει να σπαρθούν µέσα σε 4 ηµέρες περίπου για να εκµεταλλευτούµε τα διαπερατά πλέον περιβλήµατα, αλλά χρειάζονται προσοχή στο χειρισµό γιατί είναι αρκετά ευαίσθητοι πλέον. Εµβάπτιση των σπόρων σε διάλυµα καυστικού νατρίου (1 5 % κ.β.) για ώρες υπό συνεχή ανάδευση, όπου επιτυγχάνουµε σαπωνοποίηση τυχόν λιπαρών ουσιών που είναι εµποτισµένες στο περίβληµα του σπόρου. Αυτή η τεχνική µπορεί να χρησιµοποιηθεί µε επιτυχία στους πυρήνες ελιάς. Αµέσως µετά ακολουθεί πολύ καλό πλύσιµο των σπόρων, προς αποµάκρυνση της περίσσειας καυστικού νατρίου. Προσοχή χρειάζεται γιατί η διάλυση του καυστικού νατρίου στο νερό είναι εξώθερµη αντίδραση. Σκαριφισµός µε θειικό οξύ: αυτή η διαδικασία γίνεται µε πυκνό θειικό οξύ (πυκνότητας 1.84 g/ml). Κατά την τεχνική αυτή οι σπόροι εµβαπτίζονται σε διπλάσια ποσότητα οξέος και περιοδικά αναδεύονται, ώστε να αποφύγουµε τη συσσώρευση «καµένης» οργανικής ουσίας στον πυθµένα του δοχείου και συγκόλληση των

8 8 σπόρων µεταξύ τους, σχηµατίζοντας συσσωµατώµατα. Ο αποχρωµατισµός των σπόρων φαίνεται ως µαύρο χρώµα, αφού «καίγεται» το περίβληµα τους, επιτυγχάνοντας έτσι λεπτότερο περίβληµα. Ο χρόνος παραµονής των σπόρων στο οξύ ποικίλει από min ανάλογα µε το είδος. Μετά την αποµάκρυνση του οξέος, µπορούµε είτε να εξουδετερώσουµε την περίσσεια αυτού που βρίσκεται στους σπόρους µε 5% κ.β. διάλυµα ανθρακικού νατρίου, είτε να ξεπλύνουµε πολύ καλά µε τρεχούµενο νερό τους σπόρους. Προσοχή χρειάζεται ώστε ο σπόρος να µην είναι υγρός (πχ προερχόµενος από υγρή στρωµάτωση, βλ. παρακάτω), γιατί το νερό που βρίσκεται στον σπόρο θα αντιδράσει µε το οξύ, δηµιουργώντας ισχυρή αντίδραση. Το πρώτο πράγµα που θα πρέπει να γνωρίζουµε για αυτή τη µέθοδο είναι οι κανόνες ασφαλείας που θα πρέπει να ακολουθηθούν, όπου συνοψίζονται κατωτέρω: i. Να είµαστε εκπαιδευµένοι στη διαδικασία αυτή ii. Να φοράµε πλήρη προστατευτικό εξοπλισµό (γάντια, φόρµα, γυαλιά, κτλ) iii. Να χρησιµοποιούµε οξυάντοχα υλικά iv. εν πρέπει να προσθέτουµε το νερό στο οξύ γιατί δηµιουργείται ισχυρή εξώθερµη αντίδραση αλλά το οξύ στο νερό v. Η απόρριψη του οξέος να γίνεται πάντα µετά από προσεκτική αραίωσή του, ρίχνοντας το σιγά σιγά σε ποσότητα νερού, και στη συνέχεια απορρίπτοντάς το. vi. Καλό είναι το δοχείο µε το οξύ και τους σπόρους να βρίσκεται µέσα σε λεκάνη µε νερό, ώστε οποιαδήποτε διαρροή οξέος να διαλυθεί στο νερό εντός της λεκάνης. Σπόροι οι οποίοι χαρακτηρίζονται από κηρώδεις εναποθέσεις στην επιφάνεια των περιβληµάτων τους, µπορούν να µεταχειριστούν µε ακετόνη προς αποµάκρυνση αυτών, αλλά στη συνέχεια θα πρέπει να ακολουθηθεί η απαραίτητη διαδικασία ενυδάτωσης των σπόρων. 2. Σπόροι µε εσωτερικό λήθαργο. Σπόροι µε φυσιολογικό λήθαργο εµβρύου. Για να επιτύχουµε το «σπάσιµο» αυτού του είδους του ληθάργου πρέπει να προχωρήσουµε σε ενέργειες που θα επιτρέψουν τη µείωση της συγκέντρωσης των παρεµποδιστών και την αύξηση των προωθητών του φυτρώµατος (Εικόνα 8). Αυτό γίνεται µε την τεχνική της στρωµάτωσης ή υγρής ψύξης, δηλαδή την έκθεση των σπόρων σε συνθήκες χαµηλής θερµοκρασίας και επαρκούς υγρασίας, µε σκοπό τη διακοπή του ληθάργου τους. Με τη στρωµάτωση επιτυγχάνεται: Η ενυδάτωση και το µαλάκωµα έως και σπάσιµο των περιβληµάτων του σπόρου Η µείωση των παρεµποδιστών (ΑΒΑ) και η αύξηση της συγκέντρωσης των προωθητών του φυτρώµατος (κυτοκινίνες, γιββερελλίνες) Η έναρξη των βιοχηµικών διεργασιών που οδηγούν στο φύτρωµα του σπόρου (ενυδάτωση, αύξηση ενεργότητας ενζύµων αναπνευστικής αλυσίδας και υδρολυτικών ενζύµων, υδρόλυση αµύλου, αύξηση πρωτεϊνοσύνθεσης κτλ). Οι συνθήκες που επικρατούν και η µέθοδος που χρησιµοποιείται είναι η εξής:

9 9 Οι σπόροι υποβάλλονται σε θερµοκρασία που κυµαίνεται συνήθως µεταξύ C. Οι σπόροι τοποθετούνται σε υπόστρωµα, που σκοπό έχει να διατηρεί την υγρασία γύρω από τον σπόρο, θα πρέπει να επιτρέπει καλό αερισµό, να είναι καθαρό και απαλλαγµένο από εχθρούς και ασθένειες και να µην εµποδίζει το φύτρωµα του σπόρου. Συνήθη υλικά που χρησιµοποιούνται είναι η άµµος (προτιµούµε την ποταµίσια), ο περλίτης, ο βερµικουλίτης, η τύρφη καθώς και µείγµατα αυτών, ή και γέλες συγκράτησης νερού. Υγρασία: ο σπόρος πρέπει να µπορεί να ενυδατωθεί και να µην χάνει υγρασία. Συνήθως πριν την υγρή ψύξη οι σπόροι εµβαπτίζονται σε νερό για ώρες, ώστε να επιτευχθεί πλήρης ενυδάτωση. Αερισµός: το υπόστρωµα που θα χρησιµοποιηθεί πρέπει να επιτρέπει τον αερισµό των σπόρων και να παρεµποδίζει τη συσσώρευση θερµότητας και διοξειδίου του άνθρακα. Η χρονική διάρκεια εξαρτάται από το είδος. Οι παραδοσιακές τεχνικές στρωµάτωσης για µικρούς σπόρους χρησιµοποιούν ως δοχεία στρωµάτωσης τα κάτωθι υλικά-υποστρώµατα: Τελάρα Καφάσια Πήλινες ή πλαστικές γλάστρες (Εικόνα 9) Πήλινα δοχεία κτλ. Τα δοχεία αυτά έχουν οπές στη βάση τους που επιτρέπουν την αποστράγγιση της περίσσειας νερού και οι οποίες καλύπτονται µε τεµάχια κεραµιδιού (τούβλου, χοντρές πέτρες, χαλίκι χοντρό) ώστε να µην φράξουν, στη συνέχεια από πάνω τοποθετείται ένα λεπτό στρώµα λεπτού χαλικιού, από πάνω το στρώµα του υποστρώµατος, µία στρώση σπόρου, µία στρώση υποστρώµατος, και πάλι µια στρώση σπόρου κ.ο.κ. Έτσι σχηµατίζονται διαδοχικά στρώµατα υποστρώµατος σπόρων (εξ ου και η ονοµασία στρωµάτωση) (Εικόνα 10). Μετά το τέλος ακολουθεί πότισµα και µεταφορά των δοχείων συνήθως στο πιο βορινό τµήµα του φυτωρίου, ώστε να επιτευχθούν οι επιθυµητές θερµοκρασίες. Ανά τακτά χρονικά διαστήµατα ελέγχεται η υγρασία του υποστρώµατος και οι υγεία των σπόρων. Καλύτερα βέβαια είναι ο σπόρος να αναµιγνύεται µε το υπόστρωµα ώστε να µπορούµε να το ανακατεύουµε και να ελέγχουµε την υγρασία του υποστρώµατος, επιτυγχάνοντας οµοιοµορφία. Η πιο µοντέρνα τεχνική πλέον επιτυγχάνει την υγρή ψύξη σε ψυγείο, όπου έχουµε καλύτερο έλεγχο των περιβαλλοντικών συνθηκών, της καθαριότητας και υγιεινής, και επιτρέπει τη στρωµάτωση ανεξαρτήτως της εποχής του έτους. Συνοπτικά τοποθετείται το υπόστρωµα σε σακούλα πολυαιθυλενίου και ανακατεύεται µε τον σπόρο (ο οποίος αρχικώς έχει ενυδατωθεί για ώρες), και αφήνεται σε συνθήκες δωµατίου για 24 ώρες, ώστε να έχουµε καλύτερη ενυδάτωση των σπόρων (Εικόνα 11). Ακολούθως τοποθετούνται οι σακούλες στο ψυγείο, όπου ανά τακτά χρονικά διαστήµατα (2 φορές την εβδοµάδα) αναποδογυρίζουµε τη σακούλα, ελέγχοντας έτσι την υγρασία του υποστρώµατος. Παρόµοια τεχνική είναι και η τοποθέτηση ενυδατωµένων σπόρων στο ψυγείο µέσα σε σακούλες µε εµποτισµένο µε νερό βαµβάκι (αυτή η τεχνική χρησιµοποιείται µε επιτυχία για το «σπάσιµο» του ληθάργου των σπόρων του υποκειµένου Nemaguard).

10 10 Για µεγάλους σπόρους (καρύδια, αµύγδαλα κτλ) µπορούµε να σπείρουµε τους σπόρους απ ευθείας στο έδαφος (στο σπορείο), σε σηµείο µε βορινή έκθεση και έδαφος που αποστραγγίζει καλά. Συνήθως οι σπόροι καλύπτονται είτε µε χώµα, είτε µε άµµο, είτε µε βερµικουλίτη, είτε και µε φυτικά υλικά όπως πριονίδι κτλ. Το βάθος της στρωµάτωσης συνήθως είναι 2πλάσιο µε 4πλάσιο της µεγάλης διαµέτρου του σπόρου, τούτου εξαρτώµενου από τη δοµή του εδάφους και το υλικό κάλυψης του σπόρου (όσο πιο «βαρύ», αργιλώδες είναι το έδαφος, τόσο πιο επιφανειακά θα στρωµατωθεί ο σπόρος). 3. Σπόροι µε λήθαργο ανανάπτυκτων εµβρύων: συνήθως ο λήθαργος αυτός ξεπερνιέται µε τη µέθοδο της θερµής-υγρής στρωµάτωσης, όπου επιτυγχάνεται η ολοκλήρωση της ανάπτυξης του εµβρύου (στοιχειώδη ή ανανάπτυκτα έµβρυα) ενώ παράλληλα µαλακώνουν και τα περιβλήµατα., Σύµφωνα µε την τεχνική αυτή οι σπόροι τοποθετούνται σε σακούλα µε υπόστρωµα στους C. ύο φορές την εβδοµάδα αναποδογυρίζουµε την σακούλα και ελέγχουµε την υγρασία του υποστρώµατος. Ο χρόνος παραµονής εξαρτάται από το είδος και την ποικιλία. Στη συνέχεια, αν ο σπόρος χαρακτηρίζεται από εσωτερικό λήθαργο εµβρύου, προχωράµε σε υγρή ψύξη. Σε πολλές πλέον περιπτώσεις εφαρµόζουµε και χηµικές ουσίες οι οποίες βοηθούν να ξεπεραστεί ο λήθαργος των εµβρύων, όπως είναι το αιθυλένιο, το υπεροξείδιο του υδρογόνου, κυτοκινίνες αλλά κυρίως εµβάπτιση σε διάλυµα γιββερελλινών σε συγκεντρώσεις ppm (mg/l) για ώρες. Πολύ καλά αποτελέσµατα έχει δώσει αυτό ο τελευταίος χειρισµός στη διακοπή του ληθάργου σπόρων καρυδιάς. Εποχή στρωµάτωσης. Η συνήθης εποχή στρωµάτωσης σπόρων καρποφόρων δένδρων είναι το φθινόπωρο, µε σπόρους της τελευταίας συγκοµιδής, ή σπόρους που αποθηκεύτηκαν και ελέγχθηκε η ζωτικότητά τους. Ενδεικτικά η διάρκεια στρωµάτωσης των σπόρων καρποφόρων δένδρων είναι η κάτωθι: Μηλοειδή, ηµέρες (η αγριοαχλαδιά λίγες µέρες µόνο) Πυρηνόκαρπα, αµυγδαλιά, βερικοκιά ηµέρες, ενώ ροδακινιά, δαµασκηνιά ηµέρες. Καρυδιά, ηµέρες Ακτινίδιο 14 ηµέρες Ελιά ηµέρες. Ως ένδειξη της επιτυχούς διακοπής του ληθάργου µπορεί να αποτελέσει η έναρξη φυτρώµατος των σπόρων. Φύτρωµα σπόρων. Το φύτρωµα των σπόρων ανάλογα µε το αν οι κοτυληδόνες εξέρχονται η όχι του εδάφους διακρίνεται σε υπόγειο (ροδακινιά κτλ) και υπέργειο (µηλιά, χαρουπιά κτλ) (Εικόνα 12). Προϋποθέσεις για το φύτρωµα του σπόρου. Για να έχουµε επιτυχηµένο φύτρωµα σπόρων, θα πρέπει να πληρούνται οι παρακάτω προϋποθέσεις: Οι σπόροι να είναι ζωτικοί Οι σπόροι να έχουν υψηλή φυτρωτική ικανότητα Οι σπόροι να είναι απαλλαγµένοι από οιασδήποτε µορφής λήθαργο

11 11 Να βρεθούν σε ευνοϊκές συνθήκες θερµοκρασίας (µέση θερµοκρασία >15 0 C), υγρασίας (επάρκεια νερού), οξυγόνου και φωτός. Οι περισσότεροι σπόροι φυτρώνουν απουσία φωτός, ενώ ελάχιστοι απαιτούν την παρουσία αυτού (κυρίως λαχανοκοµικών φυτών όπως µαρούλι, σέλινο κτλ). Σπορείο Μετά το τέλος της στρωµάτωσης και µε την µελλοντική άµεση έλευση εκείνων των περιβαλλοντικών συνθηκών που επιτρέπουν το φύτρωµα του σπόρου και την αύξηση του σποροφύτου (όπως αναφέρθηκαν παραπάνω), οι σπόροι µεταφέρονται προς σπορά στο σπορείο. Το µέρος που θα γίνει το σπορείο θα πρέπει να έχει παρακολουθηθεί για επαρκές χρονικό διάστηµα ώστε να έχουν καταγραφεί και µελετηθεί τα ακόλουθα στοιχεία; Ιστορικό αγρού, όσον αφορά προηγούµενη καλλιέργεια, περιβαλλοντικές συνθήκες περιοχής, εµφάνιση ένταση διάρκεια παγετού, αποστράγγιση, ζιζανιοκτονία που έχει εφαρµοστεί και πιθανόν επηρεάσει το φύτρωµα (προφυτρωτικά ζιζανιοκτόνα µεγάλης υπολειµµατικής διάρκειας), επάρκεια νερού κτλ. Ανάγλυφο εδάφους Τύπος εδάφους (αν θερµαίνεται εύκολα, αν «δουλεύεται» εύκολα κατά την προετοιµασία, αν προάγει θυσσανώδη ανάπτυξη ριζικού συστήµατος, αν συγκρατεί θρεπτικά στοιχεία, παρουσία πολυετών ζιζανίων κτλ) Ανάλυση εδάφους (ph, θρεπτικά στοιχεία) Έλεγχος τρωκτικών, πουλιών, κουνελιών, κτλ Προστατευµένο από ανέµους (µπορεί να προκαλέσουν πλάγιασµα των νεαρών σποροφύτων, ανοµοιοµορφία στην ανάπτυξή τους, τραυµατισµούς κτλ) Αγρανάπαυση Υποδοµές και εξοπλισµός. Συνήθως η προετοιµασία του σπορείου περιλαµβάνει ένα βαθύ όργωµα το φθινόπωρο και ισοπέδωση, προσθήκη οργανικής ουσίας, φρεζάρισµα την άνοιξη και ενσωµάτωση λιπασµάτων, χάραξη γραµµών σποράς ή κατασκευή βραγιών και ακολουθεί σπορά. Συνήθως η κατασκευή βραγιών βοηθάει στην αποστράγγιση, µειώνει τη διάβρωση, βοηθά την ανάπτυξη του ριζικού συστήµατος και επιτυγχάνεται η µηχανοποίηση της καλλιέργειας µε την υπόγεια κοπή των ριζών και το ανασήκωµα - ξερίζωµα των σποροφύτων. Μειονεκτεί όµως στο ότι οι άκρες των βραγιών ξεραίνονται γρηγορότερα από το κέντρο αυτών. Συνήθως οι βραγιές έχουν ύψος περί τα 15 εκ. πλάτος 1-1,2 µέτρα και µήκος µέτρα (ανάλογα την έκταση του σπορείου) αφήνοντας διαδρόµους περί τα 60 εκ. σε πλάτος. Το έδαφος του σπορείου θα πρέπει να απολυµαίνεται ώστε να προφυλάξουµε τα νεαρά ευαίσθητα σπορόφυτα από εχθρούς και ασθένειες και να µειώσουµε τον ανταγωνισµό µε ζιζάνια. Πρέπει πάντοτε να ακολουθούµε πιστά τις οδηγίες που αναγράφονται στην ετικέτα των απολυµαντικών εδάφους αφού θεωρούνται ως τα πιο τοξικά δραστικά γεωργικά σκευάσµατα, ενώ επηρεάζει η υπολειµµατική τους δράση την ανάπτυξη των σποροφύτων. Ηµεροµηνία σποράς. Η εποχή σποράς όπως αναφέρθηκε εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και συνήθως εντοπίζεται την άνοιξη. Υπάρχει βέβαια περίπτωση η σπορά µεγάλων σπόρων

12 12 (αµυγδαλιά, καρυδιά), ιδιαίτερα αυτών που δε συντηρούνται επιτυχώς επί µακρόν, να γίνει το φθινόπωρο, αφήνοντας να δράσει η φύση τόσο για το σπάσιµο του ληθάργου τους όσο και για τη συντήρησή τους µέχρι το φύτρωµα. Η καλύτερη βέβαια εποχή σποράς είναι η άνοιξη (Μάρτιος-Μάιος). Με όψιµη σπορά αποφεύγουµε τον κίνδυνο παγετών, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος καταπόνησης από ξηρασία και υψηλή θερµοκρασία το καλοκαίρι, ενώ επίσης η περίοδος ανάπτυξης (βλαστική περίοδος) είναι περιορισµένη. Από την άλλη, µε πρώιµη σπορά ενέχει ο κίνδυνος παγετών, καθυστερηµένου και ανοµοιόµορφου φυτρώµατος λόγω χαµηλών θερµοκρασιών και έλλειψη επαρκούς χρόνου προετοιµασίας του σπορείου. Γενικά όµως η καλοκαιρινή σπορά αποφεύγεται λόγω αντίξοων περιβαλλοντικών συνθηκών για την ανάπτυξη των σποροφύτων. Χρησιµοποίηση ήδη φυτρωµένων σπόρων πρέπει να αποφεύγεται, διότι ενέχει ο κίνδυνος τραυµατισµού του ριζιδίου. Χρησιµοποιούµε προ-φυτρωµένους σπόρους στην περίπτωση της καστανιάς και της καρυδιάς, όταν εφαρµόζουµε επιτραπέζιους εµβολιασµούς επικοτυλίου, αλλά χρειάζεται µεγάλη προσοχή για να µη σπάσει το ριζίδιο και επιπλέον αυξάνει το κόστος παραγωγής. Είναι βέβαια αποδεκτό µιας και ο εµβολιασµός της καρυδιάς θεωρείται αρκετά δύσκολος (βλ. ασκήσεις περί εµβολιασµών). Θρέψη στο σπορείο. Η προσθήκη λιπασµάτων στο σπορείο πρέπει να βασίζεται σε ανάλυση εδάφους. Ο βασικός κανόνας που ακολουθούµε στη λιπαντική αγωγή που εφαρµόζουµε στο σπορείο είναι ότι χρειάζεται κυρίως φώσφορος, λιγότερο κάλιο και σχεδόν καθόλου άζωτο. Ενδεικτικά αναφέρουµε µια ποσότητα φωσφόρου της τάξης των 14 γραµµαρίων ανά τετραγωνικό µέτρο. Πολλές φορές παρατηρείται έλλειψη µαγνησίου, ιδιαίτερα σε ασβεστώδη εδάφη, µε το υποκείµενο κερασιάς Mazzard να είναι αρκετά ευαίσθητο. Προσοχή χρειάζεται ιδιαίτερα στην εµφάνιση τροφοπενιών σιδήρου, οι οποίες δεν οφείλονται στην έλλειψη του στοιχείου στο έδαφος, αλλά στο υπερβολικό πότισµα που προκαλεί οξείδωση του σιδήρου στην τρισθενή του µορφή και αδυναµία απορρόφησής του από τις ρίζες. Η κατάσταση διορθώνεται µε εφαρµογή λιπασµάτων σιδήρου και µειώνοντας την ποσότητα του νερού. Πυκνότητα σποράς. Η πυκνότητα σποράς στο σπορείο εξαρτάται από το σπόρο και το είδος. Αν η σπορά είναι πολύ πυκνή θα υπάρξει ανταγωνισµός µεταξύ των σποροφύτων, ενώ αν είναι πολύ αραιή, µεγαλώνουν τα σπορόφυτα πολύ και αναπτύσσουν αρκετούς πλάγιους βλαστούς, δυσκολεύοντας τον επικείµενο εµβολιασµό και την ξερίζωσή τους, λόγω µεγάλης ανάπτυξης ριζικού συστήµατος. Για την εύρεση του βάρους των σπόρων που θα χρειαστούν για τη σπορά ενός τεµαχίου εµβαδού ενός τετραγωνικού µέτρου, λαµβάνεται υπόψη ο αριθµός των φυτών που απαιτούνται, η ζωτικότητα του σπόρου, ο αριθµός των σπόρων ανά γραµµάριο και ο παράγοντας του σπορείου (µε βάση την εµπειρία προηγούµενων χρόνων, πόσο επηρεάζουν οι εδαφοκλιµατικές συνθήκες του σπορείου το φύτρωµα του σπόρου). Κατά τη σπορά ο σπόρος θα πρέπει να έρχεται σε καλή επαφή µε το έδαφος, και αυτό επιτυγχάνεται είτε µε κυλίνδρους, είτε µε πάτηµα, είτε µε άλλα µηχανικά µέσα. Συνήθως η σπορά γίνεται είτε στα πεταχτά µε το χέρι (αφού αναµίξουµε το σπόρο είτε µε τύρφη, είτε µε άµµο) (Εικόνα 15) µε καλή επιτυχία, είτε σε γραµµές, είτε σε οπή που ανοίγεται ξεχωριστά για κάθε σπόρο (κυρίως σε θερµοκηπιακές εγκαταστάσεις) (Εικόνα 16). Η σπορά σε θερµοκήπιο επιτρέπει τον έλεγχο των

13 13 συνθηκών και τη γρήγορη ανάπτυξη των φυτών, αλλά αυξάνει το κόστος παραγωγής και κρίνεται οικονοµικά ασύµφορη για δενδροκοµικά είδη. Για µηχανική σπορά χρησιµοποιούνται συχνά και επικαλυµένοι σπόροι (µε φυτοφάρµακα, µε αδρανή υλικά κτλ), ώστε να επιτυγχάνουµε οµοιοµορφία µεγέθους σπόρου και άρα οµοιοµορφία σποράς. Μετά τη σπορά ο σπόρος καλύπτεται είτε µε το χώµα του σπορείου, είτε µε άµµο, είτε µε βερµικουλίτη είτε µε φυτικά υλικά (όπως πριονίδι κτλ). Μετέπειτα φροντίδες. Οι φροντίδες που ακολουθούν τη σπορά και ανάπτυξη των σποροφύτων συνοψίζονται κατωτέρω: Άρδευση (λίγο και τακτικά, για να κρατάµε το έδαφος στο ρώγο του) Προστασία από παγετό (µε χρήση εκτοξευτών) Προστασία από εχθρούς (κυρίως τρωκτικά και πουλιά) Σκίαση νεαρών σποροφύτων κατά τους καλοκαιρινούς µήνες (30-40% σκίαση) Λίπανση Βοτάνισµα και σκαλίσµατα Φυτοπροστασία Εµβολιασµός Ξερίζωµα και Κατηγοριοποίηση δενδρυλλίων. Πρακτικό µέρος εργαστηριακής άσκησης. Οι µεταχειρίσεις που θα γίνουν είναι: Σκαριφισµός µε θειικό οξύ Μεταχείριση µε ζεστό νερό Τρίψιµο σε υαλόχαρτο Υλικά που θα απαιτηθούν: Βερµικουλίτης και περλίτης οχεία σποράς µε οπές αποστράγγισης Ποτήρια ζέσεως Θειικό οξύ Σπόροι ξυλοκερατιάς ή/και τσικουδιάς Άλλες παρατηρήσεις: Άνοιγµα σπόρων εσπεριδοειδών για τη διαπίστωση της πολυεµβρυονίας.

14 14 Εικόνα 1. Ανάπτυξη γυρεοσωλήνα προς γονιµοποίηση ωαρίου. Εικόνα 2. ύο σπορόφυτα νεραντζιάς από ένα σπόρο, λόγω πολυεµβρυονίας. Εικόνα 3. Μηχανή καθαρισµού σπόρων. Εικόνα 4. οκιµασία φυτρωτικής ικανότητας

15 15 σπόρων. Εικόνα 5. οκιµή τετραζολίου (οι σκούρες περιοχές δείχνουν αναπνοή ιστών) Εικόνα 6. Μηχανική χάραξη σπόρων µε το χέρι (υαλόχαρτο). Εικόνα 7. Κόψιµο της άκρης των σπόρων προς διευκόλυνση εισόδου νερού και οξυγόνου.

16 16 Εικόνα 8. Βιοχηµικές διεργασίες που συµβαίνουν κατά το σπάσιµο του ληθάργου (αυξανοµένου του δυναµικού φυτρώµατος). Εικόνα 9. Στρωµάτωση σπόρων καρυδιάς, ήδη ανεπτυγµένο ριζίδιο (για εµβολιασµό επικοτυλίου, βλ. εµβολιασµούς).

17 17 Εικόνα 10. Προφίλ στρωµατωµένων σπόρων. Εικόνα 11. Σακούλα πολυαιθυλενίου µε υπόστρωµα και σπόρους, για να τοποθετηθεί στην κατάψυξη. Εικόνα 12. Φύτρωµα σπόρων (υπόγειο και υπέργειο).

18 18 Εικόνα 13. Μηχανική σπορά σπόρων και Εικόνα 14. Χειρωνακτική σπορά σπόρων σε ακολουθεί πάτηµα µε κύλινδρο, για καλή επαφή ατοµικές θέσης σε βραγιά σε αυλάκι. µε το έδαφος. Εικόνα 15. Χειρωνακτική σπορά «στα πεταχτά». Εικόνα 16. Πνευµατική µηχανή σποράς σε ατοµικές θέσεις σε φελιζόλ (φυτώριο λαχανικοµικών).

19 Εικόνα 17. Νεαρά σπορόφυτα. 19

Τύποι Φυτών. Ετήσια Διετή Πολυετή. Ποώδη. Ξυλώδη

Τύποι Φυτών. Ετήσια Διετή Πολυετή. Ποώδη. Ξυλώδη Τύποι Φυτών Ετήσια Διετή Πολυετή Ποώδη Ξυλώδη Δένδρα Θάμνοι Ανατομική των αγγειωδών φυτών Κύτταρο Ιστός Όργανο Φυτό Υπόγειο μέρος Υπέργειο μέρος Ρίζα Βλαστοί ή στελέχη Ιστοί του βλαστού Εφυμενίδα Επιδερμίδα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 2η Αγενής Πολλαπλασιασµός - Πολλαπλασιασµός µε καταβολάδες Καταβολάδες. καθ όσον υπάρχει αγγειακή σύνδεση αυτού µε το µητρικό φυτό

Άσκηση 2η Αγενής Πολλαπλασιασµός - Πολλαπλασιασµός µε καταβολάδες Καταβολάδες. καθ όσον υπάρχει αγγειακή σύνδεση αυτού µε το µητρικό φυτό 20 Άσκηση 2 η Αγενής Πολλαπλασιασµός - Πολλαπλασιασµός µε καταβολάδες Όπως ήδη έχει αναφερθεί (Άσκηση 1 η ), κατά τον αγενή πολλαπλασιασµό χρησιµοποιούµε ως πολλαπλασιαστικό υλικό οποιοδήποτε µέρος του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Αναπαραγωγή (reproduction) ζιζανίων Εγγενής αναπαραγωγή (sexual

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Κεφάλαιο 8 Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Σπέρµατα - καρποί Αποτελούν την κύρια πηγή τροφής ανθρώπων και ζώων Έχουν µεγάλη οικονοµική - κοινωνική σηµασία Η εξέλιξη του πολιτισµού στηρίχθηκε σε µεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΟΛΑΝΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΟΛΑΝΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

Τύποι Φυτών. Ετήσια Διετή Πολυετή. Ποώδη. Ξυλώδη

Τύποι Φυτών. Ετήσια Διετή Πολυετή. Ποώδη. Ξυλώδη Τύποι Φυτών Ετήσια Διετή Πολυετή Ποώδη Ξυλώδη Δένδρα Θάμνοι Ανατομική των αγγειωδών φυτών Κύτταρο Ιστός Όργανο Φυτό Υπόγειο μέρος Υπέργειο μέρος Ρίζα Βλαστοί ή στελέχη Προέλευση και ανάπτυξη σπόρων Εγγενής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L.

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καταγωγή: Κίνα ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καρπός πλούσιος σε βιταµίνη C ΒοτανικοίΧαρακτήρες ίοικο Φυλλοβόλο, αναρριχώµενο, πολυετές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία Καταγωγή: Κασπία ΚΕΡΑΣΙΑ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Rosaceae Prunus avium Prunus mahaleb(µαχαλέπιος κερασιά) Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη Φύλλα Απλά, κατ εναλλαγή,

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΠΟΛΥΕΤΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

Α1.Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν με τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη(23 ΜΟΝΑΔΕΣ)

Α1.Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν με τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη(23 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΝΘΟΚΗΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 21-02-2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΜΠΑΣΤΟΥΝΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΝΑ ΘΕΜΑ Α Α1.Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν με τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΗΘΑΡΓΟΣ. Οικολήθαργος (διάπαυση) Παραλήθαργος (κυριαρχία κορυφής) Ενδολήθαργος (κύριος λήθαργος) (ενδογενείς παρεμποδιστές)

ΛΗΘΑΡΓΟΣ. Οικολήθαργος (διάπαυση) Παραλήθαργος (κυριαρχία κορυφής) Ενδολήθαργος (κύριος λήθαργος) (ενδογενείς παρεμποδιστές) ΛΗΘΑΡΓΟΣ Το χειμώνα σταμάτημα της βλάστησης, πτώση φύλλων στα φυλλοβόλα ώστε να προσαρμοστούν στις επικείμενες δύσκολες συνθήκες Λήθαργος = ορατή αδρανή κατάσταση Οικολήθαργος (διάπαυση) Παραλήθαργος (κυριαρχία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΠΩΡΩΝΑ. Ύψος υδατικού ορίζοντα Ετήσια βροχόπτωση και αποθέματα νερού

ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΠΩΡΩΝΑ. Ύψος υδατικού ορίζοντα Ετήσια βροχόπτωση και αποθέματα νερού ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΠΩΡΩΝΑ Επιλογή τοποθεσίας Εποχικές Θερμοκρασίες Θερμοκρασία σε σχέση με την κάλυψη των αναγκών για διακοπή λήθαργου Ελάχιστες θερμοκρασίες Ημέρες απαλλαγμένες παγετού Επίδραση υδάτινων όγκων

Διαβάστε περισσότερα

Υποστρώματα λαχανικών Χρήση υποστρωμάτων:

Υποστρώματα λαχανικών Χρήση υποστρωμάτων: Υποστρώματα λαχανικών Χρήση υποστρωμάτων: Για παραγωγή σποροφύτων στα φυτώρια Για καλλιέργεια βρώσιμων λαχανικών Εδαφικά υποστρώματα Ως εδαφικό υπόστρωμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί κάθε είδος διαθέσιμου

Διαβάστε περισσότερα

Υποστρώματα σποράς λαχανικών

Υποστρώματα σποράς λαχανικών Υποστρώματα σποράς λαχανικών Εδαφικά υποστρώματα Ως εδαφικό υπόστρωμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί κάθε είδος διαθέσιμου φυσικού χώματος, είτε οργανικό είτε ανόργανο, εφόσον: δεν είναι υπερβολικά βαρύ, δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΡΙΚΟΚΙΑ ΒΕΡΙΚΟΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μετρίου έως µεγάλου µεγέθους, βλάστηση πλαγιόκλαδη

ΒΕΡΙΚΟΚΙΑ ΒΕΡΙΚΟΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μετρίου έως µεγάλου µεγέθους, βλάστηση πλαγιόκλαδη ΒΕΡΙΚΟΚΙΑ Καταγωγή: Κεντρική Ασία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Rosaceae Prunus armeniaca Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μετρίου έως µεγάλου µεγέθους, βλάστηση πλαγιόκλαδη Φύλλα Απλά, κατ εναλλαγή, καρδιόσχηµα,

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Εγγενής αναπαραγωγή Πολλαπλασιασμός με σπόρο Αγενής αναπαραγωγή Πολλαπλασιασμός με υπόγεια βλαστικά όργανα (βολβοί κόνδυλοι ριζώματα) Πολλαπλασιασμός με παραφυάδες ΕΓΓΕΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο 2 Βλαστικότητα σπόρων

Εργαστήριο 2 Βλαστικότητα σπόρων Εργαστήριο 2 Βλαστικότητα σπόρων Διδάσκων: Δ. ΣΑΒΒΑΣ Βλαστικότητα σπόρου Η βλαστικότητα ορίζεται ως «η εκατοστιαία αναλογία των σπόρων που βλαστάνουν όταν βρεθούν σε ιδανικές συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγική Ανθοκομία. Κυκλάμινο. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Παραγωγική Ανθοκομία. Κυκλάμινο. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου TEI Πελοποννήσου Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία Θέμα Παραγωγική Ανθοκομία Ποικιλίες Καλλιέργεια Απαιτήσεις Κυκλάμινο Προβλήματα Ασθένειες Εχθροί Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΠΟΦΟΡIΑ ΟΠΩΡΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ

ΚΑΡΠΟΦΟΡIΑ ΟΠΩΡΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ 1 ΚΑΡΠΟΦΟΡIΑ ΟΠΩΡΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ Στάδια καρποφορίας, σχηματισμός ανθικών καταβολών & καρποφόρα όργανα Αθανάσιος Μολασιώτης Επίκουρος καθηγητής Εργαστήριο Δενδροκομίας ΑΠΘ (Τηλ.: 2310 991693; E-mail:amolasio@agro.auth.gr)

Διαβάστε περισσότερα

Υποστρώµατα σποράς λαχανικών

Υποστρώµατα σποράς λαχανικών Υποστρώµατα σποράς λαχανικών Εδαφικά µείγµατα 1. Εδαφική κοµπόστα Χώµα & κοπριά σε αναλογία 2:1 Τύπος χώµατος: Αµµοπηλώδες ή αργιλλοπηλώδες Τύπος κοπριάς: αγελαδινή ή αλογίσια ή προβάτων εν συνιστάται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΤΕΣ ΑΥΞΗΣΕΩΣ

ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΤΕΣ ΑΥΞΗΣΕΩΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΤΕΣ Φυτική ορμόνη Κυτοκινίνες Αυξίνες Γιββερελλίνες Αμπσισικό οξύ Αιθυλένιο ΑΥΞΗΣΕΩΣ Η αποτελεσματικότητά τους Ουσία που σε πολύ μικρή συγκέντρωση προκαλεί κάποια φυσιολογική αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΞΕΡΟΥ ΚΡΕΜΜΥΔΙΟΥ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΞΕΡΟΥ ΚΡΕΜΜΥΔΙΟΥ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΞΕΡΟΥ ΚΡΕΜΜΥΔΙΟΥ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΟΛΒΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Εργαστήριο. Ενότητα 4 η : Υποστρώματα Σποράς Λαχανικών ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ. Τμήμα: Διδάσκοντες:

ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Εργαστήριο. Ενότητα 4 η : Υποστρώματα Σποράς Λαχανικών ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ. Τμήμα: Διδάσκοντες: ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ Εργαστήριο Ενότητα 4 η : Υποστρώματα Σποράς Λαχανικών Τμήμα: Διδάσκοντες: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ Εδαφικά υποστρώματα Ως εδαφικό υπόστρωμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΠΟΡΟΙ Ο σπόρος αποτελεί την εγγενή αναπαραγωγική μονάδα των φυτών. Ο σχηματισμός του είναι το αποτέλεσμα της γονιμοποίησης της ωοθήκης και της

ΟΙ ΣΠΟΡΟΙ Ο σπόρος αποτελεί την εγγενή αναπαραγωγική μονάδα των φυτών. Ο σχηματισμός του είναι το αποτέλεσμα της γονιμοποίησης της ωοθήκης και της ΟΙ ΣΠΟΡΟΙ Ο σπόρος αποτελεί την εγγενή αναπαραγωγική μονάδα των φυτών. Ο σχηματισμός του είναι το αποτέλεσμα της γονιμοποίησης της ωοθήκης και της μετεξέλιξης της σπερματικής βλάστης σε σπέρμα. A Β περικάρπιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μικρό έως µεγάλο µέγεθος. Καταγωγή: Ασία

ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μικρό έως µεγάλο µέγεθος. Καταγωγή: Ασία Καταγωγή: Ασία ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Rosaceae Prunus amygdalus (Prunus communis, Amygdalus communis). Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μικρό έως µεγάλο µέγεθος Φύλλα Απλά, κατ εναλλαγή, οδοντωτά,

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος Σεµινάριο Οικολογικό περιβόλι & ανθόκηποι ταράτσας Το σεµινάριο αποτελείται από 20 µαθήµατα των 10 συναντήσεων Σύνολο: 35 εκπαιδευτικές ώρες 1 η Συνάντηση (1 ο µάθηµα) 1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές

Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ Επιμορφωτικό σεμινάριο:«καλλιεργώ στην πόλη μου, στο σχολείο μου» Σάββατο 31/10/2015 Περίγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΤΟΜΑΤΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΟΛΑΝΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Το παρόν άρθρο το θεωρώ συνέχεια των προηγούμενων άρθρων σχετικά με τους ευκαλύπτους και μετά από πολλές ερωτήσεις φίλων μελισσοκόμων σχετικά με την

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ενότητα 5 η : Πολλαπλασιασμός Λαχανικών. ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Διδάσκοντες: Τμήμα: Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ

ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ενότητα 5 η : Πολλαπλασιασμός Λαχανικών. ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Διδάσκοντες: Τμήμα: Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ Ενότητα 5 η : Πολλαπλασιασμός Λαχανικών Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Διδάσκοντες: Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ Πολλαπλασιασμός Λαχανοκομικών Φυτών Εγγενής αναπαραγωγή Πολλαπλασιασμός με

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ενότητα 7 η : Εγκατάσταση Καλλιέργειας. ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Διδάσκοντες: Τμήμα: Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ

ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ενότητα 7 η : Εγκατάσταση Καλλιέργειας. ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Διδάσκοντες: Τμήμα: Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ ΓΕΝΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ Ενότητα 7 η : Εγκατάσταση Καλλιέργειας Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Διδάσκοντες: Δ. ΣΑΒΒΑΣ, Χ. ΠΑΣΣΑΜ Εγκατάσταση νέας λαχανοκομικής καλλιέργειας Απευθείας σπορά Μεταφύτευση σποροφύτων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Σαπούνι Θεωρητικό μέρος Το σαπούνι είναι ένα ουδέτερο μίγμα (άλας) λιπαρών οξέων, κυρίως του παλμιτικού, του στεατικού και του ελαϊκού με νάτριο ή κάλιο (βάσεις). Το άλας αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΕΠ ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ Υ.ΠΕ.ΧΩ..Ε.

ΠΕΤΕΠ ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ Υ.ΠΕ.ΧΩ..Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υ.ΠΕ.ΧΩ..Ε. ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΕΤΕΠ 10-05-03-00 10 Φυτοτεχνικά Εργα 05 Εγκατάσταση Πρασίνου 03 Εγκατάσταση µεσηµβριάνθεµου (µπουζίου) 00 - Έκδοση 1.0 - Μάιος 2006

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της ΕΚΦΕ Εύβοιας Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της Απαραίτητα όργανα Προχοϊδα Σιφώνι Κωνική φιάλη Απαραίτητα υλικά 10 ml

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγική Ανθοκομία. Λίλιουμ. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Παραγωγική Ανθοκομία. Λίλιουμ. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου TEI Πελοποννήσου Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία Θέμα Παραγωγική Ανθοκομία Ποικιλίες Καλλιέργεια Απαιτήσεις Λίλιουμ Προβλήματα Ασθένειες Εχθροί Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΥΔΙΑ. Οικ.: Juglandaceae Juglans nigra (μαύρη καρυδιά, Αμερική) J. hindsii (μαύρη καρυδιά Καλιφόρνιας) J. regia (καλλιεργουμενη καρυδιά)

ΚΑΡΥΔΙΑ. Οικ.: Juglandaceae Juglans nigra (μαύρη καρυδιά, Αμερική) J. hindsii (μαύρη καρυδιά Καλιφόρνιας) J. regia (καλλιεργουμενη καρυδιά) ΚΑΡΥΔΙΑ Καταγωγή: Κεντρική Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Juglandaceae Juglans nigra (μαύρη καρυδιά, Αμερική) J. hindsii (μαύρη καρυδιά Καλιφόρνιας) J. regia (καλλιεργουμενη καρυδιά) Υβρίδια Paradox (J.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταχείριση σπόρου. Εργαστήριο 3

Μεταχείριση σπόρου. Εργαστήριο 3 Εργαστήριο Βιολογικής Γεωργίας «Μεταχείριση σπόρου» Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. 12 / 10 / 2015 Χρήστος Μουρούτογλου Μεταχείριση σπόρου Θα πρέπει να εξηγηθούν οι διαφορετικές μεθοδολογίες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΟΜΙ Η ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ

ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΟΜΙ Η ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΡΟΣ I ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΟΜΙ Η ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ Α) Γενικά...21 B) Βιολογικοί Παράγοντες οι οποίοι συντελούνστην Υποβάθμιση της Ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση και Προστασία Δασογενετικών Πόρων. Στρατηγικές Βελτίωσης

Βελτίωση και Προστασία Δασογενετικών Πόρων. Στρατηγικές Βελτίωσης Βελτίωση και Προστασία Δασογενετικών Πόρων Στρατηγικές Βελτίωσης 5 Σύνοψη Στη βελτίωση προσπαθούμε να συμπεράνουμε την απόδοση των απογόνων βασιζόμενοι στο φαινότυπο και την απόδοση των γονέων Η μαζική

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΡΑΠΑΝΙΟΥ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΡΑΠΑΝΙΟΥ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΡΑΠΑΝΙΟΥ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΡΙΖΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ & ΕΧΘΡΟΙ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΩΝ

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ & ΕΧΘΡΟΙ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΩΝ Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Δ/ΝΣΗ ΑΠΟΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤ. ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΡ/ΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γενετική Ανθεκτικότητα στις Ασθένειες

Γενετική Ανθεκτικότητα στις Ασθένειες 1 Γενετική Ανθεκτικότητα στις Ασθένειες Γενικά Αντικείμενο της άσκησης αυτής είναι να εξοικειωθούν οι φοιτητές με τον τρόπο που γίνεται η επιλογή φυτών για γενετική ανθεκτικότητα σε μια ή περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας. Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc

Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας. Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc Ποιότητα Σταφυλιών Στάδια Ανάπτυξης της Ράγας Δυνατότητα Επίτευξης Βέλτιστης Τεχνολογικής Ωριμότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία. (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη

Ανθοκομία. (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 2 Υπόστρωμα ανάπτυξης Το υπόστρωμα πρέπει να παρέχει και να διατηρεί τα κατάλληλα επίπεδα υγρασίας και οξυγόνου για να δημιουργηθεί το κατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένες λύσεις διαχείρισης

Ολοκληρωµένες λύσεις διαχείρισης Ολοκληρωµένες λύσεις διαχείρισης λυµάτων µικρής & µεσαίας κλίµακας Προβλήµατα στα οποία δίνεται λύση Οι λύσεις που προτείνει η Agrologistics, έρχονται να δώσουν απάντηση σε πολλά προβλήµατα σχετικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης

ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης Κ. Μαντζανάς Εργαστήριο Λιβαδικής Οικολογίας Σχολή ασολογίας και Φ. Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των ζιζανίων...21 1.4 Κατάταξη ζιζανίων...22

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τον καθηγητή Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Στόχοι / Ικανότητες Στόχοι 1. Να προετοιµάσουν οι µαθητές δείγµατα ξηρού χώµατος και να καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους. 2. Να κατανοήσουν οι

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΡΗ ΜΕΘΟ ΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ

ΨΥΧΡΗ ΜΕΘΟ ΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ ΨΥΧΡΗ ΜΕΘΟ ΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Αυτή είναι η παλαιά και πατροπαράδοτη µέθοδος δηµιουργίας σπιτικού σαπουνιού. Μαζεύουµε όλα τα υλικά, τον εξοπλισµό, τα συστατικά και τον χώρο εργασίας που θα του χρειαστούν.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η φυσικοχημική ανάλυση του εδάφους παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ποιοτική και θρεπτική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή;

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Αναδάσωση. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Εισαγωγή Το δάσος Τα δάση δεν αποτελούν απλώς ένα σύνολο δένδρων και θάµνων, αλλά πλούσια οικοσυστήµατα µε πολλά είδη φυτών και ζώων, που αλληλοσυνδέονται µε πολύπλοκες

Διαβάστε περισσότερα

Απομόνωση των νουκλεïκών οξέων από τα φυτικά κύτταρα

Απομόνωση των νουκλεïκών οξέων από τα φυτικά κύτταρα Εργαστηριακές Ασκήσεις Βιολογίας Χατζηνικόλας Μιχαήλ ΠΕ04 Βιολόγος Απομόνωση των νουκλεïκών οξέων από τα φυτικά κύτταρα 1 Εργαστηριακές Ασκήσεις Βιολογίας Χατζηνικόλας Μιχαήλ ΠΕ04 Βιολόγος Εισαγωγή Εδώ

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης Η ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΤΩΝ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΑΙΘΥΛΕΝΙΟ 1

Νίκος Χαριτωνίδης Η ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΤΩΝ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΑΙΘΥΛΕΝΙΟ 1 Νίκος Χαριτωνίδης Η ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΤΩΝ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΑΙΘΥΛΕΝΙΟ Τα φρούτα και λαχανικά υφίστανται µια φυσιολογική διεργασία, η οποία ονοµάζεται ωρίµανση. Η ωρίµανση συχνά είναι επιθυµητή για το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΧΕΙΡΩΝΑΚΤΙΚΑ Ξελάκκωμα (λεκάνη βάθους 10 cm) Σκάψιμο (σε βάθος 15-20 cm μετά το κλάδεμα) Σκάλισμα (σε βάθος 5-8 cm μετά την καρπόδεση) ΜΕ ΕΛΚΥΣΤΗΡΕΣ Δίυνα

Διαβάστε περισσότερα

A Β C D E1 E2 F G A B C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G

A Β C D E1 E2 F G A B C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑi ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡ/ΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΒΟΛΟΥ Ταχ. Δ/νση:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ Είναι απ τις σημαντικότερες καλλιεργητικές επεμβάσεις. Πρέπει να γίνονται με ιδιαίτερη προσοχή, όταν το χώμα είναι στο ρώγο του. Είναι καλύτερα, πολλές φορές, να αποφύγουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Απομόνωση των νουκλεïκών οξέων από τα φυτικά κύτταρα

Απομόνωση των νουκλεïκών οξέων από τα φυτικά κύτταρα Απομόνωση των νουκλεïκών οξέων από τα φυτικά κύτταρα 1 Εισαγωγή Εδώ και μερικά χρόνια το DNA έχει γίνει ο πρωταγωνιστής των επιστημονικών περιοδικών και συχνά πολλών ειδήσεων που εμφανίζονται σε εφημερίδες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΥΡΩΣΕΩΝ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΥΡΩΣΕΩΝ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΥΡΩΣΕΩΝ 1 Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΩΝ ΔΙΑΣΤΑΥΡΩΣΕΩΝ Μορφολογία άνθους (απαραίτητη η γνώση της προκειμένου να κάνουμε διασταυρώσεις) Μέρη του άνθους (πλήρες) κάλυκας- σέπαλα περιάνθιο στεφάνη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ 1 Ύπερος ( ): ωοθήκη (εμβρυόσακος), στύλος, στίγμα Ανδρείο ( ): στήμονες (νήμα, ανθήρας) στίγμα στύλος πέταλο ανθήρας νήμα σέπαλο ωοθήκη εμβρυόσακος Τυπικό τέλειο άνθος

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΑΣΚΗΝΙΑ. αµασκηνιά - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες P. domestica Φυλλοβόλο Μετρίου έως µεγάλου µεγέθους, βλάστηση πλαγιόκλαδη.

ΑΜΑΣΚΗΝΙΑ. αµασκηνιά - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες P. domestica Φυλλοβόλο Μετρίου έως µεγάλου µεγέθους, βλάστηση πλαγιόκλαδη. Καταγωγή: ---- ΑΜΑΣΚΗΝΙΑ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Rosaceae Prunus domestica (Ευρωπαϊκή αµασκηνιά), P. salicina (Ιαπωνική αµασκηνιά), P. insitita (Κοροµηλιά) Οι περισσότερες ποικιλίες είναι διπλοειδείς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ Δήμος Καλαμαριάς ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΩΣ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ Αντιδημαρχία Καθαριότητας, Ανακύκλωσης & Πρασίνου Διεύθυνση Καθαριότητας - Ανακύκλωσης ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Η κομποστοποίηση είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή απορριµµάτων µε το σύστηµα «πόρτα-πόρτα»

Συλλογή απορριµµάτων µε το σύστηµα «πόρτα-πόρτα» 1 Συλλογή απορριµµάτων µε το σύστηµα «πόρτα-πόρτα» 2 Κάδοι για τη συλλογή των απορριµµάτων Οι κάδοι που µοιράστηκαν στα πρώτα πιλοτικά σπίτια είναι τέσσερις µεγάλοι κάδοι χωρητικότητας 120 λίτρων καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Για Ροδάκινα- Δαμάσκηνα - Βερίκοκα

Για Ροδάκινα- Δαμάσκηνα - Βερίκοκα Οι γενικές αρχές λίπανσης...... αξιοποιούνται μαζί με τις Εδαφολογικές και Φυλλοδιαγνωστικές Αναλύσεις και τα στοιχεία από τα Ερωτηματολόγια Λίπανσης για την έκδοση των Οδηγιών Λίπανσης στο κάθε αγροτεμάχιο.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικά προϊόντα κήπου. του γκαζόν

Βιολογικά προϊόντα κήπου. του γκαζόν Δωρεάν Δωρεάν συμβουλές συμβουλές Βιολογικά προϊόντα κήπου Το σύστημα περιποίησης του γκαζόν Ο χλοοτάπητας το "πράσινο σαλόνι"! Το μυστικό......κρύβεται σε ένα σύστημα περιποίησης γκαζόν που καλύπτει τις

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Καλλιέργεια µικροοργανισµών

Μικροβιολογία Καλλιέργεια µικροοργανισµών Μικροβιολογία Καλλιέργεια µικροοργανισµών Θεωρητικό µέρος Οι µικροοργανισµοί χωρίζονται από άποψη κυτταρικής οργάνωσης σε δύο µεγάλες κατηγορίες: τους προκαρυωτικούς και ευκαρυωτικούς. Οι προκαρυωτικοί

Διαβάστε περισσότερα

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε;

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε; Θρέψη φυτού Θρέψη αζώτου: τον Χειμώνα όχι πρόσληψη Ν, Άνοιξη έως και άνθιση έδαφος ψυχρό και απαιτήσεις μηδαμινές άρα ελάχιστη πρόσληψη Ν, με εκβλάστηση μεγάλες απαιτήσεις από αποθηκευμένο Ν και από το

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Εδαφογένεση

Δασική Εδαφολογία. Εδαφογένεση Δασική Εδαφολογία Εδαφογένεση Σχηματισμός της στερεάς φάσης του εδάφους Η στερεά φάση του εδάφους σχηματίζεται από τα προϊόντα της αποσύνθεσης των φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων μαζί με τα προϊόντα της

Διαβάστε περισσότερα

Πολλαπλασιασμός φυτών

Πολλαπλασιασμός φυτών Πολλαπλασιασμός φυτών Υποδειγματικό Σενάριο Γνωστικό αντικείμενο: Γεωπονία - Τεχνολογία Τροφίμων και Διατροφής (Ε.Ε.) Δημιουργός: ΔΗΜΗΤΡΑ ΕΥΤΕΡΠΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης Οδηγός φυτεύσεων Επιλογή θέσης φύτευσης Η θέση φύτευσης επιλέγεται, µε βάση τις τοπικές συνθήκες, το µέγεθος της επέµβασης και το σκοπό που θα εξυπηρετήσει. Η επιβίωση του φυτού κρίνεται από το βάθος του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 6. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΚΙΛΙΑ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 6. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 6. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΚΙΛΙΑ 1 ΑΡΧΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ 2 2. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΟΤΥΠΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΕΠΙΘΥΜΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Α. ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 1. Ετερογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΈΨΗ - ΛΊΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΤΑΤΑΣ

ΘΡΈΨΗ - ΛΊΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΤΑΤΑΣ ΘΡΈΨΗ - ΛΊΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΤΑΤΑΣ ΘΡΈΨΗ - ΛΊΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΤΑΤΑΣ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ Η πατάτα είναι καλλιέργεια πολύ απαιτητική ως προς τις εδαφικές συνθήκες ανάπτυξης. Ευδοκιμεί σε εδάφη βαθιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα