Αι τιολο γί α και πα θο γέ νεια της συ στη ματι κής σκλη ρο δερ μίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αι τιολο γί α και πα θο γέ νεια της συ στη ματι κής σκλη ρο δερ μίας"

Transcript

1 Α να σκό πη ση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2006,17(1):35-54 Αι τιολο γί α και πα θο γέ νεια της συ στη ματι κής σκλη ρο δερ μίας κ.θ. Τεμποσ ΠΕ ΡΙ ΛΗ ΨΗ Η προ ο δευ τι κή συ στη μα τι κή σκλή ρυν ση (ή συ στη μα τι κή σκλη ροδερ μί α) εί ναι συ στη μα τι κό νό ση μα του συν δε τι κού ι στού, χα ρα κτηρι ζό με νο ι στο πα θο λο γικά α πό ί νω ση του δέρ μα τος και ε σω τε ρι κών ορ γά νων, α πό φρα ξη των αρ τη ριών και αρ τη ριο λί ων και δια τα ρα χές της λει τουρ γί ας του α νο σο ποι ητικού. Η νό σος εί ναι συ νή θως προο δευ τι κή, α νί α τη και ε νί ο τε ο δη γεί στο θά να το. Η α να κά λυ ψη του μη χα νι σμού ή των μη χα νι σμών με τους ο ποί ους πυ ρο δο τεί ται η έ ναρ ξη και τρο φο δο τεί ται η διαιώ νι ση της ινω τι κής αυ τής δια δι κα σίας α πα σχο λεί πολ λούς ε ρευ νητές πα γκο σμί ως και εί ναι α ντι κεί με νο πολ λών με λε τών και θε ω ριών. Οι κυ ριότε ρες α πό τις θε ω ρί ες αυ τές υ πο στη ρί ζουν ό τι η πρω το πα θής αλ λοί ω ση ε δράζε ται μέ σα στα αι μοφό ρα αγ γεί α, ε νώ άλ λες ό τι η ι νω τι κή δια δι κα σί α εί ναι α πο τέ λε σμα δια τα ρα χών του με τα βο λι σμού του κολ λα γό νου ή της αυ το α νο σίας ή δυ σλει τουρ γί ας του αυ τό νο μου νευ ρι κού συ στή μα τος. Ό λες οι θε ω ρί ες συν δέ ο νται εν μέ ρει με τα ξύ τους και αντι προ σω πεύ ουν τις μορ φο λο γι κές, βιο χη μι κές και α νο σο λο γι κές πλευ ρές της πα θο γέ νε σης της νό σου. Πρό σφα τες με λέ τες έ χουν ρί ξει νέ ο φως στην πολύ πλο κη πα θο γέ νε ση της συ στη μα τι κής σκλη ρο δερ μί ας, ο δη γώ ντας στην α νακά λυ ψη νέ ων θε ρα πευ τι κών με θό δων που εί ναι σε ε ξέλιξη. Ελ λη νι κή Ρευ ματoλoγί α 2006,17(1):35-54 Ό ροι ευ ρε τη ρί ου: προ ο δευ τι κή συ στη μα τι κή σκλη ρο δερ μί α, συ στη ματι κή σκλή ρυνση, αι τιο πα θο γέ νε ση. Ρευματολογική Κλινική ΓΝ «ΚΑΤ», Κηφισιά ΕΙ ΣΑ ΓΩ ΓΗ Η αι τιο λο γί α και πα θο γέ νε ση της προ ο δευ τι κής συ στημα τι κής 35

2 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας ΠΙ ΝΑ ΚΑΣ 1. ΠΑ ΡΑ ΓΟ ΝΤΕΣ που Ε ΜΠΛΕ ΚΟ Νται ΣΤΗΝ ΠΑ ΘΟ ΓΕ ΝΕια ΤΗΣ ΣΥ ΣΤΗ ΜΑ ΤΙ ΚΗΣ ΣΚΛΗ ΡΟ ΔΕΡ ΜΙΑΣ 1. Δια τα ρα χές του κολ λα γόνου Ε λάτ τω ση δρα στη ριό τη τας κολ λα γε νά σης Δια τα ρα χές γλυ κο ζυ λί ω σης και υδρο ξυ λί ω σης Αυ ξη μέ νη πα ρα γω γή ή/και μειω μέ νη α πο δό μη ση θε μέ λιας ου σί ας λό γω ε λάτ τωσης της MMP ή αύξη σης των TIMP 2. Πα ρά γο ντες ο ρού Εν δο θη λί νη Μονο ξεί διο του αζώτου Γκραν ζύ μη-1 Α νιό ντα υ πε ρο ξει δί ου Πα ρά γο ντας «χρω μο σω μι κής ρή ξης» 3. Αγ γεια κοί πα ρά γο ντες Πρω τε ά σες Δια τα ρα χές μα στο κυτ τά ρων Αύ ξη ση αγ γεια κής δια πε ρα τό τη τας 4. Πα ρά γο ντες συν δε ό με νοι με βλά βη των εν δοθη λιακών κύτ ταρων Αύ ξη ση α ντι γό νου συ σχε τι ζό με νου με τον πα ράγο ντα VIII Αυ ξη μέ νη α πό πτω ση ενδο θη λια κών κυτ τά ρων Δια τα ρα χές της έκ κρι σης σε ρο το νί νης και άλ λων αγ γειο συ σπα στι κών πε πτιδίων 5. Α νο σο λο γι κοί πα ρά γο ντες Αυ το α ντι σώ μα τα Ρευ μα το ει δείς πα ρά γο ντες Κυτ τα ρο κί νες Πα ρά γο ντες α νά πτυ ξης Α ντιεν δο θη λια κά α ντι σώ μα τα Λα μι νί νη Μό ρια προ σκόλ λη σης Μι κρο χει μαι ρι σμός 6. Γε νε τι κοί πα ρά γο ντες Οι κο γε νής-φυ λε τι κή ε πί πτω ση Α ντι γό να ι στο συμ βα τό τη τας 7. Πε ρι βαλ λο ντι κοί πα ρά γο ντες Φάρ μα κα Χη μι κές ου σί ες 8. Κα κώ σεις 9. Λοι μώ ξεις σκλη ρο δερ μί ας (ΠΣΣ) δεν έ χει πλή ρως διευ κρινι σθεί. Ε νο χο ποιού νται πολ λοί και ποι κί λοι πα ράγο ντες και μη χα νι σμοί (πί να κας 1). 1. Δια τα ρα χες κολ λα γονου Οι σκλη ρο δερ μα τι κές αλ λοιώ σεις στην ΠΣΣ μπο ρεί να ο φεί λο νται στη συ γκέντρωση με γά λων πο σο τή των κολ λα γό νου στο δέρ μα ή σε δια τα ρα χή του με τα βο λι σμού του κολ λαγό νου 77. Η πα ρουσί α ι νο βλαστών ι κα νών να πα ρά γουν αυ ξη μέ νες πο σό τη τες και ε να πό θε ση θε μέ λιας ου σίας εί ναι η σφρα γί δα της συ στη μα τι κής σκλήρυν σης. Οι καλ λιερ γη μέ νοι ι νο βλά στες του δέρ μα τος, αλ λά και των πνευ μό νων, α σθε νών με σκλη ροδερ μί α πα ρά γουν αυ ξη μέ να πο σά κολ λα γόνου και άλ λων συστα τι κών της θε μέλιας ου σί ας, αν και η α να λο γί α των δια φό ρων τύ πων του κολλα γό νου του δέρ μα τος εί ναι φυ σιο λο γι κή 83. Η υ περ πα ρα γω γή κολ λα γό νου συ ντε λεί ται πι θα νώς α πό ο ρι σμέ νους ι νο βλα στι κούς υ πο πλη θυ σμούς, οι ο ποί οι συ χνά βρί σκο νται σε μι κρή α πό στα ση α πό τα μο νο πύ ρη να κύτ τα ρα και τα αι μο φό ρα αγ γεί α των σκλη ρο δερ μα τι κών α σθενών 69,117. Η δρα στη ριό τη τα της κολ λα γε νά σης εί ναι ε λαττω μέ νη στις σκλη ρο δερ μα τικές αλ λοιώ σεις 15, αν και κα τά άλ λους εί ναι φυ σιολογι κή 133. Οι δια τα ρα χές της γλυ κο ζυ λί ω σης και της υ δροξυ λί ω σης του μο ρί ου του κολλα γό νου 13 μπο ρεί να πα ρε μπο δίζουν τους φυ σιο λο γι κούς μη χανι σμούς α νά δρα σης να ε λέγξουν τη σύν θε ση του κολ λα γό νου 45, ε πι τρέ πο ντας την αυ ξη μέ νη ε ναπόθε σή του. Οι ι νο βλά στες πα ρά γουν με ταλ λο πρω τε ϊ νά σες θε μέ λιας ου σί ας (MMP), οι ο ποί ες κα τα να λώ νουν συ στα τι κά της θε μέ λιας ουσίας, και α να στο λείς της MMP (TIMP). Τα κύτ τα ρα των σκλη ρο δερμα τι κών α σθε νών πα ρά γουν πο λύ με γα λύ τε ρα πο σά TIMP-1 α πό τους ι νο βλά στες του φυ σιολο γι κού δέρ μα τος 14, ε νώ τα ε πί πε δα της TIMP-1 36

3 κ.θ. Τεμποσ εί ναι αυ ξη μέ να στον ο ρό των α σθε νών με το πι κή και διά χυ τη ΠΣΣ 140. Η μειωμέ νη α πο δό μη ση της θε μέ λιας ου σί ας στη σκλη ρο δερμί α μπο ρεί να ο φεί λε ται σε ε λάτ τω ση των ε πι πέ δων των MMP ή σε αύ ξη ση των επι πέ δων των TIMP. 2. Αγ γεια κοι κυτ τα ρο το ξι κοι πα ρα γο ντες Ο ο ρός των πα σχό ντων α πό σκλη ρο δερ μί α πε ριέ χει διάφο ρους πα ρά γο ντες (α ντι σώ μα τα, κυτ τα ρο κί νες, πρω τε ά σες, πα ρά γο ντες του συμπληρώ μα τος), οι ο ποί οι μπο ρεί να έ χουν κυτ τα ρο τοξι κή δρά ση στα εν δοθηλια κά κύτ τα ρα. Τα α ντιεν δο θη λια κά α ντι σώ μα τα μπο ρεί να ρυθ μί ζουν την έκ φρα ση των μο ρίων συ γκόλ λησης στα εν δο θη λια κά κύτ τα ρα και να προ κα λούν την α πό πτω σή τους 17,120,141. Τα μο νο κλω νι κά α ντι σώ μα τα έ να ντι του TNF-α ή TNF-β μπλο κά ρουν την αγ γεια κή κυτ τα ρο το ξικότη τα με ρι κών σκλη ρο δερ ματικών ο ρών. Οι α να στο λείς της πρω τε ά σης μπλο κά ρουν ε πί σης τη δρα στη ριό τη τα με ρι κών σκλη ρο δερμα τι κών ο ρών. Μπο ρεί να προ έρ χονται α πό τις πρω τε ά σες ρε τρο ϊ ών και α πό τις πρω τε ά σες των κοκ κί ων των ε νερ γο ποι η μέ νων κυτ τα ρο λυ τι κών Τ κυτ τά ρων (γκραν ζύ μες) 67. Στα μι κρά αγ γεί α του προ σβλη θέ ντος δέρ μα τος α σθε νών με πρώιμο και ό ψι μο σκλη ρό δερ μα έ χει ανευ ρε θεί, με α νο σο ϊ στο χη μεί α, σύ μπλοκο συ μπλη ρώ μα τος προ σβο λής της μεμβρά νης (C5b-C9) Πα ρα γο ντες ο ρου Πα ρά γο ντες που υ πάρ χουν στον ο ρό μπο ρεί να συμ βάλ λουν στις δια τα ρα χές της λει τουρ γί ας των ι νο βλα στών και στη ρύθ μι ση των κυττα ρο κινών διε γεί ρο ντας τη σύν θε ση κολ λα γό νου ή τη λειτουρ γί α των εν δο θη λια κών κυττά ρων ο δη γώντας σε βλά βη τους. α. Εν δο θη λίνη Εί ναι ο ι σχυ ρό τε ρος γνω στός αγ γειο συ σπα στικός πα ράγο ντας στον άν θρωπο και αυ ξά νει τον πολ λα πλα σια σμό των ι νο βλα στών και τη σύν θε ση του κολ λαγό νου. Εί ναι ση μα ντι κά αυ ξη μέ νη στον ο ρό α σθε νών με ΠΣΣ τό σο με ε λά χι στες ι νωτι κές αλ λοιώ σεις, πρω το πα θή αγ γεια κή νό σο και πνευμο νι κή υ πέρ τα ση ό σο και με διά χυ τες ι νω τι κές αλ λοιώ σεις 135,145,147. Τα ε πί πε δα της ενδοθηλίνης (ΕΤ-1) εί ναι υ ψη λό τε ρα σε α σθε νείς με διάχυ τη ΠΣΣ και συν δέ ο νται α νά στρο φα με τη διαχυτική ικανότητα των πνευμόνων (DLCO) 145. Αυ ξά νε ται στον ο ρό α σθε νών με πρω το πα θές φαινό με νο Raynaud πριν και μετά α πό την ε φαρ μο γή ψυ χρού ε ρε θί σμα τος 141. Η αύ ξη ση των ε πι πέ δων της συν δέ εται με την πα ρα τε τα μέ νη αγγειο σύ σπα ση που χα ρα κτη ρί ζει τη νόσο. Σε α σθε νείς με διά χυ τη ΠΣΣ μπο ρεί να συμ βάλ λει στην αγ γειο σύ σπα ση και στην α νά πτυ ξη των ι νω τι κών δερ μα τι κών αλλοιώσε ων 66, δο θέ ντος ό τι α νευ ρί σκε ται σε αυ ξη μένα ε πί πε δα τό σο στο κλι νι κά προ σβεβλη μέ νο ό σο και στο μη προ σβε βλη μέ νο δέρ μα και κυ ρί ως στα ε πι φα νεια κά αγγεί α 136. Α κό μα, έ χει πα ρα τη ρη θεί αύ ξη ση της σύν δεσης της ET-1 με τα ε πι δερμικά αγγεί α και το δερμο-ε πι δερ μι κό ό ριο, η ο ποί α ό μως ε λατ τώ νε ται ό σο η ι στι κή ί νω ση αυ ξά νε ται 136. Η έκ φρα σή της αυ ξά νε ται στα εν δο θη λια κά κύτ τα ρα των μι κρών αι μο φό ρων αγγεί ων του α νώ τε ρου τμή μα τος του χο ρί ου των α σθε νών με ΠΣΣ, σχε τι ζόμενη με αύξη ση του α ριθ μού των περιο χών σύν δε σης με την εν δο θη λί νη και με την πνευ μο νι κή ίνωση 130. β. Μο νο ξεί διο του αζώ του Ι σορ ρο πεί την αγ γειο συ σπα στι κή δρά ση της ΕΤ-1 στα φυσιο λο γι κά αι μο φό ρα αγ γεί α. Η με ταβο λή των σχε τι κών πο σο τή των των δύ ο αυτών συ στα τι κών πι στεύ ε ται ό τι παί ζει πα θο γε νε τι κό ρό λο στην ΠΣΣ. Σε α σθε νείς με ΠΣΣ, η πα ρα γωγή και τα ο λι κά ε πί πε δά του στο πλά σμα άλ λο τε αυ ξά νο νται και άλ λο τε ε λατ τώ νο νται 5,62,92,128,143. Τα περιφερικά μονοπύρηνα του αίματος των α σθε νών με ΠΣΣ πα ρά γουν υ ψη λό τερα ε πί πε δα μονοξειδίου του αζώτου (ΝΟ) αυ τό μα τα ή με τά α πό διέ γερ ση με IL-1b 144. Η αύ ξη ση των ε πιπέδων του ΝΟ μπο ρεί να συμ βάλλει στις α νω μα λί ες της ρύθμι σης των ι νο βλα στών στην ι νω τι κή δια δι κασί α της ΠΣΣ 143. Τα ε πί πε δα του ΝΟ στο πλά σμα δεν αυ ξά νο νται με τά α πό έκ θε ση των α σθε νών 37

4 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας με ΠΣΣ σε ψυ χρό ε ρέ θι σμα, ό πως συμ βαί νει στα φυ σιο λο γι κά ά το μα 109. Α κό μα, σε α σθε νείς με ΠΣΣ και πνευμο νι κή προ σβο λή, τα ε πί πε δα του εκ πνε ό με νου ΝΟ σχε τί ζο νται α νά στρο φα με τη βα ρύ τη τα της αύ ξη σης της πνευ μο νι κής αρ τη ρια κής πίεσης 109. γ. Α νιό ντα υ πε ρο ξει δί ου Τα α νιό ντα υ πε ρο ξει δί ου τα ο ποί α α πε λευ θε ρώνο νται α πό το εν δο θή λιο μπο ρεί να προ κα λούν βλά βη του εν δο θη λί ου, μέ σω της ι διό τη τάς τους να α δρα νο ποιούν το ΝΟ και να ο ξει δώ νουν τις χα μη λής πυ κνό τη τας λιποπρω τε ΐ νες (LDL) 12. Οι ο ξει δω μέ νες LDL μπο ρεί να εί ναι η αι τί α της κυτ τα ρο το ξι κό τη τας του α πο θη κευ μέ νου σκλη ροδερ μα τι κού ο ρού σε καλ λιερ γη μέ να εν δο θη λια κά κύτ ταρα 12,16. Στους σκλη ρο δερ μα τι κούς α σθε νείς, οι LDL εί ναι πο λύ πε ρισ σό τε ρο ε πιρ ρε πείς σε ο ξείδω ση (πι θανώς μέ σω προ σβο λής α πό ε λεύ θε ρες ρί ζες) α πό τους α σθε νείς με πρω το πα θή φαι νό μενα Raynaud ή άλ λα ρευ μα τι κά νο σή μα τα 16. Στα ού ρα α σθε νών με πε ριο ρι σμέ νη και διά χυτη ΠΣΣ έ χουν α νευ ρε θεί αυ ξη μέ να ε πί πε δα ε νός με τα βο λί τη του τε τρανορ-δι καρ βο ξυ λι κού ο ξέ ος (F2IP-M) των F2-ι σο προ στα νών 125. Το εύ ρη μα αυ τό εί ναι έν δει ξη ό τι η ο ξει δω τι κή βλά βη α πό ε λεύ θε ρες ρί ζες παί ζει ρό λο στην πα θο γέ νε ση της ΠΣΣ. δ. Πα ρά γο ντας «ρή ξης» Οι α σθε νείς με διά χυ τη ΠΣΣ και οι συγ γε νείς τους εμ φανί ζουν με γά λη συ χνό τη τα χρω μο σωμι κής ρή ξης των κυτ τά ρων τους, συν δε ό μενη με έ ναν πα ρά γο ντα «ρή ξης» του ο ρού ο ο ποί ος προ κα λεί χρω μο σω μι κές ρή ξεις σε καλ λιερ γημέ να φυ σιο λο γι κά λεμ φο κύτ τα ρα ΑΓ ΓΕΙΑ ΚΟΙ ΠΑ ΡΑΓΟ ΝΤΕΣ Οι αγ γεια κοί πα ρά γο ντες μπο ρεί να παί ζουν ση μα ντι κό ρό λο στην πα θο γέ νε ση της ΠΣΣ, λαμβά νο ντας υ πό ψη τη με γά λη συχνό τη τα των φαινο μέ νων Raynaud και τις δο μι κές ι στο πα θο λο γι κές αγ γειακές αλ λοιώ σεις που χα ρα κτηρίζουν την ΠΣΣ. Η βλά βη του αγ γεια κού εν δο θη λί ου πιστεύ ε ται ό τι α πο τε λεί κε ντρι κό πα θογενε τι κό μη χανι σμό στη ΠΣΣ και προ η γεί ται των ι νω τι κών αλ λοιώ σε ων. Τα εν δο θη λια κά κύττα ρα μπο ρεί να υ φί στα νται βλά βη μέ σω μη χα νι σμών ε ξαρτώ με νων α πό τις πρω τεάσες 63. Α κό μα, οι α νω μα λί ες του α ριθ μού και του τύπου και της ε νερ γο ποί η σης των μα στο κυτ τά ρων ε μπλέ κο νται στην πα θο γέ νε ση των δερ ματι κών αλ λοιώ σε ων της ΠΣΣ (διά με σο οί δη μα) 3,58. Οι α σθε νείς με διά χυ τη ΠΣΣ έ χουν αυ ξη μέ νο α ριθ μό ε νεργο ποι η μέ νων μα στο κυτ τά ρων 99, τα ο ποί α μπο ρεί να ρυθ μί ζουν τη βιο λο γι κή δρα στη ριότη τα των ι νο βλα στών 21,127. Η πα ρα γό με νη α πό τα μα στο κύτ τα ρα η πα ρί νη εί ναι δυ νη τι κός διεγέρ της του βασικού αυξητικού παράγοντα των ινοβλαστών (bfgf) και του αυξητικού παράγοντα με τα σχηματισμού-β (TGFβ), έν δει ξη ό τι τα μαστο κύτ τα ρα συμ με τέ χουν στο φλεγ μο νώ δες και ι νω τι κό συ στα τι κό της ΠΣΣ 40,93. Η βλά βη των εν δο θη λια κών κυτ τά ρων ο δη γεί σε αύ ξη ση της διαπε ρα τό τη τας του τοι χώ μα τος των αγ γεί ων, η ο ποί α ευ θύ νε ται για την οι δη ματώ δη φά ση της ΠΣΣ, ενερ γοποί η ση των ι νο βλαστών, αύ ξη ση της πα ρα γω γής κολ λα γό νου και τε λι κά ίνωση. Α κό μα, ο δη γεί σε ε νερ γο ποί η ση των ο δών της πή ξης, συμβάλ λο ντας στη συ νάθροι ση αι μο πε τα λί ων, τα ο ποί α α πε λευ θε ρώ νουν πα ρά γο ντες που ο δη γούν σε πολ λα πλα σια σμό και με τα νά στευ ση των μυ ι κών κυτ τά ρων του έ σω αγ γεια κού χι τώ να. 5. ΒΛΑ ΒΗ ΕΝ ΔΟ ΘΗ ΛΙΑ ΚΩΝ ΚΥΤ ΤΑ ΡΩΝ Η βλά βη των εν δο θη λια κών κυτ τά ρων φαί νε ται ό τι συμ με τέ χει στην πα θο γέ νε ση της ΠΣΣ. Υ πέρ της ά πο ψης αυ τής συ νη γο ρούν οι χα ρακτη ρι στι κές σκληρο δερ μα τι κές αλ λοιώ σεις, η αύ ξη ση των ε πι πέ δων του α ντι γό νου του συν δε ό με νου με τον πα ρά γο ντα VIII 64 και η αυ ξη μέ νη α πό πτω ση των ενδο θη λια κών κυτ τά ρων 120 που πα ρατη ρούνται στην ΠΣΣ. Η α πό πτω ση των εν δο θη λια κών κυτ τά ρων εί ναι ί σως μί α α πό τις κυ ριό τε ρες εκ δη λώ σεις της σκληρο δερ μί ας. Μπο ρεί να σχετί ζε ται με λοι μώ ξεις α πό ιούς, ό πως ο κυτ τα ρο με γα λο ϊ ός (CMV), δο θέ ντος ό τι οι α σθε νείς με ΠΣΣ έ χουν αυξη μέ να ε πί πε δα 38

5 κ.θ. Τεμποσ α ντι-cmv α ντι σω μά των και η σκλη ρο δερμα τι κή αγ γειο πά θεια έ χει με γά λες ο μοιό τη τες με την α πα ντώ με νη σε λοιμώξεις α πό CMV 68. Η βλά βη των εν δο θη λια κών κυτ τά ρων μπο ρεί να πυ ρο δοτεί ται α πό α νω μα λί ες της αγ γειο ρύθ μι σης ε πα γό με νες α πό δια τα ρα χές της έκκρι σης σε ρο τονί νης και άλ λων αγ γειο συ σπα στι κών πε πτι δί ων, οι ο ποί ες επι τρέ πουν την με τάδοση της αυ ξημέ νης αρ τη ρια κής πί ε σης σε πε ρισ σό τε ρο ευαί σθη τα αγ γεί α ο δη γώ ντας σε εξί δρω ση υ γρών και πρωτεϊνών 32. Λό γω της αυ ξη μέ νης ι στι κής πί ε σης, τα λεμ φαγ γεί α κα τα στρέφονται και τα τρι χο ει δή αιμορ ρα γούν και σχη μα τί ζουν τη λε αγ γειε κτασί ες. Η μι κρο αγ γεια κή βλά βη μπο ρεί να ο δη γή σει σε ί νω ση του έ σω χι τώ να των αρ τη ριο λίων και στένω ση του αγ γεια κού αυ λού, η ο ποί α κα τα λή γει σε ι σχαι μι κές αλ λοιώ σεις 126. Η συ νε χι ζό με νη ε νεργο ποί η ση των εν δο θη λια κών κυτ τά ρων, η οποί α ο δη γεί σε επαγωγή της έκφρασης των μο ρί ων προ σκόλ λη σης, συγκόλ λη ση και ε ξαγ γεί ω ση των λευ κών αι μο σφαι ρί ων μπο ρεί να συμβάλ λει στην πα θο γέ νε ση της σκλη ρο δερ μί ας. Η ά πο ψη αυ τή υ πο στηρί ζε ται α πό τα ε ξής ευρή μα τα: α) Στις πρώ ι μες φλεγ μο νώ δεις σκλη ρο δερ ματι κές αλ λοιώ σεις, η έκ φρα ση του μο ρί oυ προσκόλ λη σης ELAM-1 στα εν δο θη λια κά κύτ τα ρα σχε τί ζε ται με το βαθ μό της μο νο πυ ρη νι κής κυττα ρι κής δι ήθησης 24. β) Σε α σθε νείς με ΠΣΣ, η ε νερ γο ποί η ση ο ρι σμένων λεμ φο κυτ τα ρι κών υ πο πληθυσμών (ε νερ γοποι η μέ να/κυτ τα ρο τοξι κά/ε πα γω γι κά Τ-λεμφοκύττα ρα, φυ σι κά κυτ ταροκτό να κύτ τα ρα και με ρι κά βο η θη τι κά Τ-λεμφοκύτ τα ρα) αυ ξά νει ση μα ντι κά τη συ γκόλ λη σή τους στο αγ γεια κό εν δο θή λιο, in vivo, και διευ κο λύ νει τη με τα νά στευ σή τους στον ε ξω αγ γεια κό χώ ρο 110. γ) Στο πε ρι φε ρι κό αί μα, ο α ριθ μός των κυττά ρων με με γά λη ι κα νό τη τα συ γκόλ λησης προς το εν δο θή λιο μειώ νε ται, ό πως φαί νε ται α πό τη συ νο λι κή μεί ω ση της συ γκόλ λη σης των πε ρι φερι κών μο νο πύ ρη νων κυτ τά ρων με το εν δο θή λιο, in vitro. δ) Τα μο νο πύ ρη να κύτ τα ρα που με τα να στεύουν στην ε ξω κυτ τά ρια θε μέ λια ου σία εκ φρά ζουν δεί κτες δια φο ρο ποί η σης των ε νερ γο ποι η μέ νων Τ-κυτ τά ρων (CD3, CD4, CD45, HLA-DR και LFA- 1) 104. Στην ε πι φά νεια των κυτ τά ρων αυ τών υ πάρχουν υ πο ο μά δες μο ρί ων ι ντεγκρί νης, οι ο ποί ες διευ κολύνουν τη σύν δε ση με άλ λα κύτ τα ρα, ό πως με ι νο βλά στες και ι στι κά συ στα τι κά (κολ λα γό νο τύ που Ι και Ι Ι, φι μπρο νε κτί νη και λα μι νί νη) 43,54. Λα μι νί νη Εί ναι συ στα τι κό της βα σι κής μεμ βρά νης, και, σε μι κρότε ρο βαθ μό, του κολ λα γό νου τύπου IV. Σε α σθε νείς με ΠΣΣ έ χει πα ρα τη ρη θεί κυττα ρο ε πα γό με νη α νο σί α έ να ντι της λα μι νί νης 52 και αύ ξη ση των επιπέ δων της λα μι νί νης-ρ1 του ο ρού 36,48, Α ΝΟ ΣΟ ΛΟ ΓΙ ΚΟΙ ΠΑ ΡΑ ΓΟ ΝΤΕΣ (πινα κες 2-5) α. Αυ το α ντι σώ μα τα ένα ντι πυρη νι κών και κυτ τα ρι κών α ντι γό νων Το 75% πε ρί που των α σθε νών με σκλη ρο δερ μί α έ χουν κυ κλοφο ρού ντα αυ το α ντισώ μα τα έ να ντι δια φό ρων α ντι γό νων, αν και δεν υ πάρ χει σαφής έν δει ξη ό τι αυτά ε μπλέ κο νται στην πα θο γέ νε ση της ΠΣΣ (πίνακας 3). Τα αντι-scl-70 συσχετίζονται με την πε ριο ρι σμέ νη ΠΣΣ (με ή πια προ σβολή οργά νων) και με τη διά χυ τη σκλη ρο δερμί α με πνευ μο νι κή ί νω ση, ε νώ τα ACA με το σύνδρομο CREST. Στη διά χυ τη ΠΣΣ, στό χος των αυ το α ντισωμάτων αυ τών εί ναι πι θα νώς αυ το α ντι γό να τα ο ποί α έ χουν κα τα κερ μα τι σθεί α πό διάφορες οξειδωτικές αντιδράσεις που έχουν ως καταλύτες μέ ταλ λα, ό πως ο χαλ κός και ο σίδη ρος 18. Τα αυτοα ντι σώ μα τα μπο ρεί α κό μα να α να πτύσσο νται ως απάντηση σε λοιμογόνους παράγοντες και, μέ σω μο ρια κής μί μη σης, να πα ρουσιά ζουν δια σταυ ρού με νη α ντί δρα ση με έ να φυ σι κό α ντιγόνο. Σε α σθε νείς με ΠΣΣ, τα α ντι σώ μα τα έ να ντι του κυτ τα ρομε γα λο ϊ ού προ κα λούν α πό πτω ση των εν δο θη λια κών κυτ τά ρων μέ σω αλ λη λε πίδρα σης με την ι ντεγκρί νη-nag-2, έ να πρω τε ϊ νι κό σύ μπλο κο της κυτ τα ρι κής ε πι φά νειας 85. Τα αυ το α ντι σώ μα τα, κά τω α πό ο ρι σμέ νες συν θήκες, μπο ρεί να έ χουν ά με ση παθογό νο δρά ση είτε 39

6 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας ΠΙ ΝΑ ΚΑΣ 2. ΝΟ ΣΗ ΜΑ ΤΑ ΚΑΙ Α ΝΟ ΣΟ ΛΟΓΙ ΚΟΙ ΠΑ ΡΑ ΓΟ ΝΤΕΣ ΣΥΝ ΔΕ Ο ΜΕ ΝΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑ ΘΟ ΓΕ ΝΕ ια ΤΗΣ ΣΥ ΣΤΗ ΜΑ ΤΙ ΚΗΣ ΣΚΛΗ ΡΟ ΔΕΡ ΜΙΑΣ Σύν δρο μο Sjȯ. gren ΣΕΛ Aυτοα ντι σώ μα τα έναντι πυρηνικών και κυτταρικών αντιγόνων Υ περ γαμ μα σφαι ρι ναι μί α Χρό νια νό σος δό τη έ ναντι του ξε νι στή δευ τε ρο πα θώς σε μετα μό σχευ ση μυε λού των ο στών Ρευ μα το ει δής πα ρά γοντας Κυτ τα ρο κί νες Πα ρά γο ντες α νά πτυ ξης ΠΙ ΝΑ ΚΑΣ 3. ΑΥ ΤΟ Α ΝΤΙ ΣΩ ΜΑ ΤΑ Που ΑΝιχΝευ ονται ΣΕ ΑΥ ΞΗ ΜΕ ΝΗ ΣΥ ΧΝΟ ΤΗ ΤΑ ΣΤΗ ΣΚΛΗΡΟ ΔΕΡ ΜΙΑ Α ντι σώ μα τα έ να ντι της το πο ϊ σομερά σης I (α ντι-scl-70) σε ποσοστό 15-29% Α ντι κε ντρο με ρι δια κά α ντι σώ μα τα (ACA) σε ποσοστό 25-30% Α ντι σώ μα τα έ να ντι της φι μπριλ λίνης-1 Α ντι-rna I, II και III α ντι σώ μα τα σε ποσοστό περίπου 20% ΠΙ ΝΑ ΚΑΣ 4. ΚΥΤ ΤΑ ΡΟ ΚΙ ΝΕΣ ΚΑΙ αυξητικοι ΠΑΡΑ ΓΟ ΝΤΕΣ ΠΟΥ πιθανον ΣΥΜ ΜΕ ΤΕ ΧΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΑ ΘΟ ΓΕ ΝΕ ια ΤΗΣ ΣΥ ΣΤΗΜΑ ΤΙ ΚΗΣ ΣΚΛΗ ΡΟ ΔΕΡ ΜΙΑΣ Ι ντερ λευ κί νες (IL-1, IL-2, IL-4, IL-6, IL-8, IL-10, IL-13 και IL-17, υποδο χείς IL-2) Πα ρά γο ντας νέ κρω σης ό γκων (TNF-α) Ι ντερ φε ρό νη-γ Αυ ξη τι κός πα ράγοντας μετασχηματισμού-β (TGF-β) Πα ρά γο ντας α νά πτυ ξης συν δε τι κού ιστού (CTGF) Αι μο πε τα λια κός αυ ξη τι κός πα ρά γο ντας (PDGF) Βα σι κός αυ ξη τι κός παρά γο ντας ι νο βλαστών (bfgf) Αυ ξητι κοί πα ρά γο ντες που μοιάζουν με ινσουλίνη Χη μειο τα κτι κή πρω τε ΐνη 1 και 3 των μο νο κυτ τάρων προ σθε τι κή στη βλάβη των Τ-λεμφοκυτ τά ρων είτε να μπλο κά ρουν τα Τ-λεμφοκύτ τα ρα 11.Τα αυ το α ντισώ μα τα που αλ λη λε πι δρούν με τους ι νο βλά στες εν δε χο μέ νως να παί ζουν πα θο γε νε τι κό ρό λο στη σκλη ρο δερ μί α, δοθέντος ό τι στον ο ρό των α σθενών με ΠΣΣ έ χουν α νευ ρε θεί αυ ξη μέ να ε πί πε δα α ντι σω μά των έ να ντι των ι νο βλα στών 19. Ο ροί πε ριέ χο ντες α ντι σώ μα τα έ να ντι των ι νοβλα στών προ ά γουν την έκ φρα ση του μορίου προσκόλλησης ICAM-1 σε καλ λιερ γη μέ νους ανθρώ πι νους ι νο βλά στες και αυ ξά νουν το mrna και την έκ κρι ση ο ρι σμέ νων προ φλεγ μο νω δών κυττα ρο κι νών. Α ντιεν δο θη λια κά α ντι σώ μα τα Επάγουν την έκ φρα ση των μο ρί ων προ σκόλ λησης στα εν δο θη λια κά κύτ τα ρα και προ κα λούν την α πό πτω ση τους 17,113,120,141. β. Κυτ τα ρο κί νες και αυξητικοί παράγοντες των κυττάρων Αποτελούν μόρια που συμμετέχουν στις κυτ ταρι κές αλ λη λε πι δράσεις (πίνακας 4). Κυτταροκίνες όπως η IL-1 και ο TNF-α αυ ξά νουν τη συ γκόλ λη ση των λευ κών αι μο σφαι ρί ων στα εν δο θη λια κά κύττα ρα, την ε ξαγ γεί ω σή τους στην ε ξω κυτ τά ρια θεμέ λια ου σί α και τον α ριθμό των ε νερ γο ποι η μέ νων εν δο θη λια κών κυτ τά ρων στις σκλη ρο δερ μα τι κές αλλοιώ σεις. Άλλες κυτταροκίνες επάγουν την έκφραση των μορίων προ σκόλ λη σης. Οι ι νο βλά στες σκλη ρο δερμα τι κών α σθε νών συν δέ ο νται με τα λεμ φο κύτ τα ρα 40

7 κ.θ. Τεμποσ ΠΙ ΝΑ ΚΑΣ 5. ΔΙΑ ΤΑ ΡΑ ΧΕΣ Ι ΝΤΕΡ ΛΕΥ ΚΙ ΝΩΝ ΣΧΕ ΤΙ ΖΟ ΜΕ ΝΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΚΛΗ ΡΟ ΔΕΡ ΜΙΑ Ι ντερ λευ κί νη-1: Αυ ξη μένη πα ρα γω γή α πό καλ λιερ γη μέ να μο νοπύρηνα πε ρι φερικού αί μα τος 134 και στον ο ρό των ασθενών 4 Ι ντερ λευ κί νη-2: Αυ ξη μένη πα ρα γω γή 47,57,65,98 Συ σχέ τι ση με τη δερ μα τι κή προσβολή και τη διάρκεια νό σου 65 Ι ντερ λευ κί νη-4: Αυ ξη μένη έκ φρα ση στις σκλη ρο δερ μα τι κές αλλοιώ σεις και σε καλ λιερ γη μέ νους ινο βλά στες α σθενών 112 Αύ ξη ση στον ο ρό 44,57,98 Διέ γερ ση σύν θε σης κολ λαγό νου α πό τους σκλη ροδερ μα τι κούς ι νο βλά στες 29 Ι ντερ λευ κί νη-6: Αυ ξη μένη πα ρα γω γή α πό τα μονο πύ ρηνα του περι φε ρι κού αίματος 23 και στον ο ρό 37,98,116, ι διαί τε ρα σε α σθε νείς με πνευ μο νι κή ί νω ση Συ σχέτι ση με ΤΚΕ, CRP, ε πί πε δα IgG και IgA και δερ μα τι κή προσβολή 116 Αυ ξη μένη πα ρα γω γή α πό τους σκληρο δερ μα τικούς ι νο βλάστες 61 Αυ ξη μένη έκ φρα ση στους σκλη ρο δερ μα τι κούς ι νο βλά στες συ νε πεί α α να στολής της εν δο γε νούς IL-1α 72 Ι ντερ λευ κί νη-8: Αυ ξη μένη πα ρα γω γή α πό τους σκλη ρο δερ μα τικούς ι νο βλά στες 61 Αύ ξη ση στον ο ρό 33,105 και το βρογχοκυψελιδικό έκλπυμα α σθε νών με ι νω δο ποιό κυ ψε λι δί τι δα Ι ντερ λευ κί νη-10: Αύ ξη ση στον ο ρό 116 Συ σχέ τι ση με τη δερ μα τι κή προσβολή και τη πνευμο νι κή ί νω ση 116 Ι ντερ λευ κί νη-12: Αύ ξη ση στον ο ρό 116 Ι ντερ λευ κί νη-13: Αύ ξη ση στον ο ρό 44,107,122 Συ σχέ τι ση με τρι χο ει δο σκο πι κές α νω μα λί ες 107 και α ντι-ssa/ro α ντι σώ μα τα 122 Ι ντερ λευ κί νη 15: Αύ ξη ση στον ο ρό 129 Ι ντερ λευ κί νη-17: Αυ ξη μένη πα ρα γω γή α πό τα Τ-κύττα ρα του περι φε ρι κού αί μα τος και των ι νω τι κών αλ λοιώσεων του δέρ μα τος και των πνευ μό νων 76 sil-1 τύ που 1: Αυ ξη μένη πα ρα γω γή α πό τους σκλη ρο δερ μα τικούς ι νο βλά στες 71 sil-2r: Αύ ξη ση στο βρογχοκυψελιδικό έκλπυμα 90 και τον ο ρό 103 Α ντι σώ μα τα έ να ντι της IL-8: Αύ ξη ση στον ο ρό 105 Α ντι-il-6 IgG αυ το α ντι σώμα τα: Αύ ξη ση στον ο ρό, ι διαί τε ρα των α σθε νών με περιορισμέ νη ΠΣΣ 13 μέ σω αλ λη λε πιδρά σε ων μετα ξύ ICAM-1 και LFA-1, in vitro 1. Η IL-1, ο TNF και η IFN-γ τρο πο ποιούν την έκ φρα ση του ICAM-1 α πό τους σκληροδερ ματι κούς ι νο βλά στες, η ο ποί α ε παυ ξά νε ται α πό την β-οι στρα διό λη 121. Ι ντερ λευ κί νες (πί να κας 5) Αυ ξη τι κός πα ρά γο ντας μετασχηματισμού-β (TGF-β) Έ χει α νιχνευθεί τό σο στο προ σβλη θέν ό σο και στο μη προ σβλη θέν δέρ μα και τους ινωτι κούς πνεύ μο νες α σθε νών με ΠΣΣ 22,50. Η ύ παρ ξή του πριν α πό την ανάπτυ ξη των ι νω τι κών αλ λοιώ σε ων εί ναι έν δει ξη ό τι συμ με τέ χει πρώ ι μα στην πα θο γέ νε ση της ΠΣΣ 50. Μπο ρεί να προ ά γει την ι νο γέ νε ση ε πηρε ά ζο ντας έμ μεσα άλ λες κυτ τα ρο κί νες, και κυρί ως τον PDGF, δε δο μέ νου ό τι: Έ χει έμ με ση μι το γο νι κή δρά ση στους ι νο βλάστες, αλ λη λε πι δρώ ντας με τον υ πο δο χέ α του PDGFa και ε πά γο ντας την έκ φρα ση άλλων μι το γο νι κών πα ρα γό ντων α νά πτυ ξης, ό πως ο CTGF. Οι ι νο βλά στες σκλη ροδερ μα τι κών α σθε νών α πα ντούν στην TGF-β1 εκ φρά ζο ντας με γα λύ τε ρους α ριθ μούς υ πο δο χέ ων του PDGF-α στην ε πι φά νειά 41

8 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας ΠΙ ΝΑ ΚΑΣ 6. ΣΥ ΣΧΕ ΤΙ ΣΕΙΣ Α ΝΤΙ ΓΟΝΩΝ Ι ΣΤΟ ΣΥΜ ΒΑ ΤΟ ΤΗ ΤΑΣ ΜΕ ΕΚ ΔΗ ΛΩ ΣΕΙΣ ΣΥ ΣΤΗ ΜΑ ΤΙ ΚΗΣ ΣΚΛΗΡΟΔΕΡ ΜΙΑΣ Α ντι γό να ι στο συμ βα τότητας Συ σχε τί σεις Βι βλιο γρα φί α DQB1*0501(DQ5), ACA Arnett FC, 1995 DQB1*0301 (DQ7) και άλ λα DQB1 αλ λή λια δια θέ το ντα υ πό λοι πα γλυ κί νης ή τυροσί νης στη θέ ση 26 DQB1*0301(DQ7), DQB1*0302(DQ8), Α ντι-topo-i Arnett FC, 1995 DQB1*0601(DQ6 στους Ιάπω νες) και άλ λα DQB1 αλ λή λια δια θέ το ντα υ πό λοι πα τυ ροσίνης στη θέ ση 30 DR1 και DR5 Πε ριο ρι σμέ νη ΠΣΣ Black CM et al, 1984 A9 και Aw24 Διά χυ τη ΠΣΣ DR και DQ αλ λή λια Α ντι-topo-i Falkner D et al, 2000 ACA Α ντι-th/to α ντισώμα τα DRw3 Σύν δρο μο CREST Germain BF et al, 1981 DRB1*04,DRB1*08 (P = 0.001) ACA Gilchrist FC et al, 2001 και DQB1 αλ λή λια με έ να υ πόλοι πο γλυ κί νης στη θέση 26 DPB1*1301και DRB1*11 ACA Gilchrist FC et al, 2001 DR5 ΠΣΣ Gladman DD et al, 1981 Luderschmidt C et al, 1987 DRB1*1104 αλ λή λιο ΠΣΣ (Έλ λη νες) Vlachoyiannopoulos PG et al, 2000 DR5 και DRw52 ΠΣΣ (Με ξικανοί) Vargas-Alarcon G et al, 1995 τους και αυξάνο ντας τα ε πί πε δά του 142. Αυ ξά νει τις μι το γο νι κές α πα ντή σεις στον PDGF- AA. Ο PDGF-AA συν δέ ε ται μό νο με τον υ ποδο χέ α του PDGF-α, σε α ντί θε ση με τον PDGF-β, ο ο ποί ος συν δέ ε ται και με τους α και με τους β υ πο δο χείς των σκλη ρο δερ μα τι κών κυτ τά ρων. Ο PDGF-AA έ χει α νιχνευθεί με α νο σο ϊ στο χη μι κές με θό δους κο ντά στα αι μο φό ρα αγ γεί α του δέρμα τος και τους θυ λά κους των τρι χών των α σθε νών με σκληρο δερμί α. Υ πο δο χείς του TGF-β Οι καλ λιερ γη μέ νοι ι νο βλά στες δέρ μα τος α σθενών με διά χυ τη ΠΣΣ εμ φα νί ζουν υ περ δι πλά σια αύ ξη ση της έκ φρα σης των υ πο δο χέ ων τύ που Ι και II του TGF-β 55. Οι σκλη ρο δερ μα τι κοί ι νο βλά στες α σθε νών με μορ φέ α και γραμ μι κό σκλη ρόδερ μα εμ φα νί ζουν αυ ξημένη έκφραση των υ πο δο χέ ων τύπου Ι και Ι Ι του TGF-β 74. Οι ι νο βλά στες α σθε νών με ΠΣΣ πε ριέ χουν αυ ξη μέ να ε πί πε δα Smad7 συγκριτι κά με τους φυ σιο λο γι κούς ι νο βλάστες, in vivo και in vitro. Το Smad7, έ να α πό τα κυ ριότε ρα μό ρια στην αρ νη τι κή ρύθ μι ση της ση μα το δό τη σης του TGF-β, σχη μα τί ζει σύμπλο κο με τους υ πο δο χείς του TGF-β. Η ε λάτ τω ση της α να σταλ τι κής δρά σης των Smad7-Smurf στη ση μα το δό τη ση της TGF-β 42

9 κ.θ. Τεμποσ ΠΙ ΝΑ ΚΑΣ 6. ΣΥ ΣΧΕ ΤΙ ΣΕΙΣ Α ΝΤΙ ΓΟΝΩΝ Ι ΣΤΟ ΣΥΜ ΒΑ ΤΟ ΤΗ ΤΑΣ ΜΕ ΕΚ ΔΗ ΛΩ ΣΕΙΣ ΣΥ ΣΤΗ ΜΑ ΤΙ ΚΗΣ ΣΚΛΗΡΟΔΕΡ ΜΙΑΣ (συνεχεια) Α ντι γό να ι στο συμ βα τότητας Συ σχε τί σεις Βι βλιο γρα φί α TAP1A και TAP2A αλ λήλια Διά χυ τη ΠΣΣ Takeuchi Fet al, 1996 Bw35 και DR1 Διά χυ τη ΠΣΣ Lynch CJ et al, 1982 DR3 Πνευ μο νι κή ίνω ση Lynch CJ et al, 1982 DR1 ACA Lynch CJ et al, 1982 Σύν δρο μο CREST Luderschmidt C et al, 1987 DQB και DQB ACA Morel PA et al, 1994 B8 Διά χυ τη σπλαγ χνική προ σβο λή Hughes P et al, 1978 Τα χέ ως ε ξε λισ σόμε νη νό σος DRw11 Α ντι-topo I Morel PA et al, 1994 B8 και DR3 ΠΣΣ-άν δρες Luderschmidt C et al, 1987 ΠΣΣ Kallenberg CG et al, 1981 Νευρολογικές εκ δηλώσεις Hietarinta M et al, 1994 DR2 Φλεγ μο νώ δεις εκ δηλώσεις ΠΣΣ Luderschmidt C et al, 1987 DR3, DR5 και DRw52 Διά χυ τη δερ μα τι κή προ σβολή Langewitz P et al, 1992 DRw52 και DRw6 Θα να τη φό ρα έκ βα ση με πνευ μο νι κή υ πέρτα ση Langewitz P et al, 1992 DQA1*0501 αλ λή λιο ΠΣΣ (άν δρες) Lambert NC et al, 2000 DRw15 ΠΣΣ (Ιά πω νες) Jazwinska EC et al, 1990 B8, DR3 και DR52 ΠΣΣ Hietarinta M et al, 1994 B35 Α ντι-topo IIα Grigolo B et al, 2000 μπο ρεί να συμ βάλ λει στη δια τή ρη ση του αυ το κρινούς TGF-β κυκλώματος στους σκλη ρο δερ μα τι κούς ι νοβλά στες 10. Α κό μα, η πρωτε ϊ νι κή σταθερό τη τα των υ πο δο χέ ων τύ που Ι της TGF -β αυ ξά νε ται σημα ντι κά στους σκλη ρο δερ μα τι κούς, συ γκρι τι κά με τους φυ σιολο γι κούς, ι νο βλάστες. Η α νε παρ κής σημα το δό τη ση του Smad7 και η αυ ξη μέ νη έκ φρα ση του Smad3 στους σκλη ρο δερ μα τι κούς ι νο βλά στες μπο ρεί να ευ θύνο νται για την αυ ξη μέ νη α πό κρι ση του TGF-β στο σκλη ρό δερ μα 25. Η έκ φρα ση της εν δο γλί νης (ε νός μη ε νερ γο ποι η μέ νου υ ποδοχέ α της TGF-β) εί ναι αυ ξη μέ νη στους σκλη ρο δερ μα τικούς ι νο βλά στες και συ νε χί ζει να αυ ξά νε ται κατά τη διάρκεια της νό σου 82. Πα ρά γο ντας α νά πτυ ξης του συν δε τι κού ι στού (CTGF) Πα ρά γε ται σε με γά λα πο σά α πό τους σκλη ροδερ μα τι κούς ι νο βλά στες ως α πάντη ση του TGFP, αλ λά και συ στη ματικά 51,73,82. Μπο ρεί να παί ζει ρό λο στη διαιώ νι ση και προ α γω γή της ί νω σης, ε νώ ο TGF-β στην έ ναρ ξη της ί νω σης και στον έ λεγ χο της έκ φρασης του CTGF 1,115. Αι μο πε τα λια κός αυ ξη τι κός πα ρά γο ντας (PDGF) Δρα ως ι σχυ ρό μι το γό νο στους ι νο βλά στες και 43

10 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας ΠΙ ΝΑ ΚΑΣ 7. ΠΕ ΡΙ ΒΑΛ ΛΟ ΝΤΙ ΚΟΙ ΠΑΡΑ ΓΟ ΝΤΕΣ ΣΥΝ ΔΕ Ο ΜΕ ΝΟΙ ΜΕ ΣΚΛΗ ΡΟ ΔΕΡ ΜΑ ΤΙ ΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩ ΣΕΙΣ Χη μι κές και άλ λες ου σί ες Βεν ζέ νιο Βι νύ λιο Βis (4-α μι νο-3-με θυλ κυ κλο ε ξυλ) μεθάνιο Δι με θυλ βου τυλ φαι νυλ δια μί νη Ε ξά νιο Ε πο ξει κές ρη τί νες Ε πτά νιο Ε ξα χλω ρο αι θά νιο Ε ξα χλω ρο βεν ζέ νιο Κο κα ΐ νη Μα γει ρι κό έ λαιο νο θευ μέ νο με α νι λίνη (σύν δρο μο το ξι κού ε λαί ου) Με θυ λέ νιο Να φθαλίνη Ξυ λέ νιο Ξυ λι δέ νιο Πα ρα σι το κτό να Πα ρα φί νη Περ χλω ρο αι θυ λέ νιο Πε τρέ λαιο Πλα στι κά (μο νο με ρή) Πυ ρί τιο Σι λι κό νη Το λου ι δί νη Το λουό λιο Τρι χλω ρο αι θά νιο Τρι χλω ρο αι θυ λέ νιο Φορ μαλ δε ΰ δη Χρυ σός Χλω ριού χος υ δράρ γυ ρος Φάρ μα κα Βι τα μί νη Κ1 Βιν βλα στί νη Γκεμ σι τα βί νη Ι ντερ φε ρό νη L-τρυ πτο φά νη Καρ βι δό πα Μπλε ο μυ κί νη Πε νι κιλ λα μί νη Πε ντα ζο σί νη Τα ξά νες (δο σε τα ξέ λη, πα κλιταξέ λη) μπο ρεί να ευ θύ νε ται για την πα θο λο γι κή αύ ξησή τους στη ΠΣΣ. Στη σκλη ροδερ μί α, ο TGF-β αυ ξά νει πι θα νώς την έκφρα ση των ι νο βλα στών ε νερ γο ποιώ ντας την ο δό PDGF-AA συν δέτη/υ ποδο χέ α PDGF-α. Ο PDGF, στη συ νέ χεια, αυ ξάνει τη με τα γρα φή του bfgf σε φυ σιο λο γι κούς ινοβλά στες. Ο PDGF και ο bfgf (βα σι κός αυ ξη τι κός πα ρά γο ντας των ι νο βλα στών) α νευρί σκονται γύ ρω α πό τα αι μο φό ρα αγ γεί α της κα τώ τερης στι βά δας του χο ρί ου των πρώιμων σκλη ρο δερμα τικών αλ λοιώ σε ων, έν δει ξη ό τι οι αυ ξη τι κοί αυ τοί πα ρά γο ντες σχετί ζο νται με την εν δο θη λια κή βλά βη και ρυθ μί ζουν την έκ φρα ση των γο νι δί ων που παί ζουν ρό λο στη μι το γο νι κή α πό κρι ση. Σε πρώ ι μες δερ μα τι κές αλ λοιώ σεις έ χουν α νευ ρεθεί προ ϊ ό ντα ο γκο γο νι δί ων ras σε συ σχέ τι ση με αγγεια κά εν δο θη λια κά και μο νο πύ ρη να κύτ ταρα 34. Κα τά άλ λους, οι ι νο βλά στες που εκ φρά ζουν τα ο γκο γο νί δια ras παρά γουν πε ρισ σότε ρο bfgf, έν δει ξη ό τι ο bfgf παί ζει ε πί σης αυ το κρι νή ρό λο ο δη γώ ντας σε διέ γερ ση της ανά πτυξης. γ. Μό ρια προ σκόλ λη σης (ICAM-1, VCAM-1 και ELAM-1) Η έκφρασή τους επάγεται ως α πό κρι ση στις κυτ τα ρο κί νες και άλ λους πα ρά γο ντες, με τά α πό φλεγ μο νή και βλά βη του αγ γεια κού εν δο θη λί ου. Συν δέ ο νται με ει δι κές ι ντε γκρί νες στα Τ και Β κύττα ρα, μο νο κύττα ρα, κύτ τα ρα φυ σι κούς φο νείς και αι μο πε τά λια 123. Η αλ λη λε πί δρα ση αυτή ο δη γεί σε συ γκόλ λη ση και με τα νά στευ ση των κυτ τά ρων αυ τών μέ σω του εν δοθη λί ου στην ε ξω κυτ τά ρια θε μέ λια ου σί α. Οι σκλη ρο δερ μα τι κοί ι νο βλά στες πα ρου σιά ζουν υ πε ρέκφρα ση του ICAM-1 μετά α πό διέ γερ ση με IL-1β, TNF-α και IFN-γ, έν δει ξη ό τι το ICAM-1 παί ζει ρό λο στην παραμο νή των λευ κών αι μο σφαι ρί ων στις σκλη ρο δερ μα τι κές αλ λοιώσεις 20. Τα ε πί πε δα 44

11 κ.θ. Τεμποσ του ICAM-1 στον ο ρό αυ ξά νο νται σημα ντι κά στους α σθε νείς με διά χυ τη ΠΣΣ, σε σύγκριση με αυτούς με πε ριο ρι σμέ νη ΠΣΣ, και σχε τί ζο νται με τις συ γκάμ ψεις των φαλαγ γών, την πνευ μο νι κή ί νω ση, την προ σβο λή των αρ θρώσε ων και την τιμή της ΤΚΕ 57. δ. Νό σος μο σχεύ μα τος έ να ντι του ξε νι στή ή μι κρο χειμαι ρι σμός Πρόκειται για έ να χι μαι ρικό νό ση μα κα τά το ο ποί ο τα Τ-λεμφοκύτ τα ρα ή τα κύτ τα ρα-φυ σι κοί φο νείς των ι στών του δό τη στρέ φο νται ε να ντίον των HLA του δέκτη. Η ΠΣΣ υποστηρίζεται ότι μπο ρεί να α πο τε λεί μια διαφοροποιημένη έκφραση της νό σου μο σχεύ μα τος ένα ντι του ξε νι στή (GvHD), δε δο μέ νου ό τι τα δύ ο αυ τά νοσή μα τα μοι ρά ζο νται κοι νές εκ δηλώσεις όπως οι σκλη ροδερ μα τι κές αλ λοιώ σεις και η προ σβο λή του πνεύ μο να και του οι σο φά γου. Έ να τέτοιο διαφοροποιημένο ζω ι κό μο ντέ λο GvHD ανα παρά γει πολ λές α πό τις εκ δη λώ σεις της ΠΣΣ που εμφανίζεται στον άνθρωπο 111. Ο μι κρο χει μαι ρι σμός εί ναι α πο τέ λε σμα με τακί νη σης εμβρυϊκών (και ί σως και αρ χέ γο νων) κυτ τά ρων στη μη τέ ρα, μέσω του πλα κού ντα κα τά την κύ η ση, και της επιβίωσής τους α κό μα και ε πί δε κα ε τί ες, εξαιτίας της ιστοσυμ βα τότητας στο HLA τά ξης Ι Ι αντιγόνα. Οι γυ ναί κες με ΠΣΣ εμ φα νί ζουν ε πί μο να υ ψη λές συ γκε ντρώ σεις άρ ρε νος DNA στην κυ κλο φο ρί α πολ λά χρό νια με τά τη γέννη ση ε νός α γο ριού. Άρ ρε να εμ βρυ ι κά κύτ τα ρα έ χουν ε πί σης β ρε θεί νε κροψια κά σε έ να του λά χι στον όρ γα νο (κυ ρί ως στο σπλή να και, λι γό τε ρο συχνά, στους λεμ φαδέ νες, στους πνεύ μο νες, στα ε πι νε φρί δια και στο δέρ μα) γυ ναι κών με ΠΣΣ που έ χουν γεν νήσει α γό ρια 60. Τα μη τρι κά κύττα ρα που με τα φέ ρο νται στο έμ βρυο μέ σω του πλα κού ντα μπορεί να παί ζουν α νο σο ρυθ μι στι κό ρό λο σε άν δρες με ΠΣΣ και σε γυ ναί κες που ουδέ πο τε έ χουν κυο φο ρή σει 9,89. Ωστόσο, αύ ξη ση του μι κρο χει μαι ρι σμού δεν εμ φα νί ζουν ό λοι οι α σθε νείς με ΠΣΣ 80,97 και στην α νά πτυ ξή του μπορεί να παί ζει ρό λο και το α νοσο γε νε τι κό υ πό στρω μα του α τό μου 80. ε. Χη μειο τα κτι κή πρω τε ΐ νη-3 των μο νο κυτ τάρων Η χη μειο τα κτι κή πρω τε ΐ νη-3 των μο νο κυτ τάρων υ πε ρεκ φρά ζε ται α πό δερ μα τι κούς ι νο βλάστες tight-skin πο ντι κών και α σθενών με πρώ ι μη διά χυ τη ΠΣΣ ΓΕ ΝΕ ΤΙ ΚΟΙ ΠΑ ΡΑ ΓΟ ΝΤΕΣ Οι γε νε τι κοί πα ρά γο ντες φαί νε ται ό τι παί ζουν ση μα ντι κό ρό λο στην ε πιρ ρέπεια για την γέ νε ση και την εκδήλωση τόσο της συ στη μα τι κής σκλη ροδερ μί ας, όσο και του πρωτοπα θούς φαι νο μέ νου Raynaud. Η πα θο γέ νε ση της ΠΣΣ πι στεύεται ό τι βα σί ζε ται βασίζεται στο κατάλ λη λο γε νε τι κό υ πόβα θρο, τρο πο ποιού με νο α πό πε ρι βαλ λο ντι κούς πα ρά γοντες 46. α. Οι κο γε νής και φυ λε τι κή ε πί πτω ση ΠΣΣ έ χει α να φερ θεί σε μια μη τέ ρα και στον υ ιό της 41, σε α δελ φές τις ί διας οι κο γέ νειας 94,95,114 και σε διδύ μους. Τα μέ λη οι κο γε νειών α σθε νών με ΠΣΣ έ χουν θε τι κά Α ΝΑ στον ο ρό συ χνό τε ρα από τους υ γιείς μάρ τυ ρες, αν και συ νή θως σε χα μη λούς τί τλους 87,88. Η ΠΣΣ α πα ντά ται συ χνότε ρα στα μέ λη των οι κο γε νειών των α σθε νών με σκλη ροδερ μί α, πα ρά στο γε νι κό πληθυσμό 8,27. Οι α σθε νείς με ΠΣΣ έ χουν συ χνά οι κο γε νεια κό ι στο ρι κό ρευ μα τι κών νο σημάτων. Η ε πί πτω ση της ΠΣΣ στους Ιν διά νους Choctaw της Πο λι τεί ας Ο κλα χό μα των Η ΠΑ εί ναι του λάχιστον 20 φο ρές με γα λύ τε ρη α πό το γε νι κό πληθυ σμό (469/ ) 7. Η συ χνό τη τα της ΠΣΣ στις Α φρο-α με ρι κα νί δες υ πο λο γίζε ται σε 22,5 πε ρι πτώσεις/ πλη θυ σμού/έ τος, ε νώ στις γυ ναίκες της Καυ κά σιας φυ λής, σε 12,8 πε ρι πτώ σεις/ πληθυσμού/έ τος 79. Οι Α φρο-α με ρι κα νί δες με σκλη ρό δερ μα έ χουν συ χνότερα σο βα ρή διά χυ τη νό σο με μι κρό τε ρη η λι κί α έ ναρ ξης, με γα λύ τε ρη συ χνό τητα φλεγ μο νω δών εκ δη λώ σε ων και μι κρό τε ρη ε πι βίωση 79. Η συ χνότη τα της πνευ μο νι κής ί νω σης εί ναι μι κρό τε ρη και η α θροι στι κή ε πι βί ω ση είναι με γα λύ τε ρη στους Καυ κά σιους, συ γκρι τι κά με τους Α φρο-αμε ρι κανούς και τους Ιά πω νες με ΠΣΣ 78. Οι Ι σπα νο- και 45

12 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας Α φρο-α με ρι κα νοί με ΠΣΣ εμ φα νί ζουν συ χνό τε ρα διά χυ τη προ σβο λή του δέρ μα τος, δα κτυ λι κά έλ κη και πνευ μο νι κή υ πέρ τα ση 106. Οι Καυ κά σιοι εί ναι πι θα νό τε ρο να έ χουν θε τι κά ACA συσχε τιζό με να με η πιό τε ρη νόσο. β. Α ντι γό να ι στο συμ βα τό τη τας Τα HLA συν δέ ο νται με διά φο ρες εκ δη λώ σεις της ΠΣΣ (πίνακας 6). 8. ΠΕ ΡΙ ΒΑΛ ΛΟ ΝΤΙ ΚΟΙ ΠΑΡAΓΟ ΝΤΕΣ Η έκ θε ση σε διά φο ρες χη μι κές ου σί ες έχει συσχετιστεί με νοσή μα τα πα ρό μοια με τη σκληρο δερμί α (πίνα κας 7). 9. ΚΑ ΚΩ ΣΕΙΣ Μπο ρεί να πυ ρο δο τή σουν την α νά πτυ ξη ΠΣΣ, δε δο μένου ό τι ι διαί τε ρα στα παι διά, ΠΣΣ έ χει εμφα νι σθεί με τά α πό φυ σι κές κα κώσεις η ω σι νο φι λι κή πε ριτονί τι δα έ χει εμ φα νι σθεί με τά α πό φυ σι κή κα τα πό νη ση, ενώ γραμ μι κό σκλη ρό δερ μα μπορεί να α να πτυ χθεί σε κα κο ποι η μέ νες πε ριο χές σε διάστη μα 6 μη νών. Οι φυ σι κές κα κώ σεις ή/και η ψυ χο λο γι κή φόρ τι ση μπο ρεί να ε νερ γο ποιούν ή να ε πι δει νώ νουν ή δη προ ϋ πάρ χου σα σκλη ρο δερ ματι κή νό σο. Υ πέρ της άπο ψης αυ τής συ νη γο ρούν η πα ρουσί α των Α ΝΑ και των ACA και ο ι διαί τε ρος τύ πος των HLA σε α σθε νείς με ΠΣΣ. 10. ΛΟΙ ΜΩ ΞΕΙΣ Οι λοι μώ ξεις, ι διαί τε ρα οι ιο γε νείς, ε νο χο ποιούνται για την γέ νε ση της σκληρο δερ μί ας και ι διαίτε ρα του γραμ μι κού σκλη ρο δέρ μα τος, σε ά το μα με γε νετική ε πιρ ρέ πεια. Οι λοι μώ ξεις α πό ιούς οι ο ποί οι πε ριέ χουν δια δο χή α μι νο ξέ ων πα ρό μοια με την α πα ντώ με νη στις πρω τε ΐ νες του ξε νι στή μπο ρεί να α πο τε λούν το γε νεσιουρ γό αί τιο της ΠΣΣ. Έ νας τέ τοιος κοι νός ε πί το πος έ χει πα ρα τηρη θεί με τα ξύ το πο ϊ σο με ρά σης 1 και ο ρι σμένων ρε τρο ϊ ών 91. O κυτ τα ρο με γα λο ϊ ός (CMV) μπο ρεί να ευ νο εί την ανά πτυ ξη της ΠΣΣ τρο πο ποιώ ντας τις αγ γεια κές, ι νω τι κές και α νο σο λο γι κές εκ δηλώ σεις της ΠΣΣ 102 ή μο λύ νο ντας τα εν δο θη λια κά κύτ τα ρα. Τα α ντι-cmv α ντι σώ μα τα προ κα λούν α πό πτω ση των εν δοθη λια κών κυτ τά ρων, α ντι δρώ ντας με την πρω τε ΐ νη UL94 του CMV 85. Στην Ευ ρώ πη και στην Α σί α, η μορ φέ α συν δέ ε ται πι θα νώς με λοί μω ξη α πό B. burgdorferi 140. ΣΥ ΜΠΕ ΡΑ ΣΜΑ H αι τιο πα θο γέ νε ια της ΠΣΣ δεν εί ναι ακόμα πλή ρως γνω στή. Υ πάρ χουν ι σχυ ρές εν δεί ξεις ό τι γενε τι κοί πα ρά γο ντες παί ζουν ση μα ντι κό ρόλο στην ε πιρ ρέ πεια προς ανά πτυ ξη και εμ φάνι ση ΠΣΣ, ό πως και πρω το πα θούς φαι νο μέ νου Raynaud. H ΠΣΣ συν δέ ε ται με το φυλετικό υ πό στρω μα και εμφανίζει οι κο γε νή ε πί πτω ση. Η τε λευ ταί α, συ γκρι τι κά με την ε πί πτω ση της νό σου στο γε νι κό πλη θυ σμό, α πο τε λεί ση μα ντι κό πα ρά γο ντα κιν δύνου ανάπτυ ξης ΠΣΣ. Τα αλ λή λια των HLA τά ξης Ι Ι συν δέ ο νται με αυξη μέ νο κίν δυ νο α νά πτυ ξης της νό σου σε ο ρι σμέ νους πλη θυ σμούς, αλ λά ι σχυρό τερα με την εμφάνιση ο ρι σμέ νων αυ το α ντι σω μά των. Ο ρό λος του μι κρο χει με ρι σμού στην πα θο γέ νε ση της ΠΣΣ δεν έ χει ακριβώς προσ διορι σθεί. Σύμ φωνα με πρό σφα τες με λέ τες που διε ρεύ νη σαν τους πο λυ μορ φι σμούς γο νι δί ων που κω δι κο ποιούν πρω τε ΐ νες της ε ξω κυτ τά ριας θε μέ λιας ου σίας, οι μη-mhc πε ριο χές ε μπλέ κο νται στην πα θογέ νε ση της ΠΣΣ. Εν κα τα κλεί δι, ό λες οι πλη ρο φο ρί ες που α φο ρούν αι τιο πα θο γε νε τι κούς μη χα νι σμούς της ΠΣΣ κα τα δει κνύ ουν ό τι η συ στη μα τι κή σκλη ροδερ μί α είναι μί α πο λύ πλο κη, πο λυ πα ρα γο ντι κή και ά γνω στης αι τιο λο γί ας νό σος. ABSTRACT Etiopathogenesis of systemic sclerosis Κ. Τh. Tempos Rheumatology Department, KAT Hospital, Kifissia, Athens. The etiopathogenesis of systemic sclerosis is still unclear. Although there are increasing indications for genetic factors to play important role in the susceptibility and the expression of the disease and the primary Raynaud phenomenon. Systemic sclerosis is associated with the ethnic background and the familial aggregation. The 46

13 κ.θ. Τεμποσ latter, compared in prevalence with that of the general population, represents a significant risk factor for the development of the disease. Major histocompatibility complex class II alleles increase further the risk in some populations, but more strongly they correlate with specific autoantibodies, rather than with the disease itself. Over the last years, studies exploring polymorphisms in genes coding for extracellular matrix proteins and cell-signalling molecules, implicate non-mhc areas in the pathogenesis of systemic sclerosis. The data reviewed here suggest that systemic sclerosis is a multipathogenic complex autoimmune disorder. Hellenic Rheumatology 2006;17(1):35-54 Key words: progressive systemic sclerosis, systemic sclerosis, etiopathogenesis ΒΙ ΒΛΙΟ ΓΡΑ ΦΙΑ 1. Abraham D, Lupoli S, McWhirter A, Plater-Zyberk C, Piela TH, Korn JH, Olsen I, Black C. Expression and function of surface antigens on scleroderma fibroblasts. Arthritis Rheum 1991 Sep; 34(9): Abraham D J, Shiwen X, Black CM, Sa S, Xu Y, Leask A. Tumor necrosis factor-alpha suppresses the induction of connective tissue growth factor by transforming growth factor-beta in normal and scleroderma fibroblasts. J Biol Chem 2000 May 19; 275(20): Akimoto S, Ishikawa O, Igarashi Y, Kurosawa M, Miyachi Y. Dermal mast cells in scleroderma: their skin density, tryptase/chymase phenotypes and degranulation. Br J Dermatol 1998 Mar; 138(3): Alecu M, Geleriu L, Coman G, Galatescu L. The interleukin-1, interleukin-2, interleukin-6 and tumour necrosis factor-alpha serological levels in localised and systemic sclerosis. Rom J Intern Med 1998 Jul-1998 Dec 31; 36(3-4): Andersen GN, Caidahl K, Kazzam E, Petersson AS, Waldenstrom A, Mincheva-Nilsson L, Rantapaa- Dahlqvist S. Correlation between increased nitric oxide production and markers of endothelial activation in systemic sclerosis: findings with the soluble adhesion molecules E-selectin, intercellular adhesion molecule 1, and vascular cell adhesion molecule 1. Arthritis Rheum 2000 May; 43(5): Arnett FC. HLA and autoimmunity in scleroderma (systemic sclerosis). Int Rev Immunol 1995; 12(2-4): Arnett FC, Howard RF, Tan F, Moulds JM, Bias WB, Durban E, et al. Increased prevalence of systemic sclerosis in a Native American tribe in Oklahoma. Association with an Amerindian HLA haplotype. Arthritis Rheum 1996 Aug; 39(8): Arnett FC, Cho M, Chatterjee S, Aguilar MB, Reveille JD, Mayes MD. Familial occurrence frequencies and relative risks for systemic sclerosis (scleroderma) in three United States cohorts. Arthritis Rheum 2001 Jun; 44(6): Artlett CM, Cox LA, Jimenez SA. Detection of cellular microchimerism of male or female origin in systemic sclerosis patients by polymerase chain reaction analysis of HLA-Cw antigens. Arthritis Rheum 2000 May; 43(5): Asano Y, Ihn H, Yamane K, Kubo M, Tamaki K. Impaired Smad7-Smurf-mediated negative regulation of TGF-beta signaling in scleroderma fibroblasts. J Clin Invest 2004 Jan; 113(2): Black CM. The aetiopathogenesis of systemic sclerosis: thick skin--thin hypotheses. The Parkes Weber Lecture J R Coll Physicians Lond Mar-Apr 30; 29(2): Blake DR, Winyard P, Scott DG, Brailsford S, Blann A, Lunec J. Endothelial cell cytotoxicity in inflammatory vascular diseases--the possible role of oxidised lipoproteins. Ann Rheum Dis 1985 Mar; 44(3): Blumenkrantz N, Asboe-Hansen G. Abnormal skin collagen in scleroderma. Acta Derm Venereol 1978; 58(1): Bou-Gharios G, Osman J, Black C, Olsen I. Excess matrix accumulation in scleroderma is caused partly by differential regulation of stromelysin and TIMP-1 synthesis. Clin Chim Acta 1994 Nov; 231(1): Brady AH. Collagenase in scleroderma. J Clin Invest 1975 Nov; 56(5): Bruckdorfer KR; Hillary JB, Bunce T, Vancheeswaran R, Black CM. Increased susceptibility to oxidation of low-density lipoproteins isolated from patients with systemic sclerosis. Arthritis Rheum 1995 Aug; 47

14 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας 38(8): Carvalho D, Savage CO, Black CM, Pearson JD. IgG antiendothelial cell autoantibodies from scleroderma patients induce leukocyte adhesion to human vascular endothelial cells in vitro. Induction of adhesion molecule expression and involvement of endothelium-derived cytokines. J Clin Invest 1996 Jan 1; 97(1): Casciola-Rosen L, Wigley F, Rosen A. Scleroderma autoantigens are uniquely fragmented by metalcatalyzed oxidation reactions: implications for pathogenesis. J Exp Med 1997 Jan 6; 185(1): Chizzolini C, Raschi E, Rezzonico R, Testoni C, Mallone R, Gabrielli A, et al. Autoantibodies to fibroblasts induce a proadhesive and proinflammatory fibroblast phenotype in patients with systemic sclerosis. Arthritis Rheum 2002 Jun; 46(6): Cho MM, Jimenez SA, Johnson BA, Harlow LA, Burrows JC, Koch AE. In vitro cytokine modulation of intercellular adhesion molecule-1 expression on systemic sclerosis dermal fibroblasts. Pathobiology 1994; 62(2): Claman HN. On scleroderma. Mast cells, endothelial cells, and fibroblasts. JAMA 1989 Sep 1; 262(9): Corrin B, Butcher D, McAnulty BJ, Dubois RM, Black CM, Laurent GJ, Harrison NK. Immunohistochemical localization of transforming growth factor-beta 1 in the lungs of patients with systemic sclerosis, cryptogenic fibrosing alveolitis and other lung disorders. Histopathology 1994 Feb; 24(2): Crestani B, Seta N, De Bandt M, Soler P, Rolland C, Dehoux M, Boutten A, Dombret MC, Palazzo E, Kahn MF, et al. Interleukin 6 secretion by monocytes and alveolar macrophages in systemic sclerosis with lung involvement. Am J Respir Crit Care Med 1994 May; 149(5): Denton CP, Bickerstaff MC, Shiwen X, Carulli MT, Haskard DO, Dubois RM, Black CM. Serial circulating adhesion molecule levels reflect disease severity in systemic sclerosis. Br J Rheumatol 1995 Nov; 34(11): Dong C, Zhu S, Wang T, Yoon W, Li Z, Alvarez RJ, ten Dijke P, White B, Wigley, FM, Goldschmidt- Clermont PJ. Deficient Smad7 expression: a putative molecular defect in scleroderma. Proc Natl Acad Sci USA 2002 Mar 19; 99(6): Emerit I, Housset E, Feingold J. Chromosomal breakage and scleroderma: studies in family members. J Lab Clin Med 1976 Jul; 88(1): Englert H, Small-McMahon J, Chambers P, O Connor H, Davis K, Manolios N, et al. Familial risk estimation in systemic sclerosis. Aust N Z J Med Feb; 29(1): Falkner D, Wilson J, Fertig N, Clawson K, Medsger TA Jr, Morel PA. Studies of HLA-DR and DQ alleles in systemic sclerosis patients with autoantibodies to RNA polymerases and U3-RNP (fibrillarin). J Rheumatol 2000 May; 27(5): Fertin C, Nicolas JF, Gillery P, Kalis B, Banchereau J, Maquart FX. Interleukin-4 stimulates collagen synthesis by normal and scleroderma fibroblasts in dermal equivalents. Cell Mol Biol 1991; 37(8): Friedman JM, Pachman LM, Maryjowski ML, Jonasson O, Battles ND, Crowe WE, et al. Immunogenetic studies of juvenile dermatomyositis. HLA antigens in patients and their families. Tissue Antigens 1983 Jan; 21(1): Friedman JM, Pachman LM, Maryjowski ML, Radvany RM, Crowe WE, Hanson V, et al. Immunogenetic studies of juvenile dermatomyositis: HLA-DR antigen frequencies. Arthritis Rheum 1983 Feb; 26(2): Fries JF. The microvascular pathogenesis of scleroderma: an hypothesis. Ann Intern Med 1979 Nov; 91(5): Furuse S, Fujii H, Kaburagi Y, Fujimoto M, Hasegawa M, Takehara K, Sato S. Serum concentrations of the CXC chemokines interleukin 8 and growthregulated oncogene-alpha are elevated in patients with systemic sclerosis. J Rheumatol 2003 Jul; 30(7): Gay S, Trabandt A, Moreland LW, Gay RE. Growth factors, extracellular matrix, and oncogenes in scleroderma. Arthritis Rheum 1992 Mar; 35(3): Germain BF, Espinoza LR, Bergen LL, Vagesh M, Vasey FB. Increased prevalence of DRw3 in the CREST syndrome. Arthritis Rheum 1981 Jun; 24(6): Gerstmeie H, Gabrielli A, Meurer M, Brocks D, Braun-Falco O, Krieg T. Levels of type IV collagen and laminin fragments in serum from patients with progressive systemic sclerosis. J Rheumatol 1988 Jun; 15(6): Giacomelli R, Cipriani P, Danese C, Pizzuto F, 48

15 κ.θ. Τεμποσ Lattanzio R, Parzanese I, et al. Peripheral blood mononuclear cells of patients with systemic sclerosis produce increased amounts of interleukin 6, but not transforming growth factor-beta 1. J Rheumatol 1996 Feb; 23(2): Gilchrist FC, Bunn C, Foley PJ, Lympany PA, Black CM, Welsh KI, du Bois RM. Class II HLA associations with autoantibodies in scleroderma: a highly significant role for HLA-DP. Genes Immun 2001 Apr; 2(2): Gladman DD, Keystone EC, Baron M, Lee P, Cane D, Mervert H. Increased frequency of HLA-DR5 in scleroderma. Arthritis Rheum 1981 Jun; 24(6): Gospodarowicz D, Cheng J. Heparin protects basic and acidic FGF from inactivation. J Cell Physiol 1986 Sep; 128(3): Gray RG, Altman RD. Progressive systemic sclerosis in a family: case report of a mother and son and review of the literature. Arthritis Rheum 1977 Jan-Feb 28; 20(1): Grigolo B, Mazzetti I, Meliconi R, Bazzi S, Scorza R, Candela M, et al. Anti-topoisomerase II alpha autoantibodies in systemic sclerosis-association with pulmonary hypertension and HLA-B35. Clin Exp Immunol 2000 Sep; 121(3): Gullberg D, Tingstrom A, Thuresson AC, Olsson L, Terracio L, Borg TK, Rubin K. Beta 1 integrinmediated collagen gel contraction is stimulated by PDGF. Exp Cell Res 1990 Feb; 186(2): Hasegawa M, Sato S, Nagaoka T, Fujimoto M, Takehara K. Serum levels of tumor necrosis factor and interleukin-13 are elevated in patients with localized scleroderma. Dermatology 2003; 207(2): Haustein UF, Herrmann K, Bohme HJ. Pathogenesis of progressive systemic sclerosis. Int J Dermatol 1986 Jun; 25(5): Haustein UF, Herrmann K. Environmental scleroderma. Clin Dermatol 1994 Jul-Sep 30; 12(3): Hawrylko E, Spertus A, Mele CA, Oster N, Frieri M. Increased interleukin-2 production in response to human type I collagen stimulation in patients with systemic sclerosis. Arthritis Rheum 1991 May; 34(5): Herrmann K, Schulze E, Heckmann M, Schubert I, Meurer M, Ziegler V, et al. Type III collagen aminopropeptide and laminin P1 levels in serum of patients with silicosis-associated and idiopathic systemic scleroderma. Br J Dermatol 1990 Jul; 123(1): Hietarinta M, Ilonen J, Lassila O, Hietaharju A. Association of HLA antigens with anti-scl-70- antibodies and clinical manifestations of systemic sclerosis (scleroderma). Br J Rheumatol 1994 Apr; 33(4): Higley H, Persichitte K, Chu S, Waegell W, Vancheeswaran R, Black C. Immunocytochemical localization and serologic detection of transforming growth factor beta 1. Association with type I procollagen and inflammatory cell markers in diffuse and limited systemic sclerosis, morphea, and Raynaud s phenomenon. Arthritis Rheum 1994 Feb; 37(2): Holmes A, Abraham DJ, Sa S, Shiwen X, Black CM, Leask A. CTGF and SMADs, maintenance of scleroderma phenotype is independent of SMAD signaling. J Biol Chem 2001 Apr 6; 276(14): Huffstutter JE, DeLustro FA, LeRoy EC. Cellular immunity to collagen and laminin in scleroderma. Arthritis Rheum 1985 Jul; 28(7): Hughes P, Gelsthorpe K, Doughty RW, Rowell NR, Rosenthal FD, Sneddon IB. The association of HLA- B8 with visceral disease in systemic sclerosis. Clin Exp Immunol 1978 Mar; 31(3): Hynes RO. Integrins: versatility, modulation, and signaling in cell adhesion. Cell 1992 Apr 3; 69(1): Ihn H, Sato S, Fujimoto M, Kikuchi K, Takehara K. Demonstration of interleukin-2, interleukin- 4 and interleukin-6 in sera from patients with localized scleroderma. Arch Dermatol Res 1995; 287(2): Ihn H, Sato S, Fujimoto M, Kikuchi K, Kadono T, Tamaki K, Takehara K. Circulating intercellular adhesion molecule-1 in the sera of patients with systemic sclerosis: enhancement by inflammatory cytokines. Br J Rheumatol 1997 Dec; 36(12): Ihn H, Yamane K, Kubo M, Tamaki K. Blockade of endogenous transforming growth factor beta signaling prevents up-regulated collagen synthesis in scleroderma fibroblasts: association with increased expression of transforming growth factor beta receptors. Arthritis Rheum 2001 Feb; 44(2): Irani AM, Gruber BL, Kaufman LD, Kahaleh MB, Schwartz LB. Mast cell changes in scleroderma. 49

16 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας Presence of MCT cells in the skin and evidence of mast cell activation. Arthritis Rheum 1992 Aug; 35(8): Jazwinska EC, Olive C, Dunckley H, Naito S, Kuseba T, Serjeantson SW. HLA-DRw15 is increased in frequency in Japanese scleroderma patients. Dis Markers 1990 Nov-Dec 31; 8(6): Johnson KL, Nelson JL, Furst DE, McSweeney PA, Roberts DJ, Zhen DK, Bianchi DW. Fetal cell microchimerism in tissue from multiple sites in women with systemic sclerosis. Arthritis Rheum 2001 Aug; 44(8): Kadono T, Kikuchi K, Ihn H, Takehara K, Tamaki K. Increased production of interleukin 6 and interleukin 8 in scleroderma fibroblasts. J Rheumatol 1998 Feb; 25(2): Kahaleh B. Immunologic aspects of scleroderma. Curr Opin Rheumatol 1993 Nov; 5(6): Kahaleh MB, Sherer GK, LeRoy EC. Endothelial injury in scleroderma. J Exp Med 1979 Jun 1; 149(6): Kahaleh MB, Osborn I, LeRoy EC. Increased factor VIII/von Willebrand factor antigen and von Willebrand factor activity in scleroderma and in Raynaud s phenomenon. Ann Intern Med 1981 Apr; 94(4 pt 1): Kahaleh MB, LeRoy EC. Interleukin-2 in scleroderma: correlation of serum level with extent of skin involvement and disease duration. Ann Intern Med 1989 Mar 15; 110(6): Kahaleh MB. Endothelin, an endothelial-dependent vasoconstrictor in scleroderma. Enhanced production and profibrotic action. Arthritis Rheum 1991 Aug; 34(8): Kahaleh MB, Fan PS. Mechanism of serum-mediated endothelial injury in scleroderma: identification of a granular enzyme in scleroderma skin and sera. Clin Immunol Immunopathol 1997 Apr; 83(1): Kahaleh MB, LeRoy EC. Autoimmunity and vascular involvement in systemic sclerosis (SSC). Autoimmunity 1999; 31(3): Kahari VM, Sandberg M, Kalimo H, Vuorio T, Vuorio E. Identification of fibroblasts responsible for increased collagen production in localized scleroderma by in situ hybridization. J Invest Dermatol 1988 May; 90(5): Kallenberg CG, Van der Voort-Beelen JM, D'Amaro J, The TH. Increased frequency of B8/DR3 in scleroderma and association of the haplotype with impaired cellular immune response. Clin Exp Immunol 1981 Mar; 43(3): Kawaguchi Y, Harigai M, Hara M, Suzuki K, Kawakami M, et al. Increased interleukin 1 receptor, type I, at messenger RNA and protein level in skin fibroblasts from patients with systemic sclerosis. Biochem Biophys Res Commun 1992 May 15; 184(3): Kawaguchi Y, Hara M, Wright TM. Endogenous IL-1alpha from systemic sclerosis fibroblasts induces IL-6 and PDGF-A. J Clin Invest 1999 May; 103(9): Kikuchi K, Kadono T, Ihn H, Sato S, Igarashi A, Nakagawa H, et al. Growth regulation in scleroderma fibroblasts: increased response to transforming growth factor-beta 1. J Invest Dermatol 1995 Jul; 105(1): Kubo M, Ihn H, Yamane K, Tamaki K. Up-regulated expression of transforming growth factor beta receptors in dermal fibroblasts in skin sections from patients with localized scleroderma. Arthritis Rheum 2001 Mar; 44(3): Kucharz EJ, Brzezinska-Wcislo L, Kotulska A, Gasiorowska-Kielkowska W, Gozdzik J. Elevated serum level of interleukin-10 in patients with systemic sclerosis. Clin Rheumatol1997 Nov; 16(6): Kurasawa K, Hirose K, Sano H, Endo H, Shinkai H, Nawata Y, et al. Increased interleukin-17 production in patients with systemic sclerosis. Arthritis Rheum 2000 Nov; 43(11): Kuroda K, Okamoto O, Shinkai H. Dermatopontin expression is decreased in hypertrophic scar and systemic sclerosis skin fibroblasts and is regulated by transforming growth factor-beta1, interleukin- 4, and matrix collagen. J Invest Dermatol 1999 May; 112(5): Kuwana M, Kaburaki J, Arnett FC, Howard RF, Medsger TA Jr, Wright TM. Influence of ethnic background on clinical and serologic features in patients with systemic sclerosis and anti-dna topoisomerase I antibody. Arthritis Rheum 1999 Mar; 42(3): Laing TJ, Gillespie BW, Toth MB, Mayes MD, Gallavan RH Jr, Burns CJ, et al. Racial differences in scleroderma among women in Michigan. Arthritis Rheum 1997 Apr; 40(4): Lambert NC, Distler O, Muller-Ladner U, Tylee TS, Furst DE, Nelson JL. HLA-DQA1*0501 is associated with diffuse systemic sclerosis in Caucasian men. 50

17 κ.θ. Τεμποσ Arthritis Rheum 2000 Sep; 43(9): Langevitz P, Buskila D, Gladman DD, Darlington GA, Farewell VT, Lee P. HLA alleles in systemic sclerosis: association with pulmonary hypertension and outcome. Br J Rheumatol 1992 Sep; 31(9): Leask A, Abraham DJ, Finlay DR, Holmes A, Pennington D, Shi-Wen X, et al. Dysregulation of transforming growth factor beta signaling in scleroderma: overexpression of endoglin in cutaneous scleroderma fibroblasts. Arthritis Rheum 2002 Jul; 46(7): Lovell CR, Nicholls AC, Duance VC, Bailey AJ. Characterization of dermal collagen in systemic sclerosis. Br J Dermatol 1979 Apr; 100(4): Luderschmidt C, Scholz S, Mehlhaff E, Konig G, Albert E. Association of progressive systemic scleroderma to several HLA-B and HLA-DR alleles. Arch Dermatol 1987 Sep; 123(9): Lunardi C, Bason C, Navone R, Millo E, Damonte G, Corrocher R, Puccetti A. Systemic sclerosis immunoglobulin G autoantibodies bind the human cytomegalovirus late protein UL94 and induce apoptosis in human endothelial cells. Nat Med 2000 Oct; 6(10): Lynch CJ, Singh G, Whiteside TL, Rodnan GP, Medsger TA Jr, and Rabin BS. Histocompatibility antigens in progressive systemic sclerosis (PSS; scleroderma). J Clin Immunol 1982 Oct; 2(4): Maddison PJ, Skinner RP, Pereira RS, Black CM, Ansell BM, Jayson MI, et al. Antinuclear antibodies in the relatives and spouses of patients with systemic sclerosis. Ann Rheum Dis 1986 Oct; 45(10): Maddison PJ, Stephens C, Briggs D, Welsh KI, Harvey G, Whyte J, et al. Connective tissue disease and autoantibodies in the kindreds of 63 patients with systemic sclerosis. The United Kingdom Systemic Sclerosis Study Group. Medicine (Baltimore) 1993 Mar; 72(2): Maloney S, Smith A, Furst DE, Myerson D, Rupert K, Evans PC, et al. Microchimerism of maternal origin persists into adult life. J Clin Invest 1999 Jul; 104(1): Martinez JA, Nishimura C, Guatura SB, Sato E, King TE Jr. Elevation of soluble interleukin-2 receptor levels in the bronchoalveolar lavage from patients with systemic sclerosis. Rheumatol Int 2001 Nov; 21(3): Maul GG, Jimenez SA, Riggs E, Ziemnicka-Kotula D. Determination of an epitope of the diffuse systemic sclerosis marker antigen DNA topoisomerase I: sequence similarity with retroviral p30gag protein suggests a possible cause for autoimmunity in systemic sclerosis. Proc Natl Acad Sci USA 1989 Nov; 86(21): Mazzone A, Cusa C, Bucci L, Vezzoli M, Ghio S, Buggia I, et al. The effects of iloprost infusion on microcirculation is independent of nitric oxide metabolites and endothelin-1 in chronic peripheral ischaemia. Eur J Clin Invest 1999 Jan; 29(1): McCaffrey TA, Falcone DJ, Brayton CF, Agarwal LA, Welt FG, Weksler BB. Transforming growth factor-beta activity is potentiated by heparin via dissociation of the transforming growth factorbeta/alpha 2-macroglobulin inactive complex. J Cell Biol 1989 Jul; 109(1): McColl GJ Buchanan RR. Familial CREST syndrome. J Rheumatol 1994 Apr; 21(4): Molta CT, Khan MA, Aponte CJ, Reynolds TL, Macintyre SS. Familial occurrence of systemic sclerosis, rheumatoid arthritis and other immunological disorders: report of two kindreds with study of HLA antigens and review of the literature. Clin Exp Rheumatol 1989 May-Jun 30; 7(3): Morel PA, Chang HJ, Wilson JW, Conte C, Saidman SL, Bray JD, et al. Severe systemic sclerosis with anti-topoisomerase I antibodies is associated with an HLA-DRw11 allele. Hum Immunol 1994 Jun; 40(2): Murata H, Nakauchi H, Sumida T. Microchimerism in Japanese women patients with systemic sclerosis. Lancet 1999 Jul 17; 354(9174): Needleman BW, Wigley FM, Stair RW. Interleukin-1, interleukin-2, interleukin-4, interleukin-6, tumor necrosis factor alpha, and interferon-gamma levels in sera from patients with scleroderma. Arthritis Rheum 1992 Jan; 35(1): Nishioka K, Kobayashi Y, Katayama I, Takijiri C. Mast cell numbers in diffuse scleroderma. Arch Dermatol 1987 Feb; 123(2): Ong VH, Evans LA, Shiwen X, Fisher IB, Rajkumar V, Abraham DJ, et al. Monocyte chemoattractant protein 3 as a mediator of fibrosis: Overexpression in systemic sclerosis and the type 1 tight-skin mouse. Arthritis Rheum 2003 Jul; 48(7):

18 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας Pachman LM, Friedman JM, Maryjowski- Sweeney ML, Jonnason O, Radvany RM, Sharp GC, et al. Immunogenetic studies of juvenile dermatomyositis. III. Study of antibody to organspecific and nuclear antigens. Arthritis Rheum 1985 Feb; 28(2): Pandey JP, LeRoy EC. Human cytomegalovirus and the vasculopathies of autoimmune diseases (especially scleroderma), allograft rejection, and coronary restenosis. Arthritis Rheum 1998 Jan; 41(1): Patrick MR, Kirkham BW, Graham M, Harrision LC. Circulating interleukin 1 beta and soluble interleukin 2 receptor: evaluation as markers of disease activity in scleroderma. J Rheumatol 1995 Apr; 22(4): Prescott RJ, Freemont AJ, Jones CJ, Hoyland J, Fielding P. Sequential dermal microvascular and perivascular changes in the development of scleroderma. J Pathol 1992 Mar; 166(3): Reitamo S, Remitz A, Varga J, Ceska M, Effenberger F, Jimenez S, Uitto J. Demonstration of interleukin 8 and autoantibodies to interleukin 8 in the serum of patients with systemic sclerosis and related disorders. Arch Dermatol 1993 Feb; 129(2): Reveille JD, Fischbach M, McNearney T, Friedman AW, Aguilar MB, Lisse J, et al. Systemic sclerosis in 3 US ethnic groups: a comparison of clinical, sociodemographic, serologic, and immunogenetic determinants. Semin Arthritis Rheum 2001 Apr; 30(5): Riccieri V, Rinaldi T, Spadaro A, Scrivo R, Ceccarelli F, Franco MD, et al. Interleukin-13 in systemic sclerosis: relationship to nailfold capillaroscopy abnormalities. Clin Rheumatol 2003 May; 22(2): Rolla G, Colagrande P, Brussino L, Bucca C, Bertero MT, Caligaris-Cappio F. Exhaled nitric oxide and pulmonary response to iloprost in systemic sclerosis with pulmonary hypertension. Lancet 1998 May 16; 351(9114): Rolla G, Colagrande P, Scappaticci E, Chiavassa G, Dutto L, Cannizzo S, et al. Exhaled nitric oxide in systemic sclerosis: relationships with lung involvement and pulmonary hypertension. J Rheumatol 2000 Jul; 27(7): Rudnicka L, Majewski S, Blaszczyk M, Skiendzielewska A, Makiela B, Skopinska M, Jablonska S. Adhesion of peripheral blood mononuclear cells to vascular endothelium in patients with systemic sclerosis (scleroderma). Arthritis Rheum 1992 Jul; 35(7): Ruzek MC, Jha S, Ledbetter S, Richards SM, Garman RD. A modified model of graft-versus-host-induced systemic sclerosis (scleroderma) exhibits all major aspects of the human disease. Arthritis Rheum 2004 Apr; 50(4): Salmon-Ehr V, Serpier H, Nawrocki B, Gillery P, Clavel C, Kalis B, et al. Expression of interleukin-4 in scleroderma skin specimens and scleroderma fibroblast cultures. Potential role in fibrosis. Arch Dermatol 1996 Jul; 132(7): Salojin KV, Le Tonqueze M, Saraux A, Nassonov EL, Dueymes M, Piette JC, Youinou PY. Antiendothelial cell antibodies: useful markers of systemic sclerosis. Am J Med 1997 Feb; 102(2): Sasaki T, Denpo K, Ono H, Nakajima H. HLA in systemic scleroderma (PSS) and familial scleroderma. J Dermatol 1991 Jan; 18(1): Sato S, Hanakawa H, Hasegawa M, Nagaoka T, Hamaguchi Y, Nishijima C, et al. Levels of interleukin 12, a cytokine of type 1 helper T cells, are elevated in sera from patients with systemic sclerosis. J Rheumatol 2000 Dec; 27(12): Sato S, Hasegawa M, Takehara K. Serum levels of interleukin-6 and interleukin-10 correlate with total skin thickness score in patients with systemic sclerosis. J Dermatol Sci 2001 Oct; 27(2): Scharffetter K, Lankat-Buttgereit B, Krieg T. Localization of collagen mrna in normal and scleroderma skin by in-situ hybridization. Eur J Clin Invest 1988 Feb; 18(1): Segarra A, Simo R, Masmiquel L, Segura RM, Fonollosa V, Huguet P, et al. Serum concentrations of laminin-p1 in thrombotic microangiopathy: usefulness as an index of activity and prognostic value. J Am Soc Nephrol 2000 Mar; 11(3): Sgonc R, Gruschwitz MS, Dietrich H, Recheis H, Gershwin ME, Wick G. Endothelial cell apoptosis is a primary pathogenetic event underlying skin lesions in avian and human scleroderma. J Clin Invest 1996 Aug 1; 98(3): Sgonc R, Gruschwitz MS, Boeck G, Sepp N, Gruber J, Wick G. Endothelial cell apoptosis in systemic sclerosis is induced by antibody-dependent cell- 52

19 κ.θ. Τεμποσ mediated cytotoxicity via CD95. Arthritis Rheum 2000 Nov; 43(11): Shi-Wen X, Panesar M, Vancheeswaran R, Mason J, Haskard D, Black C, et al. Expression and shedding of intercellular adhesion molecule 1 and lymphocyte function-associated antigen 3 by normal and scleroderma fibroblasts. Effects of interferon-gamma, tumor necrosis factor alpha, and estrogen. Arthritis Rheum 1994 Nov; 37(11): Spadaro A Rinaldi T, Riccieri V, Taccari E, Valesini G. Interleukin-13 in autoimmune rheumatic diseases: relationship with the autoantibody profile. Clin Exp Rheumatol 2002 Mar-Apr 30; 20(2): Springer TA. Adhesion receptors of the immune system. Nature 1990 Aug 2; 346(6283): Sprott H, Muller-Ladner U, Distler O, Gay RE, Barnum SR, Landthaler M, et al. Detection of activated complement complex C5b-9 and complement receptor C5a in skin biopsies of patients with systemic sclerosis (scleroderma). J Rheumatol 2000 Feb; 27(2): Stein CM, Tanner SB, Awad JA, Roberts LJ 2nd, Morrow JD. Evidence of free radical-mediated injury (isoprostane overproduction) in scleroderma. Arthritis Rheum 1996 Jul; 39(7): Sternberg EM. Pathogenesis of scleroderma: the interrelationship of the immune and vascular hypotheses. Surv Immunol Res 1985; 4(1): Subba Rao PV, Friedman MM, Atkins FM, Metcalfe DD. Phagocytosis of mast cell granules by cultured fibroblasts. J Immunol 1983 Jan; 130(1): Sud A, Khullar M, Wanchu A, Bambery P. Increased nitric oxide production in patients with systemic sclerosis. Nitric Oxide 2000 Dec; 4(6): Suzuki J, Morimoto S, Amano H, Tokano Y, Takasaki Y, Hashimoto H. Serum levels of interleukin 15 in patients with rheumatic diseases. J Rheumatol 2001 Nov; 28(11): Tabata H, Yamakage A, Yamazaki S. Cutaneous localization of endothelin-1 in patients with systemic sclerosis: immunoelectron microscopic study. Int J Dermatol 1997 Apr; 36(4): Takemura H, Suzuki H, Yoshizaki K, Ogata A, Yuhara T, Akama T, et al. Anti-interleukin-6 autoantibodies in rheumatic diseases. Increased frequency in the sera of patients with systemic sclerosis. Arthritis Rheum 1992 Aug; 35(8): Takeuchi F, Kuwata S, Nakano K, Nabeta H, Hong GH, Shibata Y, et al. Association of TAP1 and TAP2 with systemic sclerosis in Japanese. Clin Exp Rheumatol 1996 Sep-1996 Oct 31; 14(5): Uitto J, Bauer EA, Eisen AZ. Scleroderma: increased biosynthesis of triple-helical type I and type III procollagens associated with unaltered expression of collagenase by skin fibroblasts in culture. J Clin Invest 1979 Oct; 64(4): Umehara H, Kumagai S, Murakami M, Suginoshita T, Tanaka K, Hashida S, et al. Enhanced production of interleukin-1 and tumor necrosis factor alpha by cultured peripheral blood monocytes from patients with scleroderma. Arthritis Rheum 1990 Jun; 33(6): Vancheeswaran R, Azam A, Black C, Dashwood MR. Localization of endothelin-1 and its binding sites in scleroderma skin. J Rheumatol 1994 Jul; 21(7): Vancheeswaran R, Magoulas T, Efrat G, Wheeler- Jones C, Olsen I, Penny R, Black CM. Circulating endothelin-1 levels in systemic sclerosis subsets- -a marker of fibrosis or vascular dysfunction? J Rheumatol 1994 Oct; 21(10): Vargas-Alarcon G, Granados J, Ibanez de Kasep G, Alcocer-Varela J, Alarcon-Segovia D. Association of HLA-DR5 (DR11) with systemic sclerosis (scleroderma) in Mexican patients. Clin Exp Rheumatol 1995 Jan-Feb 28; 13(1): Vlachoyiannopoulos PG, Dafni UG, Pakas I, Spyropoulou-Vlachou M, Stavropoulos-Giokas C, Moutsopoulos HM. Systemic scleroderma in Greece: low mortality and strong linkage with HLA-DRB1*1104 allele. Ann Rheum Dis 2000 May; 59(5): Weide B, Walz T, Garbe C. Is morphoea caused by Borrelia burgdorferi? A review. Br J Dermatol 2000 Apr; 142(4): Weide B, Schittek B, Klyscz T, Schuz K, Stark M, Rassner G, et al. Morphoea is neither associated with features of Borrelia burgdorferi infection, nor is this agent detectable in lesional skin by polymerase chain reaction. Br J Dermatol 2000 Oct; 143(4): Worda M, Sgonc R, Dietrich H, Niederegger H, Sundick RS, Gershwin ME, Wick G. In vivo analysis of the apoptosis-inducing effect of antiendothelial cell antibodies in systemic sclerosis by the chorionallantoic membrane assay. Arthritis 53

20 Αι τιολο γi α και πα θο γe νεια της συ στη ματι κhς σκλη ρο δερ μiας Rheum 2003 Sep; 48(9): Yamakage A, Kikuchi K, Smith EA, LeRoy EC, Trojanowska M. Selective upregulation of platelet-derived growth factor alpha receptors by transforming growth factor beta in scleroderma fibroblasts. J Exp Med 1992 May 1; 175(5): Yamamoto T, Sawada Y, Katayama I, Nishioka K. Increased production of nitric oxide stimulated by interleukin-1beta in peripheral blood mononuclear cells in patients with systemic sclerosis. Br J Rheumatol 1998a Oct; 37(10): Yamamoto T, Katayama I, Nishioka K. Nitric oxide production and inducible nitric oxide synthase expression in systemic sclerosis. J Rheumatol 1998b Feb; 25(2): Yamane K, Miyauchi T, Suzuki N, Yuhara T, Akama T, Suzuki H, Kashiwagi H. Significance of plasma endothelin-1 levels in patients with systemic sclerosis. J Rheumatol 1992 Oct; 19(10): Young-Min SA, Beeton C, Laughton R, Plumpton T, Bartram S, Murphy G, et al. Serum TIMP-1, TIMP-2, and MMP-1 in patients with systemic sclerosis, primary Raynaud s phenomenon, and in normal controls. Ann Rheum Dis 2001 Sep; 60(9): Zamora MR, O Brien RF, Rutherford RB, Weil JV. Serum endothelin-1 concentrations and cold provocation in primary Raynaud s phenomenon. Lancet 1990 Nov 10; 336(8724): Σημείωση: Oι βιβλιογραφικές αναφορές δόθηκαν αρχικά με αλφαβητική σειρά από το συγγραφέα και αριθμήθηκαν στη συνέχεια. Για το λόγο αυτό παρατηρείται στο κείμενο ανακολουθία στην αρίθμησή τους. 54

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

α κα ρι ι ο ος α α νηρ ος ου ουκ ε πο ρε ε ευ θη εν βου λη η η α α σε ε ε βων και εν ο δω ω α α µαρ τω λω ων ουουκ ε ε ε

α κα ρι ι ο ος α α νηρ ος ου ουκ ε πο ρε ε ευ θη εν βου λη η η α α σε ε ε βων και εν ο δω ω α α µαρ τω λω ων ουουκ ε ε ε Ἦχος Νη α κα ρι ι ο ος α α νηρ ος ου ουκ ε πο ρε ε ευ θη εν βου λη η η α α σε ε ε βων και εν ο δω ω α α µαρ τω λω ων ουουκ ε ε ε στη η και ε πι κα α θε ε ε ε δρα α λοι οι µων ου ουκ ε ε κα θι ι σε ε ε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...6 1. Ά σκη ση και ψυ χική υ γεί α Ει σα γω γή...9 Η ψυ χο λο γί α της ά σκη σης...11

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ. Πρό λο γος...13 ΜΕ ΡΟΣ Ι: Υ ΠΑΙ ΘΡΙΑ Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ

ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ. Πρό λο γος...13 ΜΕ ΡΟΣ Ι: Υ ΠΑΙ ΘΡΙΑ Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...13 ΜΕ ΡΟΣ Ι: Υ ΠΑΙ ΘΡΙΑ Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ Ει σα γω γή 1 ου Μέ ρους...16 1 ο Κε φά λαιο: Ε ΛΕΥ ΘΕ ΡΟΣ ΧΡΟ ΝΟΣ & Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ 1.1 Οι έν νοιες του ε λεύ θε ρου χρό νου και της ανα ψυ χής...17

Διαβάστε περισσότερα

των ερ γα το τε χνι τών εργοστασίων Τσιµεντολίθων, ό λης της χώρας O41R09

των ερ γα το τε χνι τών εργοστασίων Τσιµεντολίθων, ό λης της χώρας O41R09 των ερ γα το τε χνι τών εργοστασίων Τσιµεντολίθων, ό λης της χώρας O41R09 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΕΡ ΓΑ ΤO ΤΕ ΧΝΙ ΤΩΩΝ ΕΡ ΓO ΣΤΑ ΣΙ ΩΩΝ ΤΣΙ ΜΕ ΝΤO ΛΙ ΘΩΩΝ, ΤΣΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά Χαρακτηριστικά Αριθμητικών εδομένων

Βασικά Χαρακτηριστικά Αριθμητικών εδομένων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Βασικά Χαρακτηριστικά Αριθμητικών εδομένων Α ντι κείμε νο του κε φα λαί ου εί ναι: Να κα τα νο ή σου με τα βα σι κά χαρα κτη ρι στι κά των α ριθ μη τι κών δεδο μέ νων (τά ση, δια σπο ρά, α συμ

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικός Προπονητής

Αποτελεσματικός Προπονητής ÐÝñêïò Ι. ÓôÝ öá íïò & Χριστόπουλος Β. Γιάννης Αποτελεσματικός Προπονητής Ένας οδηγός για προπονητές όλων των ομαδικών αθλημάτων Θεσσαλονίκη 2011 Ðå ñéå ü ìå íá Ðñü ëï ãïò...6 Åé óá ãù ãþ...11 Êå öü ëáéï

Διαβάστε περισσότερα

ο Θε ος η η µων κα τα φυ γη η και δυ υ υ να α α α µις βο η θο ος ε εν θλι ψε ε ε σι ταις ευ ρου ου ου ου ου σαις η η µα α α ας σφο ο ο ο

ο Θε ος η η µων κα τα φυ γη η και δυ υ υ να α α α µις βο η θο ος ε εν θλι ψε ε ε σι ταις ευ ρου ου ου ου ου σαις η η µα α α ας σφο ο ο ο Ἐκλογή ἀργοσύντοµος εἰς τὴν Ἁγίν Κυρικήν, κὶ εἰς ἑτέρς Γυνίκς Μάρτυρς. Μέλος Ἰωάννου Ἀ. Νέγρη. Ἦχος Νη ε Κ ι δυ υ υ υ ν µι ις Α λ λη λου ου ου ι ι ι ι ο Θε ος η η µων κ τ φυ γη η κι δυ υ υ ν µις βο η θο

Διαβάστε περισσότερα

Ό λοι οι κα νό νες πε ρί με λέ της συ νο ψί ζο νται στον ε ξής έ να: Μά θε, μό νο προκει μέ νου. Friedrich Schelling. σελ. 13. σελ. 17. σελ.

Ό λοι οι κα νό νες πε ρί με λέ της συ νο ψί ζο νται στον ε ξής έ να: Μά θε, μό νο προκει μέ νου. Friedrich Schelling. σελ. 13. σελ. 17. σελ. σελ. 13 σελ. 17 σελ. 21 σελ. 49 σελ. 79 σελ. 185 σελ. 263 σελ. 323 σελ. 393 σελ. 453 σελ. 483 σελ. 509 σελ. 517 Ό λοι οι κα νό νες πε ρί με λέ της συ νο ψί ζο νται στον ε ξής έ να: Μά θε, μό νο προκει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΥ ΠΑ ΤΟΥ Ο ΖΟ ΝΤΟΣ

Η ΤΡΥ ΠΑ ΤΟΥ Ο ΖΟ ΝΤΟΣ Η ΤΡΥ ΠΑ ΤΟΥ Ο ΖΟ ΝΤΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟ: Α θα νά σιος Πα παν δρέ ου, Φαρ μα κο ποιός-το ξι κο λό γος- Ε πι στη μο νι κός συ νερ γά της του Ο φθαλ μο λο γι κού Ιν στι τού του Α θη νών Χρό νια τώ ρα, το κλα σι κό

Διαβάστε περισσότερα

ε πι λο γές & σχέ σεις στην οι κο γέ νεια

ε πι λο γές & σχέ σεις στην οι κο γέ νεια ε πι λο γές & σχέ σεις στην οι κο γέ νεια ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπτγος ε.α Άρης Διαμαντόπουλος, Διδάκτορας Φιλοσοφίας - Ψυχολόγος ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση Α ξί α Οι κο γέ νειας Ό,τι εί ναι το κύτ τα ρο

Διαβάστε περισσότερα

των ερ γα ζο µέ νων σε ε πι χει ρή σεις Έ ρευ νας - Ε ξό ρυ ξης, Με λε τών και Δ ιΰ λι σης Αρ γού Πε τρε λαί ου ό λης της χώ ρας K65R10

των ερ γα ζο µέ νων σε ε πι χει ρή σεις Έ ρευ νας - Ε ξό ρυ ξης, Με λε τών και Δ ιΰ λι σης Αρ γού Πε τρε λαί ου ό λης της χώ ρας K65R10 των ερ γα ζο µέ νων σε ε πι χει ρή σεις Έ ρευ νας - Ε ξό ρυ ξης, Με λε τών και Δ ιΰ λι σης Αρ γού Πε τρε λαί ου ό λης της χώ ρας K65R10 2 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΕΡ ΓΑΖO ΜΕ ΝΩΩΝ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ. λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν. τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ

Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ. λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν. τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ ΤΥΙΚΑ & ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΙ Ἦχος Νη Μ Α Ν µην Ευ λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον ευ λο γη τος ει Κυ ρι ε ευ λο γει η ψυ χη µου τον Κυ ρι ον και πα αν τα τα εν τος µου το ο νο µα το α γι ον αυ του Ευ λο γει η ψυ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ. Εισαγωγή... 11

ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ. Εισαγωγή... 11 ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.0 Η Αθλητική Βιομηχανία...15 1.1 Εισαγωγή...15 1.2 Ορισμός του Όρου Βιομηχανία...16 1.3 Ένα Μοντέλο Περιγραφής της Αθλητικής Βιομηχανίας...17 1.3.1 Τμήμα Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΝ ΝΟΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗ ΣΚΕΙΑΣ ΚΑ ΤΑ ΤΟΥΣ ΑΡ ΧΑΙΟΥΣ ΕΛ ΛΗ ΝΕΣ

H ΕΝ ΝΟΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗ ΣΚΕΙΑΣ ΚΑ ΤΑ ΤΟΥΣ ΑΡ ΧΑΙΟΥΣ ΕΛ ΛΗ ΝΕΣ H ΕΝ ΝΟΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗ ΣΚΕΙΑΣ ΚΑ ΤΑ ΤΟΥΣ ΑΡ ΧΑΙΟΥΣ ΕΛ ΛΗ ΝΕΣ Ο Ό μη ρος και ο Η σί ο δος έ χουν δη μιουρ γή σει κα τά τον Η ρό δο το 1, τους ελ λη νι κούς θε ούς. Ο Ό μη ρος στη θε ο γο νί α του έ χει ιε ραρ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Μάνατζμεντ και Μάρκετινγκ Οργανισμών και Επιχειρήσεων Αθλητισμού και Αναψυχής

Αρχές Μάνατζμεντ και Μάρκετινγκ Οργανισμών και Επιχειρήσεων Αθλητισμού και Αναψυχής Κωνσταντίνος Αλεξανδρής, PhD Αρχές Μάνατζμεντ και Μάρκετινγκ Οργανισμών και Επιχειρήσεων Αθλητισμού και Αναψυχής β βελτιωμένη έκδοση ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.0 Η Αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

Η Ο ΜΑ ΔΙ ΚΗ. της ζω ής

Η Ο ΜΑ ΔΙ ΚΗ. της ζω ής Η Ο ΜΑ ΔΙ ΚΗ ΨΥ ΧΗ η αν θο δέ σµη της ζω ής ΚΕΙΜΕΝΟ: Υ πτγος ε.α. Ά ρης Δια μα ντό που λος, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας-Ψυχολόγος ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση ΕΙ ΣΑ ΓΩ ΓΙ ΚΕΣ ΕΝ ΝΟΙΕΣ Ό πως υ πάρ χει

Διαβάστε περισσότερα

Αρ χές Ηγε σί ας κα τά Πλά τω να

Αρ χές Ηγε σί ας κα τά Πλά τω να . Αρ χές Ηγε σί ας κα τά Πλά τω να ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπτγος ε.α. Ά ρης Δια μα ντό που λος, Ψυχο λό γος, Δι δά κτω ρ Φι λο σο φί ας χή, στο σώ μα και στο πνεύ μα, 84 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Κεφά λαιο. Πώς λειτουργεί η σπονδυλική στήλη;...29

1 ο Κεφά λαιο. Πώς λειτουργεί η σπονδυλική στήλη;...29 ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ Οδηγός χρησιμοποίησης του βιβλίου και των τριών ψηφιακών δίσκων (DVD)...11 Σκο πός του βι βλί ου και των 3 ψηφιακών δί σκων...15 Λί γα λό για α πό το Σχο λι κό Σύμ βου λο Φυ σι κής Α γω γής...17

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥ ΡΟ ΒΟ ΛΙΚΟΥ Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Μ Η Ε Ν Ε Ρ Γ Α Π Υ Ρ Ο Β Ο Λ Α H Ι Δ Ρ Υ Σ Η Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Π Υ - Ρ Ο Β Ο Λ Ι Κ Ο Υ

ΠΥ ΡΟ ΒΟ ΛΙΚΟΥ Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Μ Η Ε Ν Ε Ρ Γ Α Π Υ Ρ Ο Β Ο Λ Α H Ι Δ Ρ Υ Σ Η Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Π Υ - Ρ Ο Β Ο Λ Ι Κ Ο Υ Μ Η Ε Ν Ε Ρ Γ Α Π Υ Ρ Ο Β Ο Λ Α Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ ΠΥ ΡΟ ΒΟ ΛΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ταξχος ε.α. Κων στα ντί νος Τέ φας H Ι Δ Ρ Υ Σ Η Τ Ο Υ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ο Υ Π Υ - Ρ Ο Β Ο Λ Ι Κ Ο Υ Α πό τους πρώ

Διαβάστε περισσότερα

Πρώϊος Μιλτιάδης. Αθαναηλίδης Γιάννης. Ηθική στα Σπορ. Θεωρία και οδηγίες για ηθική συμπεριφορά

Πρώϊος Μιλτιάδης. Αθαναηλίδης Γιάννης. Ηθική στα Σπορ. Θεωρία και οδηγίες για ηθική συμπεριφορά Πρώϊος Μιλτιάδης Αθαναηλίδης Γιάννης Ηθική στα Σπορ Θεωρία και οδηγίες για ηθική συμπεριφορά ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2004 1 ΗΘΙΚΗ ΣΤΑ ΣΠΟΡ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΗΘΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π.

Διαβάστε περισσότερα

Θ Ρ Η Σ Κ Ε Ι Α- Π Ο Λ Ι Τ Ι Σ Μ Ο Σ & Α Ξ Ι Ε Σ

Θ Ρ Η Σ Κ Ε Ι Α- Π Ο Λ Ι Τ Ι Σ Μ Ο Σ & Α Ξ Ι Ε Σ Θ Ρ Η Σ Κ Ε Ι Α- Π Ο Λ Ι Τ Ι Σ Μ Ο Σ & Α Ξ Ι Ε Σ Στον πο λι τι σμό των μη χα νών έ χει δι α φα νεί ο ρι στι κά ό τι δεν προβλέ πε ται θέ ση γι α τη λει τουρ γί α της ψυ χής. Τους δύ ο τε λευ ταίους αι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΣΩΝ ΜΑ ΖΙ ΚΗΣ Ε ΝΗ ΜΕ ΡΩ ΣΗΣ (Μ.Μ.Ε.) ΣΤΗΝ ΟΥ ΣΙΟ Ε ΞΑΡ ΤΗ ΣΗ ΤΩΝ Α ΝΗ ΛΙ ΚΩΝ όπως προ κύ πτει α πό τις έ ρευ νες

ΜΕ ΣΩΝ ΜΑ ΖΙ ΚΗΣ Ε ΝΗ ΜΕ ΡΩ ΣΗΣ (Μ.Μ.Ε.) ΣΤΗΝ ΟΥ ΣΙΟ Ε ΞΑΡ ΤΗ ΣΗ ΤΩΝ Α ΝΗ ΛΙ ΚΩΝ όπως προ κύ πτει α πό τις έ ρευ νες Ο ΡΟ ΛΟΣ ΤΩΝ ΜΕ ΣΩΝ ΜΑ ΖΙ ΚΗΣ Ε ΝΗ ΜΕ ΡΩ ΣΗΣ (Μ.Μ.Ε.) ΣΤΗΝ ΟΥ ΣΙΟ Ε ΞΑΡ ΤΗ ΣΗ ΤΩΝ Α ΝΗ ΛΙ ΚΩΝ όπως προ κύ πτει α πό τις έ ρευ νες ΚΕΙΜΕΝΟ: Α να στά σιος Γ. Ρούσ σης Κοι νω νιο λό γος - Ε γκλη μα το λό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΡΦΙΑΤΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ θεωριes και μεθοδοι

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΡΦΙΑΤΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ θεωριes και μεθοδοι ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΡΦΙΑΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ θεωριes και μεθοδοι ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2003 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ θεωριες και μεθοδοι ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΡΦΙΑΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο ΧΕΡΟΥΒΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΟΙΝΩΝΙΟ Λ. Β Χερουβικόν σε ἦχο πλ. β. Ἐπιλογές Ἦχος Μ Α µη η η η ην Οι τ Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Διαβάστε περισσότερα

Μάνατζμεντ και Μάνατζερς

Μάνατζμεντ και Μάνατζερς Κ Ε ΦΑ ΛΑΙΟ 1 Μάνατζμεντ και Μάνατζερς Κά θε μέ ρα ε πι σκε πτό μα στε διά φο ρους ορ γα νισμούς με γά λους ή μι κρούς και ερ χό μα στε σε επα φή με τους υ παλ λή λους και τους μά να τζερ ς. Α νά λο γα

Διαβάστε περισσότερα

Στις α ντιπα λό τη τες με τα ξύ των

Στις α ντιπα λό τη τες με τα ξύ των Υ ΠΟ ΣΤΗ ΡΙ ΞΗ ΤΩΝ ΨΕ ΓΙΑ ΕΠΙΤΥΧΗ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΣΥΓ ΧΡΟ ΝΟ Ε ΠΙ ΧΕΙ ΡΗ ΣΙΑ ΚΟ ΠΕ ΡΙ ΒΑΛ ΛΟΝ ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Αν χης (ΠΖ) Ιω άν νης Ιω άν νου Στις α ντιπα λό τη τες με τα ξύ των αν θρώπων,

Διαβάστε περισσότερα

24 Πλημμυρισμένα. 41 Γίνε

24 Πλημμυρισμένα. 41 Γίνε Anderson s Ltd Εφαρμογές Υψηλής Τεχνολογίας - Εκδόσεις : Γ Σεπτεμβρίου 103 Αθήνα 10434 Τ: 210-88 21 109 F: 210-88 21 718 W: www.odp.gr E: web@odp.gr 42 Γρήγορο Εγχειρίδιο για τον Διαχειριστή 24 Πλημμυρισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΡΟΣ ΥΠΛΓΟΣ (ΠΖ)

ΔΙΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΡΟΣ ΥΠΛΓΟΣ (ΠΖ) ΥΠΛΓΟΣ (ΠΖ) ΔΙΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΡΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΛΕΙV Πα να γιώ της Πα σπά της Mα θη τής Γυ μνα σί ου α ντι δρού σε στις ι τα λι κές διατα γές και α πα γο ρεύ σεις. Σε μια ε πέ τειο της 25 ης Μαρ τί ου

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΓΚΛΗ ΜΑ ΤΑ ΚΑΙ ΔΗ Ω ΣΕΙΣ ΚΑΤΟ ΧΙ ΚΗΣ ΠΕ ΡΙΟ ΔΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΡ ΚΕΙΑ ΤΗΣ ΣΤΟ ΝΟ ΜΟ Α ΧΑ Ϊ ΑΣ ΜΕ ΒΑ ΣΗ ΤΟ ΑΡ ΧΕΙΟ ΤΗΣ ΔΙΣ

Ε ΓΚΛΗ ΜΑ ΤΑ ΚΑΙ ΔΗ Ω ΣΕΙΣ ΚΑΤΟ ΧΙ ΚΗΣ ΠΕ ΡΙΟ ΔΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΡ ΚΕΙΑ ΤΗΣ ΣΤΟ ΝΟ ΜΟ Α ΧΑ Ϊ ΑΣ ΜΕ ΒΑ ΣΗ ΤΟ ΑΡ ΧΕΙΟ ΤΗΣ ΔΙΣ ΓΚΛΗ ΜΑ ΤΑ ΔΗ Ω ΣΕΙΣ 1941-1944 Ε ΓΚΛΗ ΜΑ ΤΑ ΔΗ Ω ΣΕΙΣ 19 Ε ΓΚΛΗ ΜΑ ΤΑ ΚΑΙ ΔΗ Ω ΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡ ΚΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟ ΧΙ ΚΗΣ ΠΕ ΡΙΟ ΔΟΥ 1941-1944 ΣΤΟ ΝΟ ΜΟ Α ΧΑ Ϊ ΑΣ ΜΕ ΒΑ ΣΗ ΤΟ ΑΡ ΧΕΙΟ ΤΗΣ ΔΙΣ ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑ ΚΤΙ ΚΗ ΤΕ ΧΝΗ ΤΩΝ ΑΡ ΧΑΙΩΝ ΕΛ ΛΗ ΝΩΝ

Η ΤΑ ΚΤΙ ΚΗ ΤΕ ΧΝΗ ΤΩΝ ΑΡ ΧΑΙΩΝ ΕΛ ΛΗ ΝΩΝ Η ΤΑ ΚΤΙ ΚΗ ΤΕ ΧΝΗ ΤΩΝ ΑΡ ΧΑΙΩΝ ΕΛ ΛΗ ΝΩΝ ΚΕΙΜΕΝΟ: Ευ γέ νιος Αρ. Για ρέ νης, Α ντει σαγ γε λέ ας Στρα το δι κεί ου Ιω αν νί νων, Δι δά κτο ρας στο Πά ντειο Πα νε πι στή μιο Α πό την κλα σι κή φά λαγ γα

Διαβάστε περισσότερα

Joseph A. Luxbacher. Μετάφραση - Επιμέλεια: Πέτρος Νάτσης, Αστέριος Πατσιαούρας. ΠοΔΟΣΦΑΙΡΟ. Βήματα για την επιτυχία

Joseph A. Luxbacher. Μετάφραση - Επιμέλεια: Πέτρος Νάτσης, Αστέριος Πατσιαούρας. ΠοΔΟΣΦΑΙΡΟ. Βήματα για την επιτυχία Joseph A. Luxbacher Μετάφραση - Επιμέλεια: Πέτρος Νάτσης, Αστέριος Πατσιαούρας ΠοΔΟΣΦΑΙΡΟ Βήματα για την επιτυχία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ. Βήματα για την επιτυχία. Joseph A. Luxbacher Μετάφραση - Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΥ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ Η ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΣ

ΠΕΤΡΟΥ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ Η ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΣ ΠΕΤΡΟΥ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ Η ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΗ ΑΓΙΑ ΚΑΙ ªΕΓΑΛΗ ΔΕΥΤΕΡΑ. Eις τους Αίνους. Ε ρ χο με νος ο Κυ ρι ος προς το ε κου ου σι ο ον πα α α θος τοις Α πο στο λοις ε λε γε εν εν τη η η η ο ο ο ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΣΑ ΓΩ ΓΗ ΣΤΙΣ Ε ΠΙ ΧΕΙ ΡΗ ΣΕΙΣ

ΕΙ ΣΑ ΓΩ ΓΗ ΣΤΙΣ Ε ΠΙ ΧΕΙ ΡΗ ΣΕΙΣ ΕΙ ΣΑ ΓΩ ΓΗ ΣΤΙΣ Ε ΠΙ ΧΕΙ ΡΗ ΣΕΙΣ CIMIC CIMIC CIMIC ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπλγος (ΜΧ) Ευ ρι πί δης Κ. Χα νιάς ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση CIMIC εί ναι τα αρ χι κά των λέ ξε ων Civil Military Co-operation

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑ ΛΗΣ Ο ΜΙ ΛΗ ΣΙΟΣ. του, εί ναι ση μα ντι κό να ει πω θούν εν συ ντομί α με ρι κά στοι χεί α για το πο λι τι σμι κό πε ριβάλ

ΘΑ ΛΗΣ Ο ΜΙ ΛΗ ΣΙΟΣ. του, εί ναι ση μα ντι κό να ει πω θούν εν συ ντομί α με ρι κά στοι χεί α για το πο λι τι σμι κό πε ριβάλ ΘΑ ΛΗΣ Ο ΜΙ ΛΗ ΣΙΟΣ ΟΙ ΒΑ ΣΙ ΚΕΣ ΑΡ ΧΕΣ ΤΗΣ ΦΙ ΛΟ ΣΟ ΦΙΑΣ ΤΟΥ, Ο ΡΟ ΛΟΣ ΤΟΥ Α ΡΙ ΣΤΟ- ΤΕ ΛΗ ΣΤΗ ΔΙΑ ΔΟ ΣΗ ΤΩΝ ΘΕ ΣΕ ΩΝ ΤΟΥ ΚΑΙ Η Υ ΠΟ ΔΟ ΧΗ ΤΩΝ ΦΙ- ΛΟ ΣΟ ΦΙ ΚΩΝ ΤΟΥ ΘΕ ΣΕ- ΩΝ ΣΤΗΝ Ε ΠΟ ΧΗ ΤΟΥ ΚΙΚΕ ΡΩ ΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Ισπυρλίδου* & Δημήτρης Χασάπης**

Νικολέττα Ισπυρλίδου* & Δημήτρης Χασάπης** ÅðéóôçìïíéêÞ Åðåôçñßäá Ðáéäáãùãéêïý ÔìÞìáôïò Ä.Å. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 20 (2007), 23-39 Νικολέττα Ισπυρλίδου* & Δημήτρης Χασάπης** Η συγκρότηση μιας ευκλείδειας έννοιας της ευθείας γραμμής με τη διαμεσολάβηση

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύ στη μα Συν θη κών των Βερ σαλ λιών και οι συνέ πειές του

Το Σύ στη μα Συν θη κών των Βερ σαλ λιών και οι συνέ πειές του Το Σύ στη μα Συν θη κών των Βερ σαλ λιών και οι συνέ πειές του Η Συν θή κη του Νε ϊ γύ και η Σύμ βα ση της Ελ λη νο βουλ γα ρι κής Με τανά στευ σης ΚΕΙΜΕΝΟ: Τχης (ΠΒ) Δη μή τριος Α. Κα τσι κώ στας ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Χει ρι στών Μη χα νη µά των Λα το µεί ων Μαρµάρου, Πέτρας & Χώ µα τος ό λης της χώρας O53R10& O54R10

Χει ρι στών Μη χα νη µά των Λα το µεί ων Μαρµάρου, Πέτρας & Χώ µα τος ό λης της χώρας O53R10& O54R10 Χει ρι στών Μη χα νη µά των Λα το µεί ων Μαρµάρου, Πέτρας & Χώ µα τος ό λης της χώρας O53R10& O54R10 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΧΕΙ ΡΙ ΣΤΩΩΝ ΕΚ ΣΚΑ ΠΤΙ ΚΩΩΝ, Α ΝY

Διαβάστε περισσότερα

áåé þñïò ÔÏÌÏÓ 2 VOLUME 2 ÔÅÕ ÏÓ 1 ISSUE 1

áåé þñïò ÔÏÌÏÓ 2 VOLUME 2 ÔÅÕ ÏÓ 1 ISSUE 1 áåé þñïò ÊÅÉ ÌÅÍÁ Ð ÏËÅÏÄÏÌÉ ÁÓ, Ù ÑÏÔ ÁÎÉÁÓ ÊÁÉ ÁÍÁÐÔÕ ÎÇÓ ÔÏÌÏÓ 2 VOLUME 2 ÔÅÕ ÏÓ 1 ISSUE 1 ÌÁ ÏÓ 2003 MAY 2003 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚH ΕΠΙΤΡΟΠH - Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΚΟΚΚΩΣΗΣ ΧΑΡΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΗΜΗΤΡΗΣ ΓΟΥΣΙΟΣ ΗΜΗΤΡΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟ ΛΟ ΓΟΣ ΤΗΣ ΕΛ ΛΗ ΝΙ ΚΗΣ ΕΚ ΔΟ ΣΗΣ

ΠΡΟ ΛΟ ΓΟΣ ΤΗΣ ΕΛ ΛΗ ΝΙ ΚΗΣ ΕΚ ΔΟ ΣΗΣ ΠΡΟ ΛΟ ΓΟΣ ΤΗΣ ΕΛ ΛΗ ΝΙ ΚΗΣ ΕΚ ΔΟ ΣΗΣ Η ε πο χή μας χα ρα κτη ρί ζε ται, ή του λά χι στον έ τσι θα έ πρε πε, α πό πλη θώ ρα ε πιλο γών ε λεύ θερου χρό νου. Η δια θε σι μό τη τα πα ράλ λη λα κα τάλ λη λης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙ ΜΑ ΚΩ ΣΗ ΤΩΝ ΒΗ ΜΑ ΤΩΝ ΓΙΑ Ε ΠΙ ΤΥ ΧΙΑ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ

ΚΛΙ ΜΑ ΚΩ ΣΗ ΤΩΝ ΒΗ ΜΑ ΤΩΝ ΓΙΑ Ε ΠΙ ΤΥ ΧΙΑ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΛΙ ΜΑ ΚΩ ΣΗ ΤΩΝ ΒΗ ΜΑ ΤΩΝ ΓΙΑ Ε ΠΙ ΤΥ ΧΙΑ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ 12 Το γε γο νός ό τι δια βά ζεις αυ τό το βι βλί ο ση μαί νει ό τι έ χεις μολυν θεί α πό έ να μι κρόβιο το μι κρό βιο του πο δο σφαί ρου και σίγου

Διαβάστε περισσότερα

Μ ε τ έ ω ρ α. τό πος συ νά ντη σης θε ού & αν θρώ πων

Μ ε τ έ ω ρ α. τό πος συ νά ντη σης θε ού & αν θρώ πων Μ ε τ έ ω ρ α τό πος συ νά ντη σης θε ού & αν θρώ πων Τα Με τέ ω ρα, το ση μα ντι κό τε ρο μνημεια κό σύ νο λο του Θεσ σα λι κού κά μπου, βρίσκο νται α νά με σα στην ο ρο σει ρά της Πίν δου και στα Α ντι

Διαβάστε περισσότερα

Χη μι κός Πό λε μος. Μία ι στο ρι κή α να δρο μή στο πό τε, που και πως άρ χι σε για πρώ τη φο ρά η χρή ση χη μι κών ου σιών για πο λε μι κούς σκοπούς

Χη μι κός Πό λε μος. Μία ι στο ρι κή α να δρο μή στο πό τε, που και πως άρ χι σε για πρώ τη φο ρά η χρή ση χη μι κών ου σιών για πο λε μι κούς σκοπούς Χη μι κός Πό λε μος Μία ι στο ρι κή α να δρο μή στο πό τε, που και πως άρ χι σε για πρώ τη φο ρά η χρή ση χη μι κών ου σιών για πο λε μι κούς σκοπούς ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Σμχος ε.α. Η λί ας Σβάρ νας Τα

Διαβάστε περισσότερα

Στρα τιω τι κή. Ορ χή στρα Πνευ στών. (Μπά ντα)

Στρα τιω τι κή. Ορ χή στρα Πνευ στών. (Μπά ντα) Στρα τιω τι κή Ορ χή στρα Πνευ στών (Μπά ντα) KΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Λγός (ΜΣ) Κων στα ντί νος Κε ρε ζί δης Πώς γεν νή θη κε η μπά ντα Τον χει ρι σμό των πνευ στών ορ γά νων τον συ να ντού με στην ι στο

Διαβάστε περισσότερα

Ι διω τι κο ποί η ση του πο λέμου

Ι διω τι κο ποί η ση του πο λέμου Ι διω τι κο ποί η ση του πο λέμου μία νέ α πραγ μα τι κό τη τα ΚΕΙΜΕΝΟ: Λγος (ΠΖ) Ιω άν νης Χρή στου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση Ει σα γω γή Η δο λο φο νί α των τεσ σά ρων Α μερικα νών πο λι

Διαβάστε περισσότερα

13 ο Διεθνές Συνέδριο Φυσικής Αγωγής. Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος

13 ο Διεθνές Συνέδριο Φυσικής Αγωγής. Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος Πρ. Κορομηλά 51, Τ.Κ. 546 22, Θεσσαλονίκη Κωδικός 6120 Οκτώβριος-Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2009 Τεύχος 35 Τιμή: 0,01 ISSN 1109-7450 13 ο Διεθνές Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Κάτω τα χέρια από τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας και τα ασφαλιστικά δικαιώματα.

Κάτω τα χέρια από τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας και τα ασφαλιστικά δικαιώματα. Ôo ΚΩ Ι ΚΟΣ: 6115 ΤΡΙΜΗΝΗ ΕΚ ΟΣΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ Σ.Ε.Φ.Κ. Λόντου 6, 10681 Αθήνα, τηλ. 210 3820537, 6977-652768, 6938-204777, 6974-439203 e - m a i l : s e f k @ s e

Διαβάστε περισσότερα

Επί του πιεστηρίου. Τη στιγμή που η ύλη του 2ου τεύχους έκλεινε και το ΜΟΛΟΤ όδευε προς το τυπογραφείο, συνέβησαν δύο μείζονος σημασίας γεγονότα.

Επί του πιεστηρίου. Τη στιγμή που η ύλη του 2ου τεύχους έκλεινε και το ΜΟΛΟΤ όδευε προς το τυπογραφείο, συνέβησαν δύο μείζονος σημασίας γεγονότα. τεύχος 02-Χειμώνας 2015 Επί του πιεστηρίου Τη στιγμή που η ύλη του 2ου τεύχους έκλεινε και το ΜΟΛΟΤ όδευε προς το τυπογραφείο, συνέβησαν δύο μείζονος σημασίας γεγονότα. Το πρώτο ήταν η πολύνεκρη συντονισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ι ΣΤΟ ΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛ. Υ.Κ.

Η Ι ΣΤΟ ΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛ. Υ.Κ. Η Ι ΣΤΟ ΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛ. Υ.Κ. ΚΕΙΜΕΝΟ: ΕΛ.ΔΥ.Κ. Το Φε βρουά ριο του 1959, υ πε γρά φη σαν στο Λον δί νο και Ζυ ρί χη οι συμ φω νί ες, με τα ξύ Η νω μέ νου Βα σι λεί ου - Ελλά δας - Τουρ κί ας - Ελ λη νο κυ

Διαβάστε περισσότερα

H Η ΜΙΟΥΡ ΓΙ Α ΜΙΑΣ Ε ΝΩ ΜΈ ΝΗΣ ΕΥ ΡΩ ΠΗΣ ΚΑ ΤΑ ΤΗΝ ΠΕ ΡΙ Ο Ο ΣΤΗ ΒΑ ΣΗ ΤΟΥ Ο ΜΟ ΣΠΟΝ ΙΑ ΚΟΥ ΠΡΟ ΤΥ ΠΟΥ

H Η ΜΙΟΥΡ ΓΙ Α ΜΙΑΣ Ε ΝΩ ΜΈ ΝΗΣ ΕΥ ΡΩ ΠΗΣ ΚΑ ΤΑ ΤΗΝ ΠΕ ΡΙ Ο Ο ΣΤΗ ΒΑ ΣΗ ΤΟΥ Ο ΜΟ ΣΠΟΝ ΙΑ ΚΟΥ ΠΡΟ ΤΥ ΠΟΥ H Η ΜΙΟΥΡ ΓΙ Α ΜΙΑΣ Ε ΝΩ ΜΈ ΝΗΣ ΕΥ ΡΩ ΠΗΣ ΚΑ ΤΑ ΤΗΝ ΠΕ ΡΙ Ο Ο 1945-1954 ΣΤΗ ΒΑ ΣΗ ΤΟΥ Ο ΜΟ ΣΠΟΝ ΙΑ ΚΟΥ ΠΡΟ ΤΥ ΠΟΥ Για Ποιους Λό γους εν Τελε σφό ρη σε; ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Αν θστης (ΠΖ) Γεώργιος Δη μη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΕΜ ΒΡΙΟΣ ΝΟΕΜ ΒΡΙΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΝΗΜΕΣ. 333 π.χ. Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΙΣ ΣΟΥ

ΝΟΕΜ ΒΡΙΟΣ ΝΟΕΜ ΒΡΙΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΝΗΜΕΣ. 333 π.χ. Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΙΣ ΣΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΝΗΜΕΣ ΝΟΕΜ ΒΡΙΟΣ ΝΟΕΜ ΒΡΙΟΣ 333 π.χ. Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΙΣ ΣΟΥ Στην πε διά δα της Ισ σού, τον Νο έμ βριο του έτους 333 π.χ., έ λα βε χώ ρα μία από τις ση μα ντι κό τε ρες μά χες του έν δο ξου Έλληνα

Διαβάστε περισσότερα

Διονύσιος Λουκέρης* & Ιωάννα Συρίου**

Διονύσιος Λουκέρης* & Ιωάννα Συρίου** ÅðéóôçìïíéêÞ Åðåôçñßäá Ðáéäáãùãéêïý ÔìÞìáôïò Ä.Å. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 20 (2007), 111-131 Διονύσιος Λουκέρης* & Ιωάννα Συρίου** Η σχο λι κή α πο τε λε σμα τι κό τη τα και ο ρό λος της στην ποιο τι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1883 ΤΕΥΧΟΣ 2/2011 (ΜΑΡ.-ΑΠΡ.) ΕΤΗΣΙΑ ΣYΝΔΡΟΜΗ

ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1883 ΤΕΥΧΟΣ 2/2011 (ΜΑΡ.-ΑΠΡ.) ΕΤΗΣΙΑ ΣYΝΔΡΟΜΗ ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1883 ΤΕΥΧΟΣ 2/2011 (ΜΑΡ.-ΑΠΡ.) ΕΤΗΣΙΑ ΣYΝΔΡΟΜΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ Αξιωματικοί Στρατού Ξηράς ε.α. 2,94 Ιδιώτες, Σύλλογοι κ.λπ. 5,87 ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ (ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

των η λε κτρο νι κών πτυ χιού χων α νω τέ ρων σχολών O11R09

των η λε κτρο νι κών πτυ χιού χων α νω τέ ρων σχολών O11R09 των η λε κτρο νι κών πτυ χιού χων α νω τέ ρων σχολών O11R09 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α ) Η ΛΕ ΚΤΡO ΝΙ ΚΩΩΝ ΠΤYΧΙ OY ΧΩΩΝ Α ΝΩΩ ΤΕ ΡΩΩΝ ΣΧO ΛΩΩΝ Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ Δ Ι ΚOΠOΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος

Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος Πρ. Κορομηλά 51, Τ.Κ. 546 22, Θεσσαλονίκη Κωδικός 6120 Ιανουάριος-Φεβρουάριος- Μάρτιος 2010 Τεύχος 36 Τιμή: 0,01 ISSN 1109-7450 Editorial Άδηλο το μέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θ. Κώτσης* & Φίλιππος Β. Ευαγγέλου**

Κωνσταντίνος Θ. Κώτσης* & Φίλιππος Β. Ευαγγέλου** ÅðéóôçìïíéêÞ Åðåôçñßäá Ðáéäáãùãéêïý ÔìÞìáôïò Ä.Å. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 20 (2007), 57-90 Κωνσταντίνος Θ. Κώτσης* & Φίλιππος Β. Ευαγγέλου** Εικονικό ή πραγματικό πείραμα στη διδασκαλία της Φυσικής για

Διαβάστε περισσότερα

Δια γνω στι κή προ σέγ γι ση α σθε νών με υ πο ψί α πρω το πα θών ό γκων των ο στών

Δια γνω στι κή προ σέγ γι ση α σθε νών με υ πο ψί α πρω το πα θών ό γκων των ο στών Εν δια φέ ρον Θέ μα EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2006,17(1:77-97 Δια γνω στι κή προ σέγ γι ση α σθε νών με υ πο ψί α πρω το πα θών ό γκων των ο στών Ν.Γ. ΓΑ ΛΑ ΝΟ ΠΟΥ ΛΟΣ Γ.Π. ΚΑ ΜΠΑ ΚΗΣ ΠΕ ΡΙ ΛΗ ΨΗ Στην πα ρού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙ ΔΕΙΑ ΤΟΥ ΜΕ ΓΑ ΛΟΥ Α ΛΕ ΞΑΝ ΔΡΟΥ

Η ΠΑΙ ΔΕΙΑ ΤΟΥ ΜΕ ΓΑ ΛΟΥ Α ΛΕ ΞΑΝ ΔΡΟΥ Η ΠΑΙ ΔΕΙΑ ΤΟΥ ΜΕ ΓΑ ΛΟΥ Α ΛΕ ΞΑΝ ΔΡΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ: Υ πτγος ε.α. Γε ώρ γιος Βα σι λεί ου Ο Μέ γας Α λέ ξαν δρος, ο τέ λειος αυ τός εκ πρό σω πος του με γα λείου του ελ λη νι κού κό σμου, εί ναι α σφα λώς μί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1883 ΤΕΥΧΟΣ 2/2011 (ΜΑΡ.-ΑΠΡ.) ΕΤΗΣΙΑ ΣYΝΔΡΟΜΗ

ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1883 ΤΕΥΧΟΣ 2/2011 (ΜΑΡ.-ΑΠΡ.) ΕΤΗΣΙΑ ΣYΝΔΡΟΜΗ ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1883 ΤΕΥΧΟΣ 2/2011 (ΜΑΡ.-ΑΠΡ.) ΕΤΗΣΙΑ ΣYΝΔΡΟΜΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ Αξιωματικοί Στρατού Ξηράς ε.α. 2,94 Ιδιώτες, Σύλλογοι κ.λπ. 5,87 ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ (ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

των Φορ το εκ φορ τω τών πρα κτο ρεί ων µε τα φο ρών ό λης της χώρας O46R09

των Φορ το εκ φορ τω τών πρα κτο ρεί ων µε τα φο ρών ό λης της χώρας O46R09 των Φορ το εκ φορ τω τών πρα κτο ρεί ων µε τα φο ρών ό λης της χώρας O46R09 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΦOΡ ΤO ΕΚ ΦOΡ ΤΩΩ ΤΩΩΝ ΠΡΑ ΚΤO ΡΕΙ ΩΩΝ ΜΕ ΤΑ ΦO ΡΩΩΝ O ΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΩ ΡΑΣ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Νανόπουλος INSPIRING WOMEN. Ο φυσικός επιστήμονας των μεγάλων ανακαλύψεων και η κληρονομική δημοκρατία... IPHONE TOY STEVE DOUBLE

Δημήτρης Νανόπουλος INSPIRING WOMEN. Ο φυσικός επιστήμονας των μεγάλων ανακαλύψεων και η κληρονομική δημοκρατία... IPHONE TOY STEVE DOUBLE BIMONTHLY FROM under exclusive licence to INSPIRING WOMEN ; IPHONE TOY STEVE DOUBLE 3 // 5,00 Ο φυσικός επιστήμονας των μεγάλων ανακαλύψεων... Δημήτρης Νανόπουλος...και η κληρονομική δημοκρατία... 21 6

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση ΚΕΙΜΕΝΟ: ΕΙΙ Ιωάννης Καραγιαννίδης ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση

Ανακύκλωση ΚΕΙΜΕΝΟ: ΕΙΙ Ιωάννης Καραγιαννίδης ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση Ανακύκλωση ΚΕΙΜΕΝΟ: ΕΙΙ Ιωάννης Καραγιαννίδης ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση Γε νι κά για την α να κύκλω ση: Ο ρι σμός Έ να α πό τα ση μα ντι κό τε ρα και διαρκώς οξυ νό με να προ βλή μα τα που

Διαβάστε περισσότερα

Πρός τούς ἀδελφούς μου

Πρός τούς ἀδελφούς μου Πρός τούς ἀδελφούς μου Συμεων μητροπολιτου νεασ ΣμυρνηΣ Πρός τούς ἀδελφούς μου EOρτια ΠοιμαντικA μηνyματα Ἐπιμέλεια ἔκδοσης: Βασίλης Ἀργυριάδης Ἐκδόσεις κολοκοτρώνη 49, Ἀθήνα 105 60 τηλ.: 210 3226343

Διαβάστε περισσότερα

JUS IN BELLO: Η Ε ΞΕ ΛΙ ΞΗ, ΤΟ ΠΕ ΡΙΕ ΧΟ ΜΕ ΝΟ & Η Ε ΦΑΡ ΜΟ ΓΗ ΤΟΥ ΙΕ ΘΝΟΥΣ ΑΝ ΘΡΩ ΠΙ ΣΤΙ ΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

JUS IN BELLO: Η Ε ΞΕ ΛΙ ΞΗ, ΤΟ ΠΕ ΡΙΕ ΧΟ ΜΕ ΝΟ & Η Ε ΦΑΡ ΜΟ ΓΗ ΤΟΥ ΙΕ ΘΝΟΥΣ ΑΝ ΘΡΩ ΠΙ ΣΤΙ ΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ JUS IN BELLO: Η Ε ΞΕ ΛΙ ΞΗ, ΤΟ ΠΕ ΡΙΕ ΧΟ ΜΕ ΝΟ & Η Ε ΦΑΡ ΜΟ ΓΗ ΤΟΥ ΙΕ ΘΝΟΥΣ ΑΝ ΘΡΩ ΠΙ ΣΤΙ ΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ 58 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2010 ΚΕΙΜΕΝΟ: Τα ξιάρ χης Φι σκα τώ ρης, Διε θνο λό

Διαβάστε περισσότερα

Μαύρη τρύπα 40.000.000 στο δήμο Αλίμου!

Μαύρη τρύπα 40.000.000 στο δήμο Αλίμου! ΤΕΥΧΟΣ Ν ο 8 Μαύρη τρύπα 40.000.000 στο δήμο Αλίμου! 03 Καταχρεωμένος ο Δήμος 05 08 Το Άνω - Κάτω στο Καλαμάκι στην μάχη των Δημοτικών εκλογών Πάρκο Ελληνικού: Αναγκαίο - Εφικτό - Φθηνό 10 Πρώτα ο μαθητής;

Διαβάστε περισσότερα

...ôçò Ýê äï óçò Σχεδία στ' ανοιχτά της Αίγινας

...ôçò Ýê äï óçò Σχεδία στ' ανοιχτά της Αίγινας ...ôçò Ýê äï óçò Σχεδία στ' ανοιχτά της Αίγινας Tεύχος 2, Ιούλιος 2003, Αίγινα ΤΟΠΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ έκδοση της Πρωτοβουλίας Πολιτών Αίγινας Για επικοινωνία: Κυριακού Γιώργος β Πάροδος Αφαίας 131

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕ ΝΙ ΚΗ Ε ΝΗ ΜΕ ΡΩ ΣΗ Ε ΤΟΥΣ 2012

ΓΕ ΝΙ ΚΗ Ε ΝΗ ΜΕ ΡΩ ΣΗ Ε ΤΟΥΣ 2012 ΠΑ ΡΑΡ ΤΗ ΜΑ «Α» ΣΤΗ ΔΓΗ Φ.900/43/1084/Σ.360 Ο ΣΜΑ ΕΣ Γεν. Γραμ ματέας 4 Ιουν 2013 ΓΕ ΝΙ ΚΗ Ε ΝΗ ΜΕ ΡΩ ΣΗ Ε ΤΟΥΣ 2012 Προς ε νη μέ ρω ση των συ νεταί ρων για τις δρα στη ριό τη τες του Συ νε ται ρισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...4 Πεζικό...9 Τεθωρακισμένα...11 Πυροβολικό...12 Μηχανικό...13 Διαβιβάσεις...14 Ειδικές Δυνάμεις...15 Στρατονομία...16

Διαβάστε περισσότερα

áåé þñïò ÌÁÚÏÓ 2004 ÔÅÕ ÏÓ 1 ISSUE 1 ÔÏÌÏÓ 3 VOLUME 3

áåé þñïò ÌÁÚÏÓ 2004 ÔÅÕ ÏÓ 1 ISSUE 1 ÔÏÌÏÓ 3 VOLUME 3 áåé þñïò ÊÅÉÌ ÅÍÁ ÐÏ ËÅÏÄÏÌÉÁÓ, ÙÑ ÏÔÁÎ ÉÁÓ Ê ÁÉ Á ÍÁÐÔÕÎ ÇÓ ÔÏÌÏÓ 3 VOLUME 3 ÔÅÕ ÏÓ 1 ISSUE 1 ÌÁÚÏÓ 2004 ÌÁY 2004 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚH ΕΠΙΤΡΟΠH - Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΚΟΚΚΩΣΗΣ ΧΑΡΗΣ ΜΠΕΡΙΑΤΟΣ ΗΛΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ι Ε Ξ Ε Λ Ι Ξ Ε Ι Σ Σ Τ Ο Κ Ρ Η Τ Ι Κ Ο Ζ Η Τ Η Μ Α Τ Η Ν Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ο & Ο Ι Μ Ε Γ Α Λ Ε Σ Δ Υ Ν Α Μ Ε Ι Σ

Ο Ι Ε Ξ Ε Λ Ι Ξ Ε Ι Σ Σ Τ Ο Κ Ρ Η Τ Ι Κ Ο Ζ Η Τ Η Μ Α Τ Η Ν Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ο & Ο Ι Μ Ε Γ Α Λ Ε Σ Δ Υ Ν Α Μ Ε Ι Σ Ο Ι Ε Ξ Ε Λ Ι Ξ Ε Ι Σ Σ Τ Ο Κ Ρ Η Τ Ι Κ Ο Ζ Η Τ Η Μ Α Τ Η Ν Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ο 1 8 9 6-1 9 0 9 & Ο Ι Μ Ε Γ Α Λ Ε Σ Δ Υ Ν Α Μ Ε Ι Σ ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ιλ χος Βα σί λειος Α να στα σό που λος, Ι στο ρικός Η

Διαβάστε περισσότερα

14 Ἰουνίου. Προφήτου Ἐλισσαίου. Τῇ ΙΔ τοῦ µηνὸς Ἰουνίου. Μνήµη τοῦ Ἁγίου Προφήτου Ἐλισσαίου Ἐν τῷ Ἑσπερινῷ. Δόξα. Ἦχος Πα

14 Ἰουνίου. Προφήτου Ἐλισσαίου. Τῇ ΙΔ τοῦ µηνὸς Ἰουνίου. Μνήµη τοῦ Ἁγίου Προφήτου Ἐλισσαίου Ἐν τῷ Ἑσπερινῷ. Δόξα. Ἦχος Πα Τῇ ΙΔ τοῦ µηνὸς Ἰουνίου. Μνήµη τοῦ Ἁγίου Προφήτου Ἐλισσαίου Ἐν τῷ Ἑσπερινῷ. Δόξα. Ἦχος Πα Nε ε δο ο ο ξα Πα α τρι ι ι ι και Υι υι ω και Α γι ι ω Πνε ευ µα α α τι Προ φη τα κη η η ρυ υξ Χρι ι ι στου του

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη του πο λέμου στην Ι λιά δα του Ο μή ρου

Η τέχνη του πο λέμου στην Ι λιά δα του Ο μή ρου Η τέχνη του πο λέμου στην Ι λιά δα του Ο μή ρου Οι Μυ θι κές αρ χές και η με τέ πει τα ε ξέ λι ξη ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Δρ. Δη μή τριος Απ. Κο μη τού δης, Ε πί τι μος Κα θη γη τής Ξι φα σκί ας ΣΣΕ & Δη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Α

ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Α Ε κα το ντα ε τής ε πέτειος α πό την ε πί ση μη έναρ ξη της έ νο πλης φάσης του Μα κε δο νι κού Α γώνα στο Βέρ μιο ό ρος και στην ε παρ χία Βεροίας (1905-2005) (Η Συμ βο λή Των Κα τοίκων της Πε ριο χής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΤΕΛΕΤΗ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΦΟΡΟΥ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΥΣ ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΡΙΜΙΝΙ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΤΕΛΕΤΗ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΦΟΡΟΥ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΥΣ ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΡΙΜΙΝΙ ΤΕΛΕΤΗ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΦΟΡΟΥ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΥΣ ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΡΙΜΙΝΙ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ Την Κυ ρια κή 23 Σε πτεμ βρί ου 2007, πραγ μα το ποι ή θη κε, στον χώ ρο του Ελλη νικού Στρα τιω τικού Κοι μη τηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΤΑΛ ΛΙΟ Ε ΞΑΙΡΕ ΤΩΝ ΠΡΑ ΞΕ ΩΝ Ε ΞΑΙ ΡΕ ΤΩΝ ΠΡΑ ΞΕ ΩΝ ΩΣ ΚΑ ΘΙΕ ΡΩ ΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑΛ ΛΙ ΟΥ ΠΟ ΛΕ ΜΙ ΚΗΣ Η ΘΙ ΚΗΣ Α ΜΟΙ ΒΗΣ

ΜΕ ΤΑΛ ΛΙΟ Ε ΞΑΙΡΕ ΤΩΝ ΠΡΑ ΞΕ ΩΝ Ε ΞΑΙ ΡΕ ΤΩΝ ΠΡΑ ΞΕ ΩΝ ΩΣ ΚΑ ΘΙΕ ΡΩ ΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑΛ ΛΙ ΟΥ ΠΟ ΛΕ ΜΙ ΚΗΣ Η ΘΙ ΚΗΣ Α ΜΟΙ ΒΗΣ ΜΕ ΤΑΛ ΛΙΟ Ε ΞΑΙΡΕ ΤΩΝ ΠΡΑ ΞΕ ΩΝ ΚΕΙ ΜΕ ΝΟ-ΦΩ ΤΟΓΡΑ ΦΙΕΣ: Υ πτγος ε.α. Ορ θό δο ξος Ζω τιά δης ΚΑ ΘΙΕ ΡΩ ΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑΛ ΛΙ ΟΥ Ε ΞΑΙ ΡΕ ΤΩΝ ΠΡΑ ΞΕ ΩΝ ΩΣ ΠΟ ΛΕ ΜΙ ΚΗΣ Η ΘΙ ΚΗΣ Α ΜΟΙ ΒΗΣ Το Με τάλ λιο Ε ξαι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑ ΤΑ ΓΗ ΜΟ ΝΙ ΜΟΥ Ι ΣΧΥΟΣ

ΔΙΑ ΤΑ ΓΗ ΜΟ ΝΙ ΜΟΥ Ι ΣΧΥΟΣ ΔΙΑ ΤΑ ΓΗ ΜΟ ΝΙ ΜΟΥ Ι ΣΧΥΟΣ ΠΡΟΣ : Α πο δέ κτες Πί να κα «Α» ΓΕ ΝΙ ΚΟ Ε ΠΙ ΤΕ ΛΕΙΟ ΣΤΡΑ ΤΟΥ ΔΝΣΗ ΟΙ ΚΟ ΝΟ ΜΙ ΚΟΥ/1γ Τη λέφ. 210-6552403 ΚΟΙΝ : ΓΕ Ε ΘΑ/Γ3 Φ.956.2/25/699285 ΓΕΣ/ΔΟΙ/1γ (2) Σ. 5270 Ο ΣΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιότητα:... Νέα Συνδρομή Ανανέωση Συνδρομής

Ιδιότητα:... Νέα Συνδρομή Ανανέωση Συνδρομής ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1883 ΤΕΥΧΟΣ 1/2012 (ΙΑΝ.-ΦΕΒ.) ΕΤΗΣΙΑ ΣYΝΔΡΟΜΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ Αξιωματικοί Στρατού Ξηράς ε.α. 2,94 Ιδιώτες, Σύλλογοι κ.λπ. 5,87 ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ (ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΖΩΝ Φ. ΚΕΝ ΝΕ ΝΤΥ, 35 ος Πρό ε δρος Η νω μέ νων Πο λι τειών (Η.Π.Α.)

ΤΖΩΝ Φ. ΚΕΝ ΝΕ ΝΤΥ, 35 ος Πρό ε δρος Η νω μέ νων Πο λι τειών (Η.Π.Α.) ΤΖΩΝ Φ. ΚΕΝ ΝΕ ΝΤΥ, 35 ος Πρό ε δρος Η νω μέ νων Πο λι τειών (Η.Π.Α.) Χρο νι κό Α νό δου στην Ε ξου σί α και Δο λο φο νί α του 43 χρό νια πριν ΚΕΙΜΕΝΟ: Υ πτγος ε.α Ιω άν νης Αρ. Μερ τζά νης, τ. Κα θη γη

Διαβάστε περισσότερα

Αρκε τοί δυ τικοί, κα τά τη διάρκεια ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΥ ΤΟ ΚΡΑ ΤΟ ΡΑ ΙΟΥ ΣΤΙ ΝΙΑ ΝΟΥ ΚΑ ΤΑ ΤΗ ΒΥ ΖΑ ΝΤΙ ΝΗ ΠΕΡΙΟΔO

Αρκε τοί δυ τικοί, κα τά τη διάρκεια ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΥ ΤΟ ΚΡΑ ΤΟ ΡΑ ΙΟΥ ΣΤΙ ΝΙΑ ΝΟΥ ΚΑ ΤΑ ΤΗ ΒΥ ΖΑ ΝΤΙ ΝΗ ΠΕΡΙΟΔO ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΥ ΤΟ ΚΡΑ ΤΟ ΡΑ ΙΟΥ ΣΤΙ ΝΙΑ ΝΟΥ ΚΑ ΤΑ ΤΗ ΒΥ ΖΑ ΝΤΙ ΝΗ ΠΕΡΙΟΔO ΚΕΙΜΕΝΟ: Αν χης (ΠΖ) Ε λευ θέ ριος Τσώ νης Αρκε τοί δυ τικοί, κα τά τη διάρκεια του Με σαί ωνα, κα τη γο ρούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος

Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος Πρ. Κορομηλά 51, Τ.Κ. 546 22, Θεσσαλονίκη Κωδικός 6120 Απρίλιος-Μάιος-Ιούνιος 2011 Τεύχος 41 Τιμή: 0,01 ISSN 1109-7450 Editorial 2 Τρίμηνη έκδοση της

Διαβάστε περισσότερα

Εί ναι αφι ε ρω μέ Σχεδία στ' ανοιχτά της Αίγινας νο σ' έναν άν θρω πο που κά ποιοι δεν γνω ρί σα με πο τέ, κά ποιοι εί χαν την

Εί ναι αφι ε ρω μέ Σχεδία στ' ανοιχτά της Αίγινας νο σ' έναν άν θρω πο που κά ποιοι δεν γνω ρί σα με πο τέ, κά ποιοι εί χαν την Σχεδία στ' ανοιχτά της Αίγινας Tεύχος 4, Απρίλιος 2004, Αίγινα ΤΟΠΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Για επικοινωνία: Κυριακού Γιώργος β Πάροδος Αφαίας 131, Αίγινα 180 10, τηλ.: 22970-25902, 6936 206792 6945 381673

Διαβάστε περισσότερα

Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος

Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος Τρίμηνη έκδοση της Ένωσης Γυμναστών Βορείου Ελλάδος Πρ. Κορομηλά 51, Τ.Κ. 546 22, Θεσσαλονίκη Κωδικός 6120 Απρίλιος-Μάιος-Ιούνιος 2010 Τεύχος 37 Τιμή: 0,01 ISSN 1109-7450 Editorial Κατά τη διάρκεια συζήτησης,

Διαβάστε περισσότερα

K υ ρι ε ε λε η σον Κ υ ρι ε ε λε ε η σον Κ υ ρι ε ε λε η σον Κ υ υ ρι ε ε λε ε η σον

K υ ρι ε ε λε η σον Κ υ ρι ε ε λε ε η σον Κ υ ρι ε ε λε η σον Κ υ υ ρι ε ε λε ε η σον Κ Α Τ Α Ν Υ Κ Τ Ι Κ Α ΚΥΡΙΕ ΕΛΕΗΣΟΝ Ἦχος νη 1. 2.. 4. 5. K υ ρι ε ε λε η σον Κ υ ρι ε ε λε ε η σον Κ υ ρι ε ε λε η σον Κ υ υ ρι ε ε λε ε η σον Κ υ ρι ε ε λε η σον Ε ις πολ λα ε τη Δεσ πο τα Υ περ Α γι

Διαβάστε περισσότερα

Σ Τ ΡΑΤ Ι ΩΤ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η ΝΟΕ. - ΔΕΚ. 2007

Σ Τ ΡΑΤ Ι ΩΤ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η ΝΟΕ. - ΔΕΚ. 2007 «Το πα ρόν κεί με νο α πο τε λεί προσω πι κό ντο κου μέ ντο για τη Μά χη του Δυ σπη λαί ου, βα σι σμέ νο σε αυ τού σιες μαρτυ ρί ες και οι κο γε νεια κά κει μή λια ε νός εκ των πρω τα γω νι στών της μά

Διαβάστε περισσότερα

Πα γίδες & Αυ το σχέδιοι. Ε κρη κτι κοί Μη χα νι σµοί. ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Λγος (ΜΧ) Ευάγγελος Βαρλάμος

Πα γίδες & Αυ το σχέδιοι. Ε κρη κτι κοί Μη χα νι σµοί. ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Λγος (ΜΧ) Ευάγγελος Βαρλάμος Πα γίδες & Αυ το σχέδιοι Ε κρη κτι κοί Μη χα νι σµοί ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Λγος (ΜΧ) Ευάγγελος Βαρλάμος 46 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2010 τις μέ ρες μας ό λοι μας έ χου με ακού σει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥ ΓΚΡΙ ΣΗ ΠΟ ΛΕ ΜΟΥ ΤΗΣ ΑΡ ΧΑΙΑΣ Ε ΠΟ ΧΗΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΓ ΧΡΟ ΝΗ ΚΑΙ Η Α ΝΑ- ΓΚΑΙΟ ΤΗ ΤΑ ΜΕ ΛΕ ΤΗΣ ΤΗΣ Ι ΣΤΟ ΡΙΑΣ

ΣΥ ΓΚΡΙ ΣΗ ΠΟ ΛΕ ΜΟΥ ΤΗΣ ΑΡ ΧΑΙΑΣ Ε ΠΟ ΧΗΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΓ ΧΡΟ ΝΗ ΚΑΙ Η Α ΝΑ- ΓΚΑΙΟ ΤΗ ΤΑ ΜΕ ΛΕ ΤΗΣ ΤΗΣ Ι ΣΤΟ ΡΙΑΣ ΣΥ ΓΚΡΙ ΣΗ ΠΟ ΛΕ ΜΟΥ ΤΗΣ ΑΡ ΧΑΙΑΣ Ε ΠΟ ΧΗΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΓ ΧΡΟ ΝΗ ΚΑΙ Η Α ΝΑ- ΓΚΑΙΟ ΤΗ ΤΑ ΜΕ ΛΕ ΤΗΣ ΤΗΣ Ι ΣΤΟ ΡΙΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Αν θλγος (ΕΜ) Νι κό λα ος Τσα ντί δης ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση

Διαβάστε περισσότερα

Bonnie Kenny & Cindy Gregory. Μετάφραση - Επιμέλεια: Πατσιαούρας Αστέριος, Πέτρος Νάτσης ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ. Βήματα για την επιτυχία

Bonnie Kenny & Cindy Gregory. Μετάφραση - Επιμέλεια: Πατσιαούρας Αστέριος, Πέτρος Νάτσης ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ. Βήματα για την επιτυχία Bonnie Kenny & Cindy Gregory Μετάφραση - Επιμέλεια: Πατσιαούρας Αστέριος, Πέτρος Νάτσης ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ Βήματα για την επιτυχία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ. Βήματα για την επιτυχία. Bonnie Kenny & Cindy

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΥΡΜΑΤΗ. ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ 2,4GHz. ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ανθστης (ΠΖ) Κωνσταντίνος Δεμερτζής Σ Τ ΡΑΤ Ι ΩΤ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η ΝΟΕ. - ΔΕΚ.

ΑΣΥΡΜΑΤΗ. ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ 2,4GHz. ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ανθστης (ΠΖ) Κωνσταντίνος Δεμερτζής Σ Τ ΡΑΤ Ι ΩΤ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η ΝΟΕ. - ΔΕΚ. ΑΣΥΡΜΑΤΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΑ 2,4GHz ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Ανθστης (ΠΖ) Κωνσταντίνος Δεμερτζής 40 40 Σ Τ ΡΑΤ Ι ΩΤ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η ΝΟΕ. - ΔΕΚ. 2009 ΤΑ ΔΙ ΚΤΥΑ ΣΗΜΕ ΡΑ Εί ναι προ φα νές ό τι ο τε χνο

Διαβάστε περισσότερα

των O δη γών Του ρι στι κών Λε ω φο ρεί ων Κρή της Ερµής Ot05R15

των O δη γών Του ρι στι κών Λε ω φο ρεί ων Κρή της Ερµής Ot05R15 των O δη γών Του ρι στι κών Λε ω φο ρεί ων Κρή της Ερµής Ot05R15 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ O Δ Η ΓΩΩΝ ΤOY ΡΙ ΣΤΙ ΚΩΩΝ ΛΕ ΩΩ ΦO ΡΕΙ ΩΩΝ ΚΡΗ ΤΗΣ Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ Δ Ι

Διαβάστε περισσότερα

των εργατοτεχνιτών & υπαλλήλων Μετάλλου όλης της χώρας K32R14

των εργατοτεχνιτών & υπαλλήλων Μετάλλου όλης της χώρας K32R14 των εργατοτεχνιτών & υπαλλήλων Μετάλλου όλης της χώρας K32R14 ΚΩ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΝ (ΣΣΕ & Α) ΤΩΝ ΕΡ ΓΑ ΤO ΤΕ ΧΝΙ ΤΩΝ ΚΑΙ Y ΠΑΛ ΛΗ ΛΩΝ ΜΕ ΤΑΛ ΛOY ΤΩΝ ΜΕ ΤΑΛ ΛOYΡ ΓΙ ΚΩΝ Ε ΠΙ ΧΕΙ ΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

οξαστικὸν Ἀποστίχων Ὄρθρου Μ. Τετάρτης z 8 a A

οξαστικὸν Ἀποστίχων Ὄρθρου Μ. Τετάρτης z 8 a A οξαστικὸν Ἀποστίχων Ὄρθρου Μ. Τετάρτης z 8 a A δ ` 3kς 3qz 3{9 ` ]l 3 # ~-?1 [ve 3 3*~ /[ [ ` ο `` ο ~ ο ```` ξα ~ ``` Πα```` α ` τρι ```ι ``` ι ` ι ~ και ``αι [D # ` 4K / [ [D`3k δδ 13` 4K[ \v~-?3[ve

Διαβάστε περισσότερα

Πε ρι γραφή των τραυ μα τι σμών στην Ι λιά δα του Ο μή ρου

Πε ρι γραφή των τραυ μα τι σμών στην Ι λιά δα του Ο μή ρου Πε ρι γραφή των τραυ μα τι σμών στην Ι λιά δα του Ο μή ρου Η Ι λιά δα, ως ε πι κό ποί η μα, δεν είναι μό νο το πρώ το δείγ μα ελ λη νι κής γρα φής, αλ λά και το πρώ το γρα πτό ελ λη νι κό κεί με νο για

Διαβάστε περισσότερα

H Σύ στα ση της Φύ σης

H Σύ στα ση της Φύ σης H Σύ στα ση της Φύ σης ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Λγος (ΔΒ) Διο νύ σιος Π. Κα λο γε ράς, Ρα διο η λε κτρο λό γος Α (ΣΤΗ ΑΔ), MSc in Data Communications & Networks (Kingston University), Τελειόφοιτος Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Ἐν τῷ ἑσπερινῷ τῆς Προηγιασμένης

Ἐν τῷ ἑσπερινῷ τῆς Προηγιασμένης Ἐν τῷ ἑσπερινῷ τῆς Προηγιασμένης Ἦχος Πα υ ρι ε ε κε κρα ξα α προ ο ος σε ε ει σα κου σο ο ο ον μου ει σα α κου ου σο ον μου ου Κυ υ υ ρι ι ι ι ε Κυ ρι ε ε κε κρα α ξα προ ος σε ε ει σα κου σο ο ο ον μου

Διαβάστε περισσότερα

των ο δη γών του ρι στι κ ν λεωφορείων όλης της χώρας O61R11

των ο δη γών του ρι στι κ ν λεωφορείων όλης της χώρας O61R11 των ο δη γών του ρι στι κ ν λεωφορείων όλης της χώρας O61R11 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) O Δ Η ΓΩΩΝ ΤOY ΡΙ ΣΤΙ ΚΩΩΝ ΛΕ ΩΩ ΦO ΡΕΙ ΩΩΝ O ΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΩ ΡΑΣ Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ Δ Ι ΚOΠOΙ Η ΣΗ Ε

Διαβάστε περισσότερα

Ἐν τῷ ἑσπερινῷ τῆς Προηγιασμένης

Ἐν τῷ ἑσπερινῷ τῆς Προηγιασμένης Ἐν τῷ ἑσπερινῷ τῆς Προηγιασμένης Ἦχος Νη υ υ υ υ ρι ι ι ι ε ε κε κρα α ξα προ ος σε ε ε ει σα κου ου ου σο ο ον μου ου ει σα κου σον μου Κυ υ υ υ ρι ι ι ι ε Κυ ρι ι ε ε κε κρα α ξα α προ ο ος σε ε ε ει

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδία στ' ανοιχτά της Αίγινας

Σχεδία στ' ανοιχτά της Αίγινας Σχεδία στ' ανοιχτά της Αίγινας Tεύχος 3, Οκτώβριος 2003, Αίγινα ΤΟΠΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ έκδοση της Πρωτοβουλίας Πολιτών Αίγινας Για επικοινωνία: Κυριακού Γιώργος β Πάροδος Αφαίας 131, Αίγινα 180

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΠΙ ΧΕΙ ΡΗ ΣΕΙΣ ΔΙ ΚΤΥΩΝ Η/Υ -

Ε ΠΙ ΧΕΙ ΡΗ ΣΕΙΣ ΔΙ ΚΤΥΩΝ Η/Υ - Ε ΠΙ ΧΕΙ ΡΗ ΣΕΙΣ ΔΙ ΚΤΥΩΝ Η/Υ - ΚΕΙΜΕΝΟ-ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Τχης (ΔΒ) Νικόλαος Δ. Λε ώ νης, Δι δά κτο ρας Ε.Μ.Π. 120 Σ Τ ΡΑΤ Ι ΩΤ Ι Κ Η Ε Π Ι Θ Ε Ω Ρ Η Σ Η ΝΟΕ. - ΔΕΚ. 2007 Το ο λο κλη ρω μέ νο σύ στη μα C4I

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑ ΚΤΙ ΚΗ ΤΕ ΧΝΗ ΤΩΝ ΑΡ ΧΑΙΩΝ ΕΛ ΛΗ ΝΩΝ

Η ΤΑ ΚΤΙ ΚΗ ΤΕ ΧΝΗ ΤΩΝ ΑΡ ΧΑΙΩΝ ΕΛ ΛΗ ΝΩΝ Η ΤΑ ΚΤΙ ΚΗ ΤΕ ΧΝΗ ΤΩΝ ΑΡ ΧΑΙΩΝ ΕΛ ΛΗ ΝΩΝ ΚΕΙΜΕΝΟ: Ευ γέ νιος Αρ. Για ρέ νης, Α ντει σαγ γε λέ ας Στρα το δι κεί ου Ιω αν νί νων, Δι δά κτο ρας στο Πά ντειο Πα νε πι στή μιο Α πό την κλα σι κή φά λαγ γα

Διαβάστε περισσότερα