Βυζαντινή κεραμεική στην Άρτα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βυζαντινή κεραμεική στην Άρτα"

Transcript

1 Βυζαντινή κεραμεική στην Άρτα Αγγελική ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ Δελτίον XAE 12 (1984), Περίοδος Δ'. Στην εκατονταετηρίδα της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας ( ) Σελ ΑΘΗΝΑ 1986

2 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ* ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τά ευρήματα άπό τίς ανασκαφές πού διεξήγαγε τίς τελευταίες δεκαετίες μέσα στην πόλη τής Άρτας ή 'Αρχαιολογική 'Υπηρεσία 'Ιωαννίνων, υπήρξαν θετικές αποδείξεις γιά τήν ταύτιση τής σύγχρονης πόλης μέ τήν ομώνυμη βυζαντινή καί μέ τή σημαντική στην αρχαιότητα 'Αμβρακία. Πότε πήρε τό νεότερο ονομά της ή πόλη, είναι άγνωστο. Γιά πρώτη φορά μνημονεύεται σέ γραπτή πηγή τό , ένώ άπό μεταγενέστερες φιλολογικές μαρτυρίες εικάζεται ότι τόν 11ο-12ο αί. διαδραμάτισε κάποιο διοικητικό καί εκκλησιαστικό ρόλο στην περιοχή της 2. Γιά τό 12ο αϊ. αναφέρεται καί εμπορική κίνηση πού οφείλεται κυρίως στους βενετούς έμπορους 3. Γιά τόν πληθυσμό τής πόλης, ή μόνη πληροφορία είναι εκείνη τού Βενιαμίν άπό τήν Τουδέλη, ότι δηλαδή τό 1165 υπάρχει στην "Αρτα «φρούριον περιλαμβάνον μέχρις 100 Ιουδαίων» 4, μαρτυρία πού σημαίνει ότι ή πόλη θά είχε καί άλλον αρκετά μεγάλο πληθυσμό. Άπό τά πρώτα όμως χρόνια τού 13ου αί. ή ιστορία τής 'Ηπείρου καί * Η έρευνα οέ θά μπορούσε νά πραγματοποιηθεί χωρίς τήν οικονομική ενίσχυση του 'Εθνικού 'Ιδρύματος 'Ερευνών, γιά νά καλυφθούν τά έξοδα φωτογραφιών, σχεδίων, συγκολλήσεων κτλ. Γι' αυτό εκφράζω τίς θερμές μου ευχαριστίες στην επιτροπή τού 'Ιδρύματος πού πρόθυμα ενέκρινε τό 1982 τήν αίτηση μου. 'Επίσης ευχαριστώ θερμά τήν 'Αρχαιολογική 'Υπηρεσία 'Ιωαννίνων γιά τήν ευγενική συμπαράσταση καί τήν άδεια δημοσίευσης τού υλικού τών ανασκαφών. Στοιχεία γιά τή νομισματική κυκλοφορία στην "Αρτα μού παραχώρησε τό Νομισματικό Μουσείο 'Αθηνών, τή διεύθυνση καί τους συνεργάτες τού οποίου ευχαριστώ θερμά. 'Εκφράζω τίς ευχαριστίες μου στή Διευθύντρια τού Βυζαντινού Μουσείου Μ. 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου γιά τήν παραχώρηση τών φωτογραφιών άπό τή μονή Βλαχέρνας. Οι φωτογραφίες όπως καί οι ισάριθμες έγχρωμες διαφάνειες είναι έργο τών φωτογράφων Ι. Ίωαννίδου καί Λ. Μπαρτζιώτη. Ή σχεδίαση τών αγγείων έγινε άπό τό σχεδιαστή τού Πανεπιστημίου 'Ιωαννίνων Γ. Διαμαντόπουλο. Στον τόμο αυτό δημοσιεύεται μόνο τό πρώτο τμήμα τής έρευνας. Τό δεύτερο τμήμα μέ τίτλο «Μεταβυζαντινή κεραμική στην "Αρτα καί στό Κάστρο τών Ρωγών» θά δημοσιευθεί σέ επόμενο τόμο. 1. Δ. Ζακυθηνός, Περί τής διοικητικής διαιρέσεως έν τω βυζαντινώ κράτει, ΕΕΒΜ 21 (1951), σ "Ο.π., δπου αναφέρεται ότι ή «επίσκεψις» "Αρτης, άνηκε στό θέμα Νικοπόλεως καί αργότερα αποκαλείται ή "Αρτα «κεφάλαιον» τών πόλεων τής 'Ακαρνανίας. Τό 1157 μνημονεύεται ό πρώτος άρχιερεύς "Αρτης Βασίλειος. 3. ΊστΕΕ, θ', 1979, σ Κ. Δ. Στεργόπουλος, Ό πληθυσμός τής "Αρτας έπί Τουρκοκρατίας, ΔΙΕΕ 21 (1978), δπου καί ερμηνεύεται δτι ό αριθμός 100 άφορα σέ οικογένειες καί επομένως 500 περίπου πρέπει νά ήταν οί 'Ιουδαίοι στην "Αρτα.

3 454 ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ ιδιαίτερα της "Αρτας παίρνει νέες διαστάσεις. Μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης άπό τους Φράγκους της Δ' Σταυροφορίας τό 1204, ένα άπό τά ανεξάρτητα βυζαντινά κράτη που ιδρύονται στίς επαρχίες είναι τό Κράτος της 'Ηπείρου, τό γνωστό ώς Δεσποτάτο της Ηπείρου. Ό ιδρυτής του, Μιχαήλ Α' Δούκας ( ), καί οί διάδοχοι του εδρεύουν στην "Αρτα. Με τήν επεκτατική τους φιλοδοξία ενσωματώνουν στό κράτος εκτεταμένα εδάφη 5. Μέσα σ' αυτές τίς περιοχές ζωντανεύουν χωριά καί πόλεις καί μετατρέπονται σε ισχυρές καστροπολιτεϊες, όπως τά Γιάννενα, ή Ναύπακτος, τό Άγγελόκαστρο κ.ά. Τότε πρέπει νά οχυρώθηκε καί ή πόλη τών Ρωγών. Ή "Αρτα, έδρα ηγεμόνων καί αρχόντων, κέντρο στρατιωτικών επιχειρήσεων καί πολιτικής ζωής, γίνεται κέντρο καί εμπορικής συναλλαγής καί λειτουργεί εκεί τοπικό νομισματοκοπείο 6. Ή πόλη οχυρώνεται μέ γερό τείχος, πύργους καί έπάλξεις,πού ακολουθεί σέ πολλά σημεία τό σωζόμενο περίβολο τής αρχαίας 'Αμβρακίας 7. Μέσα καί εξω άπό τό φρούριο κτίζονται παλάτια, καλαίσθητα αρχοντικά, κατοικίες, εκκλησίες, γεφύρια 8. Τά μοναστήρια, σέ ολη τήν έκταση τοϋ κράτους, πληθαίνουν καί γίνονται εστίες παίδευσης. Ή αρχιτεκτονική, στίς εκκλησίες τοϋ 13ου άλλα καί τοϋ Μου αι., αποκτά δική της φυσιογνωμία 9 καί τό πλινθοπερίκλειστο σύστημα τοιχοδομίας μέ τόν κεραμικό διάκοσμο φανερώνει ποιότητα τέχνης καί υλικό πλούτο. 'Από τήν κοσμική αρχιτεκτονική κατάλοιπα δέ σώθηκαν, άλλα οί λιγοστές πηγές αναφέρουν πώς εντυπωσιακά οικοδομήματα στόλιζαν τήν "Αρτα. Μιά μεγάλη πυρκαγιά όμως τό τήν αποτέφρωσε φαίνεται ολοκληρωτικά 10. Σ' αυτούς τους αιώνες τής ακμής ίσως νά έχει τήν αρχή της ή μικροτεχνία (μεταλλοτεχνία, κεντητική κτλ.), πού τόση ανάπτυξη είχε στους επόμενους αιώνες. Ειδικές έρευνες δέν έχουν ακόμα δημοσιευτεί. "Οπως άγνωστα θεωρούνται, ώς τώρα τουλάχιστον, λογοτεχνικά έργα αυτής τής εποχής, μέ μόνη εξαίρεση τό ανώνυμο «Χρονικό τών Τόκκων», γραμμένο σέ στίχους τίς 5. D. Nicol, The Despotate of Epiros, Oxford P. Soustal, Nicopolis und Kephallenia, Βιέννη 1981, λήμμα "Αρτα, όπου καί ολη ή βιβλιογραφία ή σχετική μέ τήν πόλη. 6. Π. Πρωτονοτάριος, Ή νομισματοκοπία τοϋ Βυζαντινού κράτους τής Ηπείρου, Ήπειρ. Χρον. 24 (1982), σ Καί τώρα ακόμη σέ κάποιο σημείο, κάτω από τό βυζαντινό τείχος είναι ορατοί οί κατώτατοι δόμοι τοϋ αρχαίου τείχους. 'Α. 'Ορλάνδος, ΑΒΜΕ 2 (1936), σ Ό.π. καί ό ίδιος, Ή Παρηγορήτισσα τής "Αρτης, 'Αθήναι Μ. Χατζηδάκης, "Υστερη Βυζαντινή Τέχνη, ΊστΕΕ, θ', 1979, σ. 424 κ.έ. 10. Σερ. Ξενόπουλος, Δοκίμιον ιστορικής τίνος περιλήψεως τής ποτέ αρχαίας καί εγκρίτου ηπειρωτικής πόλεως "Αρτης, Ήπειρ. 'Εστία ΣΤ' (1957), σ. 120.

4 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 455 πρώτες δεκαετίες τού 15ου αι. σέ εκφραστική δημοτική γλώσσα". Ή ακμή του ανεξάρτητου βυζαντινού κράτους της Ηπείρου σβήνει με τους απογόνους τοϋ Μιχαήλ Β' Δούκα ( ), τό Νικηφόρο Α' καί τόν 'Ιωάννη. Στή συνέχεια, γόνοι τοϋ ιταλικού οϊκου Orsini κληρονομούν με έπιγαμίες τόν τίτλο τοϋ δεσπότη καί κυβερνούν τό κράτος εως τό 1350 περίπου, οπότε τους διαδέχονται καί πάλι ώς γόνοι έπιγαμιών, σέρβοι ηγεμόνες. Άπό τό 1385 καταδυναστεύουν τήν "Ηπειρο αλβανοί δυνάστες οίκειοποιούμενοι τόν τίτλο των δεσποτών. Ή κακή τους όμως διοίκηση θά αναγκάσει τους 'Ηπειρώτες, τό 1405, νά προσφέρουν τόν τίτλο τού δεσπότη στό λατίνο κόμητα τής Επτανήσου Κάρολο Α' Τόκκο ( ), συνετό κυβερνήτη καί φιλέλληνα. Ή φλωρεντινής καταγωγής γυναίκα του Φραγκίσκο θά συμβάλει μέ τήν προσωπικότητα της καί τό φιλελληνισμό της στην ευημερία τού τόπου. Οί Τούρκοι κατακτούν τήν "Αρτα τό Οι ιστορικές αυτές διακυμάνσεις καθρεφτίζονται ώς ένα βαθμό στην παραγωγή τής ντόπιας αγγειοπλαστικής. ΚΕΡΑΜΟΠΛΑΣΤΙΚΗ - ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ 13ου-14ου αϊ. ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ Πληροφορίες γιά τήν κοινωνική σύσταση τού πληθυσμού τής Άρτας καί τήν επαγγελματική ενασχόληση τών κατοίκων στους βυζαντινούς αιώνες, δέν παραδίδονται. Μιά πρωτεύουσα όμως τής σπουδαιότητας τής Άρτας θά πρέπει νά συγκέντρωνε διαρκώς δλο καί περισσότερο πληθυσμό, μέ επακόλουθο τήν αύξηση τού άριθμοϋ καί τών επαγγελμάτων. Ή κεραμοπλαστική, όπως καί ή αγγειοπλαστική, ασφαλώς θά ήταν άπό τίς πρώτες βιοτεχνίες πού πέρασαν στά χέρια τού λαού της. Ό οικοδομικός οργασμός πού παρατηρείται έξαλλου σέ όλο τό κράτος τής 'Ηπείρου μέ τά οχυρωματικά έργα, τά μοναστήρια, τίς εκκλησιές κτλ., προϋποθέτει τήν ύπαρξη τοπικών εργαστηρίων, τών γνωστών βυζαντινών κεραμείων μέ τους πλινθουργούς, τους κεραμιδάδες καί τους κεραμιδοπλάστες. Καθώς μάλιστα οί αναρίθμητες εκκλησίες τής 'Ηπείρου ήταν κτισμένες μέ τό πλινθοπερίβλητο σύστημα καί τή χαρακτηριστικά πλούσια κεραμοπλαστική διακόσμηση, πού απαιτούσε όλο καί μεγαλύτερη ποικιλία άπό κεραμικές πλάκες, τούβλα, κεραμίδια, 11. Giuseppe Schiró, Τό χρονικόν τώντόκκων, 'Ιωάννινα Τό ποιητικό έργο τού Κ. Έρμονιανοΰ (14ος αι.) δέν υπολογίζεται γιατί τοϋ λείπει κάθε λογοτεχνικό στοιχείο. Βλ. σχετικά Ν. Γ. Ζιάγκος, Φεουδαρχική "Ηπειρος καί Δεσποτάτο της 'Ελλάδος, 'Αθήνα 1974, σ. 296 (γιά τήν παιδεία, σ. 298). 'Επίσης σχετικά D. Nicol, Πρόσφατες έρευνες γιά τίς απαρχές τοϋ Δεσποτάτου τής 'Ηπείρου, Ήπειρ. Χρον. 20 (1980), σ. 39. Ν. Τωμαδάκης, Οί λόγιοι τοϋ Δεσποτάτου τής 'Ηπείρου, ΕΕΒΣ 27 (1927).

5 4.% ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ Είκ. 1 (α-β). Τοιχογραφίες από τό νάρθηκα της μονής Βλαχερνών. Τέλος Που - αρχές 14ου αι. Είκ. 2. 'Αριθ. 95. Τμήμα γαβάθας (οίκόπ. Κούρτη). Είκ. 3. 'Αριθ. 75. Τμήμα γαβάθας (οίκόπ. 'Αρχαίου Θεάτρου). Είκ. 4. Τομή του αριθ. 95 Είκ. 5. Τομή του αριθ. 75

6 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 457 Εΐκ. 6. 'Αριθ. 74. Πυθμένας ανοιχτοί αγγείου (οίκόπ. Μπακαγιάννη). Εΐκ. 7. 'Αριθ Πυθμένας άνοιχτοϋ αγγείου (οίκόπ. Μπακαγιάννη). Εΐκ. 8. 'Αριθ. 81 α-δ. "Οστρακα μέ ζωγραφιστή Εΐκ. 9. 'Αριθ. 82 α-ε. Όστρακα μέ ζωδιακόσμηση (οίκόπ. Μπανταλοΰκα). γραφιστή διακόσμηση (οίκόπ. Μπάντα - λοΰκα). 1 " Εΐκ. 10. 'Αριθ. 93. Τμήμα γαβάθας (οίκόπ. 'Αρχαίου Θεάτρου). Εΐκ. 11. 'Αριθ. 94. Τμήμα γαβάθας (οίκόπ Κούρτη).

7 45X ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ πλακίδια, φιαλοσχόμια 12 κτλ., τά εργαστήρια αυτά θά πρέπει νά ήταν πολυάριθμα. Δυστυχώς δεν εντοπίστηκε ακόμα τέτοιο εργαστήριο αυτής τής εποχής. "Ισως νά ήταν στημένα στίς παρυφές τής πόλης, αντίθετα με τά άγγειοπλαστεϊα της, πού πρέπει νά αναγνωριστούν μέσα στή βυζαντινή πόλη όπως ακριβώς συμβαίνει καί στή μεταβυζαντινή 13. Περίπτωση γνωστή καί άπό άλλες πόλεις τού Βυζαντίου 14. Οί αρχαιολογικές ανασκαφές σέ διάφορα οικόπεδα μέσα στή σύγχρονη πόλη τής "Αρτας, άπό τίς 'Εφορείες Κλασικών καί Βυζαντινών 'Αρχαιοτήτων 'Ιωαννίνων, επισήμαναν οικιστικές καί ταφικές περιοχές τής βυζαντινής περιόδου. Καί οί δύο περιπτώσεις έδωσαν ένα μεγάλο αριθμό κεραμικών οστράκων άπό πήλινα αγγεία αυτής τής εποχής. 'Αποτελούν ένα σύνολο ομοιογενές, στον πηλό, στό σχήμα, στή διακόσμηση. Ή άποψη δτι προέρχονται άπό τοπικά εργαστήρια βασίζεται στό μεγάλο αριθμό τους καί στίς ριζικές διαφορές πού παρουσιάζουν μέ τά λίγα έπείσακτα, πού βρέθηκαν μαζί. Κεραμικός κλίβανος όμως δέν εντοπίστηκε ακόμα. Ή χρονολόγηση τών οστράκων στό 13ο καί 14ο αί. βασίζεται στην ανεύρεση νομισμάτων στά ίδια στρώματα καί δικαιολογείται άπό τήν ακμή τής "Αρτας στους αιώνες αυτούς. Στατιστικά πλεονάζουν τά νομίσματα τού 13ου αι., ενώ τού 12ου καί τού Μου είναι λιγοστά. Ή περίπτωση τού οικοπέδου Μπακαγιάννη τής οδού Βασιλέως Πυρρού 15 είναι ενδεικτική. Ό χώρος είχε χρησιμοποιηθεί γιά ταφές στό τέλος τού 13ου καί στό 14ο αί. Σύμφωνα μέ τά ημερολόγια ανασκαφής οί τάφοι 12. Τα φιαλοστόμια όέν πρέπει νά είναι έργο τών πλινθουργών αλλά τών αγγειοπλαστών, γιατί τό σχήμα τους απαιτεί τροχό. 'Αποτελείται άπό στενό λαιμό αγγείου (φιάλης), που καταλήγει σέ τετράφυλλο στόμιο. Στή διακόσμηση τών τοίχων φαίνεται μόνο τό στόμιο καί γι' αυτό είναι πάντα χρωματισμένο πράσινο ή καστανό καί γυαλωμένο. Σχετικά 6λ. 'Ορλάνδος, "Η Παρηγορήτισσα τής "Αρτης, σ Γιά τά μεταβυζαντινά άγγειοπλαστεϊα μέσα στην "Αρτα βλ. 'Αγγ. Χαριτωνίδου, Νεοελληνική κεραμική στην "Αρτα επί Τουρκοκρατίας, 'Εθνογραφικά 3 ( ), σ. 7. Γιά τών 'Αθηνών βλ. Μορφές μεταβυζαντινής κεραμικής, αθηναϊκά εργαστήρια, 'Αρχαιολογία 4 (1982), σ. 61. Γιά τά κεραμεϊα τών 'Αθηνών βλ. Ί. Τραυλός, Πολεοδομική εξέλιξη τών 'Αθηνών, 'Αθήνα 1960, σ Γιά τά βυζαντινά άγγειοπλαστεϊα, βλ. Corinth XI, σ. 7 κ.έ. Φαίνεται πώς οί οικοδομικές παραβάσεις στίς βυζαντινές πόλεις ήταν συχνές, γι' αυτό ό νόμος (Κ. 'Αρμενόπουλος, Πρόχειρον νόμων ή Έξάβιβλος, 'Αθήναι 1971, σ. 116) καθόριζε τίς αποστάσεις πού έπρεπε νά τηρούνται ανάμεσα στίς κατοικίες καί στά κεραμικά καμίνια, τον προσανατολισμό τους, ακόμα καί τήν απόσταση τοΰ ενός καμινιοϋ άπό τό άλλο, πού σημαίνει δτι συχνά ήταν συγκεντρωμένα πολλά μαζί. 15. ΑΔ 20 (1965): Χρονικά, σ. 346, 24 (1969): Χρονικά, σ. 246, 30 (1975): Χρονικά, σ Σέ βαθύτερα στρώματα αποκαλύφθηκε ό σημαντικός αρχαϊκός ναός τής αρχαίας 'Αμβρακίας. Στον ίδιο χώρο (τωρινή πλατεία Κιλκίς), τήν εποχή τής τουρκοκρατίας λειτουργούσε τεκές καί στή συνέχεια τζαμί καί τούρκικο νεκροταφείο.

8 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 45') -πάνω άπό 100- όλοι στό ίδιο σχεδόν επίπεδο, απλοί λάκκοι, σκεπασμένοι μέ πήλινες πλάκες ή ακάλυπτοι, έμοιαζαν βιαστικά ανοιγμένοι καί οι νεκροί ήταν άκτέριστοι.τσως κάποιος λοιμός,πανώλη ή χολέρα (ή μήπως ή μεγάλη πυρκαγιά του ;), γνωστή πληγή αποδεκατισμού του πληθυσμού στους επόμενους αιώνες στην "Αρτα, νά είχε προκαλέσει καί τότε μεγάλη θνησιμότητα. Οι νεκροί πρέπει νά τοποθετήθηκαν σέ στρώμα γης προγενέστερης χρήσης (13ου-14ου αι.), σέ έπίχωση, ισοπεδωμένη ειδικά γιά τή χρήση αυτή. Κάτω καί γύρω άπό τους τάφους βρέθηκαν όστρακα αρχαία, βυζαντινά (εγχώρια καί ξένα), γυάλινα τμήματα βυζαντινών αγγείων καί νομίσματα 16. Μιά απόδειξη γιά τή μεταγενέστερη τοποθέτηση τών νεκρών πάνω στην έπίχωση είναι ή περίπτωση τού αγγείου αριθ. 119 (Είκ. 28) πού συγκολλήθηκε από τμήματα προερχόμενα άπό τρεις διαφορετικές ομάδες. Τό ενα βρέθηκε κάτω άπό τήν ταφή καί τά άλλα στό επίπεδο τού τάφου. Μιά άλλη παρατήρηση γιά τό διαταραγμένο στρώμα της έπίχωσης αναφέρεται στή σύσταση τών στρωμάτων της: στην ομάδα 136/1976 βρέθηκαν ντόπια κεραμικά, ενα ξενόφερτο, τμήματα γυάλινων αγγείων καί τά εξής νομίσματα: τέσσερα τού 'Ιωάννη Βατατζή (αύτ. Νικαίας, ), ενα τού Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου (αύτ. Νικαίας, ), ενα Βιλλεαρδουίνου (ήγεμ. 'Αχαίας, ) καί ενα αρχαίων χρόνων. Σέ βάθος 0,10-0,15 μ. κάτω άπό τήν ομάδα 136, ή ομάδα 143/1976 παρουσίασε τμήματα ίδιου τύπου κεραμικών καί γυάλινων αγγείων καί τά νομίσματα: δύο Μανουήλ Κομνηνού Δούκα (δεσπότη 'Ηπείρου καί βασιλέως Θεσσαλονίκης ) καί ενα Ίσαακίου Β' 'Αγγέλου (αύτ. Κωνσταντινουπόλεως, ). Βαθύτερα 0,10 μ. (ομάδα 144/1976) τά νομίσματα ήταν Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου μαζί μέ αρχαία. Τά περισσότερα όστρακα ήταν εγχώρια βυζαντινά, όμοια μέ εκείνα τών ομάδων 136 καί 143. Μιά πρόχειρη στατιστική στά νομίσματα τού οικοπέδου απέδειξε ότι τά ενενήντα περίπου είναι τού 13ου αι., τά είκοσι τού 12ου καί δύο-τρία τού 14ου αί. 'Από τά ενενήντα, τά πενήντα τρία ανήκουν στό κράτος τής Νικαίας, τά δεκατρία στους ηγεμόνες τής 'Ηπείρου καί τά υπόλοιπα είκοσι τέσσερα κόπηκαν στά διάφορα φραγκικά κρατίδια τού ελλαδικού χώρου. Τά νομίσματα τού 14ου αι. είναι τού 'Ιωάννη Β' Όρσίνι, δεσπότη τής 'Ηπείρου ( ), ένώ εκείνα τού 12ου αί. άνηκαν όλα στους αυτοκράτορες τού Βυζαντίου. 'Ωστόσο, νομίσματα τού 12ου αί. δέν είναι απίθανο 16. Πρώτη αναφορά γιά τά νομίσματα τής ανασκαφής 6λ. ΑΔ 24 (1969): Χρονικά, σ 'Αργότερα αναγνωρίστηκαν άπό τό Νομισματικό Μουσείο τό σύνολο τών διακοσίων πενήντα περίπου νομισμάτων της ανασκαφής.

9 460 ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΠΏΝΙΔΟΥ νά κυκλοφορούσαν καί χόν επόμενο αιώνα, όπως καί του 13ου αί. νά ίσχυαν καί στό 14ο 17. Ή ποικιλία των νομισμάτων πού παρατηρείται καί ή παρουσία κοπών άλλων περιοχών, μπορεί νά δικαιολογηθεί άπό τό γεγονός ότι ή παραγωγή του νομισματοκοπείου της "Αρτας ήταν ποσοτικά ανεπαρκής 18. Πάντως τά νομίσματα της έπίχωσης καλύπτουν τό 13ο καί τό 14ο αι. της "Αρτας. Επομένως, στην ίδια περίοδο πρέπει νά ανήκουν καί τά ντόπια κεραμικά, άσχετα άν μερικά άπό τά έπείσακτα αγγεία είναι πρωιμότερα. Ή περίπτωση τών βυζαντινών τάφων στή Θήβα 19, δπου ή παρουσία κεραμικών καί νομισμάτων αποδόθηκε σέ έθιμα ταφής, δέ φαίνεται νά ταιριάζει μέ τίς ταφές τής οδού Πύρρου. 'Από τά εγχώρια κεραμικά τής όδοΰ Πύρρου μόνο τέσσερα όστρακα (αριθ. 74, 111, 115, 120) εικονίζονται εδώ (Είκ. 6, 14, 13, 7). Τά ξένα βυζαντινά εργαστήρια αντιπροσωπεύονται μέ τά αριθ. 73, 116, 117, 118, 119, 170 καί 171 α-β (Είκ. 34, 25, 28, 32, 33). Στην ανασκαφή τού οικοπέδου Μπανταλούκα, στην παρυφή τής πόλης, επάνω στην Εθνική όδό, διαπιστώθηκε βυζαντινός οικισμός σέ στρώμα γής πολύ ταραγμένο άπό μεταγενέστερη κατοίκηση 20. Ό οικισμός έδωσε πολλά δείγματα ντόπιας κεραμεικής (αριθ. 78, 79, 81 α-β-δ-ε, 82,106) (Είκ. 15, 16, 8, 9, 12). 'Ανάμεσα τους βρέθηκαν πολλά έπείσακτα, όπως τά αριθ. 77, 81 γ, 142, 143, 144 (Είκ. 35, 8, 29, 30, 31). "Ενα άλλο οικόπεδο μέσα στην πόλη έδωσε όμοια εγχώρια κεραμικά. Είναι τής όδοΰ 'Αγίου Κωνσταντίνου, όπου στά κατώτερα στρώματα ανασκάφτηκε τό αρχαίο θέατρο τής 'Αμβρακίας 21. Πάνω άπό τό θέατρο τά στρώματα γής πρέπει νά άνηκαν σέ βυζαντινή κατοίκηση, ταραγμένα άπό μεταβυζαντινές οικίες μέ άφθονα νεότερα κεραμικά. Δείγματα ντόπιων κεραμικών οστράκων βυζαντινών χρόνων είναι τά αριθ. 75 (Είκ. 3) καί αριθ. 93 (Είκ. 10). Σέ έναν άλλο κοντινό δρόμο, στην όδό 'Αγίου Βασιλείου, στό οικόπεδο Κούρτη, βρέθηκαν επίσης βυζαντινά κεραμικά όστρακα μέσα σέ ταραγμένα στρώματα. 'Αντιπροσωπεύονται μέ τά αριθ. 94 καί 95 (Είκ. 11 καί 2). Ό 17. Γιά τή διάρκεια τής κυκλοφορίας τών βυζαντινών νομισμάτων γενικά: Cécile Morisson, The re-use of Obsolete Coins, σ. 97, υποσημ. 5 στό Ph. Grierson, Studies in Numismatic Method, Cambridge 'Επίσης M. Caramessini-Œconomides, Contribution à l'étude de la circulation des monnaies byzantines en Grèce au XIII siècle, Actes du XVe Congrès International d'etudes Byzantines, 'Αθήνα 1981, II. 18. Τό ίδιο συμβαίνει καί σέ άλλες περιοχές, βλ. Πρωτονοτάριος, δ.π. σ Άντ. Κεραμόπουλος, Παλαιαί Χριστιανικοί καί Βυζαντιναί ταφαί έν Θήβαις, ΑΔ 10 (1926), σ Βλ. ύποσημ Γιά τήν ανασκαφή στό οικόπεδο τής όδοϋ 'Αγίου Κωνσταντίνου βλ. Ήλ. 'Ανδρέου, Τό μικρό θέατρο τής 'Αμβρακίας, Ήπειρ. Χρον. 25 (1983), σ. 9.

10 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 46! Είκ. 12. 'Αριθ Τμήμα γαβάθας (οίκόπ. Μπανταλούκα). Είκ. 13. 'Αριθ Τμήμα γαβάθας (οίκόπ Μπακαγιάννη). Είκ. 14. 'Αριθ Πυθμένας ανοιχτού αγγείου (οίκόπ. Μπακαγιάννη).

11 462 ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ χώρος του οικοπέδου Μανάρα στη σημερινή όόό Κομμένου, πρέπει νά βρισκόταν έξω άπό τή βυζαντινή πόλη 22. Στά βυζαντινά χρόνια είχε χρησιμοποιηθεί γιά ταφές. Τά χώματα γύρω άπό τους άκτέριστους λακκοειδείς τάφους έδωσαν όμοια εγχώρια κεραμικά, όπως τό αριθ. 167 (Είκ. 17). Παράλληλα όμως, στίς ίδιες συλλεκτικές ομάδες του οικοπέδου Μανάρα παρουσιάστηκαν τμήματα αγγείων μέ διαφορετικού τύπου διακόσμηση καί σχήμα, όπως τά αριθ. 159,160,161,164 (Είκ. 18 καί 19). Πρέπει νά είναι καί αυτά εγχώριας κατασκευής, άγνωστο αν είναι σύγχρονα μέ τά γνωστά ντόπια. Στίς ίδιες ανασκαφικές ομάδες βρέθηκαν καί τά αριθ (Είκ. 19) χαραχτά όστρακα άπό ξένα εργαστήρια. Στην ομάδα του αριθ. 164 βρέθηκαν καί τά αριθ. 165, 166 (Είκ. 19). Ό νέος αυτός τύπος ζωγραφικής διακόσμησης πάνω στον ύπόλευκο κάμπο ίσως ανήκει σέ μεταβατικό στάδιο πού οδηγεί στή μεταβυζαντινή κεραμική τής "Αρτας. Στην ίδια περιοχή ανασκάφτηκαν καί άλλα ταφικά συγκροτήματα 23. Τά κεραμικά ήταν τά γνωστά εγχώρια, όμοια μέ τά σύνολα τών άλλων οικοπέδων. ΕΓΧΩΡΙΑ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ 'Αξιολογώντας τά κεραμικά τής Άρτας μόνον άπό τή διακόσμηση τους, θά τά χαρακτήριζε κανείς ώς ενα είδος επαρχιακής λαϊκής τέχνης. Τό σχήμα όμως καί ή λεία επιφάνεια τους φανερώνουν δεξιοτεχνία στό δούλεμα καί τό πλάσιμο τοϋ πηλού. "Ισως νά διευκόλυνε καί ή σύσταση του. Είναι λεπτός, καθαρός, ελαφρός. Ή ομοιότητα τής σύστασης του μέ τόν πηλό τών μεταβυζαντινών καί νεότερων κεραμικών οδηγεί στή σκέψη μήπως άπό τότε ή λάσπη τοϋ Άραχθου ποταμού, πού κυλάει δίπλα στην Άρτα, ήταν τό κύριο υλικό τοϋ πηλού 24. Στά άδιακόσμητα πού έμπαιναν μιά φορά στό καμίνι, ό πηλός είναι ανοιχτόχρωμος μέ απαλό τόνο κεραμιδιού. Στά διακοσμημένα, μέ τό δεύτερο ψήσιμο, γίνεται πιό σκούρος ή ροδίζει. Τό περίεργο είναι γιά ποιο λόγο οί αγγειοπλάστες τής Άρτας σ' αυτούς τους αιώνες περιορίστηκαν μόνο στή ζωγραφική διακόσμηση καί όχι στή χαραχτή (sgraffiti), ενώ άπό τό 16ο αι. ή επίδοση τους στή χαραχτή μέ χρώματα έφτασε σέ αξιόλογη θέση σέ σχέση μέ τά άλλα σύγχρονα κεραμικά κέντρα. Στά εργαστήρια τού άλλου βυζαντινού κόσμου,όπως τής Κωνσταν- 22. Γιά την ανασκαφή βλ. ΑΔ 28 (1973): Χρονικά, σ. 401 καί επόμενων χρόνων. 23. 'Ανασκαφές αδημοσίευτες τοϋ επιμελητή Βυζαντινών 'Αρχαιοτήτων Κ. Ε. Τσουρή. 24. Άγγ. Χαριτωνίδου, Στοιχεία παραδοσιακής κεραμικής 19ου καί 20ου αί.,ήπειρος- Κέρκυρα - Ζάκυνθος, Ήπειρ. Χρον. 25 (1983), σ. 289.

12 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΗΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 463 Είκ. 15. 'Αριθ. 78. Λαγήνι (οίκόπ. Μπανταλούκα). Είκ. 16. 'Αριθ. 79. Λαγήνι (οίκόπ. Μπανταλούκα). Είκ. 17. 'Αριθ 'Από κλειστό αγγείο (οίκόπ. Μανάρα). Είκ. 18. 'Αριθ Όστρακα από ανοιχτά αγγεία (οίκόπ. Μανάρα). Είκ. 19. 'Αριθ Όστρακα από ανοιχτά αγγεία (οίκόπ. Μανάρα).

13 464 ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ τινούπολης, της Θεσσαλονίκης 26, των Σερρών 27, της Κορίνθου 28, τών 'Αθηνών 29, της Κύπρου 30, ακόμα καί στά εργαστήρια τών Βαλκανίων 31 καί της Μικρός 'Ασίας 32, άπό τά μέσα του 13ου καί στό 14ο αι., δηλαδή στους υστεροβυζαντινούς αιώνες, εξακολουθεί ή βυζαντινή παράδοση καί με ζωγραφική καί με χαραχτή διακόσμηση. Μόνο πού τό σχέδιο αποδίδεται πιά μέ κάποια επιπολαιότητα, βιασύνη ή αδεξιότητα σχετικά μέ τους προηγούμενους αιώνες. Μέ τή συνοδεία όμως τών χρωμάτων -πράσινου καί κιτρινοκάστανου- καλύπτονται οι αδεξιότητες του σχεδίου καί τονίζεται ευχάριστα τό θέμα. Αυτή ή τεχνική θά συνεχιστεί καί στό 15ο αί. στό βυζαντινό κόσμο, άλλα μέ κάθετη πτώση, ακολουθώντας τή μοίρα τής αυτοκρατορίας σέ όλη τήν έκταση του κατακτημένου ελληνισμού 33. Άπό τίς αρχές τοΰ 16ου αί. όμως θά ξαναβρεί τόν παλιό της δρόμο μέ νέα αναγεννησιακή πνοή. Στην περιγραφή που ακολουθεί, τά εγχώρια κεραμικά τής Άρτας κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: α. Ζωγραφιστά, β. Μονόχρωμα, γ. Άχρωμάτιστα. α. Ζωγραφιστά Άπό τά πήλινα επιτραπέζια σκεύη, τά κάνεα ή κανιά, τά πιό κοινόχρη- 25. D. Talbot Rice, Βυζαντινή κεραμεική, Βυζαντινή Τέχνη - Τέχνη Ευρωπαϊκή, 9η έκθεση του Συμβουλίου τής Ευρώπης, 'Αθήνα 1964, σ Chr. Bakirtzis, D. Papanicolaou-Bakirtzis, De la céramique byzantine en glaçure à Thessalonique. Ιο Διεθνές Συμπόσιο Μεσημβρίας 1979, Σόφια 1981, σ. 430, είκ. 17 (ανάτυπο). Δ. Παπανικόλα-Μπακιρτζή, 'Εργαστήριο έφυαλωμένης κεραμικής στη Θεσσαλονίκη, 'Αφιέρωμα στή μνήμη του Στ. Πελεκανίδη, Θεσσαλονίκη 1983 (ανάτυπο). 27. Δ. Παπανικόλα-Μπακιρτζή, Βυζαντινή έφυαλωμένη κεραμεική άπό τίς Σέρρες, Συμπόσιο Βυζαντινής καί Μεταβυζαντινής 'Αρχαιολογίας καί Τέχνης, Χ.Α.Ε., 'Αθήνα Corinth XI, σ. 135, 142 (Late Byzantine) 29. Fr. Ο. VVaagé, The Roman and Byzantine Pottery, Hesperia 2 (1933), σ. 316 (Late Sgraffito Ware). 30. Reports of the Department of Antiquities, Cyprus , , 1971 κ.έ. 31. M. Josijova, Céramique à decor sgraffito de Kaliacra, lo Διεθνές Συμπόσιο Μεσημβρίας 1979, Σόφια 1981, σ Athanas Popou, La céramique artistique de Tirnougrad, XHIe-XIVe e, JOB 32 (1982), σ. 215, Silvia Baraschi, Sur la production céramique de tradition byzantine au Bas-Danubé, Etudes byzantines et post byzantines Ι, Βουκουρέστι 1979, σ. 1. S. Georgieva, Céramique médiévale de la forteresse de Melnik, 'Αρχαιολογία 2 (1980), σ. 47 (Σόφια). M. Birtasevic, Medieval Ceramics, Beograd T. Tömöry, Medieval Sgraggito Ware from Anemurium in Cilicia, Belleten 41 (1977), σ Χαρακτηριστική γιά τή λιτότητα τής ζωής στην Κωνσταντινούπολη πρίν από τήν τουρκική κατάκτηση είναι ή περιγραφή γιά τά σκεύη τοΰ παλατιού: ουδέν ην τών πωμάτων έχει χρυσοϋν, άλλ' εν μεν χασσιτέρινο, τα δ' άλλα κεραμέα χαί όστράχινα...» Κ. Σιμόπουλος, Ξένοι περιηγηταί στην 'Ελλάδα, 'Αθήνα 1970, Α, σ. 326, υποσημ. 1.

14 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 465 στα ήταν οι γαβάθες, τά σκουτέλια κατά τή βυζαντινή ονομασία καί λιγότερο τά ρηχά πιάτα, τά πινάκια ή τρυδλία 34. Τά βλέπει κανείς καί στίς βυζαντινές εικόνες καί τίς τοιχογραφίες των εκκλησιών (Είκ. 1 β). Ή γαβάθα τής εποχής αυτής στην "Αρτα είχε χαμηλή ταινιωτή βάση. Οί πλευρές, ξεκινώντας άπό τή βάση μέ λοξή κατεύθυνση άνοιγαν υπερβολικά έως τό χείλος, ώστε ή διάμετρος νά φτάνει εως 0,30 μ. (πρβλ. αριθ. 95, Είκ. 2 καί 4 καί αριθ. 75, Είκ. 3 καί 5). Εξωτερικά έμενε πάντα άδιακόσμητη οϋτε κάν γυαλωμένη. 'Εσωτερικά όμως ήταν κοσμημένη μέ χρώματα: ή επιφάνεια δεχόταν αρχικά ενα λεπτό επίχρισμα άπό ύπόλευκο υγρό, πού μέ τό ψήσιμο έπαιρνε ενα ώχροκίτρινο-σταρένιο ή ροδί χρώμα. Ύστερα γινόταν ή επιζωγράφηση μέ λεπτό πινέλο. Τά χρώματα ήταν μόνο τό μαύρο ή καστανόμαυρο καί τό λαδοπράσινο. Τελικά όλη ή διακοσμημένη επιφάνεια αλειφόταν μέ èva λεπτό, διαφανές, άχρωμο βερνίκι πού έδινε μιά ανταύγεια, έναν ιριδισμό στά χρώματα. Τά σχέδια ακολουθούσαν μιά διάταξη: στό βυθό συνήθως ένας μεγάλος ρόδακας μέ μακριά λαδοπράσινα φύλλα καί μαύρο περίγραμμα (αριθ. 75, Είκ. 3, αριθ. 74, Είκ. 6, αριθ. 120, Είκ. 7). Στή μελέτη τής Παρηγορήτισσας τής "Αρτας 35 ό συγγραφέας περιγράφοντας ενα θραύσμα άπό πήλινο πινάκιο, πού βρέθηκε στην ανασκαφή τού παλιότερου τής Παρηγορήτισσας ναίσκου, γράφει: «κοσμουμένου δι' ωραίου εγχάρακτου έξαφύλλου ρόδακος επί κίτρινου γανώματος». Τό σχεδίασμα τού ρόδακος (ο.π., είκ. 155, σ. 165) είναι όμοιο μέ τόν ρόδακα τού αριθ. 120 οστράκου (Είκ. 7). Μοιάζουν μάλιστα νά βγήκαν άπό τό ίδιο εργαστήρι. Επομένως άπό παραδρομή θά χαρακτηρίστηκε «εγχάρακτος» ό ρόδακας. Επιπλέον, ή χρονολόγηση του στό 12ο αι. δέν είναι βέβαιη εφόσον «ό ναΐσκος θά διετηρεϊτο μέχρι τής κατά τά τέλη τού 13ου αι... χρησιμεύσας ώς τόπος ταφής». Ή υπόλοιπη διακόσμηση στίς γαβάθες συγκεντρωνόταν στον πλατύ γύρο, ακριβώς γιά νά τόν τονίσει. Γιατί σπάνια μιά πλαστική έξαρση τής επιφάνειας ξεχώριζε τό γύρο τής γαβάθας άπό τίς παρειές (πρβλ. Είκ. 4). Μιά πλατιά γεωμετρική σύνθεση μέ συνεχόμενους γραμμικούς συνδυασμούς περιέτρεχε όλο τό γύρο μέ μαυροκάστανο καί λαδοπράσινο χρώμα. Ή διακοσμητική αυτή ταινία πολλές φορές είχε πλάτος 0,03-0,07 έκ. (αριθ. 75, 81, 82, έκτος άπό τό γ, 93, 94, 95, 106, 115, Είκ. 3, 8, 9, 10, 11, 12 καί 13). Μιά εξαίρεση στό σχήμα καί στό θέμα τής διακόσμησης είναι τό αριθ Φ. Κουκούλες, Θεσσαλονίκης Ευσταθίου, Τά Λαογραφικά Α', Αθήναι 1950, σ. 219 κ.έ. γιά τίς ονομασίες τών επιτραπέζιων σκευών. Γιά τίς ονομασίες κεραμικών γενικά βλ. Χ. Μπακιρτζής, Βυζαντινά τσουκαλολάγηνα, θεσσαλονίκη 'Ορλάνδος, Ή Παρηγορήτισσα τής "Αρτης, σ. 23, 165, είκ. 155.

15 466 ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ Εΐκ. 21. 'Αριθ Μαστραπάς. 'Εκκλησία Κάτω Παναγιάς. Εΐκ. 20. 'Αριθ Μαστραπάς. 'Εκκλησία Κάτω Παναγιάς t". Είκ. 23. Τομή τοϋ αριθ. 109 Εΐκ. 22. Στάμνες (από Ά. 'Ορλάνδου, Ή Παρηγορήτισσα της "Αρτης, 'Αθήναι 1963, εικ. 36, σ. 41). Είκ. 24. Τομή τοϋ αριθ. 110.

16 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 467 Είκ. 25. 'Αριθ 'Από πυθμένα ανοιχτού αγγείου (οίκόπ. Μπακαγιάννη). Είκ. 26. 'Αριθ 'Από πυθμένα ανοιχτού αγγείου (οίκόπ. ίοίκόπ. Μπακαγιάννη). Μπακανιάνν Είκ. 27. 'Αριθ 'Από πυθμένα ανοιχτού αγγείου (οίκόπ. Μπακαγιάννη). Είκ. 28. 'Αριθ Γαβάθα (οίκόπ. Μπακαγιάννη). Είκ. 29. 'Αριθ Τμήμα από ανοιχτό αγγείο (οίκόπ. Μπανταλοΰκα).

17 468 ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ τμήμα αγγείου (Είκ. 14). Προέρχεται άπό ένα είδος δίσκου με μεγάλο επίπεδο κυκλικό πυθμένα. Σέ ολη την επιφάνεια του πυθμένα ήταν ζωγραφισμένος ένας καβαλάρης. Σώζεται άπό τόν κορμό καί πάνω μέ τό κεφάλι κατά μέτωπο, τό αριστερό χέρι πού κρατά κάτι απροσδιόριστο, ή οριζόντια αιχμή του κονταριοϋ καί τμήμα τής κεφαλής τοϋ άλογου. Τά μεγάλα εκστατικά μάτια είναι τό κύριο χαρακτηριστικό τοϋ προσώπου του. "Ισως νά πρόκειται γιά έφιππο κυνηγό μέ τό εξημερωμένο γεράκι στό αριστερό χέρι. 'Εκτός άπό τίς γαβάθες βρέθηκαν διακοσμημένα καί ορισμένα θραύσματα άπό λαγήνια, πού συγκολλήθηκαν (αριθ. 78, 79, 167) 36 (Είκ. 15, 16 καί 17). 'Ανήκουν καί αυτά στά κάνεα (Είκ. 1 α), τά επιτραπέζια δοχεία νερού ή κρασιού, τά κανάτια ή τσανάκια, όπως ερμηνεύει τή λέξη ό Κουκούλες 37. β. Μονόχρωμα Τά μονόχρωμα, σέ έντονο πράσινο τόνο, όστρακα είναι πολύ φθαρμένα καί γι' αυτό απροσδιόριστου σχήματος. Χαρακτηριστικό τους είναι οί ασημένιοι ιριδισμοί. Ό Θεόφιλος, «Ιερέας καί μοναχός» τού 12ου αι. 38, στην πραγματεία του αναφέρεται καί στή βυζαντινή κεραμεική, τά καμίνια, τήν τεχνική τής διακόσμησης κτλ. Γράφει ότι οί αγγειοπλάστες τοϋ Βυζαντίου είχαν μεγάλη έπιτηδειότητα νά ανακατώνουν στά χρώματα τό γυάλωμα, καθώς καί τή χρυσόσκονη ή άσημόσκονη, πού δίνει τους ιριδισμούς στό κεραμικό. 'Ακόμα, επαινεί τους τεχνίτες των γυάλινων δοχείων γιά τή θαυμαστή τέχνη τους στή διακόσμηση μέ φύλλα άπό χρυσό καί ασήμι. "Οπως αναφέρθηκε ήδη, μαζί μέ τά κεραμικά βρέθηκαν διάσπαρτα συντρίμμια άπό θαυμάσιας τέχνης γυάλινα λεπτά δοχεία διακοσμημένα μέ χρυσό, ασήμι καί χρώματα. Πολλά είναι όμοια μέ τά γυάλινα δοχεία τών εργαστηρίων τής Κορίνθου, πού χρονολογούνται στον 11ο-12ο αι. 39. 'Εδώ όμως βρέθηκαν σέ έπίχωση μάλλον 13ου αί. καί χρειάζεται ειδική έρευνα γιά τήν εξακρίβωση. "Αν πραγματικά είναι κορινθιακά προϊόντα, έρχεται στό φώς άλλος ένας εμπορικός δρόμος τών γυάλινων αγγείων τής Κορίνθου Παράλληλη διακόσμηση μέ μεγάλες σπείρες όπως τοϋ αριθ. 167, σέ ιταλική στάμνα τοϋ β' μισοϋ τοϋ 12ου-13ου ai. αλλά μέ διαφορά χρωμάτων, βλ. St. Patitucci Ugeri, La ceramica medievale Pugliese, Fasano 1977, πίν. XIII. 37. Βλ. ύποσημ Getano Ballardini, L'eredità ceramistica dell'antico mondo romano, Roma 1964, σ Corinth XX, πίν. 58, αριθ. 743, 744 κτλ., καθώς καί Gl. R. Davidson, A Medieval Glass Factory at Corinth, AJA XLIV (1940), σ Γιά τη διάδοση τους καί στή Σοβιετική Ένωση, βλ. F. D. Gurewitch, R. Μ. Djanpoladiara, M.W. Malewsky, Oriental Glass in Ancient Russia, Leningrand Γιά τήν Κύπρο, Report of the Department of Antiquities, Cyprus 1971, A.H.S. Megaw, Excavations at Saranda Kolones, σ. 128, πίν. XXXIII/9.

18 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 469 γ. Άχρωμάτιστα Άχρωμάτιστα κανατάκια τού νερού είναι τά αριθ. 109 και 110 (Είκ. 20, 21, 23 καί 24), με μόνο διάκοσμο τις λεπτές αυλακιές. Βρέθηκαν στην αποθήκη τοϋ Μουσείου "Αρτας μέ ένδειξη προέλευσης: «"Αρτα, Κάτω Παναγιά, στον τοίχο τοϋ νάρθηκα, 1958». "Αν πραγματικά προέρχονται μέσα άπό τόν τοίχο της εκκλησίας πού κτίστηκε τό 13ο αι., ή χρονολόγηση τους είναι σίγουρη. Στό τέλος τοϋ 13ου αί. χρονολογούνται καί οι στάμνες της Είκ , πού βρέθηκαν στην επισκευή της εκκλησίας της Παρηγορήτισσας. Είχαν τοποθετηθεί στό κτίσιμο της ( ), ανάμεσα στά τύμπανα καί στην καμπύλη τοϋ κεντρικού τρούλου. Δυστυχώς δέ σώζεται καμιά στάμνα. "Ισως ξανατοποθετήθηκαν όπου είχαν βρεθεί. "Οστρακα άπό άχρωμάτιστα αγγεία βρέθηκαν πολλά στίς ανασκαφές, άλλα ή συναρμολόγηση τους είναι δύσκολη. Μιά απώλεια γιά τή σύνθεση της κεραμικής ιστορίας τής Ηπείρου είναι ή καταστροφή που έφερε ό χρόνος στά κεραμικά πινάκια, πού συνήθιζαν νά τοποθετούν οι χτίστες στίς εξωτερικές όψεις τών εκκλησιών. Σέ πολλές εκκλησίες τής εποχής τού Δεσποτάτου πού σώθηκαν εως σήμερα, απομένουν τώρα πιά στους τοίχους τά κούφια κοιλώματα τών αλλοτινών κεραμικών, όπως στην εκκλησιά τής 'Αγίας Θεοδώρας καί τής 'Αγίας Έλεούσας στην Άρτα, τοϋ Αγίου Νικολάου Ροδιάς κτλ. 42. ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΞΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ Τήν εποχή τής ακμής τού κράτους τής 'Ηπείρου, ή ζωή τής Άρτας καί τών άλλων πόλεων ήταν ανοιγμένη, όσο μέ τόν άλλο βυζαντινό κόσμο καί τά φραγκικά κρατίδια, τόσο καί μέ τίς πόλεις τής 'Ιταλίας. Λόγοι πολλοί, κατακτητικοί, στρατιωτικοί, εμπορικοί, έπιγαμίες κτλ. "Ετσι δικαιολογούνται καί τά ποικίλα είσαγμένα κεραμικά πού βρίσκονται στίς ανασκαφές. "Οτι γινόταν μεγάλο εμπόριο κεραμικών αγγείων στό Βυζάντιο τό επιβεβαιώνει καί τό τεράστιο φορτίο τοϋ ναυαγίου στή θάλασσα τής Πελαγοννήσου τού 12ου αι., καθώς καί τό ναυάγιο στίς ακτές τού Καστελλόριζου 43. Τά 41. Ή φωτογραφία είναι παρμένη άπό τή μελέτη τοϋ 'Ορλάνδου, Ή Παρηγορήτισσα της "Αρτας, είκ Γιά την 'Αγία 'Ελεούσα 6λ. ΑΔ 26 (1971): Χρονικά, πίν. 328 καί ΑΒΜΕ Β' (1936) γιά όλες τίς εκκλησίες τής "Αρτας. 43. Χ. Κριτζάς, Τό ουζαντινο ναυάγιο Πελαγοννήσου-'Αλοννήσου, AAA IV (1971), σ Τά κεραμικά άπό τό ναυάγιο του Καστελλόριζου εκτίθενται στό τοπικό μουσείο πού άνοιξε τό 1984.

19 471) ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ Είκ. 30. 'Αριθ Βάση ανοιχτού αγγείου (οίκόπ. Μπανταλούκα). Είκ. 31. 'Αριθ Βάση ανοιχτού αγγείου (οίκόπ. Μπανταλούκα). Είκ. 32. 'Αριθ Τμήμα γαβάθας (οίκόπ. Μπακαγιάννη). Είκ. 33. 'Αριθ. 171 Α-Β. Πυθμένες άπό ανοιχτά αγγεία (οίκόπ. Μπακαγιάννη). Είκ. 34. 'Αριθ. 73. Άπό πυθμένα ανοιχτού αγγείου (οίκόπ. Μπακαγιάννη). Είκ. 35. 'Αριθ. 77. 'Από πυθμένα ανοιχτού αγγείου (οίκόπ. Μπανταλούκα).

20 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ 471 εργαστήρια άπ' οπού έφτασαν στην "Αρτα δεν είναι εύκολο νά προσδιοριστούν. Μπορεί νά προσεγγίζουν στη διακόσμηση κτλ. με της Κορίνθου ή των 'Αθηνών άλλα για ολα πρέπει κανείς νά διατηρεί επιφυλάξεις 44. Παραδειγματικά αναφέρονται εδώ τά εξής: στό αριθ. 116 (Είκ. 25) τά πόδια του πουλιού έχουν κάποια ομοιότητα μέ τό Α74 τής 'Αγοράς τών 'Αθηνών (Hesperia VII (1938), είκ. 14), όπως καί μέ τήν παράσταση σέ πινάκιο τής Πελαγοννήσου (AAA IV (1971), σ. 181, είκ. 10). Καί στίς δύο περιπτώσεις χρονολογούνται στό 12ο αι., ενώ στή συλλεκτική ομάδα τού αριθ. 116 βρέθηκε νόμισμα τού Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου. Τό αριθ. 117 (Είκ. 26) προσεγγίζει τά ανάλογα Medaillon Style αριθ. 1436, Είκ. 125 καί πίν. XLVIIe τής Κορίνθου τού 12ου αι. Όμως τό χάραγμα τού αριθ. 117 δείχνει μεταγενέστερο. Γιά παράλληλο τού αριθ. 118 (Είκ. 27) βλ. Zeuxippus Ware, Α. Η. S. Megaw, BSA 63 (1968), πίν. 20b, Τό αριθ. 119 (Είκ. 28) κατατάσσεται στά Spiral Style (τού 12ου αι. κατά τό Morgan). Τό αριθ. 142 (Είκ. 29), στά χαρακτηριστικά τών προσώπων, θυμίζει τό γνωστό πιάτο τής Κορίνθου C αριθ. 1685, τού 12ου-13ου αι., μέ τό αγκαλιασμένο ζεύγος. "Ομως δέν είναι από τό ίδιο εργαστήριο. Τά αριθ (Είκ ) έχουν στή βάση τους χαραγμένα τά σήματα τών εργαστηρίων ή τών τεχνιτών. "Ομως είναι πολύ κοινά σέ πολλά κεραμικά, όπως τής Κορίνθου (Corinth XI, είκ. 110 i και είκ. 181 αριθ. 507 κτλ.). Τά αριθ. 170 (Είκ. 32) καί αριθ. 171 Α-Β (Είκ. 33) έχουν πολλά παράλληλα τού 12ου αί. στην Κόρινθο. Τό αριθ. 82 γ (Είκ. 9) όστρακο μοιάζει νά ανήκει σέ πρωτομαγιόλικο κεραμικό. Ή διακόσμηση στό γύρο είναι ανάλογη μέ τών πρωτομαγιόλικων τής Κορίνθου, π.χ. τό πιάτο μέ τό καράβι αριθ. 804 (Corinth XI, είκ. 84), όπως καί τό πιάτο μέ τό ψάρι αριθ Ο Morgan τά χρονολογεί στό 12ο αι., ό Whitehouse στό 13ο 45 καί ή S. Patitucci Ugeri επίσης στό 13ο αι. 46. Τέλος, άπό άγνωστο εργαστήριο προέρχονται τά όστρακα άπό βάσεις ανοιχτών αγγείων αριθ. 73 (Είκ. 34) καί αριθ. 77 (Είκ. 35). 'Αθήνα ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ - ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ 44. Γιά τήν αμφιβολία πού πρέπει νά υπάρχει πάντα στην εντόπιση προέλευσης τών κεραμικών απέδειξε ή φασματογραφική ανάλυση του πηλοϋ κεραμικών άπό την 'Αθήνα, τήν Κωνσταντινούπολη καί τό ναυάγιο Πελαγοννήσου. Α. Η. S. Megaw and R. E. Jones, Spetrographic Analyses of Byzantine and allied Pottery, BSA 78 (1983). 45. D. Whitehouse, Protomaiolica, Faenza 1/6 1980, σ. 77, πίν. Vila. 46. S. Patitucci, Mggeri, Protomaiolica Brindisina, Faenza 1/6 1979, σ. 241, πίν. LXXXIVa. Σέ πολλά αγγειοπλαστικά κέντρα τής 'Ιταλίας εφάρμοζαν τή μαγιόλικη διακοσμητική τεχνική. Είχε αρχίσει μέ τά λεγόμενα πρωτομαγιόλικα (12ος-13ος αϊ.) καί αργότερα μέ τά αρχαϊκά μαγιόλικα (τέλος 13ος-15ος αι.). 'Από τό 16ο αϊ. πληθαίνουν τά αναγεννησιακά μαγιόλικα.

21 472 ΑΓΓ. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΥ-ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΟΥ RÉSUMÉ CÉRAMIQUE ΒΥΖΑΝΤΙΝΕ A ARTA Les fouilles archéologiques dans la ville moderne d'arta, ont mis à jour des sites urbaines et funéraires de l'époque où la ville fut la capitale du despotat d'épire ( ). Les trouvailles en céramique datées notamment du 13ème siècle, proviennent selon toute vraisemblance d'ateliers locaux. La forme des vases ainsi que la décoration, exclusivement picturale, aux couleurs vertes et noires, les différencient nettement des céramiques de provenance d'autres centres byzantins contemporains d'art céramique. ANC VAVYLOPOULOU-CHARITONIDOU

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 15 Ο Δωδέκατος Αιώνας (β μέρος): Δυναστεία Αγγέλων: Ισαάκιος Β Άγγελος (1185-1195) - Αλέξιος Γ Άγγελος (1195-1203) - Ισαάκιος Β και Αλέξιος Δ Άγγελοι (1203-1204) - Αλέξιος Ε Μούρτζουφλος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Αναστασία Τούρτα Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Ο Αλέξανδρος νικά τον Δαρείο. Εικονογραφημένο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ. Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές:

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ. Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές: 23η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές: ΕΥΒΟΙΑ Χαλκίδα Οδός Ωρίωνος 10, οικόπεδο Χρ. Δημαρέλου-Δεληβοριά

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΒ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Έως πρόσφατα στη δικαιοδοσία της ΙΒ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, με έδρα τα Ιωάννινα, περιλαμβάνονταν οι Ν. Ιωαννίνων, Άρτας, Πρέβεζας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ Ã ¹ Ã Ë Á ¹ Ã ª 2 0 0 9

Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ à ¹ Ã Ë Á ¹ à ª 2 0 0 9 Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ à ¹ Ã Ë Á ¹ à ª 2 0 0 9 44 Æ ËÌê ªËÁ ª»Ãª Ë ÃÆÄü Á ºÃ¹Á ¼ Ã˪ ¹ ÄË» Æê Á Äê ª. Á ª ª Θ Υ Γ Α Τ Ρ Ι Κ Ο Ι Δ Ρ Υ Μ Α Ν. Υ Ο Ρ Κ Η Σ Αρχαία ελληνικά ναυάγια στα βάθη της Μεσογείου ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΡΑΤΟΥ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Το λήμμα αποτελείται από τα εξής μέρη: Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Τίτλος λήμματος Δελτίο λήμματος Κυρίως λήμμα Χρονολόγιο Προτεινόμενη βιβλιογραφία (βλ. Γενικές Οδηγίες Σύνταξης Λημμάτων) Γλωσσάρι

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

J. Spier, Late Byzantine Rings. 1204 1453, Reichert Verlag, Wiesbaden 2013, 87 σελ.+ 24 πίν. ISBN 978-3-89500-940-2

J. Spier, Late Byzantine Rings. 1204 1453, Reichert Verlag, Wiesbaden 2013, 87 σελ.+ 24 πίν. ISBN 978-3-89500-940-2 J. Spier, Late Byzantine Rings. 1204 1453, Reichert Verlag, Wiesbaden 2013, 87 σελ.+ 24 πίν. ISBN 978-3-89500-940-2 To βιβλίο εξετάζει 48 δακτυλίδια της υστεροβυζαντινής περιόδου (1204 1453), αποκαλύπτοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β.

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β. 6 ΣΥΣΤΑΔΑ Β Στη ΝΔ γωνία του όμορου 153α και σε απόσταση περίπου 20 μ. βόρεια από την Α συστάδα, ανασκάφηκε ένας κιβωτιόσχημος και ένας καλυβίτης υστερορωμαϊκών επίσης χρόνων (ΕΙΚ. 368), που περιείχαν

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος Γενικά α. Τα Λατινικά κράτη Στη θέση της βυζαντινής αυτοκρατορίας που καταλύθηκε εγκαθίστανται οι Φράγκοι: ένα μωσαικό κρατιδίων και ηγεμονιών. Αυτό σημαίνει ότι η εξουσία τους είναι δύναμη λόγω των πολλών

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΛΖ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Εικ. 1. Θέση «Αναπνοά», οικόπεδο Α. Παπαθανασόπουλου. Τριμερές ταφικό μνημείο. Εικ. 2. Θέση «Περδικαριά». Άποψη της ανασκαφής. ΚΟΡΙΝΘΙΑ Αρχαία Κόρινθος

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΜΠΛΕ ΤΖΑΜΙ

3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΜΠΛΕ ΤΖΑΜΙ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ Εργασία του μαθητή: ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ Το Μπλε τζαμί ή Τζαμί του

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΤΗ Hypati - Neopatria

ΥΠΑΤΗ Hypati - Neopatria ΥΠΑΤΗ Hypati - Neopatria Η κωμόπολη της Υπάτης, κτισμένη σε υψόμετρο 400μ. με τη χαρακτηριστική πολυμορφία του τοπίου της, έχει συμπληρώσει πάνω από 2500 χρόνια συνεχούς παρουσίας σε όλα τα γεγονότα της

Διαβάστε περισσότερα

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Την Πέµπτη 7 Φεβρουαρίου 2013 ήρθε, επιτέλους, η δική µας σειρά να επισκεφθούµε το Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 10η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ Εικ. 1. Αεροφωτογραφία του οικισμού της Ποτίδαιας. Εικ. 2. Τμήμα του διατειχίσματος. Διατείχισμα της Κασσάνδρειας Στη θέση της αρχαίας Ποτίδαιας, που καταστράφηκε

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Η' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ Γαρίτσα Οικόπεδο Μπούζη Ο χώρος που ερευνήθηκε κατά τις ανασκαφικές περιόδους 2005-2006 αποτελεί τμήμα του νεκροταφείου της αρχαίας πόλης της Κέρ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΝΕΑ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΝΕΑ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΝΕΑ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Νομισματική Συλλογή Alpha Bank, Πανεπιστημίου 41, 102 52, Αθήναι, Τηλ. 210 326 2460-1 www.alphanumismatics.gr, numismatic@alpha.gr εκέμβριος 2014 Νέα Έκθεση: Η

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

3 η µέρα: ΠΕΡΟΥΤΖΙΑ ΑΣΙΖΗ ΓΚΟΥΜΠΙΟ. 4 η µέρα: ΠΕΡΟΥΤΖΙΑ ΣΙΕΝΑ ΣΑΝ ΤΖΙΜΙΝΙΑΝΟ ΜΟΝΤΕΚΑΤΙΝΙ. 5η µέρα: ΜΟΝΤΕΚΑΤΙΝΙ ΛΟΥΚΑ ΠΙΖΑ

3 η µέρα: ΠΕΡΟΥΤΖΙΑ ΑΣΙΖΗ ΓΚΟΥΜΠΙΟ. 4 η µέρα: ΠΕΡΟΥΤΖΙΑ ΣΙΕΝΑ ΣΑΝ ΤΖΙΜΙΝΙΑΝΟ ΜΟΝΤΕΚΑΤΙΝΙ. 5η µέρα: ΜΟΝΤΕΚΑΤΙΝΙ ΛΟΥΚΑ ΠΙΖΑ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΗ ΤΟΣΚΑΝΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΟΥΜΒΡΙΑ 8 µέρες / 7 νύχτες Περούτζια * Ασίζη * Γκούµπιο * Σιένα * Σαν Τζιµινιάνο * Μοντεκατίνι * Λούκα * Πίζα * Φλωρεντία * 1η µέρα: ΑΘΗΝΑ ΠΑΤΡΑ (ΘΕΣ/ΝΙΚΗ) ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΟΜΒΟΥ Ψαράς που κρατάει ψάρια, τοιχογραφία από τον προϊστορικό οικισμό στο Ακρωτήρι της Θήρας, 70 π.χ., Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Rethink Athens / Πίνακας αρχαιολογικών ευρημάτων Νοέμβριος 2012

Rethink Athens / Πίνακας αρχαιολογικών ευρημάτων Νοέμβριος 2012 1 Οδός Ιδιοκτησία Αρχαιολογικός χαρακτήρας Βιβλιογραφία Έτος ανασκαφής Βάθος 1 Πατησίων και Καποδιστρίου 2 Αιόλου από Σταδίου Σοφοκλέους (έργα Υ.Δ.Ρ.Ε.Ξ.) 3 Σταδίου 61 [πρώην Κυπριακή Αγορά] Κανελλάκη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 27 ΚΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑΣ Κατά την περίοδο 2000-2009 πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες σωστικές ανασκαφές μέσα στην πόλη του Πειραιά, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκαν τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:10 PM Page 36 3.3. Κατασκευή ψηφιδωτού α. α. Σχεδιάζουµε την παράσταση του ψηφιδωτού σε διάφανο χαρτί, σηµειώνοντας και τα χρώµατα. β. Γυρίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Στρατή, & Τσουρής (1992). Σωστική ανασκαφή στο οικόπεδο της οδού Ι. Δραγούμη 21 στις Σέρρες. Μακεδονικά, 28, 325-354.

Στρατή, & Τσουρής (1992). Σωστική ανασκαφή στο οικόπεδο της οδού Ι. Δραγούμη 21 στις Σέρρες. Μακεδονικά, 28, 325-354. Μακεδονικά Τομ. 28, 1992 Σωστική ανασκαφή στο οικόπεδο της οδού Ι. Δραγούμη 21 στις Σέρρες Στρατή Αγγελική Τσουρής Κ. 10.12681/makedonika.155 Copyright 1992 ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ To cite this article: Στρατή, & Τσουρής

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 12 o

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 12 o Τεύχος 1 ο - Άρθρο 12 o EΝΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΟΥ 12ΟΥ ΑΙΩΝΑ : Η ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ. Συγγραφέας: Τσιόπας Ζήσης* Πτυχιούχος ιστορίας αρχαιολογίας. Κάτοχος μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα