ΣΕΧΝΟΛΟΓΙΕ ΕΝΙΧΤΗ ΙΔΙΩΣΙΚΟΣΗΣΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΗ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ (DIGITAL RESOURCE MANAGEMENT-DRM)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΕΧΝΟΛΟΓΙΕ ΕΝΙΧΤΗ ΙΔΙΩΣΙΚΟΣΗΣΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΗ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ (DIGITAL RESOURCE MANAGEMENT-DRM)"

Transcript

1 Δημοκρίτειο Πανεπιςτήμιο Θράκησ Σμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Τπολογιςτών Σομζασ Λογιςμικοφ και Ανάπτυξησ Εφαρμογών Εργαςτήριο Προγραμματιςμοφ και Επεξεργαςίασ Πληροφοριών ΣΕΧΝΟΛΟΓΙΕ ΕΝΙΧΤΗ ΙΔΙΩΣΙΚΟΣΗΣΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΗ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ (DIGITAL RESOURCE MANAGEMENT-DRM) Διπλωματική Εργαςία Ευαγγελία Ραϊκίδου Επιβλζπων: Λζκτορασ κ. Εφραιμίδησ Παφλοσ Ξάνθη Οκτώβριοσ 2008

2 Αφιερϊνεται ςτθν οικογζνειά μου

3 Περίληψη Η παροφςα διπλωματικι εργαςία ζχει ςαν αντικείμενό τθσ τθ ςφνταξθ ψθφιακϊν ςυμβολαίων, τα οποία περιγράφουν τουσ όρουσ χριςθσ προςωπικϊν δεδομζνων. Τα ςυμβόλαια αυτά αποτελοφν μζροσ ενόσ πλαιςίου διαχείριςθσ προςωπικϊν δεδομζνων που ονομάηεται Polis. Οι όροι χριςθσ που περιγράφουν περιλαμβάνουν ςκοποφσ, περιοριςμοφσ και προχποκζςεισ που εφαρμόηονται ςε κάκε μονάδα προςωπικϊν δεδομζνων. Τα ςυμβόλαια περιζχουν επίςθσ τισ ψθφιακζσ υπογραφζσ των δφο μερϊν που τα ςυνάπτουν ζτςι ϊςτε να είναι αξιόπιςτα. Λζξεισ κλειδιά : ιδιωτικότθτα, προςταςία προςωπικϊν δεδομζνων, γλϊςςεσ περιγραφισ δικαιωμάτων, ψθφιακι άδεια, ψθφιακό ςυμβόλαιο.

4 Abstract The object of the present diploma thesis is the design of digital contracts that describe usage terms for personal data. These contracts form part of a framework for personal data management, called Polis. The usage terms include purposes, constraints and requirements that apply to each single piece of personal data. The contracts also include the digital signatures of the two parties, so as to be reliable. Key words : privacy, personal data protection, rights expression languages, digital license, digital contract.

5 Περιεχόμενα Ειςαγωγή... 1 Κεφάλαιο 1 Ειςαγωγι Ιδιωτικότθτα και Νομοκεςία Ειςαγωγι Αρχζσ τθσ ντιρεκτίβασ τθσ Ε.Ε. ςχετικά με τθν προςταςία των προςωπικϊν δεδομζνων Digital Rights Management Ειςαγωγι Γενικι επιςκόπθςθ ενόσ DRM ςυςτιματοσ Συςτατικά ενόσ DRM ςυςτιματοσ Right Expression Languages XML Ειςαγωγι Καλοςχθματιςμζνα και Ζγκυρα XML ζγγραφα Παράδειγμα ενόσ XML εγγράφου XrML Ειςαγωγι Ιςτορία Το Μοντζλο Δεδομζνων τθσ XrML Άδειεσ Δομι και οργάνωςθ τθσ XrML Παράδειγμα άδειασ Πυρινασ Βαςικι επζκταςθ Επζκταςθ περιεχομζνου ODRL Ειςαγωγι Γενικι επιςκόπθςθ Δομικά Μοντζλα τθσ ODRL Μοντζλο Άδειασ (Permission Model)... 21

6 Μοντζλο Περιοριςμοφ (Constraint Model) Μοντζλο Προχπόκεςθσ (Requirement Model) Μοντζλο Συνκικθσ (Condition Model) Μοντζλο Πλαιςίου (Context Model) Σφνταξθ τθσ ODRL Επεκταςιμότθτα τθσ ODRL Παράδειγμα ODRL άδειασ XACML Ειςαγωγι Βαςικζσ ζννοιεσ Πολιτικζσ Αιτιςεισ και Απαντιςεισ Διαδικαςία Εξουςιοδότθςθσ Πρόςβαςθσ Παράδειγμα XACML Πολιτικισ, Αίτθςθσ και Απάντθςθσ Java Ψθφιακζσ υπογραφζσ Γενικά Παραδοχζσ Υπογραφι εγγράφων με Κρυπτογραφία Δθμοςίου Κλειδιοφ Υπογραφι εγγράφων με Κρυπτογραφία Δθμοςίου Κλειδιοφ και μονόδρομεσ Συναρτιςεισ Hash Polis Project Περιγραφι του Polis Απαιτιςεισ Αρχιτεκτονικι του Polis Σχιματα προςωπικϊν δεδομζνων και άδειεσ Το Polis ςε ςυνικεισ ςυναλλαγζσ Υλοποίθςθ του Polis Κεφάλαιο 2 Ειςαγωγή Συγκριτικι παρουςίαςθ των REL Πρόταςθ γλϊςςασ ςφνταξθσ ςυμβολαίων για το Polis Polis ςυμβόλαια... 48

7 2.3.1 Υπογεγραμμζνο ςυμβόλαιο Συμβόλαιο Επικεφαλίδα Θεμελιϊδθσ αρχι του Polis Άδειεσ Κατηγορίεσ Προςωπικών Δεδομζνων Κατθγορία Name Κατθγορία BDate Κατθγορία Cert Κατθγορία Skill Κατθγορία Characteristic Κατθγορίεσ Home-Info και Business-Info Σφνκετοι Τφποι Σφνθετοσ τφποσ PostalType Σφνθετοσ τφποσ TelecomType Σφνθετοσ τφποσ OnlineType Σφνθετοσ τφποσ LicenseType Σφνθετοσ τφποσ ConstraintType Εμφάνιςθ ςτοιχείων Στοιχείο All Υπογραφζσ Πρότυπα ςυμβολαίου Σενάριο 1. Πλθρωμι θλεκτρονικισ υπθρεςίασ Συμβόλαιο θλεκτρονικισ πλθρωμισ Σενάριο 2. Αποςτολι και προϊκθςθ προϊόντων Συμβόλαιο αποςτολισ και προϊκθςθσ προϊόντων Στάδια δθμιουργίασ υπογεγραμμζνου ςυμβολαίου Διαδικαςία υπογραφισ ςυμβολαίου Κεφάλαιο 3 Ειςαγωγι Δθμιουργία ςυμβολαίων με Java Κϊδικασ και χριςτεσ του Polis Παροχζασ υπηρεςιών

8 Πελάτθσ Οργάνωςθ του κϊδικα ςε κλάςεισ Κλάςθ GenerateStoreKeys Κλάςθ DataOwner Κλάςθ ServiceProvider Κλάςθ DataOwnerVerification Κλάςθ XmlMethods Κλάςθ SignatureMethods Συμπεράςματα Αναφορέσ Παράρτημα... 91

9 Ειςαγωγό. Οι θλεκτρονικζσ ςυναλλαγζσ γνϊριςαν αξιοςθμείωτθ ανάπτυξθ κατά τθ διάρκεια των τελευταίων χρόνων και αναμζνεται να διαδοκοφν ακόμα περιςςότερο. Όμωσ, παρά τισ διευκολφνςεισ που οπωςδιποτε παρζχουν, κρφβουν και κάποιουσ κινδφνουσ όπωσ θ κατάχρθςθ των προςωπικϊν δεδομζνων. Η τρζχουςα πρακτικι είναι θ διλωςθ, από κάποιεσ εταιρίεσ, των πολιτικϊν τουσ ςε ςχζςθ με τα προςωπικά δεδομζνα. Σο μζτρο αυτό ωςτόςο, δεν ζχει αποδειχκεί επαρκζσ. Από τθν ανάγκθ για προςταςία των προςωπικϊν δεδομζνων ςτισ θλεκτρονικζσ ςυναλλαγζσ προζρχεται ζνα project του ΔΠΘ υπό τθν επίβλεψθ του κ. Παφλου Εφραιμίδθ, με το όνομα Polis. Σο Polis είναι ζνα προςωπικό πλαίςιο διαχείριςθσ δεδομζνων που βαςίηεται ςτθν αρχι ότι τα προςωπικά δεδομζνα παραμζνουν αποκθκευμζνα μόνο ςτθν πλευρά του κατόχου τουσ. Μια εταιρία κα είναι ςε κζςθ να πλθροφορθκεί τα προςωπικά δεδομζνα που τθν αφοροφν μόνο εφόςον ζχει ςυνάψει ζνα ςυμβόλαιο με τον πελάτθ με το οποίο δεςμεφεται για τουσ όρουσ χριςθσ των δεδομζνων αυτϊν. Σο κφριο κζμα με το οποίο αςχολείται θ διπλωματικι εργαςία είναι θ ςφνταξθ των Polis ςυμβολαίων. Σα ςυμβόλαια αυτά κα πρζπει να δθμιουργθκοφν με βάςθ τισ εξισ προχποκζςεισ. Καταρχιν, κα πρζπει να είναι ικανά ζτςι ϊςτε να περιγράφουν με ςαφινεια όλουσ τουσ πικανοφσ όρουσ χριςθσ που κα μποροφςαν να ςχετίηονται με τα προςωπικά δεδομζνα. Επίςθσ, κα πρζπει να διαςφαλίηεται θ αξιοπιςτία των ςυμβολαίων, αποκλείοντασ το ενδεχόμενο τροποποίθςισ τουσ κακϊσ και θ αυκεντικοποίθςθ των μερϊν που τα ςυνάπτουν. Σα βιματα τα οποία ακολουκικθκαν κατά τθ διάρκεια εκπόνθςθσ τθσ διπλωματικισ εργαςίασ είναι τα εξισ. Καταρχιν, αναηθτικθκε και μελετικθκε θ απαραίτθτθ βιβλιογραφία που ςχετίηεται με τα DRM ςυςτιματα και κυρίωσ με τισ γλϊςςεσ περιγραφισ δικαιωμάτων. κοπόσ ιταν να διαπιςτωκεί εάν κάποια υπάρχουςα γλϊςςα είναι κατάλλθλθ για τθ ςφνταξι των Polis ςυμβολαίων. Παράλλθλα, μζςα από τθ μελζτθ του βιβλίου Applied Cryptography του Bruce Schneier (1) θαη ηελ παραθοιούζεζε ηοσ καζήκαηος ηοσ θ. Εθραηκίδε «Αζθάιεηα Υποιογηζηηθώλ Σσζηεκάηφλ» προέθσυαλ ποιιές γλώζεης ζτεηηθές κε ηελ αζθάιεηα θαη ηελ θρσπηογραθία. Οη γλώζεης ασηές τρεζηκοποηήζεθαλ γηα ηελ ελζφκάηφζε ηες ηετλοιογίας ηφλ υεθηαθώλ σπογραθώλ ζηα ζσκβόιαηα ηοσ Polis. τθ ςυνζχεια, επιλζχκθκε θ καταλλθλότερθ γλϊςςα για τθ δθμιουργία των ςυμβολαίων με τθ χριςθ τθσ οποίασ ςυντάχκθκε το Polis XML ςχιμα. Σο ςχιμα αυτό κακορίηει τθ δομι και το περιεχόμενο των Polis ςυμβολαίων. Σζλοσ, με τθ χριςθσ τθσ γλϊςςασ προγραμματιςμοφ Java καταγράφθκε κϊδικασ ο οποίοσ επιτελεί διάφορεσ λειτουργίεσ κατά τθ διάρκεια ςφναψθσ ενόσ Polis ςυμβολαίου. Σζτοιεσ λειτουργίεσ είναι για παράδειγμα ο ζλεγχοσ ςχετικά με το αν ζνα ςυμβόλαιο είναι γραμμζνο ςφμφωνα με το Polis ςχιμα και θ επαλικευςθ τθσ εγκυρότθτασ μιασ ψθφιακισ υπογραφισ. Η διάρκρωςθ των κεφαλαίων που ακολουκοφν ζγινε με βάςθ τθν πορεία των παραπάνω βθμάτων. Ζτςι, ςτο 1 ο Κεφάλαιο καταγράφονται οι πλθροφορίεσ που αποτελοφν το 1

10 γνωςτικό υπόβακρο τθσ διπλωματικισ εργαςίασ. το 2 ο Κεφάλαιο γίνεται θ περιγραφι τθσ δομισ και του περιεχομζνου των Polis ςυμβολαίων. Ακολουκεί το 3 ο κεφάλαιο όπου περιγράφεται θ οργάνωςθ και θ λειτουργία του Java κϊδικα που δθμιουργεί τα Polis ςυμβόλαια. Σζλοσ, ςτο 4 ο Κεφάλαιο ςυνοψίηονται τα ςυμπεράςματα τθσ διπλωματικισ εργαςίασ. Θα ικελα να ευχαριςτιςω πρϊτα από όλα τον κ. Παφλο Εφραιμίδθ για τθν κακοδιγθςθ και τισ ςυμβουλζσ που μου προςζφερε ςαν επιβλζποντασ τθσ διπλωματικισ αυτισ εργαςίασ. Επίςθσ, ευχαριςτϊ τον υποψιφιο διδάκτορα Γιϊργο Δροςάτο για τθ βοικεια και τισ ιδζεσ που μου ζδωςε ςε κάποια τεχνικά ηθτιματα κακϊσ και όλθ τθν ομάδα τθσ ιδιωτικότθτασ για τθν άψογθ ςυνεργαςία που είχαμε. Σζλοσ, κζλω να ευχαριςτιςω τθν οικογζνειά μου και τουσ φίλουσ μου για τθν υποςτιριξι τουσ ςε αυτι τθν προςπάκεια. 2

11 Κεφϊλαιο 1 Ειςαγωγή το κεφάλαιο αυτό περιγράφονται όλεσ οι απαραίτθτεσ πλθροφορίεσ που αποτελοφν το γνωςτικό υπόβακρο τθσ διπλωματικισ αυτισ εργαςίασ. Η διάρκρωςθ του κεφαλαίου ζχει ωσ εξισ. 1.1 Ιδιωτικότθτα και Νομοκεςία Περιγραφι του νομοκετικοφ πλαιςίου που κατοχυρϊνει τθν προςταςία των προςωπικϊν δεδομζνων ςφμφωνα με τθν ευρωπαϊκι νομοκεςία. 1.2 Digital Rights Management Γενικι περιγραφι και δομι των ςυςτθμάτων ψθφιακισ διαχείριςθσ δικαιωμάτων (DRM). 1.3 Rights Expression Languages Ειςαγωγι ςτισ γλϊςςεσ περιγραφισ δικαιωμάτων (RELs). 1.4 XML Γενικι περιγραφι και λειτουργία τθσ γλϊςςασ XML πάνω ςτθν οποία βαςίςτθκαν όλεσ οι γλϊςςεσ περιγραφισ δικαιωμάτων. 1.5 XrML Περιγραφι και λειτουργία τθσ γλϊςςασ περιγραφισ δικαιωμάτων XrML. 1.6 ODRL Περιγραφι και λειτουργία τθσ γλϊςςασ περιγραφισ δικαιωμάτων ODRL. 1.7 XACML Περιγραφι και λειτουργία τθσ γλϊςςασ περιγραφισ δικαιωμάτων XACML 1.8 Java Γενικι περιγραφι τθσ γλϊςςασ προγραμματιςμοφ Java. 1.9 Ψθφιακζσ Τπογραφζσ Γενικι περιγραφι των ψθφιακϊν υπογραφϊν Polis Project Περιγραφι του project που πλαιςιϊνει τθ δουλειά τθσ διπλωματικισ εργαςίασ. 3

12 1.1 Ιδιωτικότητα και Νομοθεςύα Η διπλωματικι εργαςία προςανατολίηεται ςτθν προςταςία των προςωπικϊν δεδομζνων. Για να γίνει θ προςζγγιςθ των προςωπικϊν δεδομζνων με ζνα ρεαλιςτικό και αποδοτικό τρόπο, ζγινε μελζτθ τθσ υπάρχουςασ νομοκεςίασ πάνω ςτο κζμα αυτό Ειςαγωγή Σα τελευταία χρόνια υπάρχει ολοζνα και μεγαλφτερθ ευαιςκθτοποίθςθ ςτα κζματα προςταςίασ των προςωπικϊν δεδομζνων. Σο γεγονόσ αυτό αντικατοπτρίηεται ςε κάποιεσ προςπάκειεσ νομικισ κατοχφρωςθσ τθσ ιδιωτικότθτασ. Μια από τισ πρϊτεσ γνωςτζσ προςπάκειεσ ζγινε το 1980 από τον οργανιςμό για τθν οικονομικι ςυνεργαςία και ανάπτυξθ, OECD (Organization for Economic Cooperation and Development). O OECD κακόριςε ζνα ςφνολο οχτϊ προτφπων με βάςθ τα οποία ελζγχονται θ ςυλλογι και θ χριςθ των προςωπικϊν δεδομζνων και τα οποία είναι γνωςτά με τον όρο FIP (Fair Information Practices). [] Ωςτόςο, θ πιο ϊριμθ κίνθςθ που ζχει γίνει μζχρι ςτιγμισ είναι θ ντιρεκτίβα 95/46/EC του ευρωπαϊκοφ ςυμβουλίου που ψθφίςτθκε ςτισ 24 Οκτωβρίου του Αντικείμενο τθσ ντιρεκτίβασ είναι θ προςταςία των ατόμων ςε ςχζςθ με τθν επεξεργαςία των προςωπικϊν δεδομζνων και τθν ελεφκερθ διακίνθςθ αυτϊν των δεδομζνων. Σα δεδομζνα ςτα οποία αναφζρεται είναι αυτά που μποροφν να οδθγιςουν ςτθν αναγνϊριςθ κάποιου ατόμου, γνωςτά με τον όρο PII (Personal Identifiable Information). Ο κακοριςμόσ του τι αποτελεί τελικά προςωπικό δεδομζνο ςφμφωνα με τθν ντιρεκτίβα, είναι ο εξισ. Προςωπικό δεδομζνο κεωρείται οποιαδιποτε πλθροφορία που ςχετίηεται με ζνα αναγνωριςμζνο ι αναγνωρίςιμο φυςικό πρόςωπο. Αναγνωρίςιμο πρόςωπο είναι κάποιοσ που μπορεί να αναγνωριςτεί, άμεςα ι ζμμεςα, αναφορικά με κάποιο αρικμό αναγνϊριςθσ ι με ζνα ι περιςςότερουσ παράγοντεσ και ειδικά τθ φυςικι, τθ ςωματικι, τθ διανοθτικι, τθν οικονομικι, τθν πολιτιςμικι ι τθν κοινωνικι του ταυτότθτα (2). Οι κφριεσ αρχζσ προςταςίασ των προςωπικϊν δεδομζνων με βάςθ τθ ντιρεκτίβα αναλφονται ςτθ ςυνζχεια. Οι πλθροφορίεσ προζρχονται από τθν αναφορά (2) Αρχέσ τησ ντιρεκτίβασ τησ Ε.Ε. ςχετικά με την προςταςία των προςωπικών δεδομένων Οριςμόσ Ελεγκτισ δεδομζνων ορίηεται κάκε φυςικό ι νομικό πρόςωπο, αρχι ι υπθρεςία που κακορίηει τουσ ςκοποφσ και τα μζςα επεξεργαςίασ των προςωπικϊν δεδομζνων. Με άλλα λόγια, ο ελεγκτισ δεδομζνων είναι κάκε εταιρία ι υπθρεςία θ οποία κατά τθ ςυνδιαλλαγι με τουσ πελάτεσ τθσ, ηθτά κάποια προςωπικά τουσ δεδομζνα 4

13 1. Ειδοποίηςη επεξεργαςίασ δεδομένων Κατά τθ ςυλλογι προςωπικϊν δεδομζνων ο ελεγκτισ δεδομζνων υποχρεοφται να ενθμερϊνει τον κάτοχό τουσ. Η ενθμζρωςθ κα πρζπει να περιλαμβάνει τθν ταυτότθτα του ελεγκτι, το ςκοπό ςυλλογισ και επεξεργαςίασ των δεδομζνων και τουσ πικανοφσ αποδζκτεσ τουσ. 2. Σκοπόσ επεξεργαςίασ Ο ελεγκτισ κα πρζπει να ορίηει κάποιο ςαφι και κυρίωσ νόμιμο ςκοπό επεξεργαςίασ των δεδομζνων. Ωσ νόμιμοσ ςκοπόσ κεωρείται κάκε ςκοπόσ για τον οποίο ιςχφει ζνα από τα παρακάτω. Ο κάτοχοσ των προςωπικϊν δεδομζνων ζχει δθλϊςει απερίφραςτα τθ ςυγκατάκεςι του. Η επεξεργαςία απαιτείται για τθ ςφναψθ ι τθν εκτζλεςθ ενόσ ςυμβολαίου ςτο οποίο ςυμμετζχει ο κάτοχοσ. Ο ελεγκτισ δεδομζνων ζχει νομικι υποχρζωςθ να εκτελζςει τθν επεξεργαςία των δεδομζνων. Η επεξεργαςία είναι απαραίτθτθ για τθν προςταςία ηωτικϊν ςυμφερόντων του κατόχου. Η επεξεργαςία είναι απαραίτθτθ για τθν εκτζλεςθ ενόσ ζργου που αποςκοπεί ςτο δθμόςιο ςυμφζρον ι που ζχει εκχωρθκεί ςτον ελεγκτι δεδομζνων από κάποια επίςθμθ αρχι. Η επεξεργαςία είναι απαραίτθτθ για τθν επίτευξθ των νόμιμων ςυμφερόντων του ελεγκτι ι ενόσ τρίτου μζρουσ ςτο οποίο τα δεδομζνα γνωςτοποιοφνται. Σα ςυμφζροντα αυτά ωςτόςο, ζπονται των βαςικϊν δικαιωμάτων και ελευκεριϊν του κατόχου. Καμία επεξεργαςία πζρα από τα όρια του νόμιμου ςκοποφ που ζχει ορίςει ο ελεγκτισ δε κα πρζπει να λαμβάνει χϊρα. 3. Ποιότητα δεδομένων Ο ελεγκτισ των προςωπικϊν δεδομζνων κα πρζπει να φροντίηει ζτςι ϊςτε αυτά να είναι επακριβι και ενθμερωμζνα. Επιπλζον, κα πρζπει να είναι ςχετικά με το ςκοπό για τον οποίο ςυλλζγονται. 4. Δικαιώματα κατόχου Ο κάτοχοσ των προςωπικϊν δεδομζνων διατθρεί τα εξισ δικαιϊματα. Ενημζρωςη Ο κάτοχοσ των δεδομζνων μπορεί οποιαδιποτε ςτιγμι να ενθμερωκεί από οποιοδιποτε ελεγκτι δεδομζνων χωρίσ ςθμαντικό κόςτοσ ι κακυςτζρθςθ ςχετικά με τα εξισ. o Αν ο ελεγκτισ διακζτει προςωπικά του δεδομζνα. o Σισ κατθγορίεσ ςτισ οποίεσ αυτά ανικουν. o Σον ςκοπό για τον οποίο τα επεξεργάηεται. o Σα μζρθ ςτα οποία τα δεδομζνα αυτά γνωςτοποιικθκαν. 5

14 Πρόςβαςη Ο κάτοχοσ των δεδομζνων ζχει δικαίωμα πρόςβαςθσ ςε αυτά. τθν περίπτωςθ όπου αυτά είναι ανακριβι ι δεν επεξεργάηονται ςφμφωνα με τουσ κανόνεσ προςταςίασ δεδομζνων, ο κάτοχοσ ζχει το δικαίωμα να τα τροποποιιςει ι και να τα ςβιςει. Ζνςταςη Ο κάτοχοσ των δεδομζνων ζχει το δικαίωμα να υποβάλλει ζνςταςθ ςτθν επεξεργαςία των προςωπικϊν του δεδομζνων ςτθν περίπτωςθ όπου αυτά χρθςιμοποιοφνται για κάποιο μθ νόμιμο ςκοπό. τθν περίπτωςθ όπου θ ζνςταςθ γίνει δεκτι ο ελεγκτισ υποχρεοφται να μθ χρθςιμοποιιςει πλζον τα δεδομζνα αυτά. Επιπλζον, ο κάτοχοσ των δεδομζνων μπορεί να υποβάλλει ζνςταςθ ςτθ χριςθ τουσ από τον ελεγκτι για λόγουσ marketing. 5. Αςφάλειa Ο ελεγκτισ δεδομζνων κα πρζπει να λαμβάνει μζτρα για τθν αςφάλεια των δεδομζνων ζτςι ϊςτε να αποτρζπονται θ απϊλεια ι θ μθ εξουςιοδοτθμζνθ πρόςβαςθ, χριςθ, τροποποίθςθ, καταςτροφι ι αποκάλυψι τουσ. 6. Μεταφορά δεδομένων ςε χώρεσ εκτόσ Ε.Ε Η μεταφορά προςωπικϊν δεδομζνων ςε χϊρα εκτόσ τθσ Ε.Ε. επιτρζπεται μόνο εάν θ χϊρα αυτι παρζχει ζνα επαρκζσ επίπεδο προςταςίασ, τζτοιο που να ςυμβαδίηει με το περιεχόμενο τθσ ντιρεκτίβασ. 7. Επιβλέπουςα αρχή Κάκε κράτοσ μζλοσ τθσ Ε.Ε. κα πρζπει να ορίςει μια ανεξάρτθτθ αρχι θ οποία κα επιβλζπει τθν τιρθςθ των αρχϊν προςταςίασ των προςωπικϊν δεδομζνων. Κάκε ελεγκτισ δεδομζνων πριν προχωριςει ςτθν επεξεργαςία δεδομζνων είναι υποχρεωμζνοσ να ειδοποιεί τθν αρχι αυτι. 6

15 1.2 Digital Rights Management Ζνα βαςικό αντικείμενο τθσ διπλωματικισ εργαςίασ είναι θ μελζτθ του τρόπου με τον οποίο μπορεί να χρθςιμοποιθκεί θ ψθφιακι διαχείριςθ δικαιωμάτων (Digital Rights Management, DRM) για τθν προςταςία των προςωπικϊν δεδομζνων. Ωσ εκ τοφτου, ακολουκεί θ γενικι περιγραφι και λειτουργία τθσ τεχνολογίασ αυτισ. Αρκετζσ από τισ πλθροφορίεσ τθσ ενότθτασ προζρχονται από τθν αναφορά (3) Ειςαγωγή Η ψθφιακι διαχείριςθ δικαιωμάτων (DRM) ζχει ςαν ςτόχο τον ζλεγχο και τθ διαχείριςθ των δικαιωμάτων τθσ ψθφιακισ πνευματικισ περιουςίασ. Ο λόγοσ για τον οποίο αναπτφχκθκε είναι για να αντιμετωπίςει τθ ραγδαία αυξανόμενθ πειρατεία που προζκυψε από τθν ευρεία χριςθ του internet. Σο DRM αποτελεί τθ ςυςςωμάτωςθ διαφόρων τεχνολογιϊν αςφαλείασ για τθν προςταςία των ςυμφερόντων των ιδιοκτθτϊν κάποιου ψθφιακοφ περιεχομζνου. Ζνα DRM ςφςτθμα κακορίηει, διαχειρίηεται και επιβάλλει κανόνεσ ςε όλεσ τισ διαςτάςεισ κάποιου ψθφιακοφ υλικοφ και κυρίωσ ςτθ χριςθ του και τθ διανομι του Γενική επιςκόπηςη ενόσ DRM ςυςτήματοσ ε κάκε DRM ςφςτθμα υπάρχουν τρεισ βαςικζσ οντότθτεσ. Αυτζσ είναι ο ιδιοκτιτθσ του περιεχομζνου, ο μεταπράτθσ τθσ άδειασ και ο χριςτθσ. Ιδιοκτιτθσ περιεχομζνου (content owner) Ο ιδιοκτιτθσ του περιεχομζνου είναι αυτόσ που διατθρεί όλα τα δικαιϊματα πάνω ςτο ψθφιακό περιεχόμενο. Μεταπράτθσ άδειασ (license broker) Ο μεταπράτθσ τθσ άδειασ διαχειρίηεται όλεσ τισ ςυναλλαγζσ εκ μζρουσ του ιδιοκτιτθ περιεχομζνου. Ο μεταπράτθσ ςχετίηεται με τθν παραχϊρθςθ αδειϊν χριςθσ του υλικοφ ςτουσ χριςτεσ. Χριςτθσ (user) Ο όροσ χριςτθσ αναφζρεται ςε κάποιο ζμπιςτο υλικό ι λογιςμικό το οποίο αποτελεί και τθν εξουςιοδότθςθ για κάποιο άτομο. Η διαδικαςία θ οποία ακολουκείται ςε ζνα DRM ςφςτθμα για τθν προςταςία και τθ διακίνθςθ του περιεχομζνου περιγράφεται παρακάτω. 1. Ο ιδιοκτιτθσ αποςτζλλει το περιεχόμενο ςτο DRM ςφςτθμα. 2. Σο DRM ςφςτθμα επιςτρζφει το περιεχόμενο προςτατευμζνο και μια άδεια. 3. Ο ιδιοκτιτθσ διανζμει το προςτατευμζνο περιεχόμενο. 4. Ο ιδιοκτιτθσ αποςτζλλει τθν άδεια ςτον μεταπράτθ αδείασ. 5. Ο χριςτθσ αποκτά το προςτατευμζνο περιεχόμενο μζςω ενόσ καναλιοφ μετάδοςθσ. 6. Ο χριςτθσ καταβάλλει το απαραίτθτο ποςό ςτο μεταπράτθ για τθ χοριγθςθ τθσ άδειασ. 7

16 7. Ο μεταπράτθσ παραχωρεί τθν άδεια ςτο χριςτθ. 8. Ο μεταπράτθσ αποδίδει ςτον ιδιοκτιτθ τισ ειςπράξεισ. Η διαδικαςία αυτι απεικονίηεται ςτθν Εικόνα 1. Εικόνα 1. Προςταςία ψηφιακοφ περιεχομζνου με τη χρήςτη ενόσ DRM ςυςτήματοσ Συςτατικά ενόσ DRM ςυςτήματοσ Σα κφρια ςυςτατικά ενόσ DRM ςυςτιματοσ είναι τα εξισ. 1. Σαυτοποίθςθ (Identification) Σο υλικό ςυνοδεφεται από κάποιο μοναδικό αναγνωριςτικό και μερικά μετα-δεδομζνα που το περιγράφουν. 2. Ψθφιακό Τδατόςθμο (Digital Watermark) Σο ψθφιακό υδατόςθμο ειςάγεται ςτο περιεχόμενο για να χρθςιμοποιθκεί ωσ αποδεικτικό ιδιοκτθςίασ ςε περίπτωςθ αμφιςβιτθςθσ. 3. Ψθφιακό Αποτφπωμα (Digital Fingerprint) Σο ψθφιακό αποτφπωμα παράγεται με βάςθ το περιεχόμενο και χρθςιμοποιείται για τθν αυκεντικοποίθςθ και τθν αυτόματθ ταυτοποίθςθ του περιεχομζνου. 4. υςκευαςία Αςφαλείασ (Secure Container) Η ςυςκευαςία αςφαλείασ περικλείει το περιεχόμενο ζτςι ϊςτε να αποτρζψει τθ μθ εξουςιοδοτθμζνθ χριςθ του. 5. Άδεια (License) Κακορίηει τα δικαιϊματα και τισ ςυνκικεσ χριςθσ του περιεχομζνου. Κωδικοποιείται με τθ χριςθ μιασ Γλϊςςασ Περιγραφισ Δικαιωμάτων (REL). Δφο γνωςτζσ εμπορικζσ εφαρμογζσ που χρθςιμοποιοφν τθν DRM τεχνολογία είναι το itunes τθσ εταιρίασ Apple και τα e-books τθσ Adobe. Σο itunes είναι ζνα λογιςμικό που επιτρζπει ςτουσ χριςτεσ του να οργανϊνουν, να παίηουν και να αγοράηουν τραγοφδια νόμιμα από το internet. Σα e-books είναι θλεκτρονικά βιβλία τα οποία μποροφν να διαβαςτοφν μόνο μζςω 8

17 του προγράμματοσ Adobe Reader και των οποίων θ χριςθ είναι προςτατευμζνθ. Ωςτόςο, οι τεχνολογίεσ που ζχουν αναπτυχκεί μζχρι ςτιγμισ δεν είναι άκρωσ αποτελεςματικζσ κυρίωσ γιατί αυξάνουν το κόςτοσ των προϊόντων και δυςχεραίνουν τθν πρόςβαςθ ςε αυτά. Ζτςι, τα DRM ςυςτιματα είναι ζνασ τομζασ ο οποίοσ βρίςκεται ακόμθ υπό ζντονθ ερευνθτικι δραςτθριότθτα και εξζλιξθ (4). Παρόλα αυτά, υπάρχει ζνα κομμάτι των DRM ςυςτθμάτων ςτο οποίο θ ζρευνα ζχει προχωριςει ςθμαντικά. Σο κομμάτι αυτό είναι οι Γλϊςςεσ Περιγραφισ Δικαιωμάτων ι REL οι οποίεσ ζχουν εξελιχκεί παρόλο αυτι τθ ςτιγμι δεν υπάρχει κάποιο DRM ςφςτθμα κατάλλθλο για να χρθςιμοποιιςει όλεσ τισ δυνατότθτζσ τουσ. Οι REL είναι το κομμάτι των DRM ςυςτθμάτων το οποίο μελετάται εκτενζςτερα για τισ ανάγκεσ τθσ διπλωματικισ εργαςίασ. 9

18 1.3 Rights Expression Languages Μια γλϊςςα περιγραφισ δικαιωμάτων (Rights Expression Language, REL) είναι ζνασ τφποσ γλϊςςασ υψθλοφ επιπζδου που μπορεί να επεξεργαςτεί από θλεκτρονικοφσ υπολογιςτζσ. Μπορεί, επίςθσ, να εκφράςει ανκρϊπινεσ εντολζσ για ερμθνεία, χωρίσ αμφιβολία και με ζνα αςφαλι τρόπο, από μια επεξεργαςτικι μθχανι. Οι εντολζσ αφοροφν τι επιτρζπει ο ιδιοκτιτθσ των δικαιωμάτων ςε κάποιο χριςτθ να κάνει ςε ςχζςθ με κάποιο περιεχόμενο. Ο πρωταρχικόσ ςτόχοσ τθσ γλϊςςασ είναι να επιτρζψει ςε ζνα DRM ςφςτθμα τον ζλεγχο κάποιου προςτατευμζνου υλικοφ για όςο διάςτθμα χρειαςτεί. Πρακτικά, αυτό ςθμαίνει ότι ο κάτοχοσ των δικαιωμάτων κάποιου υλικοφ μπορεί να μετατρζψει τθν ανκρωπίνωσ κατανοθτι άδεια χριςθσ του, ςε μια λογικι γλϊςςα που ζνα πρόγραμμα υπολογιςτι μπορεί να ερμθνεφςει χωρίσ αμφιςβιτθςθ. Με αυτό τον τρόπο, ο ιδιοκτιτθσ των δικαιωμάτων μπορεί να κακορίςει τα ακριβι δικαιϊματα που μποροφν να παραχωρθκοφν ςε κάποιο χριςτθ. Μια REL μπορεί να παράγει εκφράςεισ δικαιωμάτων, που μπορεί να ποικίλουν, από πολφ απλζσ ζωσ πολφ ςφνκετεσ. Μια ζκφραςθ δικαιωμάτων κα πρζπει να είναι ικανι να επεκτακεί ζτςι ϊςτε να μποροφν να προςτεκοφν επιπλζον ςυνκικεσ ςτα πρωταρχικά δικαιϊματα (5). Όλεσ οι γλϊςςεσ REL χρθςιμοποίθςαν ςαν βάςθ τουσ τθ γλϊςςα XML που προςφζρει δυνατότθτεσ διαςυνεργαςίασ ανάμεςα ςε δφο πλευρζσ. Οι κυρίαρχεσ REL αυτι τθ ςτιγμι είναι θ XrML και θ ODRL. Μία επιπλζον γλϊςςα, θ οποία δεν υπάγεται κακαρά ςτισ REL, αλλά χρθςιμοποιείται για τον ζλεγχο πρόςβαςθσ με βάςθ κάποια πολιτικι, είναι θ XACML. Οι γλϊςςεσ αυτζσ και οι δυνατότθτζσ τουσ περιγράφονται ςτισ ενότθτεσ που ακολουκοφν. 10

19 1.4 XML Ειςαγωγή Η XML (extensible Markup Language, επεκτάςιμθ γλϊςςα ςιμανςθσ) είναι μια γλϊςςα που περιγράφει μια κλάςθ αντικειμζνων δεδομζνων που ονομάηονται XML ζγγραφα και εν μζρει περιγράφει τθ ςυμπεριφορά των προγραμμάτων που τα επεξεργάηονται. Η γλϊςςα ςιμανςθσ που προχπιρχε τθσ XML είναι θ SGML (Standard Generalized Markup Language). Η XML αποτελεί ζνα προφίλ εφαρμογισ ι μια περιοριςμζνθ μορφι τθσ SGML (6). Σα XML ζγγραφα αποτελοφνται από μονάδεσ αποκικευςθσ που ονομάηονται οντότητεσ (entities). Οι οντότθτεσ περιζχουν δεδομζνα που άλλα περνάνε από τθ διαδικαςία του parsing και άλλα όχι. Σα πρϊτα ςυνιςτϊνται από χαρακτιρεσ από τουσ οποίουσ κάποιοι ςχθματίηουν τα δεδομζνα χαρακτιρων και κάποιοι τθ ςιμανςθ. Η ςήμανςη (markup) κωδικοποιεί τθν περιγραφι τθσ διάταξθσ αποκικευςθσ και τθσ λογικισ δομισ του εγγράφου. Επίςθσ, θ XML παρζχει το μθχανιςμό για τθν επιβολι περιοριςμϊν ςτθ διάταξθ αποκικευςθσ και τθ λογικι δομι. Η XML ςχεδιάςτθκε ζτςι ϊςτε να εκπλθρϊνει τουσ εξισ ςτόχουσ (6). 1. Να είναι χρθςιμοποιιςιμθ ςτο internet. 2. Τποςτιριξθ ευρείασ ποικιλίασ εφαρμογϊν. 3. υμβατότθτα με τθν SGML. 4. Ευκολία δθμιουργίασ προγραμμάτων που επεξεργάηονται τα XML ζγγραφα. 5. Ελάχιςτοσ αρικμόσ προαιρετικϊν χαρακτθριςτικϊν. 6. Δθμιουργία XML εγγράφων, ςαφϊν και κατανοθτϊν από τον άνκρωπο. 7. Γριγορθ προετοιμαςία του XML ςχεδιαςμοφ. 8. Επίςθμοσ και ςυνοπτικόσ XML ςχεδιαςμόσ. 9. Εφκολθ δθμιουργία XML εγγράφων. 10. Χωρίσ απαραίτθτθ λακωνικότθτα ςτθ ςιμανςθ Καλοςχηματιςμένα και Έγκυρα XML έγγραφα Για να είναι ςωςτά γραμμζνο ζνα XML ζγγραφο κα πρζπει να ανταποκρίνεται ςτα εξισ δφο κριτιρια. Καλοςχθματιςμζνο. Ζνα ζγγραφο είναι καλοςχθματιςμζνο όταν ακολουκεί τουσ ςυντακτικοφσ κανόνεσ τθσ XML. Ζγκυρο. Ζνα ζγγραφο είναι ζγκυρο όταν επιπλζον ακολουκεί κάποιουσ ςθμαςιολογικοφσ κανόνεσ. Οι κανόνεσ αυτοί μπορεί να κακορίηονται από το χριςτθ και περιλαμβάνονται μζςα ςτο XML Schema. 11

20 1.4.3 Παράδειγμα ενόσ XML εγγράφου Η XML χρθςιμοποιείται για τθν αποκικευςθ κειμζνου ι δεδομζνων των οποίων θ μορφι μπορεί να αναπαραςτακεί ςαν δζντρο. Με άλλα λόγια θ XML χρθςιμοποιείται ςε δεδομζνα που ζχουν κάποια ιεραρχικι δομι. Ακολουκεί ζνα απλό παράδειγμα ενόσ XML εγγράφου που περιγράφει τον τρόπο παραςκευισ του ψωμιοφ (7). <recipe name="bread" prep_time="5 mins" cook_time="3 hours"> <title>basic bread</title> <ingredient amount="8" unit="dl">αλεύπι</ingredient> <ingredient amount="10" unit="grams">μαγιά</ingredient> <ingredient amount="4" unit="dl" state="warm">νεπό</ingredient> <ingredient amount="1" unit="teaspoon">αλάηι</ingredient> <instructions> <step>ανακαηέτηε όλα ηα ςλικά.</step> <step>ζςμώζηε.</step> <step>καλύτηε με ένα πούσο και αθήζηε ηο για μια ώπα ζε ένα δεζηό δυμάηιο.</step> <step>ζςμώζηε ξανά.</step> <step>τοποθεηήζηε ηο ζε ένα ηατί.</step> <step> Καλύτηε με ένα πούσο και αθήζηε ηο για μια ώπα ζε ένα δεζηό δυμάηιο.</step> <step>ψήζηε ηο ζηο θούπνο ζηοςρ 180 βαθμούρ C για 30 λεπηά.</step> </instructions> </recipe> 12

21 1.5 XrML Ειςαγωγή Η XrML είναι μια γραμματικι βαςιςμζνθ ςε XML, για τθν ζκφραςθ των δικαιωμάτων και των ςυνκθκϊν που ςχετίηονται με κάποιο ψθφιακό πόρο. Η XrML ζχει προτυποποιθκεί ωσ θ REL (γλϊςςα περιγραφισ δικαιωμάτων) για το MPEG-21 και ανικει ςτθν εταιρία ContentGuard. Με τθ χριςθ τθσ XrML, οποιοςδιποτε κατζχει ι διανζμει ψθφιακό υλικό μπορεί να ταυτοποιιςει τα μζρθ που επιτρζπεται να το χρθςιμοποιιςουν, να αναγνωρίςει τα δικαιϊματα που ζχουν κακϊσ και τουσ όρουσ και τισ ςυνκικεσ κάτω από τισ οποίεσ μποροφν εξαςκιςουν τα δικαιϊματα αυτά. Οι περιςςότερεσ πλθροφορίεσ αυτισ τθσ ενότθτασ προζρχονται από τον επίςθμο τεχνικό οδθγό τθσ γλϊςςασ (8) Ιςτορία Η πρϊτθ ζκδοςθ τθσ γλϊςςασ περιγραφισ δικαιωμάτων που εξελίχκθκε ςτθν XrML, ονομαηόταν DPRL (Digital Property Rights Language) και αναπτφχκθκε από τθν Xerox PARC. Η DPRL εμφανίηεται ςε μια πατζντα τθσ Xerox το Νοζμβρθ του Από το 1994 ζωσ το 1998 θ Xerox ςχθμάτιςε τθ δικι τθσ ομάδα διαχείριςθσ δικαιωμάτων (Rights Management Group) με ςκοπό να ςυνεχίςει τθ δουλειά που παρουςιάςτθκε ςτθ πατζντα. Σο Νοζμβριο του 1998, θ Xerox εξζδωςε τθν πρϊτθ XML ζκδοςθ τθσ DPRL, με τθν ονομαςία DPRL version 2. Μζχρι εκείνθ τθ ςτιγμι, θ DPRL γραφόταν με τθ χριςθ τθσ γλϊςςασ προγραμματιςμοφ LISP. Η ζκδοςθ 2 τθσ DPRL εξουςιοδοτικθκε ςε μια καινοφρια εταιρία, τθν ContentGuard, που ιδρφκθκε από τθν Microsoft και τθ Xerox. Η ContentGuard ανζπτυξε τθν DPRL ςε XrML (extensible rights Markup Language). Η XrML version 1 εκδόκθκε το 2001 και αποτελοφςε τθν εξζλιξθ τθσ DPRL. Σο Νοζμβρθ του 2001 εκδίδεται και θ XrML version 2 που περιείχε ριηικζσ αλλαγζσ. Η κυριότερθ διαφορά με τισ DPRL και XrML 1.0 είναι ότι ενϊ θ πρϊτεσ περιζχουν κακοριςμζνθ γλϊςςα για τθν περιγραφι δικαιωμάτων εκτελζςιμων από μθχανι, θ XrML 2.0 είναι μια αφθρθμζνθ γλϊςςα δικαιωμάτων με πολφ λίγα ςτοιχεία πυρινα. Σο 2002 θ XrML προτάκθκε και αποτζλεςε τθ βάςθ για το part 5 του προτφπου MPEG-21 (ISO/IEC 21000). Σο πρότυπο αυτό αποτελείται από 18 μζρθ από τα οποία το part 5 αναφζρεται ςτθ γλϊςςα περιγραφισ δικαιωμάτων (rights expression language). Σο πρότυπο MPEG-21, ςυμπεριλαμβανομζνου φυςικά του part 5, ψθφίςτθκε από Διεκνι Οργανιςμό Προτυποποίθςθσ (International Organization of Standardization) ωσ επίςθμο διεκνζσ πρότυπο (7) Το Μοντέλο Δεδομένων τησ XrML 2.0 Σο μοντζλο δεδομζνων τθσ XrML αποτελείται από τζςςερισ οντότθτεσ και από τισ ςχζςεισ μεταξφ αυτϊν των οντοτιτων. Οι οντότθτεσ αυτζσ είναι "principal" (εντολζασ), "resource" (πόροσ), "right" (δικαίωμα) και "condition" (ςυνκικθ). Οι οντότθτεσ αυτζσ ςχετίηονται μζςω του ςτοιχείου "grant" (παροχι). Ζτςι, κάκε XrML grant αποτελείται από τα εξισ. 13

22 Σον εντολζα ςτον οποίο χορθγείται θ παροχι. Σο δικαίωμα που κακορίηει θ παροχι. Σον πόρο ο οποίοσ είναι το άμεςο αντικείμενο του δικαιϊματοσ. Σθ ςυνκικθ που πρζπει να εκπλθρωκεί για να εφαρμοςτεί το δικαίωμα. Εικόνα 2. υςτατικά μιασ XrML παροχήσ Principal / Eντολζασ Ο εντολζασ περικλείει τθν ταυτοποίθςθ ενόσ μζρουσ ςτο οποίο εκχωρικθκαν τα δικαιϊματα. Κάκε εντολζασ ταυτοποιεί ακριβϊσ ζνα μζροσ. Ο εντολζασ καταδεικνφει το μζροσ που ταυτοποιεί μζςω πλθροφοριϊν μοναδικζσ για αυτό. Οι πλθροφορίεσ αυτζσ ςχετίηονται με κάποιο μθχανιςμό αυκεντικοποίθςθσ μζςω του οποίου ο εντολζασ μπορεί να αποδείξει τθν ταυτότθτά του. Η ςυνθκζςτερθ λειτουργία ταυτοποίθςθσ ενόσ εντολζα είναι θ κατοχι ενόσ κρυφοφ κλειδιοφ, όπωσ το ιδιωτικό του κλειδί. Right / Δικαίωμα Σο δικαίωμα κακορίηει μια δράςθ ι ομάδα δράςεων που ζνασ εντολζασ μπορεί να εκτελζςει πάνω ςτον αντίςτοιχο πόρο. Ο πυρινασ (Core) τθσ XrML 2.0 παρζχει ζνα αφθρθμζνο ςτοιχείο δικαιϊματοσ που περιλάβει πλθροφορίεσ ςχετικζσ με τα δικαιϊματα. Επίςθσ, παρζχει ζνα ςφνολο κοινϊσ χρθςιμοποιοφμενων και ςυγκεκριμζνων δικαιωμάτων. Επεκτάςεισ ςτον πυρινα τθσ XrML μποροφν να κακορίςουν δικαιϊματα που ταιριάηουν ςτθ χριςθ διαφόρων τφπων πόρων. Resource / Πόροσ Πόροσ είναι το "αντικείμενο" για το οποίο μπορεί να παραχωρθκεί ζνα δικαίωμα ςε κάποιο εντολζα. Ζνασ πόροσ μπορεί να είναι μια ψθφιακι δουλειά, όπωσ ζνα θλεκτρονικό βιβλίο, μια υπθρεςία, όπωσ μια υπθρεςία παροχισ θλεκτρονικοφ ταχυδρομείου, ι ζνα κομμάτι πλθροφορίασ όπωσ το όνομά μασ. Ο πυρινασ τθσ XrML 2.0 παρζχει μθχανιςμοφσ για να περικλείςει τθν πλθροφορία που απαιτείται για τθν ταυτοποίθςθ και τθν εκχϊρθςθ δικαιωμάτων ςε ζνα ςυγκεκριμζνου 14

23 πόρο. Επεκτάςεισ ςτον πυρινα τθσ XrML κακορίηουν πόρουσ κατάλλθλουσ για ςυγκεκριμζνα μοντζλα εργαςίασ. Condition / υνθήκη Μια ςυνκικθ κακορίηει τουσ όρουσ, τισ ςυνκικεσ και τισ υποχρεϊςεισ κάτω από τισ οποίεσ τα δικαιϊματα μποροφν να εφαρμοςτοφν. Επιπλζον, μια λίςτα ςυνκθκϊν μποροφν να χρθςιμοποιθκοφν ςε ςυνδυαςμό ςχθματίηοντασ μια πιο ςφνκετθ ςυνκικθ. Ο πυρινασ τθσ XrML 2.0 κακορίηει ζνα αφθρθμζνο ςτοιχείο ςυνκικθσ. Σο ςτοιχείο αυτό περιλαμβάνει κάποιεσ γενικζσ πλθροφορίεσ ςχετικά με τισ ςυνκικεσ και τισ πρωτογενείσ ςυνκικεσ τθσ γλϊςςασ. Ωςτόςο, ο πυρινασ μπορεί να ζχει επεκτάςεισ ικανζσ να κακορίςουν επιπρόςκετεσ ςυνκικεσ που να καλφπτουν πιο εξειδικευμζνα μοντζλα διανομισ Άδειεσ ε ζνα περιβάλλον ςυςτιματοσ, θ κεντρικι XrML δομι δεδομζνων είναι θ άδεια/license. Μια άδεια είναι θ χοριγθςθ παροχϊν από τουσ παροχείσ. Οριςμόσ Παροχζασ ονομάηεται το μζροσ που εκχωρεί και υπογράφει ψθφιακά τθν άδεια αποδεικνφοντασ ζτςι ότι όντωσ δίνει τισ παροχζσ που περιζχονται ςε αυτι. Εικόνα 3. Δομικά ςυςτατικά μιασ XrML άδειασ Η βαςικι δομι μιασ άδειασ περιζχει τα εξισ ςτοιχεία. Ζνα ςφνολο παροχϊν που μεταβιβάηουν ςε ςυγκεκριμζνουσ εντολείσ ςυγκεκριμζνα δικαιϊματα για ςυγκεκριμζνουσ πόρουσ κάτω από ςυγκεκριμζνεσ ςυνκικεσ. Σθν ταυτοποίθςθ του παροχζα τθσ άδειασ. Επιπρόςκετεσ πλθροφορίεσ όπωσ θ περιγραφι τθσ άδειασ και θ θμερομθνία ιςχφοσ. 15

24 Η ταυτοποίθςθ των εντολζων περιλαμβάνεται ςτθ δομι και τουσ όρουσ τθσ κάκε παροχισ. Μια άδεια απεικονίηεται ςτθν Εικόνα Δομή και οργάνωςη τησ XrML Η ςφνταξθ τθσ XrML ακολουκεί τουσ κανόνεσ τθσ XML όπωσ κακορίςτθκαν από το W3C (World Wide Web Consortium). Ζνα κφριο χαρακτθριςτικό τθσ XrML 2.0 είναι θ δυνατότθτα επζκταςθσ και εξατομίκευςθσ που παρζχει. Η ζκδοςθ αυτι τθσ XrML είναι οργανωμζνθ ςε 3 κυρίωσ μζρθ. Πυρινασ (Core Schema) Ο πυρινασ κακορίηει τα βαςικά ςτοιχεία τθσ XrML 2.0. τα ςτοιχεία αυτά περιλαμβάνουν οριςμοφσ εννοιϊν οι οποίεσ βρίςκονται ςτο επίκεντρο τθσ ςθμαςιολογίασ τθσ γλϊςςασ. Βαςικι επζκταςθ (Standard Extension Schema) Η βαςικι επζκταςθ περιζχει οριςμοφσ εννοιϊν οι οποίοι είναι χριςιμοι και εφαρμόςιμοι ςτα ςενάρια χριςθσ τθσ XrML 2.0 και δεν περιλαμβάνονται ςτον πυρινα. Επιπλζον επεκτάςεισ (Extension Schema) Εκτόσ από τθν προθγοφμενθ, υπάρχουν και άλλεσ επεκτάςεισ που αναφζρονται ςε ςυγκεκριμζνουσ τομείσ χριςθσ θ κάκε μια όπωσ για παράδειγμα θ επζκταςθ περιεχομζνου (Content Extension). Οι επεκτάςεισ αυτζσ περιζχουν πιο επακριβείσ και ειδικζσ ζννοιεσ ςχετικά με τθ διαχείριςθ δικαιωμάτων. Ο χριςτθσ τθσ XrML 2.0 ζχει τθ δυνατότθτα κακοριςμοφ των δικϊν του επεκτάςεων. Αυτό επιτυγχάνεται με τθ χριςθ του υπάρχοντοσ προτφπου XML Schema ςε ςυνδυαςμό με τουσ χϊρουσ ονομάτων (namespaces) τθσ XML. Η XrML 2.0 διακζτει κάποιοα υποχρεωτικά και κάποια προαιρετικά ςτοιχεία. Σα υποχρεωτικά ςτοιχεία είναι τα εξισ. o Άδεια o Παροχι ι ςφνολο παροχϊν o Δικαίωμα Όλοι οι υποχρεωτικοί όροι για τον κακοριςμό μιασ άδειασ αποτελοφνε μζροσ του πυρινα. Όλοι οι όροι ςτθν βαςικι και τισ υπόλοιπεσ επεκτάςεισ είναι προαιρετικοί Παράδειγμα άδειασ Μια απλι και μικρι άδεια μπορεί να καταςκευαςτεί χρθςιμοποιϊντασ τα υποχρεωτικά και κάποια προαιρετικά ςτοιχεία. Ζνα παράδειγμα τζτοιασ άδειασ ακολουκεί. τθν άδεια αυτι πιςτοποιείται ότι θ κάτοχοσ του κλειδιοφ είναι θ χριςτθσ με το όνομα Alice, ςτθν οποία παραχωρείται το δικαίωμα να χρθςιμοποιεί τθν υπθρεςία stock quote ζναντι του ποςοφ των δφο δολαρίων τθ φορά. 16

25 <license> <grant> <keyholder licensepartid="alice"> <info> <dsig:keyvalue> <dsig:rsakeyvalue> <dsig:modulus>4hre4np7r...</dsig:modulus> <dsig:exponent>aqabaa==</dsig:exponent> </dsig:rsakeyvalue> </dsig:keyvalue> </info> </keyholder> <service:use/> δηθαίφκα τρήζες ηες σπερεζίας <servicereference> <service>stocks:stockquoteservice</service> <porttype>stocks:stockquoteporttype</porttype> </servicereference> <sx:fee> <sx:paymentperuse> <sx:rate> <sx:amount>2.00</sx:amount> <sx:currency>us</sx:currency> </sx:rate> </sx:paymentperuse> <sx:to> <sx:aba> <sx:institution> </sx:institution> <sx:account> </sx:account> </sx:aba> </sx:to> </sx:fee> </grant> </license> κάτοχοσ κλειδιοφ θ Alice ποζό πιερφκής πιεροθορίες θιεηδηού πιεροθορίες σπερεζίας αποδέθηες πιερφκής Πυρήνασ Ο πυρινασ είναι θ καρδιά τθσ XrML. Οι ζννοιεσ που περιλαμβάνονται ςτον πυρινα είναι θ άδεια, θ παροχι, ο εντολζασ, το δικαίωμα, ο πόροσ και θ ςυνκικθ. Ο πυρινασ κακορίηει ςτοιχεία για τισ τζςςερισ τελευταίεσ ζννοιεσ με αφθρθμζνο τρόπο. Σα ςτοιχεία αυτά μποροφν να επεκτακοφν με τθν χριςθ κάποιασ επζκταςθσ του πυρινα ζτςι ϊςτε να απευκφνονται ςε ςυγκεκριμζνεσ εφαρμογζσ. τον Πίνακα 1 ςυγκεντρϊνονται κάποια από τα βαςικά ςτοιχεία του πυρινα. 17

26 Πίνακασ 1. τοιχεία του πυρήνα Γονζασ τοιχείο Περιγραφή license Title grant/grantgroup issuer Περιγραφικι φράςθ ςχετικά με τθν άδεια για καλφτερθ κατανόθςθ από τουσ χριςτεσ. Εκφράηει το δικαίωμα κάποιου εντολζα ςε κάποιο πόρο, υπό κάποια ςυνκικθ. Περιλαμβάνει πλθροφορίεσ ςχετικζσ με τον παροχζα τθσ άδειασ και τθν ψθφιακι υπογραφι τθσ. grant principal right resource Σο ςτοιχείο αυτό είναι αφθρθμζνο και ςυνικωσ υποκακίςταται από κάποιο άλλο, π.χ. keyholder. Σο ςτοιχείο αυτό είναι αφθρθμζνο και ςυνικωσ υποκακίςταται από κάποιο άλλο, π.χ. play. Σο ςτοιχείο αυτό είναι αφθρθμζνο και ςυνικωσ υποκακίςταται από κάποιο άλλο, π.χ. digitalresource. principal condition allprincipal keyholder allconditions validityinterval υγκεντρϊνει ζνα ςφνολο εντολζων που λειτουργοφν ωσ μια οντότθτα. Αναπαριςτά ζναν εντολζα που ταυτοποιείται από τθν κατοχι ενόσ κρυπτογραφικοφ κλειδιοφ. Η ςυνκικθ αυτι ικανοποιείται μόνο όταν ικανοποιθκοφν όλεσ οι ςυνκικεσ που περιζχει. Τποδεικνφει ζνα ςυνεχζσ χρονικό διάςτθμα Βαςική επέκταςη Η βαςικι επζκταςθ κακορίηει επιπλζον όρουσ για να διευρφνει τθ χρθςιμότθτα του πυρινα. υγκεκριμζνα, επεκτείνει τον τφπο condition του πυρινα με επιπλζον όρουσ που υποςτθρίηουν τθν ιδζα των απαιτοφμενων εξωτερικϊν υπθρεςιϊν για τθν εξάςκθςθ ενόσ δικαιϊματοσ. Επίςθσ, ειςάγει μεκόδουσ και ςυνκικεσ πλθρωμισ και χρονικζσ ςυνκικεσ. Ακολουκεί ο Πίνακασ 2 με αντιπροςωπευτικά ςτοιχεία τθσ βαςικισ επζκταςθσ. grant Πίνακασ 2. τοιχεία τησ βαςικήσ επζκταςησ Γονζασ τοιχείο Περιγραφή exerciselimit validitytimeperiod territory fee fee cash Σφποσ πλθρωμισ. Καταδεικνφει τον αρικμό των φορϊν που μπορεί να εκτελεςτεί ζνα δικαίωμα. Χρθςιμοποιείται για κάποιο δικαίωμα που αςκείται ςε περιοδικι βάςθ. Περιγράφει τισ ςυνκικεσ ζτςι ϊςτε κάποιο δικαίωμα να αςκείται ςε ςυγκεκριμζνθ περιοχι. Περιγράφει τισ ςυνκικεσ που ςχετίηονται με τισ μεκόδουσ πλθρωμισ. 18

27 1.5.9 Επέκταςη περιεχομένου Η επζκταςθ περιεχομζνου επεκτείνει τον πυρινα κακορίηοντασ όρουσ που ςχετίηονται με ψθφιακι δουλειά. Ειδικότερα, θ επζκταςθ περιεχομζνου διευρφνει τα εξισ. Δικαιϊματα Κακορίηονται όροι για τθν απόδοςθ και τθ μεταφορά δικαιωμάτων, δικαιϊματα για διαχείριςθ αρχείων και δικαιϊματα ςχετικά με παράγωγεσ δουλειζσ. Πόροι Κακορίηονται όροι για ψθφιακζσ δουλειζσ και τα μετα δεδομζνα που τισ περιγράφουν. υνκικεσ Κακορίηουν ςυνκικεσ που ςχετίηονται με τθν άςκθςθ δικαιωμάτων πάνω ςε ψθφιακζσ δουλειζσ. Ο Πίνακασ 3 περιζχει ςτοιχεία από τθν επζκταςθ περιεχομζνου. Πίνακασ 3. τοιχεία τησ επζκταςησ περιεχομζνου τοιχεία που αντικακιςτοφν τον αφθρθμζνο τφπο right. τοιχεία που αντικακιςτοφν τον αφθρθμζνο τφπο resource. τοιχεία που αντικακιςτοφν τον αφθρθμζνο τφπο condition. read verify delete copy print τοιχείο digitalwork simpledigitalwork Metadata destination helper watermark Περιγραφή Αναπαριςτά το δικαίωμα ανάγνωςθσ τθσ δουλειάσ. Αναπαριςτά το δικαίωμα ελζγχου τθσ αυκεντικότθτασ τθσ δουλειάσ. Αναπαριςτά το δικαίωμα διαγραφισ τθσ δουλειάσ. Αναπαριςτά το δικαίωμα δθμιουργίασ αντιγράφου τθσ δουλειάσ. Αναπαριςτά το δικαίωμα εκτφπωςθσ τθσ δουλειάσ. Ζνασ πόροσ που αναπαριςτά το περιεχόμενο ςτο οποίο εφαρμόηονται τα δικαιϊματα και οι ςυνκικεσ. Περιζχει τουσ απογόνουσ description metadata και locator. φνολο μεταδεδομζνων για ψθφιακζσ δουλειζσ. Καταδεικνφει τουσ χϊρουσ αποκικευςθσ ςτουσ οποίουσ μπορεί να μεταφερκεί το υλικό. Καταδεικνφει το λογιςμικό που μπορεί να χρθςιμοποιθκεί κατά τθν άςκθςθ ενόσ δικαιϊματοσ. Λίςτα πλθροφοριϊν που ενςωματϊνονται ςε κάποιο αντίγραφο τθσ δουλειάσ. 19

28 1.6 ODRL Ειςαγωγή Η ODRL είναι μια προτυποποιθμζνθ Γλϊςςα Περιγραφισ Δικαιωμάτων (REL) που χρθςιμοποιείται ςε DRM ςυςτιματα. Η γλϊςςα αυτι αποτελεί μια διεκνι πρωτοβουλία που ζχει ςαν ςκοπό τθν ανάπτυξθ ενόσ ανοιχτοφ προτφπου για τθν ζκφραςθ των δικαιωμάτων. Οι προδιαγραφζσ τθσ υποςτθρίηουν επεκτάςιμθ γλϊςςα και λεξιλόγιο για τθν ζκφραςθ των όρων και των ςυνκθκϊν πάνω ςε κάποιο περιεχόμενο. Η πιο πρόςφατθ ζκδοςθ τθσ ODRL είναι θ 1.1. Οι περιςςότερεσ πλθροφορίεσ τθσ ενότθτασ αντλικθκαν από τθν επίςθμθ προδιαγραφι τθσ γλϊςςασ (9) Γενική επιςκόπηςη Η ODRL βαςίηεται ςε ζνα επεκτάςιμο μοντζλο για τθν ζκφραςθ δικαιωμάτων, το οποίο περιλαμβάνει κάποιεσ οντότθτεσ και τισ μεταξφ τουσ ςχζςεισ. Σο κεμελιϊδεσ ςχεςιακό μοντζλο τθσ ODRL απεικονίηεται ςτθν Εικόνα 4. Εικόνα 4. Θεμελιϊδεσ ςχεςιακό μοντζλο τησ ODRL. Περιεχόμενο (Asset) Σο περιεχόμενο αποτελεί ζνα φυςικό ι ψθφιακό περιουςιακό ςτοιχείο, το οποίο μπορεί να αποτελείται από επιμζρουσ κομμάτια. Σο περιεχόμενο μπορεί να αναγνωριςτεί μοναδικά και να κρυπτογραφθκεί ζτςι ϊςτε να διανζμεται με αςφάλεια. 20

29 Δικαιϊματα (Rights) Οι πλθροφορίεσ ςχετικά με τα δικαιϊματα που περιλαμβάνουν τα εξισ. o Άδεια (Permission). Περιλαμβάνει τισ ενζργειεσ οι οποίεσ επιτρζπονται πάνω ςτο περιεχόμενο. o Περιοριςμόσ (Constraint). Όριο πάνω ςτθν άδεια. o Προχπόκεςθ (Requirement). Απαιτοφμενθ υποχρζωςθ για τθν εφαρμογι τθσ άδειασ. o υνκικθ (Condition). Κακορίηει εξαιρζςεισ που εάν επαλθκευτοφν θ άδεια παφει να ιςχφει. υμβαλλόμενοι (Parties) Περιλαμβάνει τουσ χριςτεσ και τουσ κατόχουσ των δικαιωμάτων. Οι χριςτεσ είναι ςυνικωσ αυτοί που χρθςιμοποιοφν το περιεχόμενο και οι κάτοχοι των δικαιωμάτων αυτοί που μποροφν να ιςχυριςτοφν κάποια μορφι ιδιοκτθςίασ πάνω ςε αυτό Δομικά Μοντέλα τησ ODRL Μοντέλο Άδειασ (Permission Model) Σο μοντζλο άδειασ περιλαμβάνει όλεσ τισ πικανζσ ενζργειεσ που μποροφν να γίνουν πάνω ςε κάποιο περιεχόμενο. Σο ποιεσ από αυτζσ είναι οι επιτρεπόμενεσ εκφράηεται ςτθν προςφορά (offer) και τελικά ςτθ ςυμφωνία χριςθσ (agreement). Η ιεραρχία του μοντζλου άδειασ απεικονίηεται ςτθν Εικόνα 5. Η οντότθτα άδεια (permission) αποτελείται από το άκροιςμα τεςςάρων αφθρθμζνων οντοτιτων. Οι οντότθτεσ αυτζσ αναπαριςτϊνται με το κόκκινο χρϊμα ςτο χιμα 2 και χρθςιμοποιοφνται μόνο για τθν ομαδοποίθςθ παρόμοιων αδειϊν. Πιο ςυγκεκριμζνα περιλαμβάνουν τα εξισ. Χριςθ (Usage) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο μεκόδων μζςω των οποίων μπορεί να χρθςιμοποιθκεί το περιεχόμενο. Επαναχρθςιμοποίθςθ (Reuse) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο λειτουργιϊν μζςω των οποίων το περιεχόμενο, ι ζνα κομμάτι αυτοφ, μπορεί να επαναχρθςιμοποιθκεί. Μεταφορά (Transfer) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο διαδικαςιϊν μζςω των οποίων τα δικαιϊματα που καλφπτουν το περιεχόμενο μποροφν να μεταφερκοφν. Διαχείριςθ περιεχομζνου (Asset Management) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο ψθφιακϊν λειτουργιϊν διαχείριςθσ του περιεχομζνου. 21

30 Άδεια Χρήςη Επαναχρηςιμοποίηςη Μεταφορά Διαχείριςη Εμφάνιςθ Σροποποίθςθ Πϊλθςθ Αντιγραφι Μετακίνθςθ Εκτφπωςθ Παράκεςθ Δανειςμόσ Αντίγραφο αςφαλείασ Εγκατάςταςθ Εκτζλεςθ Τπομνθματιςμόσ Ενοικίαςθ Διαγραφι Σροποποίθςθ Παίξιμο υνάκροιςθ Δωρεά Επαλικευςθ Επαναφορά Απεγκατάςταςθ Αποκικευςθ Εικόνα 5. Μοντζλο άδειασ Η κάκε άδεια κα πρζπει να ςχετίηεται με ζνα ι περιςςότερα περιεχόμενα μζςω μιασ προςφοράσ ι μιασ ςυμφωνίασ. Επίςθσ, μια άδεια μπορεί να ςχετίηεται με αρκετοφσ ι και κανζνα περιοριςμοφσ, ςυνκικεσ και προχποκζςεισ Μοντέλο Περιοριςμού (Constraint Model) Σο μοντζλο περιοριςμϊν περιλαμβάνει όλουσ τουσ δυνατοφσ περιοριςμοφσ που μποροφν να εφαρμοςτοφν ςτθν άδεια ενόσ περιεχομζνου. Σο μοντζλο αυτό φαίνεται ςτο χιμα 3. 22

31 Περιοριςμόσ Χρήςτησ Δικαιϊματα Άτομο Άδεια μεταφοράσ Ομάδα υςκευή Όρια Χρονικά Χαρακτηριςτικά τόχοσ CPU Δίκτυο Καταμζτρθς θ Ημερομθνία -Ϊρα Ποιότθτα κοπόσ Οκόνθ Αποκικευςθ Φάςμα Ακροιςτικά Μορφι Βιομθχανία Μνιμθ Εκτυπωτισ Σοπικά Διάςτθμα Μονάδα Επαναπροςδιοριςμόσ Λογιςμικό Τλικό Τδατόςθμο Εικόνα 6. Μοντζλο περιοριςμοφ Σο μοντζλο περιοριςμϊν αποτελείται από το άκροιςμα εφτά αφθρθμζνων οντοτιτων. Κάκε μια από αυτζσ περιλαμβάνει παρόμοιουσ περιοριςμοφσ. Όπωσ φαίνεται και ςτθν Εικόνα 6 οι οντότθτεσ αυτζσ είναι οι εξισ. Χριςτθσ (User) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο περιοριςμϊν οι οποίοι περιορίηουν τθ χριςθ ςε πιςτοποιθμζνουσ χριςτεσ. υςκευι (Device) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο περιοριςμϊν οι οποίοι περιορίηουν τθ χριςθ ςε ςυγκεκριμζνεσ ςυςκευζσ ι ςυςτιματα. Όρια (Bounds) Περιλαμβάνει περιοριςμοφσ οι οποίοι οριοκετοφν τθ χριςθ ςε ζνα κακοριςμζνο αρικμό ι βακμό. 23

32 Χρονικά (Temporal) Περιλαμβάνει περιοριςμοφσ που κζτουν χρονικά όρια ςτθ χριςθ. Δικαιϊματα (Rights) Περιλαμβάνει περιοριςμοφσ που εφαρμόηονται μόνο ςε κάποιο περιεχόμενο που διακζτει άδεια μεταφοράσ. Χαρακτθριςτικά (Aspect) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο περιοριςμϊν που περιορίηουν τθ χριςθ ςε περιεχόμενα με ςαφι χαρακτθριςτικά ι εκφράςεισ. τόχοσ (Target) Περιλαμβάνει περιοριςμοφσ που οριοκετοφν το που και με ποιο τρόπο χρθςιμοποιείται το περιεχόμενο. Ζνασ περιοριςμόσ ςχετίηεται με μια ι περιςςότερεσ άδειεσ. Εάν ζνασ περιοριςμόσ εμφανιςτεί ςτο ίδιο επίπεδο με περιςςότερεσ από μια άδειεσ τότε αυτόσ εφαρμόηεται ςε όλεσ. Επιπρόςκετα, ζνασ περιοριςμόσ μπορεί προαιρετικά να περιζχει άλλουσ περιοριςμοφσ. τθν περίπτωςθ αυτι, ο περιοριςμόσ παιδί εφαρμόηεται ςτον περιοριςμό γονζα. Ακόμθ, ςτισ άδειεσ με πολλαπλοφσ περιοριςμοφσ, κα πρζπει να δίνεται προςοχι ϊςτε να μθν προκφπτει κάποια ςφγκρουςθ μεταξφ τουσ Μοντέλο Προώπόθεςησ (Requirement Model) Η ODRL υποςτθρίηει τθν ζκφραςθ προχποκζςεων δικαιωμάτων. Αυτό περιλαμβάνει ζνα αναγνωριςμζνο ςφνολο προχποκζςεων που πρζπει να εκπλθρωκοφν ζτςι ϊςτε να αποκτθκεί θ αντίςτοιχθ άδεια. Σο μοντζλο προχποκζςεων απεικονίηεται ςτθν Εικόνα 7. Προχπόθεςη Αμοιβή Αλληλεπίδραςη Χρήςη Πλθρωμι Αποδοχι Προζλευςθ Προπλθρωμι Εγγραφι Εντοπιςμόσ Μεταπλθρωμ ι Για κάκε χριςθ Εικόνα 7. Μοντζλο προχπόθεςησ 24

33 Η οντότθτα προχπόκεςθ (requirement) αποτελείται από τρεισ αφθρθμζνεσ οντότθτεσ οι οποίεσ χρθςιμοποιοφνται μόνο για τθν ομαδοποίθςθ παρόμοιων προχποκζςεων. Οι αφθρθμζνεσ αυτζσ οντότθτεσ είναι οι εξισ. Αμοιβι (Fee) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο χρθματικϊν προχποκζςεων για τθ χριςθ. Αλλθλεπιδράςεισ (Interactions) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο προχποκζςεων που ςχετίηονται με κάποιεσ δράςεισ του χριςτθ. Χριςθ (Usage) Περιλαμβάνει ζνα ςφνολο προχποκζςεων πάνω ςτθ χριςθ του περιεχομζνου. Κάκε προχπόκεςθ ςχετίηεται με μια ι περιςςότερεσ άδειεσ. Εάν μια προχπόκεςθ εμφανιςτεί ςτο ίδιο επίπεδο με περιςςότερεσ από μια άδειεσ τότε αυτι εφαρμόηεται ςε όλεσ. Επιπλζον, ςτισ άδειεσ με πολλαπλζσ προχποκζςεισ, κα πρζπει να δίνεται προςοχι ϊςτε να μθν προκφπτει κάποια ςφγκρουςθ μεταξφ τουσ Μοντέλο Συνθήκησ (Condition Model) Η ODRL υποςτθρίηει τθν ζκφραςθ ςυνκθκϊν δικαιωμάτων. Οι ςυνκικεσ είναι γεγονότα τα οποία εάν επαλθκευτοφν κακιςτοφν τθν άδεια μθ ζγκυρθ. Σο μοντζλο ςυνκθκϊν φαίνεται ςτθν Εικόνα 8. υνθήκη Άδεια Περιοριςμόσ Εικόνα 8. Μοντζλο ςυνθήκησ Μια οντότθτα ςυνκικθ (condition) επαναχρθςιμοποιεί δφο υπάρχουςεσ οντότθτεσ, τισ άδειεσ και τουσ περιοριςμοφσ. Άδεια (Permission) Καταδεικνφει ζνα ςφνολο αδειϊν που κα πυροδοτιςουν το γεγονόσ. Περιοριςμόσ (Constraint) Καταδεικνφει ζνα ςφνολο περιοριςμϊν που κα πυροδοτιςουν το γεγονόσ. Εάν μια ςυνκικθ πραγματοποιθκεί, εάν δθλαδι ςυμβεί το κακοριςμζνο γεγονόσ, τότε το ςφςτθμα κα πρζπει να παφςει τθν παροχι τθσ άδειασ ςτο χριςτθ. 25

34 Κάκε ςυνκικθ ςχετίηεται με μια ι περιςςότερεσ άδειεσ. Εάν μια ςυνκικθ εμφανιςτεί ςτο ίδιο επίπεδο με περιςςότερεσ από μια άδειεσ τότε αυτι εφαρμόηεται ςε όλεσ. Επιπλζον, ςτισ άδειεσ με πολλαπλζσ ςυνκικεσ, κα πρζπει να δίνεται προςοχι ϊςτε να μθν προκφπτει κάποια ςφγκρουςθ μεταξφ τουσ Μοντέλο Πλαιςίου (Context Model) Η ODRL υποςτθρίηει τθν ζκφραςθ επιπρόςκετων πλθροφοριϊν ςχετικά με τισ οντότθτεσ. Οι πλθροφορίεσ αυτζσ περιζχονται ςε μια ξεχωριςτι οντότθτα που ονομάηεται πλαίςιο (context). Σο μοντζλο που περιλαμβάνει τισ πικανζσ τιμζσ ενόσ πλαιςίου απεικονίηεται ςτθν Εικόνα 9 που ακολουκεί. Πλαίςιο UID Όνομα Ρόλοσ χόλιο Ζκδοςη Γεγονόσ Ψηφιακή τοποθεςία Ημερομηνία Φυςική τοποθεςία Εξωτερική αναφορά υναλλαγή Τπηρεςία Εικόνα 9. Μοντζλο πλαιςίου Η οντότθτα πλαιςίου αποτελείται από το άκροιςμα δζκα άλλων οντοτιτων και περιλαμβάνει. UID (Unique IDentification) Ζνασ μοναδικόσ κωδικόσ αναγνϊριςθσ για τθν οντότθτα. Όνομα (Name) Ζνα όνομα που χρθςιμοποιείται για να περιγράψει τθν οντότθτα. Ρόλοσ (Role) Ο ρόλοσ που διακζτει θ οντότθτα. 26

35 χόλιο (Remark) χόλια που ςχετίηονται με τθν οντότθτα. Ζκδοςθ (Version) Η ζκδοςθ τθσ οντότθτασ. Ημερομθνία (Date) Καταδεικνφει τθν θμερομθνία τθν οποία θ οντότθτα είναι ζγκυρθ. Γεγονόσ (Event) Δείχνει ζνα τφπο γεγονότοσ. Φυςικι Σοποκεςία (Physical Location) Η φυςικι τοποκεςία τθσ οντότθτασ. Ψθφιακι Σοποκεςία (Digital Location) Η ψθφιακι τοποκεςία τθσ οντότθτασ. Εξωτερικι Αναφορά (External Reference) Ζνασ ςφνδεςμοσ (URI) που παραπζμπει ςε επιπλζον πλθροφορίεσ ςχετικζσ με τθν οντότθτα. υναλλαγι (Transaction) Πλθροφορίεσ ςχετικά με κάποια ςυναλλαγι που ςχετίηεται με τθν οντότθτα. Τπθρεςία (Service) Ζνασ ςφνδεςμοσ (URI) που παραπζμπει ςτθν υπθρεςία που παρζχει τθν οντότθτα. Ζνα πλαίςιο χρθςιμοποιείται για πολλοφσ διαφορετικοφσ ςκοποφσ και μπορεί να ςχετίηεται με οποιαδήποτε οντότθτα. Για παράδειγμα, μια προςφορά μπορεί να διακζτει ζνα πλαίςιο ςτο οποίο να περιλαμβάνονται το uid τθσ και θ θμερομθνία δθμιουργίασ τθσ Σύνταξη τησ ODRL Η ODRL χρθςιμοποιεί δφο XML χιματα που κακορίηουν τθν ζγκυρθ ςφνταξι τθσ. Σο πρϊτο είναι το Expression Language XML Schema (XML χιμα Εκφράςεων Γλϊςςασ). Αυτό κακορίηει τα ςτοιχεία και τισ δομζσ τθσ γλϊςςασ. Σο δεφτερο είναι το Data Dictionary XML Schema (XML χιμα Βιβλιοκικθσ Δεδομζνων), το οποίο κακορίηει τα ςτοιχεία τθσ βιβλιοκικθσ δεδομζνων. Σα δφο αυτά ςχιματα κα πρζπει να χρθςιμοποιοφνται για να υποςτθρίξουν ζγκυρεσ ODRL εκφράςεισ. Επιπλζον, το Data Dictionary Schema εξαρτάται από το Expression Language Schema κακϊσ το πρϊτο κακορίηει ςτοιχεία τα οποία περιορίηονται από το μοντζλο εκφράςεων τθσ γλϊςςασ. Ακόμα, θ ODRL υποςτθρίηει τθ χριςθ των χϊρων ονομάτων (namespaces) τθσ XML για να καταδείξει το φάςμα και τθν ταυτότθτα των ςτοιχείων τθσ. Σο XML namespace URI για το ςχιμα Expression Language τθσ ODRL 1.1 είναι ενϊ το αντίςτοιχο για το ςχιμα Data Dictionary είναι 27

36 1.6.5 Επεκταςιμότητα τησ ODRL Η ODRL κακορίηει τθ δομι των εκφράςεων τθσ γλϊςςασ, κακϊσ και ζνα ςφνολο από βαςικά ςτοιχεία που αποτελοφν μζροσ του λεξικοφ δεδομζνων. Ωςτόςο, υπάρχει θ δυνατότθτα να κακοριςτοφν και να χρθςιμοποιθκοφν επιπρόςκετα λεξικά δεδομζνων ςτο framework τθσ ODRL. Για να κακοριςτεί ζνα νζο λεξικό δεδομζνων, κα πρζπει να δθμιουργθκεί ζνα καινοφριο XML ςχιμα που να ειςάγει το ςχιμα εκφράςεων τθσ γλϊςςασ Παράδειγμα ODRL άδειασ Περιγραφι ςεναρίου, Ο Corky Rossi, ςυγγραφζασ, και ο Addison Rossi, εικονογράφοσ, εκδίδουν το θλεκτρονικό τουσ βιβλίο μζςω τθσ εταιρίασ «EBooksRUS Publishers». Ζνασ πικανόσ πελάτθσ μπορεί να αγοράςει το θλεκτρονικό βιβλίο με τθν προχπόκεςθ να πλθρϊςει 20$ ςυν 10% φόρο. Σο βιβλίο είναι περιοριςμζνο ςε μια και μόνο CPU και επιτρζπεται να τυπωκοφν το μζγιςτο δφο αντίγραφα. Επιπλζον, επιτρζπουν οι πζντε πρϊτεσ ςελίδεσ του βιβλίου να διαβάηονται on-line δωρεάν. Σα ζςοδα χωρίηονται ωσ εξισ. Σο 60% πάει ςτο ςυγγραφζα, το 10% ςτον εικονογράφο και το 30% ςτον εκδότθ. Ακολουκεί θ ζκφραςθ του ςεναρίου αυτοφ ςε ODRL. <?xml version= 1.0 encoding= UTF-8?> <o-ex:rights xmlns:o-ex= xmlns:o-dd= xmlns:onix= xmlns:marc= > <o-ex:offer> <o-ex:asset> <o-ex:context> <o-dd:uid>urn:ebook.world/999999/ebook/rossi </o-dd:uid> <o-dd:name>why Cats Sleep and We Don t</o-dd:name> </o-ex:context> </o-ex:asset> <o-ex:permission> <o-dd:display> <o-ex:constraint> <o-dd:cpu/> </o-ex:constraint> </o-dd:display> <o-dd:print> <o-ex:constraint> <o-dd:count>2</o-dd:count> </o-ex:constraint> </o-dd:print> δηθαίφκα έθζεζες κόλο ζε θάποηα cpu δηθαίφκα εθηύπφζες κόλο δύο θορές πιεροθορίες βηβιίοσ 28

37 <o-ex:requirement> <o-dd:prepay> <o-dd:payment> <o-dd:amount o-dd:currency= AUD >20.00</o-dd:amount> <o-dd:taxpercent o-dd:code= GST >10.00</o-dd:taxpercent> </o-dd:payment> </o-dd:prepay> </o-ex:requirement> </o-ex:permission> <o-ex:permission> <o-dd:display> <o-ex:constraint> <o-dd:unit o-ex:type= onix:numberofpages > <o-ex:constraint> <o-dd:range> <o-dd:min>1</o-dd:min> <o-dd:max>5</o-dd:max> </o-dd:range> </o-ex:constraint> </o-dd:unit> </o-ex:constraint> </o-dd:display> </o-ex:permission> <o-ex:party> <o-ex:context> <o-dd:uid>x500:c=au;o=rightsdir;cn=corkyrossi</o-dd:uid> <o-dd:role>onix:roles/a01</o-dd:role> </o-ex:context> <o-ex:rightsholder> <o-dd:percentage>60</o-dd:percentage> </o-ex:rightsholder> </o-ex:party> <o-ex:party> <o-ex:context> <o-dd:uid>x500:c=au;o=rightsdir;cn=addisonrossi</o-dd:uid> <o-dd:role>onix:roles/a12</o-dd:role> </o-ex:context> <o-ex:rightsholder> <o-dd:percentage>10</o-dd:percentage> </o-ex:rightsholder> </o-ex:party> <o-ex:party> <o-ex:context> <o-dd:uid>x500:c=au;o=rightsdir;cn=ebooksrus</o-dd:uid> <o-dd:role>marc:roles/pbl</o-dd:role> </o-ex:context> <o-ex:rightsholder> <o-dd:percentage>30</o-dd:percentage> </o-ex:rightsholder> </o-ex:party> </o-ex:offer> </o-ex:rights> δηθαίφκα έθζεζες από1 έφς 5 ζειίδες. προϋπόζεζε πιερφκής πιεροθορίες γηα ηο ζσγγραθέα πιεροθορίες γηα ηολ εηθολογράθο πιεροθορίες γηα ηελ εηαηρία 29

38 1.7 XACML Ειςαγωγή Η XACML (extensible Access Control Markup Language)είναι μια γλϊςςα για τον κακοριςμό πολιτικϊν κακϊσ και για τον ζλεγχο πρόςβαςθσ πάνω ςε κάποιουσ πόρουσ. Από το Φεβρουάριο του 2003 αποτελεί πρότυπο του OASIS (Organization for the Advancement of Structured Information Standards). Οι πολιτικζσ που δθμιουργοφνται με τθ χριςθ τθσ XACML είναι ςε XML μορφι. Η αίτθςθ για πρόςβαςθ ςε πόρουσ κακϊσ και θ αντίςτοιχθ απάντθςθ, κακορίηονται επίςθσ χρθςιμοποιϊντασ XML. τθν ενότθτα αυτι χρθςιμοποιοφνται αρκετζσ πλθροφορίεσ από τθν αναφορά (10). Γενική λειτουργία τησ XACML. Η XACML παρζχει μια γλϊςςα για πολιτικζσ θ οποία επιτρζπει ςτουσ διαχειριςτζσ να κακορίςουν τισ απαιτιςεισ ελζγχου πρόςβαςθσ για τουσ πόρουσ των εφαρμογϊν τουσ. Η γλϊςςα περιλαμβάνει τφπουσ δεδομζνων, ςυναρτιςεισ και ςυνδυαςτικι λογικι τα οποία επιτρζπουν τον κακοριςμό τόςο απλϊν όςο και πολφπλοκων κανόνων. Η XACML περιλαμβάνει επίςθσ μια γλϊςςα λιψθσ αποφάςεων πρόςβαςθσ. Όταν δθμιουργθκεί μια πολιτικι που προςτατεφει κάποιο πόρο και υπάρχει κάποια αίτθςθ για πρόςβαςθ ςε αυτόν, τότε οι ςυναρτιςεισ ςυγκρίνουν τα χαρακτθριςτικά τθσ αίτθςθσ με τα χαρακτθριςτικά που περιζχονται ςτουσ κανόνεσ τθσ πολιτικισ. Ζτςι, εάν θ αίτθςθ ςυμβαδίηει με τουσ κανόνεσ προκφπτει μια κετικι, ενϊ αν όχι μια απορριπτικι απόφαςθ πρόςβαςθσ (11) Βαςικέσ έννοιεσ PEP Policy Enforcement Point Σο PEP είναι το κομμάτι του λογιςμικοφ το οποίο βλζπουν οι χριςτεσ και το οποίο είναι υπεφκυνο για να παίρνει τισ αιτιςεισ τουσ. Σισ αιτιςεισ αυτζσ τισ προωκεί ςτο PDP. Επιπρόςκετα, το PEP είναι υπεφκυνο για να τουσ δίνει μια απάντθςθ ςτθν αίτθςι τουσ. PDP Policy Decision Point Σο PDP είναι αυτό που χρθςιμοποιεί το XACML ςφςτθμα. Όταν λάβει μια αίτθςθ από το PEP, κα κακορίςει μια απάντθςθ με βάςθ τθν αντίςτοιχθ πολιτικι που διακζτει. Σθν απάντθςθ αυτι κα τθ ςτείλει ςτο PEP Πολιτικέσ Κάκε Πολιτικι αποτελείται από διάφορα ςτοιχεία. Η γενικι δομι των πολιτικϊν φαίνεται ςτθν Εικόνα 10. Ακολουκοφν οι οριςμοί των βαςικϊν δομικϊν ςτοιχείων μιασ πολιτικισ. 30

39 Εικόνα 10. Δομή ενόσ ςυνόλου πολιτικϊν φνολο Πολιτικϊν (Policy Set) Ζνα ςφνολο πολιτικϊν είναι το άκροιςμα πολλϊν πολιτικϊν και άλλων ςυνόλων πολιτικϊν. Πολιτικι (Policy) Η πολιτικι αναπαριςτά μια ςυγκεκριμζνθ πολιτικι ελζγχου πρόςβαςθσ πάνω ςε ςυγκεκριμζνουσ πόρουσ. τόχοσ (Target) Ο ςτόχοσ χρθςιμοποιείται για να κακορίςει πλθροφορίεσ που βοθκοφν το XACML ςφςτθμα να αναγνωρίςει μοναδικά ζνα ςφνολο πολιτικϊν, μια πολιτικι ι ζνα κανόνα. Κανόνασ (Rule) Οι κανόνεσ χρθςιμοποιοφνται για να αναγνωρίςουν διάφορεσ περιπτϊςεισ ι ςυνκικεσ κάτω από τισ οποίεσ μια πολιτικι μπορεί να είναι εφαρμόςιμθ. Ιδιότθτα (Attribute) Οι ιδιότθτεσ κακορίηουν ζνα τρόπο περιγραφισ των ατόμων, των πόρων, των δράςεων και του περιβάλλοντοσ. Άτομο (Subject) Σο άτομο αποτελείται από ιδιότθτεσ που περιγράφουν το χριςτθ που ζχει κάνει τθν αίτθςθ πρόςβαςθσ. 31

40 Πόροσ (Resource) Ο πόροσ αποτελείται από ιδιότθτεσ που κακορίηουν το αντικείμενο για το οποίο ηθτικθκε θ πρόςβαςθ. Δράςθ (Action) Κάκε δράςθ αποτελείται από ιδιότθτεσ που περιγράφουν τι ακριβϊσ κζλει να κάνει κάποιο άτομο πάνω ςε κάποιο πόρο. Περιβάλλον (Environment) Οι ιδιότθτεσ που ανικουν ςτθν κατθγορία περιβάλλον κρατάνε πλθροφορίεσ ςχετικά με το περιβάλλον τθσ αίτθςθσ όπωσ για παράδειγμα θ ϊρα που ζγινε Αιτήςεισ και Απαντήςεισ Εκτόσ από τθν ζκφραςθ πολιτικϊν, θ XACML κακορίηει ζνα ςυγκεκριμζνο τρόπο ζκφραςθσ Αιτιςεων κα Απαντιςεων. Η αίτθςθ ακολουκεί τθ βαςικι δομι τθσ πολιτικισ. Κάκε αίτθςθ περιζχει ακριβϊσ μια ςυλλογι ιδιοτιτων δράςθσ, πόρου και προαιρετικά περιβάλλοντοσ. Επιπλζον, ςε κάκε αίτθςθ μποροφν να υπάρχουν πολλαπλζσ ςυλλογζσ από ιδιότθτεσ ατόμου, μιασ και προβλζπεται θ περίπτωςθ όπου θ αίτθςθ γίνεται από περιςςότερα του ενόσ άτομα. Για κάκε αίτθςθ υπολογίηεται μια απάντθςθ θ οποία περιζχει ζνα αποτζλεςμα. Σο αποτζλεςμα με τθ ςειρά του περιζχει κάποια πεδία. Σο πρϊτο είναι θ απόφαςθ που μπορεί να πάρει τισ παρακάτω τιμζσ. Άδεια (Permit) όταν θ αίτθςθ γίνει δεκτι. Άρνθςθ (Deny) όταν θ αίτθςθ απορριφκεί. Μθ εφαρμόςιμθ (NotApplicable) όταν θ αίτθςθ δεν μπορεί να αξιολογθκεί. Απροςδιόριςτθ (Indeterminate) όταν ςυμβεί κάποιο λάκοσ ι λείπει κάποια απαραίτθτθ τιμι οπότε δεν μπορεί να παρκεί κάποια απόφαςθ. Επίςθσ, κάκε αποτζλεςμα περιζχει ζνα πεδίο με πλθροφορίεσ κατάςταςθσ, όπου περιγράφεται για παράδειγμα ο λόγοσ τθσ απόρριψθσ, κακϊσ και κάποιεσ προαιρετικζσ υποχρεϊςεισ για το PEP Διαδικαςία Εξουςιοδότηςησ Πρόςβαςησ Παραπάνω περιγράψαμε το ρόλο τθσ κάκε μονάδασ ςτθν διαδικαςία εξουςιοδότθςθσ πρόςβαςθσ για διάφορουσ πόρουσ. Η ςυνολικι αυτι διαδικαςία ςυνοψίηεται ςτθν Εικόνα 11 όπου φαίνεται θ ςυνεργαςία όλων των επιμζρουσ μερϊν. 32

41 Πολιτικζσ Αίτθςθ PEP PDP Απάντθςθ Εικόνα 11. Διαδικαςία εξουςιοδότηςησ πρόςβαςησ Παράδειγμα XACML Πολιτικήσ, Αίτηςησ και Απάντηςησ ενάριο Σο ςενάριο του παραδείγματοσ αυτοφ προβλζπει ζνα χριςτθ που επιδιϊκει να ζχει πρόςβαςθ ςε κάποια ιςτοςελίδα. Ζτςι υποβάλλει μια αίτθςθ που περιλαμβάνει τθν ταυτότθτά του κακϊσ και το γκρουπ ςτο οποίο ανικει, τον πόρο, δθλαδι τθν ιςτοςελίδα που κζλει να ζχει πρόςβαςθ και τθν δράςθ που ςτθ ςυγκεκριμζνθ περίπτωςθ είναι απλϊσ ανάγνωςθ. Η πολιτικι που προςτατεφει τθ ςυγκεκριμζνθ ιςτοςελίδα, εφαρμόηεται ςε οποιονδιποτε κζλει να κάνει οποιαδιποτε ενζργεια ςε ςχζςθ με τθν ιςτοςελίδα. Ακόμα, κζτει ςαν ςυνκικθ για τθν αποδοχι πρόςβαςθσ, τθν εγγραφι των χρθςτϊν ςε μια λίςτα μελϊν. Η απάντθςθ προκφπτει από τθ ςφγκριςθ τθσ αίτθςθσ με τθν πολιτικι. Κακϊσ θ πρϊτθ πλθροί όλεσ τισ προχποκζςεισ που ορίηει θ πολιτικι, θ απάντθςθ που προκφπτει είναι κετικι. 33

42 Η Αίτηση: <Request> <Subject> <Attribute AttributeId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:subject:subject-id" DataType="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:data-type:rfc822Name"> </Attribute> <Attribute AttributeId="group" DataType="http://www.w3.org/2001/XMLSchema#string" οκάδα ηοσ <AttributeValue>developers</AttributeValue> αηηούληος </Attribute> </Subject> <Resource> <Attribute AttributeId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:resource:resource-id" DataType="http://www.w3.org/2001/XMLSchema#anyURI"> <AttributeValue> </AttributeValue> </Attribute> </Resource> <Action> <Attribute AttributeId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:action:action-id" DataType="http://www.w3.org/2001/XMLSchema#string"> <AttributeValue>read</AttributeValue> </Attribute> </Action> </Request> επηζσκεηή ελέργεηα αλάγλφζε ηασηόηεηα αηηούληος ε ηζηοζειίδα ποσ ζέιεη λα έτεη πρόζβαζε Η Πολιτική: <Policy PolicyId="ExamplePolicy" RuleCombiningAlgId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:rulecombining-algorithm:permit-overrides"> <Target> <Subjects> <AnySubject/> </Subjects> <Resources> <Resource> ε ποιηηηθή εθαρκόδεηαη ζε όιοσς <ResourceMatch MatchId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0: function:anyuri-equal"> <AttributeValue DataType="http://www.w3.org/2001/XMLSchema#anyURI"> </AttributeValue> <ResourceAttributeDesignator ε ηζηοζειίδα ζηελ οποία εθαρκόδεηαη DataType="http://www.w3.org/2001/XMLSchema#anyURI" AttributeId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:resource:resource-id"/> 34

43 </ResourceMatch> </Resource> </Resources> <Actions> <AnyAction/> </Actions> </Target> <Rule RuleId="ReadRule" Effect="Permit"> <Target> DataType="http://www.w3.org/2001/XMLSchema#string" AttributeId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:action:action-id"/> </ActionMatch> </Action> </Actions> </Target> <Condition FunctionId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:function:string-equal"> <Apply FunctionId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:function:string-one-andonly"> <Subjects> <AnySubject/> ο θαλόλας εθαρκόδεηαη ζε όιοσς </Subjects> <Resources> <AnyResource/> ο θαλόλας εθαρκόδεηαη γηα θάζε πόρο </Resources> <Actions> <Action> <ActionMatch MatchId="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:function:string-equal"> <AttributeValue DataType="http://www.w3.org/2001/XMLSchema#string"> read θαλόλας ζτεηηθός κε ηελ αλάγλφζε </AttributeValue> <ActionAttributeDesignator <SubjectAttributeDesignator DataType="http://www.w3.org/2001/XMLSchema#string" AttributeId="group"/> </Apply> <AttributeValue DataType="http://www.w3.org/2001/XMLSchema#string"> developers αίηεζε ζηελ οκάδα developers </AttributeValue> </Condition> </Rule> </Policy> Η Απάντηση: εθαρκογή ηες ποιηηηθής γηα θάζε δράζε ζσλζήθε πρόζβαζες : αίηεζε θαλόλας κε βάζε ηολ οποίο επηηρέπεηαη ε αλάγλφζε <Response> <Result> <Decision>Permit</Decision> ζεηηθή απάληεζε <Status> <StatusCode Value="urn:oasis:names:tc:xacml:1.0:status:ok"/> </Status> </Result> </Response> 35

44 1.8 Java Η Java είναι μια γλϊςςα προγραμματιςμοφ που αναπτφχκθκε από τθ Sun Microsystems. Η πρϊτθ τθσ δθμόςια υλοποίθςθ ανακοινϊκθκε το Η Java ζχει αρκετά κοινά ςτοιχεία με τισ γλϊςςεσ C και C++. ιμερα αποτελεί μια από τισ κυρίαρχεσ γλϊςςεσ προγραμματιςμοφ κυρίωσ χάρθ ςτθν μεταφερςιμότθτα και αςφάλεια που παρζχει ςε εφαρμογζσ ςτο internet. Χαρακτηριςτικά τησ Java τον παρακάτω πίνακα ςυνοψίηονται τα χαρακτθριςτικά που κάνουν τθ Java μια πανίςχυρθ γλϊςςα προγραμματιςμοφ (12). Απλή. Αςφαλήσ. Μεταφζρςιμη. Αντικειμενοςτραφήσ. τιβαρή. Πολυνηματική. Ουδζτερη Αρχιτεκτονική. Ερμηνεφςιμη. Τψηλά Αποδοτική. Κατανεμημζνη. Δυναμική. Η Java διακζτει ζνα ςτακερό, ςυνεπζσ ςφνολο ιδιοτιτων που τθν κακιςτά εφκολθ ςτθ μάκθςθ και τθ χριςθ. Η Java προςφζρει ζνα αςφαλζσ μζςο για τθ δθμιουργία internet εφαρμογϊν. Σα Java προγράμματα μποροφν να εκτελεςτοφν ςε οποιοδιποτε περιβάλλον για το οποίο υπάρχει Java ςφςτθμα εκτζλεςθσ. Η Java ενςωματϊνει τθ ςφγχρονθ, αντικειμενοςτραφι φιλοςοφία προγραμματιςμοφ. Η Java ενκαρρφνει τον προγραμματιςμό χωρίσ ςφάλματα, δείχνοντασ αυςτθρότθτα με τουσ τφπουσ και εκτελϊντασ ςυχνοφσ ελζγχουσ. Η Java παρζχει ολοκλθρωμζνθ υποςτιριξθ για πολυνθματικό προγραμματιςμό. Η Java δεν είναι ςυνδεδεμζνθ με ςυγκεκριμζνουσ υπολογιςτζσ ι με ςυγκεκριμζνο λειτουργικό ςφςτθμα. Η Java υποςτθρίηει διαπλατφορικό κϊδικα μζςω τθσ χριςθσ του Java κϊδικα byte. Ο Java κϊδικασ byte ζχει βελτιςτοποιθκεί για τθ μεγαλφτερθ δυνατι ταχφτθτα και τθν αποδοτικότερθ εκτζλεςθ. Η Java ςχεδιάςτθκε ϊςτε να εξυπθρετεί κατανεμθμζνα περιβάλλοντα ςτο internet. Σα Java προγράμματα φζρουν μεγάλεσ ποςότθτεσ πλθροφοριϊν εκτζλεςθσ που χρθςιμοποιοφνται για τθν επικφρωςθ και ανάκλθςθ τθσ πρόςβαςθσ ςε αντικείμενα κατά τθν εκτζλεςθ. 36

45 1.9 Ψηφιακϋσ Υπογραφϋσ Γενικά Η ψθφιακι υπογραφι αποτελεί το ψθφιακό ιςοδφναμο τθσ χειρόγραφθσ υπογραφισ. Η ψθφιακι υπογραφι ενόσ μθνφματοσ είναι ζνασ αρικμόσ ο οποίοσ εξαρτάται από κάποια μυςτικι πλθροφορία που γνωρίηει μόνο αυτόσ που υπογράφει, κακϊσ και από το περιεχόμενο του μθνφματοσ που υπογράφεται. Οι ψθφιακζσ υπογραφζσ κα πρζπει να είναι επαλθκεφςιμεσ για τθν περίπτωςθ όπου προκφψει κάποια αμφιςβιτθςθ ςχετικά με το αν κάποιο μζροσ υπζγραψε ζνα ζγγραφο. Η αμφιςβιτθςθ αυτι μπορεί να προκλθκεί είτε επειδι κάποιοσ προςπακεί να αποποιθκεί τθν υπογραφι του είτε επειδι κάποιοσ ιςχυρίηεται ψευδϊσ ότι είναι ο υπογράφων. ε αυτι τθν περίπτωςθ, ζνα αντικειμενικό τρίτο μζροσ κα πρζπει να είναι ςε κζςθ να λφςει το κζμα δίκαια, χωρίσ να χρειαςτεί να ζχει πρόςβαςθ ςτθ μυςτικι πλθροφορία του ατόμου που υπζγραψε. Οι ψθφιακζσ υπογραφζσ ζχουν πολλζσ εφαρμογζσ ςτθν αςφάλεια πλθροφοριϊν, ςυμπεριλαμβανομζνων τθσ αυκεντικοποίθςθσ, τθσ ακεραιότθτασ των δεδομζνων και τθσ μθ αποποίθςθσ. Μια από τισ πιο αξιοςθμείωτεσ εφαρμογζσ των ψθφιακϊν υπογραφϊν είναι θ πιςτοποίθςθ των δθμοςίων κλειδιϊν ςε μεγάλα δίκτυα. Η ιδζα και θ χρθςιμότθτα των ψθφιακϊν υπογραφϊν αναγνωρίςτθκε πολλά χρόνια πριν γίνει διακζςιμθ κάποια πρακτικι υλοποίθςθ. Η πρϊτθ μζκοδοσ που ανακαλφφκθκε ιταν το ςχιμα υπογραφισ RSA που παραμζνει ζωσ και ςιμερα ζνα από τισ πιο πρακτικζσ και ευπροςάρμοςτεσ τεχνικζσ που υπάρχουν. Η επακόλουκθ ζρευνα οδιγθςε ςε πολλζσ εναλλακτικζσ τεχνικζσ ψθφιακισ υπογραφισ (13) Παραδοχέσ Για να γίνει πιο κατανοθτόσ ο τρόποσ λειτουργίασ των κρυπτογραφικϊν πρωτοκόλλων, είναι ςυνικθσ θ χριςθ κάποιων ατόμων που ζχουν ςυγκεκριμζνουσ ρόλουσ. Σα δφο βαςικά άτομα είναι θ Αλίκθ και ο Μπάμπθσ και οι ρόλοι τουσ ζχουν ωσ εξισ. Αλίκθ Η Αλίκθ είναι πάντα το πρϊτο άτομο ςτθν εκτζλεςθ ενόσ πρωτοκόλλου. Επίςθσ, είναι αυτι που ξεκινά τθ λειτουργία του. Μπάμπθσ. Ο Μπάμπθσ αποτελεί πάντα το δεφτερο άτομο ςτθν εκτζλεςθ ενόσ πρωτοκόλλου. Ακόμθ, είναι αυτόσ που ανταποκρίνεται ςτθν πρωτοβουλία τθσ Αλίκθσ. Με τθ βοικεια τθσ Αλίκθσ και του Μπάμπθ κα εξθγθκεί θ βαςικι λογικι και διαδικαςία των κρυπτογραφικϊν πρωτοκόλλων που ςχετίηονται με τισ ψθφιακζσ υπογραφζσ. Τπάρχουν διάφορα πρωτόκολλα τζτοιου είδουσ, μεταξφ των οποίων τα πιο αποδοτικά και πρακτικά είναι αυτά που χρθςιμοποιοφν κρυπτογραφία δθμοςίου κλειδιοφ. Σα πρωτόκολλα που παρουςιάηονται ςτθ ςυνζχεια βαςίηονται ςτθν αναφορά (1). 37

46 1.9.3 Υπογραφή εγγράφων με Κρυπτογραφία Δημοςίου Κλειδιού Τπάρχουν αλγόρικμοι δθμοςίου κλειδιοφ οι οποίοι μποροφν να χρθςιμοποιθκοφν για ψθφιακζσ υπογραφζσ. Κάποιοι από αυτοφσ, όπωσ ο RSA, τόςο το ιδιωτικό όςο και το δθμόςιο κλειδί μποροφν να χρθςιμοποιθκοφν για κρυπτογραφία. Ζτςι, θ κρυπτογραφία ενόσ εγγράφου με τθ χριςθ του ιδιωτικοφ κλειδιοφ οδθγεί ςτθ δθμιουργία μιασ αςφαλοφσ ψθφιακισ υπογραφισ. ε άλλεσ περιπτϊςεισ, όπωσ ςτον αλγόρικμο DSA, υπάρχει ζνασ ανεξάρτθτοσ αλγόρικμοσ για ψθφιακζσ υπογραφζσ και ο οποίοσ δεν μπορεί να χρθςιμοποιθκεί για κρυπτογραφία. Σο βαςικό πρωτόκολλο είναι το εξισ. 1. Η Αλίκθ κρυπτογραφεί το ζγγραφό τθσ με το ιδιωτικό τθσ κλειδί. Με αυτό τον τρόπο, το υπογράφει ψθφιακά. 2. Η Αλίκθ ςτζλνει το υπογεγραμμζνο ζγγραφο ςτον Μπάμπθ. 3. Ο Μπάμπθσ αποκρυπτογραφεί το ζγγραφο με το δθμόςιο κλειδί τθσ Αλίκθσ και ζτςι εξακριβϊνει το γνιςιο τθσ υπογραφισ. Σα πλεονεκτιματα του πρωτοκόλλου αυτοφ είναι τα εξισ. Η υπογραφι είναι αυκεντικι. Όταν ο Μπάμπθσ επαλθκεφει το μινυμα με το δθμόςιο κλειδί τθσ Αλίκθσ, ξζρει ότι αυτι είναι που το υπζγραψε. Η υπογραφι είναι μθ πλαςτογραφίςιμθ. Μόνο θ Αλίκθ γνωρίηει το ιδιωτικό τθσ κλειδί και μπορεί να υπογράψει. Η υπογραφι είναι μθ επαναχρθςιμοποιιςιμθ. Η υπογραφι είναι ςυνάρτθςθ του εγγράφου και ζτςι δεν μπορεί να μεταφερκεί ςε οποιοδιποτε άλλο ζγγραφο. Σο υπογεγραμμζνο ζγγραφο είναι μθ μετατρζψιμο. Εάν γίνει οποιαδιποτε μετατροπι του εγγράφου, θ υπογραφι δε κα μπορεί να επαλθκευτεί με τθ χριςθ του δθμοςίου κλειδιοφ τθσ Αλίκθσ. Η υπογραφι δεν μπορεί να αποποιθκεί. Ο Μπάμπθσ δεν χρειάηεται τθ βοικεια τθσ Αλίκθσ για να επαλθκεφςει τθν υπογραφισ τθσ Υπογραφή εγγράφων με Κρυπτογραφία Δημοςίου Κλειδιού και μονόδρομεσ Συναρτήςεισ Hash ε πρακτικζσ εφαρμογζσ, οι αλγόρικμοι δθμοςίου κλειδιοφ δεν είναι ιδιαίτερα αποδοτικοί όταν πρόκειται για τθν υπογραφι μεγάλων εγγράφων. Για τθν εξοικονόμθςθ χρόνου, τα πρωτόκολλα ψθφιακϊν υπογραφϊν υλοποιοφνται ςυνικωσ με τθ βοικεια μονόδρομων ςυναρτιςεων Hash. Ζτςι, θ Αλίκθ αντί να υπογράψει το ζγγραφό τθσ, υπογράφει το hash του. ε αυτό το πρωτόκολλο ςυμφωνοφνται ανάμεςα ςτα δφο μζρθ και εκ των προτζρων θ ςυνάρτθςθ hash και ο αλγόρικμοσ ψθφιακισ υπογραφισ που κα χρθςιμοποιθκοφν. Σο πρωτόκολλο ζχει ωσ εξισ. 1. Η Αλίκθ παράγει το hash του εγγράφου. 2. Η Αλίκθ κρυπτογραφεί το hash με το ιδιωτικό τθσ κλειδί και ζτςι υπογράφει το ζγγραφο. 3. Η Αλίκθ αποςτζλλει το ζγγραφο και το υπογεγραμμζνο hash ςτον Μπάμπθ. 38

47 4. Ο Μπάμπθσ παράγει το hash του εγγράφου που του ζςτειλε θ Αλίκθ. Ζπειτα, αποκρυπτογραφεί το υπογεγραμμζνο hash με το δθμόςιο κλειδί τθσ Αλίκθσ. Εάν το υπογεγραμμζνο hash ταυτίηεται με αυτό που παριγαγε, θ υπογραφι είναι ζγκυρθ. Με αυτό τον τρόπο θ ταχφτθτα αυξάνεται δραματικά. Επίςθσ, θ εξίςωςθ των δφο hash είναι αςφαλισ κακϊσ για παράδειγμα για hash των 256 bit, θ πικανότθτα δφο ζγγραφα να 1 παράγουν το ίδιο hash είναι. Ζνα επιπλζον πλεονζκτθμα αυτισ τθσ μεκόδου είναι ότι το hash και το ζγγραφο μποροφν να είναι ξεχωριςτά. Επίςθσ, οι απαιτιςεισ αποκικευςθσ του παραλιπτθ είναι αρκετά μικρότερεσ. Σζλοσ, με αυτό τον τρόπο, είναι πολφ πιο εφκολθ και γριγορθ θ ενςωμάτωςθ πολλαπλϊν υπογραφϊν που προζρχονται από διαφορετικά άτομα, ςτο ίδιο ζγγραφο. 39

48 1.10 Polis Project Η δουλειά τθσ παροφςασ διπλωματικισ εργαςίασ ζγινε με ςκοπό να αποτελζςει κομμάτι ενόσ project με το όνομα Polis. Η ομάδα του Polis αποτελείται από τουσ Παφλο Εφραιμιδθ, Φϊτθ Ναλμπάντθ, Αιμιλία Σαςίδου και Γιϊργο Δροςάτο. Ακολουκεί θ περιγραφι του με βάςθ τθν αναφορά (14) Περιγραφή του Polis Σο Polis είναι ζνα προςωπικό πλαίςιο διαχείριςθσ δεδομζνων που ζχει ςαν ςτόχο τθν προςταςία των προςωπικϊν δεδομζνων που χρθςιμοποιοφνται ςε θλεκτρονικζσ ςυναλλαγζσ. Η βαςικι αρχι πάνω ςτθν οποία ςτθρίηεται θ λειτουργία του, είναι ότι όλα τα προςωπικά δεδομζνα αποτελοφν ιδιωτικι περιουςία του κατόχου τουσ. Η χριςθ του Polis διαςφαλίηει το γεγονόσ ότι τα προςωπικά δεδομζνα δεν αποκθκεφονται ποτζ για τθν ολοκλιρωςθ κάποιασ ςυναλλαγισ από τον εκάςτοτε παροχζα υπθρεςιϊν. Αντικζτωσ, κάκε φορά που ο τελευταίοσ χρειάηεται κάποια δεδομζνα κα πρζπει να τα πλθροφορείται εκείνθ τθ ςτιγμι από τον Polis πράκτορα του πελάτθ. Με αυτό τον τρόπο, οι χριςτεσ αποκτοφνε τον απόλυτο ζλεγχο πάνω ςτθ χριςθ των προςωπικϊν τουσ δεδομζνων Απαιτήςεισ Σο Polis ςχεδιάςτθκε ζτςι ϊςτε να χρθςιμοποιείται από χριςτεσ του internet οι οποίοι να διακζτουν τα εξισ. Ζναν αξιόπιςτο και ςυνεχϊσ προςβάςιμο μζςω internet πράκτορα. Ζνα πιςτοποιθτικό από μια εγκεκριμζνθ Αρχι Πιςτοποίθςθσ Αρχιτεκτονική του Polis Κάκε χριςτθσ του Polis αναπαρίςταται από μια αποκλειςτικι οντότθτα. Η οντότθτα αυτι μπορεί να χρθςιμοποιθκεί ωσ το ςτιγμιότυπο του αντίςτοιχου Polis πράκτορα. Οι Polis πράκτορεσ αποτελοφν το βαςικό αρχιτεκτονικό ςυςτατικό του Polis και χρθςιμοποιοφνται για να διαχειρίηονται τα προςωπικά δεδομζνα τθσ οντότθτασ και να παρζχουν ελεγχόμενθ πρόςβαςθ ςε αυτά. Οι παροχείσ υπθρεςιϊν χρθςιμοποιοφν τον πράκτορα για να πλθροφορθκοφν προςωπικά δεδομζνα από τουσ χριςτεσ με τουσ οποίουσ ζχουν ςυμφωνιςει.. τθν Εικόνα 12 απεικονίηεται θ γενικι αρχιτεκτονικι του Polis κακϊσ και τα ςυςτατικά μζλθ ενόσ πράκτορα πελάτθ και ενόσ πράκτορα καταςτιματοσ. 40

49 Εικόνα 12. Αρχιτεκτονική του Polis Η αρχιτεκτονικι του Polis διακζτει τα εξισ βαςικά χαρακτθριςτικά. Από τθν πλευρά του παροχζα υπθρεςιϊν, το Polis παρζχει μια αποκεντρωμζνθ προςζγγιςθ για τθν αποκικευςθ και διαχείριςθ των προςωπικϊν δεδομζνων. Αντικζτωσ, από τθν πλευρά των πελατϊν, το Polis είναι ζνα πλιρωσ ςυγκεντρωτικό ςφςτθμα υπό τθν ζννοια ότι τα προςωπικά δεδομζνα βρίςκονται και διαχειρίηονται τοπικά από τον πράκτορα του πελάτθ Σχήματα προςωπικών δεδομένων και άδειεσ Σο ςχιμα προςωπικϊν δεδομζνων του Polis περιζχει οχτϊ γενικζσ κατθγορίεσ προςωπικϊν δεδομζνων οι οποίεσ είναι Name, BDate, Cert, Skill, Characteristic, Home-Info, Business-Info και CreditCard. Κάκε μια από αυτζσ περιζχει μία ι περιςςότερεσ υποκατθγορίεσ. Η ορολογία που χρθςιμοποιείται βαςίηεται ςτο P3P (Platform for Privacy Preferences Project) και το CPExchange (Global Standards for Privacy-Enabled Customer Data Exchange). Κάκε οντότθτα αποκθκεφει τα προςωπικά τθσ δεδομζνα ςε ζνα τοπικό XML αρχείο. Κάκε άδεια περιζχει τα εξισ ςτοιχεία. Principals : Οι οντότθτεσ του Polis. Data : Κάκε ςυγκεκριμζνο αντικείμενο προςωπικϊν δεδομζνων ενόσ χριςτθ. Purposes : Οι ςκοποί για τουσ οποίουσ επιτρζπεται θ πλθροφόρθςθ των δεδομζνων. Usage Restrictions.: Περιοριςμοί που περιορίηουν των αρικμό των προςβάςεων ι/και το χρονικό διάςτθμα. Ανάμεςα ςε δφο πλευρζσ ςυνάπτεται ζνα ςυμβόλαιο το οποίο περιζχει ζνα αυκαίρετο ςφνολο αδειϊν. Κάκε πράκτορασ μπορεί να υπογράψει οποιοδιποτε αρικμό ςυμβολαίων με οςεςδιποτε οντότθτεσ. 41

50 Το Polis ςε ςυνήθεισ ςυναλλαγέσ Σο Polis μπορεί να χρθςιμοποιθκεί ςε κακθμερινζσ on-line ςυναλλαγζσ όπωσ για παράδειγμα on-line αγορζσ ι ζγγραφζσ. Ακολουκεί θ περιγραφι μιασ θλεκτρονικισ αγοράσ μζςω Polis. Σο Polis μπορεί να δουλζψει ςε θλεκτρονικζσ αγορζσ προςτατεφοντασ τθν ιδιωτικότθτα των αγοραςτϊν. Όταν κάποιοσ χριςτθσ πρζπει να ςυμπλθρϊςει μια παραγγελία με τα προςωπικά του δεδομζνα, παρζχει εναλλακτικά τισ πλθροφορίεσ επικοινωνίασ με τον προςωπικό τθσ πράκτορα. Οι πράκτορεσ του καταςτιματοσ και του πελάτθ κάνουν μια ςυμφωνία. Μια επιτυχισ ςυμφωνία, επιτρζπει πρόςβαςθ ςτα ςυγκεκριμζνα δεδομζνα και για το ςυγκεκριμζνο διάςτθμα που περιγράφεται ςτθ ςυμφωνία. Η διαδικαςία αυτι απεικονίηεται ςτο ςχιμα 2. Εικόνα 13. Σο Polis ςε ςυναλλαγζσ με κάποιο ηλεκτρονικό κατάςτημα Υλοποίηςη του Polis. Παρόλο που το Polis είναι ζνα ζργο ςε εξζλιξθ, οι βαςικζσ του λειτουργίεσ ζχουν υλοποιθκεί εργαςτθριακά. Η υλοποίθςθ αυτι χρθςιμοποιικθκε για τθ διενζργεια κάποιων πειραμάτων ζτςι ϊςτε να προκφψει μια χριςιμθ αξιολόγθςθ του Polis. Polis και ςυςτιματα διαχείριςθσ βάςεων δεδομζνων. Σο Polis μπορεί να ενςωματωκεί με ςυςτιματα διαχείριςθσ βάςεων δεδομζνων ϊςτε να διαχειρίηεται τα προςωπικά δεδομζνα. Η βαςικι ιδζα είναι ότι τα πεδία των προςωπικϊν δεδομζνων δεν περιζχουν τα ίδια τα δεδομζνα, αλλά ζνα ticket που χρθςιμοποιείται για τθν πλθροφόρθςθ των δεδομζνων όταν αυτά χρειαςτοφν. Ζνα χαρακτθριςτικό ευελιξίασ του Polis είναι ότι οι ςυμβατικοί πελάτεσ μιασ 42

51 εταιρίασ μποροφν να ςυνυπάρχουν ςτθν ίδια βάςθ δεδομζνων με τουσ πελάτεσ που χρθςιμοποιοφν το Polis. Polis και πειράματα. ε ζνα εργαςτθριακό τοπικό δίκτυο δθμιουργικθκε ζνα ςτοιχειϊδεσ Polis περιβάλλον ζτςι ϊςτε να είναι δυνατι θ εκτζλεςθ πειραμάτων. Για τα πειράματα χρθςιμοποιικθκε θ βάςθ δεδομζνων μιασ εταιρίασ θ οποία περιείχε 27 πελάτεσ. Από αυτοφσ, οι 11 είναι ςυμβατικοί πελάτεσ και οι 16 πελάτεσ που χρθςιμοποιοφν το Polis. Ανάμεςα ςτουσ Polis πελάτεσ υπάρχουν και 4 που χρθςιμοποιοφν τθν υπθρεςία Tor για τουσ πράκτορεσ τουσ. Με βάςθ αυτά τα δεδομζνα πραγματοποιικθκαν διάφορα πειράματα όπου χρθςιμοποιικθκαν ςυνθκιςμζνεσ λειτουργίεσ των βάςεων δεδομζνων όπωσ οι select, insert και join. Σα αποτελζςματα των πειραμάτων ζδειξαν ότι το Polis ςτισ περιςςότερεσ περιπτϊςεισ λειτουργεί γριγορα και αποτελεςματικά. 43

52 Κεφϊλαιο 2. Ειςαγωγή. το κεφάλαιο αυτό περιγράφονται τα βιματα που ζλαβαν χϊρα για τθ δθμιουργία των Polis υμβολαίων που ζχουν ςαν ςκοπό τθν προςταςία των προςωπικϊν δεδομζνων. Η διάρκρωςθ του κεφαλαίου ζχει ωσ εξισ. 2.1 υγκριτικι Παρουςίαςθ των REL. φγκριςθ των γλωςςϊν περιγραφισ δικαιωμάτων και κατθγοριοποίθςθ των εφαρμογϊν για τισ οποίεσ είναι καταλλθλότερθ θ κάκε μία. 2.2 Πρόταςθ Γλϊςςασ φνταξθσ υμβολαίων για το Polis. Επιλογι κατάλλθλθσ γλϊςςασ ςφνταξθσ Polis ςυμβολαίων. 2.3 Polis υμβόλαια. Περιγραφι και δομι του Polis XML ςχιματοσ με βάςθ το οποίο ςυντάςςονται τα Polis ςυμβόλαια. 2.4 Πρότυπα υμβολαίου. Περιγραφι πικανϊν ςεναρίων χριςθσ και παραδείγματα Polis ςυμβολαίων. 2.5 τάδια Δθμιουργίασ Τπογεγραμμζνου υμβολαίου. Περιγράφονται οι μορφζσ που αποκτά το ςυμβόλαιο ςτα διαδοχικά ςτάδια τθσ δθμιουργίασ του. 2.6 Διαδικαςία φναψθσ υμβολαίου. Περιγραφι τθσ διαδικαςίασ θ οποία ακολουκείται για τθ ςφναψθ των Polis ςυμβολαίων. 44

53 2.1 Συγκριτικό Παρουςύαςη των REL. Όλεσ οι γλϊςςεσ περιγραφισ δικαιωμάτων ζχουν ςαν ςτόχο να περιγράψουν τα δικαιϊματα που ζχει κάποιοσ διαπιςτευμζνοσ χριςτθσ πάνω ςε κάποιο ψθφιακό υλικό. Ωςτόςο, κάκε μία από αυτζσ διακζτει τα δικά τθσ ιδιαίτερα χαρακτθριςτικά που τθν διαφοροποιοφν από τισ υπόλοιπεσ και τθν κακιςτοφν πλεονεκτικότερθ για κάποιεσ ςυγκεκριμζνεσ εφαρμογζσ. Κάποια από τα ςθμαντικότερα χαρακτθριςτικά τζτοιου είδουσ είναι για παράδειγμα το αν θ γλϊςςα είναι προτυποποιθμζνθ, ανοιχτι ι επεκτάςιμθ. τθν ενότθτα αυτι, κα δοκεί ζμφαςθ ςτθ ςυγκριτικι παρουςίαςθ των γλωςςϊν XrML, ODRL και XACML με βάςθ αυτά τα χαρακτθριςτικά. Με αυτό τον τρόπο, κα προκφψει μια διαλογι των εφαρμογϊν για τισ οποίεσ είναι κατάλλθλθ θ κάκε μια από αυτζσ. Αναφορικά με τθν XrML, είναι καταρχιν μια γλϊςςα που ζχει προτυποποιθκεί κακϊσ είναι θ επίςθμθ γλϊςςα περιγραφισ δικαιωμάτων που χρθςιμοποιεί το πρότυπο MPEG-21. Σο πρότυπο αυτό είναι ςχεδιαςμζνο για να είναι πλιρωσ εκτελζςιμο από μθχανι και να αλλθλεπιδρά με λογιςμικό και υλικό ζτςι ϊςτε όχι μόνο να εκφράηει τα δικαιϊματα αλλά και να εφαρμόηει ζλεγχο για το αν αυτά τθροφνται. Επίςθσ θ γλϊςςα αυτι είναι γενικοφ ςκοποφ και διακζτει ζνα πολφ πλοφςιο και ςφνκετο λεξιλόγιο. Επιπρόςκετα, θ XrML είναι εφκολα επεκτάςιμθ και διακζτει μια μεγάλθ εμπορικι βάςθ, δεδομζνου ότι υποςτθρίηεται από πολλζσ εταιρίεσ με επικεφαλι τθ Microsoft. Η ODRL από τθν πλευρά τθσ, είναι ζνα ανοιχτό πρότυπο για τθν ζκφραςθ των δικαιωμάτων. Η ODRL εκπλθρϊνει τισ απαιτιςεισ και υποςτθρίηει πολλά άλλα γκρουπ μεταξφ των οποίων το ONIX (ONline Information exchange), το MPEG και το PRISM. Ακόμθ, είναι εφκολα κατανοθτι και το λεξιλόγιό τθσ είναι ςυνοπτικό αλλά επεκτάςιμο. Σζλοσ, οι ερμθνευτζσ τθσ γλϊςςασ αυτισ είναι ςχετικά μικροί και δεν απαιτοφν μεγάλθ μνιμθ. Για το λόγο αυτό θ ODRL ζχει υιοκετθκεί από τθν ΟΜΑ (Open Mobile Alliance). Όςον αφορά τθν XACML, αποτελεί ζνα πρότυπο OASIS. Είναι, επίςθσ, επεκτάςιμθ και μπορεί να ενςωματωκεί με άλλα πρότυπα όπωσ το SAML (Security Assertion Markup Language) και το LDAP (Lightweight Directory Access Protocol). Σο βαςικό χαρακτθριςτικό τθσ XACML είναι ότι αποτελεί μια πολφ ιςχυρι γλϊςςα μιασ και μπορεί να διαμορφϊςει εκφράςεισ δικαιωμάτων υψθλοφ επιπζδου και πολυπλοκότθτασ. Αξιολογϊντασ όλα τα προθγοφμενα, καταγράφονται οι τφποι των εφαρμογϊν για τισ οποίεσ ενδείκνυται να χρθςιμοποιθκοφν οι XrML, ODRL και XACML αντίςτοιχα. Με βάςθ αυτό το διαχωριςμό, είναι εφκολο να γίνει θ επιλογι τθσ κατάλλθλθσ γλϊςςασ περιγραφισ δικαιωμάτων ανάλογα με τισ ανάγκεσ που υπάρχουν. 45

54 XrML Κατάλλθλθ για εφαρμογζσ Με απαιτιςεισ μεγάλων και ςφνκετων εκφράςεων δικαιωμάτων. Με απαιτιςεισ εφαρμογισ ελζγχου. Με εμπορικζσ απαιτιςεισ. ODRL Κατάλλθλθ για εφαρμογζσ Κινθτζσ ι αςφρματεσ. Με απαιτιςεισ ςυνεργαςίασ με άλλα πρότυπα. Με "ελαφριά" θαη ζσλοπηηθή δοκή δηθαηφκάηφλ. XACML Κατάλλθλθ για εφαρμογζσ Με απαιτιςεισ ςφνταξθσ πολυάρικμων, κατανεμθμζνων και εμφωλευμζνων πολιτικϊν. Με απαιτιςεισ πολφπλοκων και αλλθλοςχετιηόμενων λιψεων αποφάςεων πρόςβαςθσ. 46

55 2.2 Πρόταςη Γλώςςασ Σύνταξησ Συμβολαύων για το Polis. Ζνασ από τουσ κφριουσ ςτόχουσ τθσ διπλωματικισ εργαςίασ είναι θ ςφνταξθ ςυμβολαίων (contracts) που μποροφν να χρθςιμοποιθκοφν ςτο Polis ζτςι ϊςτε να προςτατεφουν τθ χριςθ των προςωπικϊν δεδομζνων. Ωσ εκ τοφτου, μια βαςικι απόφαςθ που ζπρεπε να παρκεί είναι θ επιλογι τθσ κατάλλθλθσ γλϊςςασ για τθ ςφνταξθ αυτϊν των ςυμβολαίων. Η πρϊτθ ςκζψθ ιταν να χρθςιμοποιθκεί κάποια υπάρχουςα και πρωτυποποιθμζνθ REL. Για το λόγο αυτό, μελετικθκαν οι γλϊςςεσ XrML, ODRL και XACML ζτςι ϊςτε να διαπιςτωκεί εάν καλφπτουν τισ ανάγκεσ του Polis. Οι γλϊςςεσ περιγραφισ δικαιωμάτων όπωσ ζχει αναφερκεί, χρθςιμοποιοφνται για τθ ςφνταξθ αδειϊν ςε DRM ςυςτιματα. Σο ερϊτθμα είναι: μπορεί μια τζτοια γλϊςςα, που χρθςιμοποιείται για τθν προςταςία κάποιου ψθφιακοφ υλικοφ, να χρθςιμοποιθκεί για τθν προςταςία των προςωπικϊν δεδομζνων; Μια προςζγγιςθ ςτο ερϊτθμα αυτό δίνεται ςτο (15). Όπωσ υποςτθρίηουν οι ςυγγραφείσ, ζνα πλαίςιο προςταςίασ προςωπικϊν δικαιωμάτων και ζνα DRM ςφςτθμα ζχουν ςαν ςτόχο τθ διευκζτθςθ τθσ χριςθσ κάποιων δεδομζνων. Ωςτόςο, το πρϊτο επικεντρϊνεται ςτα προςωπικά δεδομζνα, ενϊ το δεφτερο ςε κάποιο ψθφιακό περιεχόμενο, ςυνικωσ πολυμεςικό. Σο γεγονόσ αυτό διαφοροποιεί ςθμαντικά τισ άδειεσ που χρθςιμοποιοφν τα δφο αυτά ςυςτιματα. Πιο ςυγκεκριμζνα, οι τφποι των ςτοιχείων ςτα προςωπικά δεδομζνα είναι πολφ πιο ςφνκετοι από αυτοφσ του ψθφιακοφ υλικοφ. Επομζνωσ, μια άδεια προςωπικϊν δεδομζνων κα πρζπει να αςχολθκεί με πολφ περιςςότερα κζματα από ότι μια άδεια για DRM, κυρίωσ πάνω ςτο κζμα τθσ ιδιωτικότθτασ. Λαμβάνοντασ υπόψθ τθν άποψθ αυτι κακϊσ και τα ιδιαίτερα χαρακτθριςτικά του Polis, λιφκθκε θ απόφαςθ ότι θ χριςθ μιασ υπάρχουςασ γλϊςςασ περιγραφισ δικαιωμάτων δεν είναι θ καλφτερθ λφςθ. Η προςζγγιςθ που κεωρικθκε καλφτερθ είναι θ εξισ. O ςχεδιαςμόσ και η ανάπτυξη μια γλϊςςα ςφνταξησ ςυμβολαίων ειδικά για το Polis. Γλώςςα Σύνταξησ Συμβολαίων για το Polis. Οι άδειεσ ςτο Polis κα ςυντάςςονται με τθ χριςθ τθσ γλϊςςασ XML και κα βαςίηονται ςε ζνα δικό του XML ςχιμα. Σο ςχιμα αυτό κα είναι προςαρμοςμζνο πλιρωσ ςτισ ανάγκεσ και τισ ιδιαιτερότθτεσ του Polis. Με τον τρόπο αυτό πικανότατα αποφεφγονται και κάποια περιττά ςτοιχεία που κα επζβαλε θ προςιλωςθ ςε κάποια υπάρχουςα REL. Ωςτόςο, τα ςυμβόλαια του Polis κα περιζχουν ςτοιχεία από τθν ορολογία και τθ δομι τθσ ODRL. τισ επόμενεσ ενότθτεσ περιγράφεται θ λογικι και θ δομι του XML Polis ςχιματοσ. 47

56 2.3 Polis Συμβόλαια. το Polis, για να μπορζςει ο παροχζασ υπθρεςιϊν να πλθροφορθκεί τα προςωπικά δεδομζνα του χριςτθ, κα πρζπει πρϊτα να ζχουν ςυνάψει κάποιο ςυμβόλαιο. Σο ςυμβόλαιο περιγράφει ποια ακριβϊσ είναι τα δεδομζνα και κάτω από ποιουσ περιοριςμοφσ κα ζχει πρόςβαςθ ςε αυτά. Για να πραγματοποιθκεί θ ςφναψθ ενόσ ςυμβολαίου, κα πρζπει ο παροχζασ τθσ υπθρεςίασ να αποςτείλει ςτον πελάτθ μια πρόταςθ-προςχζδιο ςυμβολαίου και αν αυτι ςυμφωνεί με τισ απαιτιςεισ του πελάτθ, το υπογράφει και το αποςτζλλει πάλι πίςω ςτον παροχζα. Ζπειτα, το υπογράφει και αυτόσ με τθ ςειρά του και το αποςτζλλει πίςω ςτον πελάτθ. Ζτςι, προκφπτει το τελικό Τπογεγραμμζνο υμβόλαιο. Σα Polis ςυμβόλαια ςυντάςςονται με βάςθ το Polis XML ςχιμα, του οποίου θ δομι αναλφεται ςτθ ςυνζχεια. Σο Polis XML ςχιμα δθμιουργικθκε με τθ βοικεια του Liquid XML Studio, version , και οι εικόνεσ που χρθςιμοποιοφνται παρακάτω προζρχονται από εκεί Υπογεγραμμένο ςυμβόλαιο. Ζνα ολοκλθρωμζνο Τπογεγραμμζνο υμβόλαιο Polis (SignedContract) περιζχει τουσ όρουσ του ςυμβολαίου (Contract) και τισ ψθφιακζσ υπογραφζσ του κατόχου των δεδομζνων (SignatureDataOwner) και του παροχζα υπθρεςιϊν (SignatureServiceProvider). Η δομι ενόσ Τπογεγραμμζνου υμβολαίου φαίνεται ςτθν Εικόνα 14. Εικόνα 14. Τπογεγραμμζνο υμβόλαιο Συμβόλαιο. Σα βαςικά δομικά ςυςτατικά ενόσ ςυμβολαίου είναι θ επικεφαλίδα (Header), θ κεμελιϊδθσ αρχι του Polis (PolisPrinciple) και το ςφνολο των αδειϊν (Licenses). τθν επικεφαλίδα περιλαμβάνονται κάποιεσ γενικζσ πλθροφορίεσ ςχετικά με το ςυμβόλαιο. Επίςθσ, διατυπϊνεται θ βαςικι αρχι του Polis που είναι θ μθ αποκικευςθ των δεδομζνων από τθν εταιρία. Κάκε άδεια αφορά ζνα ςυγκεκριμζνο ςτοιχείο των προςωπικϊν δεδομζνων του χριςτθ και περιγράφει τα δικαιϊματα και τουσ περιοριςμοφσ πάνω ςε αυτό. Κατά κανόνα, κάκε ςυμβόλαιο περιζχει πολλαπλζσ άδειεσ. Ακολουκεί θ αναλυτικότερθ περιγραφι κάκε ςτοιχείου. 48

57 Εικόνα 15. υμβόλαιο Επικεφαλίδα. τθν επικεφαλίδα περιγράφονται κάποιεσ γενικζσ πλθροφορίεσ που ςχετίηονται με το ςυμβόλαιο. Αυτζσ είναι ServiceProvider Όπωσ ζχει αναφερκεί ςτθν περιγραφι του Polis, ο κάκε χριςτθσ του χαρακτθρίηεται από ζνα μοναδικό entity name. το πεδίο αυτό ειςάγεται το entity name του παροχζα υπθρεςιϊν που δεςμεφεται από το ςυμβόλαιο. ProviderID Ζνα προαιρετικό αναγνωριςτικό του ςυμβολαίου για τον παροχζα υπθρεςιϊν. Σο αναγνωριςτικό ςυνικωσ ςυμβάλλει ςτθν εφκολθ αποκικευςθ και αναηιτθςθ των ςυμβολαίων. DataOwner Σο Polis entity name του κατόχου των προςωπικϊν δεδομζνων. DataOwnerID Ζνα προαιρετικό αναγνωριςτικό του ςυμβολαίου για τον κάτοχο των δεδομζνων. ContractDateTime Η θμερομθνία και θ ϊρα που υπογράφεται το ςυμβόλαιο. τθν Εικόνα 16 απεικονίηεται θ δομι τθσ επικεφαλίδασ. Εικόνα 16. Επικεφαλίδα 49

58 2.3.4 Θεμελιώδησ αρχή του Polis. Η βαςικι αρχι του Polis είναι ότι τα προςωπικά δεδομζνα αποτελοφν ιδιοκτθςία του κατόχου τουσ ο οποίοσ είναι και ο μόνοσ που μπορεί να τα ζχει αποκθκευμζνα. Οι παροχείσ υπθρεςιϊν κα πρζπει να ηθτοφν και να πλθροφοροφνται τα δεδομζνα μόνο όταν τα χρειάηονται, ςφμφωνα με τουσ όρουσ κάποιου ςυμβόλαιο που ζχουν ςυνάψει και χωρίσ να τα αποκθκεφουν. Η διατφπωςθ τθσ αρχισ αυτι αποτελεί το περιεχόμενο του κόμβου PolisPrinciple, το οποίο είναι αμετάβλθτο για κάκε ςυμβόλαιο του Polis Άδειεσ. Ο τρόποσ με τον οποίο είναι δομθμζνεσ οι άδειεσ ςχετίηεται με τον τρόπο που είναι οργανωμζνα και αποκθκευμζνα τα προςωπικά δεδομζνα ςτο Polis. Σο ςχιμα που προχπιρχε ςτο Polis οργανϊνει τα προςωπικά δεδομζνα ςε οχτϊ γενικζσ κατθγορίεσ τισ Name, BDate, Cert, Skill, Characteristic, Home-Info, Business-Info και CreditCard. Από αυτζσ τισ κατθγορίεσ οι Name, BDate, Cert, Home-Info και Business-Info προζρχονται από το P3P ενϊ θ CreditCard από το CPExchange. Κάκε μια από αυτζσ περιζχει ζνα υποςφνολο των προςωπικϊν δεδομζνων που ςυςχετίηονται. ε κάκε ςυγκεκριμζνθ μονάδα προςωπικϊν δεδομζνων, όπωσ είναι για παράδειγμα το επϊνυμο ι ο αρικμόσ τθλεφϊνου του ςπιτιοφ, αντιςτοιχεί και μια ξεχωριςτι και αυτόνομθ άδεια. Εικόνα 17. φνολο αδειϊν 50

59 Καηηγορίες Προζωπικών Δεδομένων Κατηγορία Name. Η κατθγορία Name περιζχει όλα εκείνα τα προςωπικά δεδομζνα που ςχετίηονται με το όνομα του χριςτθ. Η δομι τθσ φαίνεται ςτθν Εικόνα 18 που ακολουκεί. Εικόνα 18. Κατηγορία δεδομζνων Name Όπωσ μπορεί να παρατθρθκεί από τθν εικόνα, το κάκε μεμονωμζνο προςωπικό δεδομζνο ανικει ςτον ςφνκετο τφπο LicenseType. Αυτό ιςχφει για τα μεμονωμζνα δεδομζνα όλων των κατθγοριϊν. Η δομι και θ λειτουργία του ςφνκετου τφπου LicenseType αναλφεται ςτθν ενότθτα Κατηγορία BDate. Η δεφτερθ κατθγορία δεδομζνων είναι θ BDate θ οποία περιλαμβάνει τα προςωπικά δεδομζνα που ζχουν ςχζςθ με τθν θμερομθνία γζννθςθσ του χριςτθ. Σα περιεχόμενα αυτισ τθσ κατθγορίασ φαίνονται ςτθν Εικόνα 19. Εικόνα 19. Κατηγορία δεδομζνων Birthday Date 51

60 Κατηγορία Cert. Η τρίτθ κατθγορία είναι θ Cert που περιζχει πλθροφορίεσ ςχετικζσ με το πιςτοποιθτικό (certificate) που διακζτει ο χριςτθσ. Ο πιςτοποιθτικό αυτό παρζχεται από μια επιβλζπουςα αρχι και πιςτοποιεί το χριςτθ και τα κλειδιά του. Σα περιεχόμενα τθσ κατθγορίασ φαίνονται ςτθν Εικόνα 20. Εικόνα 20. Κατηγορία δεδομζνων Certificate Κατηγορία Skill. Η επόμενθ κατθγορία είναι θ Skill. Εδϊ περιζχονται τα προςωπικά δεδομζνα που αφοροφν το επάγγελμα και τισ δραςτθριότθτεσ του χριςτθ. Η δομι τθσ φαίνεται ςτθν Εικόνα 21. Εικόνα 21. Κατηγορία δεδομζνων Skill Κατηγορία Characteristic. τθν επόμενθ κατθγορία που ονομάηεται Characteristic περιλαμβάνονται τα φυςιογνωμικά χαρακτθριςτικά του χριςτθ. Η δομι τθσ παρουςιάηεται ςτθν Εικόνα

61 Εικόνα 22. Κατηγορία δεδομζνων Characteristic Κατηγορίεσ Home-Info και Business-Info. Οι δφο επόμενεσ κατθγορίεσ είναι οι Home-Info και Business-Info και περιζχουν πλθροφορίεσ ςχετικζσ με τθν οικία και τθν εργαςία του χριςτθ. Οι δφο αυτζσ κατθγορίεσ εξετάηονται μαηί γιατί διακζτουν όμοια παιδιά. Πιο ςυγκεκριμζνα, περιλαμβάνουν τρεισ υποκατθγορίεσ, τισ Postal, Telecom και Online. Οι κατθγορίεσ Home-Info και Business-Info απεικονίηονται ςτισ Εικόνεσ 23 και 24. Εικόνα 23. Κατηγορία δεδομζνων Home Info 53

62 Εικόνα 24. Κατηγορία δεδομζνων Business Info Σύνθετοι Τύποι. Όπωσ φαίνεται και ςτισ παραπάνω εικόνεσ, τα ςτοιχεία Postal, Telecom και Online υπάγονται ςτουσ ςφνκετουσ τφπουσ PostalType, TelecomType και OnlineType αντιςτοίχωσ. Η επιλογι αυτι ζγινε ζτςι ϊςτε τα ςτοιχεία αυτά να ορίηονται μόνο μια φορά παρόλο που επαναλαμβάνονται μζςα ςτο ςχιμα. Η δθμιουργία ενόσ ςφνκετου τφπου ςθμαίνει ότι εάν οποιοδιποτε ςτοιχείο μζςα ςτο ςχιμα δθλωκεί ότι ανικει ςε αυτόν, τότε αυτομάτωσ το ςτοιχείο αυτό περιζχει όλα τα παιδιά και τα χαρακτθριςτικά που περιλαμβάνει και ο ςφνκετοσ τφποσ. Κάκε ςφνκετοσ τφποσ υποδθλϊνεται ςτα ςχιματα από το πλαίςιο μπλε χρϊματοσ και το αναγνωριςτικό CT (Complex Type) μπροςτά από το όνομά του Σύνθετοσ τύποσ PostalType. Ο ςφνκετοσ τφποσ PostalType περιλαμβάνει εκείνα τα προςωπικά δεδομζνα που ςχετίηονται με τθν ταχυδρομικι διεφκυνςθ του χριςτθ. Η δομι του φαίνεται ςτθν Εικόνα

63 Εικόνα 25. φνθετοσ τφποσ Postal Type Σύνθετοσ τύποσ TelecomType. Ο ςφνκετοσ αυτόσ τφποσ, εμπεριζχει τισ πλθροφορίεσ τθλεπικοινωνίασ με το χριςτθ. Η δομι του φαίνεται ςτθν Εικόνα 26. Εικόνα 26. φνθετοσ τφποσ Telecom Type Σύνθετοσ τύποσ OnlineType. Ο ςφνκετοσ τφποσ OnlineType περιλαμβάνει τισ πλθροφορίεσ που εξυπθρετοφν ςτθ διαδικτυακι επικοινωνία με το χριςτθ. τθν Εικόνα 27 φαίνεται θ δομι του τφπου αυτοφ. 55

64 Εικόνα 27. φνθετοσ τφποσ Online Type Μετά τθ διλωςθ αυτϊν των τφπων, το ςτοιχείο Home-Info, αποκτά αυτόματα τθ μορφι που απεικονίηεται ςτθν Εικόνα 28. Εικόνα 28. Κατηγορία δεδομζνων Home Info με τουσ ςφνθετουσ τφπουσ Postal, Telecom και Online Type 56

ελ. 11/235, Περιεχόμενα Φακζλου "Σεχνικι Προςφορά"

ελ. 11/235, Περιεχόμενα Φακζλου Σεχνικι Προςφορά υντάκτθσ : Ευάγγελοσ Κρζτςιμοσ χόλιο: ΠΑΡΑΣΗΡΗΗ 1 ελ. 11/235, Περιεχόμενα Φακζλου "Σεχνικι Προςφορά" Για τθν αποφυγι μεγάλου όγκου προςφοράσ και για τθ διευκόλυνςθ του ζργου τθσ επιτροπισ προτείνεται τα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ ΑΠΟΚΣΗΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ

ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ ΑΠΟΚΣΗΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ ΑΠΟΚΣΗΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ Οδηγός Χρήσης Εφαρμογής Ελέγχου Προσφορών Αφοφ πιςτοποιθκεί ο λογαριαςμόσ που δθμιουργιςατε ςτο πρόγραμμα ωσ Πάροχοσ Προςφορϊν, κα λάβετε ζνα e-mail με

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακό Ψθφιακό Αποκετιριο: Ανοικτά Δεδομζνα και Επιχειρθματικότθτα. Γ. Φραγκιαδάκθσ Κζντρο Επικοινωνιϊν και Δικτφων Πανεπιςτιμιο Κριτθσ

Περιφερειακό Ψθφιακό Αποκετιριο: Ανοικτά Δεδομζνα και Επιχειρθματικότθτα. Γ. Φραγκιαδάκθσ Κζντρο Επικοινωνιϊν και Δικτφων Πανεπιςτιμιο Κριτθσ Περιφερειακό Ψθφιακό Αποκετιριο: Ανοικτά Δεδομζνα και Επιχειρθματικότθτα Γ. Φραγκιαδάκθσ Κζντρο Επικοινωνιϊν και Δικτφων Πανεπιςτιμιο Κριτθσ Περιφερειακό υμβοφλιο Καινοτομίασ Κριτθσ Σο ΠΚΚ αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Διδάςκων: Κωνςταντίνοσ τεφανίδθσ

Διδάςκων: Κωνςταντίνοσ τεφανίδθσ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΚΡΗΣΗ ΧΟΛΗ ΘΕΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΣΜΗΜΑ ΕΠΙΣΗΜΗ ΤΠΟΛΟΓΙΣΩΝ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗ ΗΤ-564 ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΤ - ΜΗΧΑΝΗ Διδάςκων: Κωνςταντίνοσ τεφανίδθσ τόχοσ τθσ ςυγκεκριμζνθσ εργαςίασ

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χριςθσ τθσ διαδικτυακισ εφαρμογισ «Υποβολι και παρακολοφκθςθ τθσ ζγκριςθσ Εκπαιδευτικών Πακζτων»

Εγχειρίδιο Χριςθσ τθσ διαδικτυακισ εφαρμογισ «Υποβολι και παρακολοφκθςθ τθσ ζγκριςθσ Εκπαιδευτικών Πακζτων» Εγχειρίδιο Χριςθσ τθσ διαδικτυακισ εφαρμογισ «Υποβολι και παρακολοφκθςθ τθσ ζγκριςθσ Εκπαιδευτικών Πακζτων» Το Πλθροφοριακό Σφςτθμα τθσ δράςθσ «e-κπαιδευτείτε» ζχει ςτόχο να αυτοματοποιιςει τισ ακόλουκεσ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός χρήσης Blackboard Learning System για φοιτητές

Οδηγός χρήσης Blackboard Learning System για φοιτητές Οδηγός χρήσης Blackboard Learning System για φοιτητές Ειςαγωγή Το Blackboard Learning System είναι ζνα ολοκλθρωμζνο ςφςτθμα διαχείριςθσ μακθμάτων (Course Management System). Στισ δυνατότθτεσ του Blackboard

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΙΑΓΩΓΗ ΕΚΔΡΟΜΩΝ & ΝΕΩΝ - ΑΝΑΚΟΙΝΩΕΩΝ ΣΗΝ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΣΗ Δ.Δ.Ε. ΘΕΠΡΩΣΙΑ

ΟΔΗΓΙΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΙΑΓΩΓΗ ΕΚΔΡΟΜΩΝ & ΝΕΩΝ - ΑΝΑΚΟΙΝΩΕΩΝ ΣΗΝ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΣΗ Δ.Δ.Ε. ΘΕΠΡΩΣΙΑ ΟΔΗΓΙΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΙΑΓΩΓΗ ΕΚΔΡΟΜΩΝ & ΝΕΩΝ - ΑΝΑΚΟΙΝΩΕΩΝ ΣΗΝ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΣΗ Δ.Δ.Ε. ΘΕΠΡΩΣΙΑ ΕΙΑΓΩΓΗ Ο νζοσ δικτυακόσ τόποσ τθσ Δ.Δ.Ε. Θεςπρωτίασ παρζχει πλζον τθ δυνατότθτα τθσ καταχϊρθςθσ νζων, ειδιςεων και

Διαβάστε περισσότερα

Internet a jeho role v našem životě Το Διαδίκτυο και ο ρόλοσ του ςτθ ηωι μασ

Internet a jeho role v našem životě Το Διαδίκτυο και ο ρόλοσ του ςτθ ηωι μασ Internet a jeho role v našem životě Το Διαδίκτυο και ο ρόλοσ του ςτθ ηωι μασ Διαδίκτυο: μια πόρτα ςτον κόςμο Πϊσ μπορεί κανείσ ςε λίγα λεπτά να μάκει ποιεσ ταινίεσ παίηονται ςτουσ κινθματογράφουσ, να ςτείλει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕ ΓΕΝΙΚΕ ΟΔΗΓΙΕ & ΕΠΕΞΗΓΗΕΙ ΓΙΑ ΣΗΝ ΟΡΘΗ ΤΜΠΛΗΡΩΗ ΣΩΝ ΠΙΝΑΚΩΝ

ΟΔΗΓΙΕ ΓΕΝΙΚΕ ΟΔΗΓΙΕ & ΕΠΕΞΗΓΗΕΙ ΓΙΑ ΣΗΝ ΟΡΘΗ ΤΜΠΛΗΡΩΗ ΣΩΝ ΠΙΝΑΚΩΝ ΟΔΗΓΙΕ Σο Τπουργείο Διοικθτικισ Μεταρρφκμιςθσ και Ηλεκτρονικισ Διακυβζρνθςθσ (ΤΔΜΗΔ) ζχει ςχεδιάςει τθ διαδικτυακι εφαρμογι e-inventory με ςτόχο τθν απογραφι του εξοπλιςμοφ, ζτοιμου λογιςμικοφ, εφαρμογϊν,

Διαβάστε περισσότερα

Σφντομεσ Οδθγίεσ Χριςθσ

Σφντομεσ Οδθγίεσ Χριςθσ Σφντομεσ Οδθγίεσ Χριςθσ Περιεχόμενα 1. Επαφζσ... 3 2. Ημερολόγιο Επιςκζψεων... 4 3. Εκκρεμότθτεσ... 5 4. Οικονομικά... 6 5. Το 4doctors ςτο κινθτό ςου... 8 6. Υποςτιριξθ... 8 2 1. Επαφζσ Στισ «Επαφζσ»

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Εφαρμογών με Σχεςιακέσ Βάςεισ Δεδομένων

Ανάπτυξη Εφαρμογών με Σχεςιακέσ Βάςεισ Δεδομένων Ανάπτυξη Εφαρμογών με Σχεςιακέσ Βάςεισ Δεδομένων Δρ. Θεοδώρου Παύλοσ theodorou@uoc.gr Περιεχόμενα Τι είναι οι Βάςεισ Δεδομζνων (DataBases) Τι είναι Σφςτθμα Διαχείριςθσ Βάςεων Δεδομζνων (DBMS) Οι Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν

Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν Ammon Ovis_Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν_ Ραδιοςτακμόσ Flash 96 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ Σο δείγμα περιλαμβάνει 332 τουρίςτεσ από 5 διαφορετικζσ θπείρουσ. Οι περιςςότεροι εξ αυτϊν

Διαβάστε περισσότερα

Megatron ERP Βάςη δεδομζνων Π/Φ - κατηγοριοποίηςη Databox

Megatron ERP Βάςη δεδομζνων Π/Φ - κατηγοριοποίηςη Databox Megatron ERP Βάςη δεδομζνων Π/Φ - κατηγοριοποίηςη Databox 03 05 ΙΛΤΔΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Α.Ε. αρμά Ιηαμπζλλα Βαρλάμθσ Νίκοσ Ειςαγωγι... 1 Σι είναι το Databox...... 1 Πότε ανανεϊνεται...... 1 Μπορεί να εφαρμοςτεί

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματικι Ψυχολογία (ΨΧ66)

Πειραματικι Ψυχολογία (ΨΧ66) Πειραματικι Ψυχολογία (ΨΧ66) Διδάςκουςα: Αλεξάνδρα Οικονόμου Παρουςίαςη διαλζξεων: Πζτροσ Ροφςςοσ Διάλεξη 1 Ειςαγωγι Αντικείμενο και τρόποσ λειτουργίασ του μακιματοσ Τι είναι επιςτιμθ; Καλωςορίςατε ςτο

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά υςτιματα Windows XP

Λειτουργικά υςτιματα Windows XP ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ΣΟΜΕΑ ΔΙΚΣΤΩΝ ΚΑΙ ΣΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Οδθγόσ Εγκατάςταςθσ και Διαμόρφωςθσ τθσ Τπθρεςίασ Σθλεομοιότυπου (Fax Service) ςε Λειτουργικά υςτιματα Windows XP ΤΠ ΕΔ/41 Αφγουςτοσ 2011

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ V Κοινωνικό Μάρκετινγκ. Πόπη Σουρμαΐδου. Σεμινάριο: Αναπτφςςοντασ μια κοινωνική επιχείρηςη

Μάρκετινγκ V Κοινωνικό Μάρκετινγκ. Πόπη Σουρμαΐδου. Σεμινάριο: Αναπτφςςοντασ μια κοινωνική επιχείρηςη Μάρκετινγκ V Κοινωνικό Μάρκετινγκ Πόπη Σουρμαΐδου Σεμινάριο: Αναπτφςςοντασ μια κοινωνική επιχείρηςη Σφνοψη Τι είναι το Marketing (βαςικι ειςαγωγι, swot ανάλυςθ, τα παλιά 4P) Τι είναι το Marketing Plan

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιςτήμιο Θεςςαλίασ. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τομζασ: Συγκοινωνιακόσ

Πανεπιςτήμιο Θεςςαλίασ. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τομζασ: Συγκοινωνιακόσ Πανεπιςτήμιο Θεςςαλίασ Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τομζασ: Συγκοινωνιακόσ Μάκθμα: Σχεδιαςμόσ και Λειτουργία Αεροπορικϊν Συςτθμάτων Ζτοσ 5 ο Οδθγόσ μακιματοσ 2013 2014 ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

τατιςτικά ςτοιχεία ιςτότοπου Κ.Ε.Π.Α. Α.Ν.Ε.Μ, www.e-kepa.gr για τθν περίοδο 1/1/2011-31/12/2014

τατιςτικά ςτοιχεία ιςτότοπου Κ.Ε.Π.Α. Α.Ν.Ε.Μ, www.e-kepa.gr για τθν περίοδο 1/1/2011-31/12/2014 τατιςτικά ςτοιχεία ιςτότοπου Κ.Ε.Π.Α. Α.Ν.Ε.Μ, www.e-kepa.gr για τθν περίοδο 1/1/2011-31/12/2014 Ειςαγωγι Στο παρόν κείμενο παρουςιάηονται και αναλφονται τα ςτατιςτικά ςτοιχεία του ιςτοτόπου τθσ ΚΕΠΑ-ΑΝΕΜ,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιακι Θζρμανςθ οικίασ

Ηλιακι Θζρμανςθ οικίασ Ηλιακι Θζρμανςθ οικίασ Δυνατότθτα κάλυψθσ κερμαντικϊν αναγκϊν ζωσ και 100% (εξαρτάται από τθν τοποκεςία, τθν ςυλλεκτικι επιφάνεια και τθν μάηα νεροφ αποκθκεφςεωσ) βελτιςτοποιθμζνο ςφςτθμα με εγγυθμζνθ

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χρήςησ Αυτοματοποίηςησ Κυκλώματοσ Πληρωμών ΟΛΠ μζςω e-banking VERSION

Εγχειρίδιο Χρήςησ Αυτοματοποίηςησ Κυκλώματοσ Πληρωμών ΟΛΠ μζςω e-banking VERSION <Final> Εγχειρίδιο Χρήςησ Αυτοματοποίηςησ Κυκλώματοσ Πληρωμών ΟΛΠ μζςω e-banking VERSION Document Control File Name Εγχειρίδιο Χρήςτη Ebanking ΟΛΠ V2.Doc Prepared By Σωκράτησ καλαματιανόσ (skalamatianos@eurobank.gr)

Διαβάστε περισσότερα

Aux.Magazine Μπιλμπάο, Βιηκάγια, Ιςπανία www.auxmagazine.com Προςωπικά δεδομζνα

Aux.Magazine Μπιλμπάο, Βιηκάγια, Ιςπανία www.auxmagazine.com Προςωπικά δεδομζνα Προςωπικά δεδομζνα Η Λείρ Ναγιάλα, θ Σίλβια Αντρζσ, θ Χουάνα Γκαλβάν και θ Γερμάν Καςτανζντα δθμιοφργθςαν τθ δικι τουσ εταιρία, τθν AUXILIARTE FACTORIA το 2004. Ζχοντασ και ςυνειδθτοποίθςαν ότι μοιράηονταν

Διαβάστε περισσότερα

Joomla! - User Guide

Joomla! - User Guide Joomla! - User Guide τελευταία ανανέωση: 10/10/2013 από την ICAP WEB Solutions 1 Η καταςκευι τθσ δυναμικισ ςασ ιςτοςελίδασ ζχει ολοκλθρωκεί και μπορείτε πλζον να προχωριςετε ςε αλλαγζσ ι προςκικεσ όςον

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΗ ΠΟΛΙΣΙΚΗ

ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΗ ΠΟΛΙΣΙΚΗ ΑΝΑΡΣΗΣΕΑ ΣΟ ΔΙΑΔΙΚΣΤΟ Ι Ν Σ Ι Σ Ο Τ Σ Ο Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Τ Σ Ι Κ Η Π Ο Λ Ι Σ Ι Κ Η ΣΜΗΜΑ ΔΙΑΓΩΝΙΜΩΝ ΚΑΙ ΤΜΒΑΕΩΝ ΕΤΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΗ ΕΤΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ TAMEIO Σαχ. Δ/νςη : Αν. Τςόχα 36 Σ. Κ. Πόλη : 115 21- Αμπελόκθποι,

Διαβάστε περισσότερα

Απαιτήςεισ ςτοιχείων τεκμηρίωςησ φυςικοφ αντικειμζνου επενδφςεων ςτο πλαίςιο τησ Δράςησ digi-lodge ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ ΔΑΠΑΝΗ 1. «Δαπάνεσ Προμήθειασ Εξοπλιςμοφ»

Απαιτήςεισ ςτοιχείων τεκμηρίωςησ φυςικοφ αντικειμζνου επενδφςεων ςτο πλαίςιο τησ Δράςησ digi-lodge ΚΑΣΗΓΟΡΙΑ ΔΑΠΑΝΗ 1. «Δαπάνεσ Προμήθειασ Εξοπλιςμοφ» & ςχετική τεκμηρίωςη ΔΑΠΑΝΗ 1 «Δαπάνεσ Προμήθειασ Εξοπλιςμοφ» Περιλαμβάνονται δαπάνεσ για τθν προμικεια βαςικοφ εξοπλιςμοφ που κρίνεται από τισ επιχειριςεισ αναγκαίοσ για τθν υλοποίθςθ τθσ προτεινόμενθσ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικι Παρουςιάςεων με PowerPoint

Τεχνικι Παρουςιάςεων με PowerPoint Τεχνικι Παρουςιάςεων με PowerPoint Δρ. Παφλοσ Θεοδϊρου Ανϊτατθ Εκκλθςιαςτικι Ακαδθμία Ηρακλείου Κριτθσ Περιεχόμενα Ειςαγωγι Γιατί πρζπει να γίνει παρουςίαςθ τθσ εργαςίασ μου Βαςικι προετοιμαςία Δομι παρουςίαςθσ

Διαβάστε περισσότερα

φντομη Παρουςίαςη epr.gr

φντομη Παρουςίαςη epr.gr φντομη Παρουςίαςη epr.gr Ζνα νζο διαδικτυακό εργαλείο που ζρχεται να αλλάξει τα δεδομζνα τθσ εταιρικισ επικοινωνίασ Ιοφνιοσ 2009 - Ζκδοςθ 1.3 Σι είναι το epr.gr To epr.gr αποτελεί τθν πρϊτθ διαδικτυακι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΥ101: Ειςαγωγι ςτθν Πλθροφορικι

ΘΥ101: Ειςαγωγι ςτθν Πλθροφορικι Παράςταςη κινητήσ υποδιαςτολήσ ςφμφωνα με το πρότυπο ΙΕΕΕ Δρ. Χρήστος Ηλιούδης το πρότυπο ΙΕΕΕ 754 ζχει χρθςιμοποιθκεί ευρζωσ ςε πραγματικοφσ υπολογιςτζσ. Το πρότυπο αυτό κακορίηει δφο βαςικζσ μορφζσ κινθτισ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικζσ Ναυπηγικζσ Καταςκευζσ και Ιςτιοφόρα κάφη (Ε)

Ειδικζσ Ναυπηγικζσ Καταςκευζσ και Ιςτιοφόρα κάφη (Ε) Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Σεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνασ Ειδικζσ Ναυπηγικζσ Καταςκευζσ και Ιςτιοφόρα κάφη (Ε) Ενδεικτική επίλυςη άςκηςησ 1 Δρ. Θωμάσ Π. Μαηαράκοσ Τμιμα Ναυπθγϊν Μθχανικϊν ΤΕ Το

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα ξφλινα πνευςτά

Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα ξφλινα πνευςτά Τα νύλιμα! ΧΟΡΗΓΟΣ Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα ξφλινα πνευςτά τα ξφλινα! 1. Γιατί τα λζμε ξφλινα πνευςτά; Πνευςτά ονομάηονται τα όργανα ςτα οποία ο ιχοσ παράγεται μζςα ςε ζνα ςωλινα απ όπου περνάει ο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Πρόζβαζης ζηο EndNote Web. Πρόζβαζη ζηο EndNote Web

Οδηγίες Πρόζβαζης ζηο EndNote Web. Πρόζβαζη ζηο EndNote Web Οδηγίες Πρόζβαζης ζηο EndNote Web Το EndNote Web είναι εργαλείο διαχείριςθσ βιβλιογραφικϊν αναφορϊν, ενςωματωμζνο ςτθ βάςθ Web of Science. Απαιτείται εγγραφι και δθμιουργία password (Sign in / Register)

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγόσ εγκατάςταςησ και ενεργοποίηςησ

Οδηγόσ εγκατάςταςησ και ενεργοποίηςησ Οδηγόσ εγκατάςταςησ και ενεργοποίηςησ Ευχαριςτοφμε που επιλζξατε το memoq 4.5, το πρωτοκλαςάτο περιβάλλον μετάφραςθσ για ελεφκερουσ επαγγελματίεσ μεταφραςτζσ, μεταφραςτικά γραφεία και επιχειριςεισ. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Εφδοξοσ+ Συνδεκείτε ςτθν Εφαρμογι Φοιτθτϊν και μεταβείτε ςτθ ςελίδα «Ανταλλαγι Βιβλίων (Εφδοξοσ+)».

Εφδοξοσ+ Συνδεκείτε ςτθν Εφαρμογι Φοιτθτϊν και μεταβείτε ςτθ ςελίδα «Ανταλλαγι Βιβλίων (Εφδοξοσ+)». Εφδοξοσ+ Διαθζτοντασ βιβλία μζςω του «Εφδοξοσ+» Συνδεκείτε ςτθν Εφαρμογι Φοιτθτϊν και μεταβείτε ςτθ ςελίδα «Ανταλλαγι Βιβλίων (Εφδοξοσ+)». Εμφανίηεται θ λίςτα με όλα ςασ τα βιβλία. Από εδϊ μπορείτε: -

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΧΩΗΣΗ ΣΧΕΔΙΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΑΡΟ ΦΟΕΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΧΩΗΣΗ ΣΧΕΔΙΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΑΡΟ ΦΟΕΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΑΤΙΑ ΥΡΟΥΓΕΙΟ ΑΝΑΡΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΑ: ΑΝΣΑΓΩΝΙΣΙΚΟΣΗΣΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΣΙΚΟΣΗΣΑ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Ε ΜΕΣΑΒΑΗ ΔΡΑΗ ΕΘΝΙΚΗ ΕΜΒΕΛΕΙΑ «ΚΟΤΠΟΝΙΑ ΚΑΙΝΟΣΟΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυςη των επιλεγμζνων Επιχειρηςιακϊν Προγραμμάτων ςτο πλαίςιο του SURF-NATURE

Ανάλυςη των επιλεγμζνων Επιχειρηςιακϊν Προγραμμάτων ςτο πλαίςιο του SURF-NATURE Ανάλυςη των επιλεγμζνων Επιχειρηςιακϊν Προγραμμάτων ςτο πλαίςιο του SURF-NATURE Περίληψη Η βιοποικιλότθτα ζχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία 50 χρόνια ςυγκριτικά με τισ αλλαγζσ που παρατθροφνται ςε όλθ

Διαβάστε περισσότερα

Καλϊσ Θλκατε ςτο νζο μασ site & e-shop Livardas.gr.

Καλϊσ Θλκατε ςτο νζο μασ site & e-shop Livardas.gr. Καλϊσ Θλκατε ςτο νζο μασ site & e-shop Livardas.gr. Εικόνα 1: Είςοδοσ ςτο e-shop Για να καταχωριςετε παραγγελία ι να βλζπετε τιμζσ & διακεςιμότθτα προϊόντων το πρϊτο βιμα που πρζπει να κάνετε είναι να

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΜΕΣΡΩΝ ΓΙΑ ΠΡΟΑΡΜΟΜΕΝΕ ΑΝΑΦΟΡΕ. @XXX@_<όνομα παραμζτρου> (Εμφανίηεται ςαν Caption ςτθν φόρμα των φίλτρων).

ΟΝΟΜΑΣΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΜΕΣΡΩΝ ΓΙΑ ΠΡΟΑΡΜΟΜΕΝΕ ΑΝΑΦΟΡΕ. @XXX@_<όνομα παραμζτρου> (Εμφανίηεται ςαν Caption ςτθν φόρμα των φίλτρων). ΟΝΟΜΑΣΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΜΕΣΡΩΝ ΓΙΑ ΠΡΟΑΡΜΟΜΕΝΕ ΑΝΑΦΟΡΕ. @XXX@_ (Εμφανίηεται ςαν Caption ςτθν φόρμα των φίλτρων). Βαςικοί παράμετροι @EDT@_ @CHK@_ @CXD@_ @CXDC@_ @CMB@_ @CHKLB@_ Παράμετροσ που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΣΙΚΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕ. Restaurant/bar app. (για χϊρουσ ψυχαγωγίασ & εςτίαςθσ ) Ξενοδοχειακι εφαρμογι παρουςίαςθσ και κρατιςεων δωματίων.

ΕΝΔΕΙΚΣΙΚΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕ. Restaurant/bar app. (για χϊρουσ ψυχαγωγίασ & εςτίαςθσ ) Ξενοδοχειακι εφαρμογι παρουςίαςθσ και κρατιςεων δωματίων. ΕΝΔΕΙΚΣΙΚΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕ ESHOP app Σο Ηλεκτρονικό ςασ Κατάςτθμα τϊρα και ςτο κινθτό ςασ Restaurant/bar app (για χϊρουσ ψυχαγωγίασ & εςτίαςθσ ) Hotel app Ξενοδοχειακι εφαρμογι παρουςίαςθσ και κρατιςεων δωματίων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Εφαρμογών Σε Προγραμματιςτικό Περιβάλλον

Ανάπτυξη Εφαρμογών Σε Προγραμματιςτικό Περιβάλλον Γραπτι Εξζταςθ ςτο μάκθμα Ανάπτυξη Εφαρμογών Σε Προγραμματιςτικό Περιβάλλον Όνομα: Επϊνυμο: Τμιμα: Ημερομθνία: 20/02/11 Θζμα 1 ο Α. Να χαρακτθρίςετε κακεμιά από τισ παρακάτω προτάςεισ ωσ Σωςτι (Σ) ι Λάκοσ

Διαβάστε περισσότερα

Μια ςτρατθγικι για τθν ζξυπνθ πόλθ ενδείκνυται να ςτθρίηεται ςτουσ ακόλουκουσ αλλθλοςυςχετιηόμενουσ 5 άξονεσ: 1. Μοντζλο Διοίκηςησ και Λειτουργίασ 2.

Μια ςτρατθγικι για τθν ζξυπνθ πόλθ ενδείκνυται να ςτθρίηεται ςτουσ ακόλουκουσ αλλθλοςυςχετιηόμενουσ 5 άξονεσ: 1. Μοντζλο Διοίκηςησ και Λειτουργίασ 2. Μια ςτρατθγικι για τθν ζξυπνθ πόλθ ενδείκνυται να ςτθρίηεται ςτουσ ακόλουκουσ αλλθλοςυςχετιηόμενουσ 5 άξονεσ: 1. Μοντζλο Διοίκηςησ και Λειτουργίασ 2. Μηχανιςμόσ μάθηςησ και ανάπτυξησ/ενίςχυςησ ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

1. εμινάριο Προγραμματιςμού CNC Εργαλειομηχανών

1. εμινάριο Προγραμματιςμού CNC Εργαλειομηχανών 1. εμινάριο Προγραμματιςμού CNC Εργαλειομηχανών - Ύλη Διαλζξεων - Σκοπόσ: κοπόσ του εν λόγω ςεμιναρίου είναι να κατανοιςει ο εκπαιδευόμενοσ τισ διαδικαςίεσ προγραμματιςμοφ των ςφγχρονων εργαλειομθχανϊν

Διαβάστε περισσότερα

Εγκατάσταση & Διαχείριση Joomla ΤΜΒΟΤΛΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ν. ΕΡΡΩΝ & ΚΕ.ΠΛΗ.ΝΕ.Σ. Ν. ΕΡΡΩΝ

Εγκατάσταση & Διαχείριση Joomla ΤΜΒΟΤΛΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ν. ΕΡΡΩΝ & ΚΕ.ΠΛΗ.ΝΕ.Σ. Ν. ΕΡΡΩΝ ΤΜΒΟΤΛΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ν. ΕΡΡΩΝ & ΚΕ.ΠΛΗ.ΝΕ.Σ. Ν. ΕΡΡΩΝ Ιςτορική Αναδρομή 1 Σεπτεμβρίου 2005: Γεννικθκε το όνομα Joomla, προιλκε από τθ λζξθ Jumla που ςτα ουαχίλι ςθμαίνει «όλοι μαηί» 15 Σεπτεμβρίου 2005:

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικά Μαθήματα: Αςφάλεια ςτο Διαδίκτυο

Ηλεκτρονικά Μαθήματα: Αςφάλεια ςτο Διαδίκτυο Ηλεκτρονικά Μαθήματα: Αςφάλεια ςτο Διαδίκτυο Ζργο χρηματοδοτοφμενο από την Ευρωπαϊκή Ζνωςη, με τίτλο: Using New Media to prevent and combat against Media Violence (Αρ. Συμβολαίου: JUST/2010/DAP3/AG/1350)

Διαβάστε περισσότερα

Εγκατάσταση & Διαχείριση Joomla στο Π.Σ.Δ. ΣΥΜΒΟΥΛΟ ΡΛΗΟΦΟΙΚΗΣ Ν. ΣΕΩΝ & ΚΕ.ΡΛΗ.ΝΕ.Τ. Ν. ΣΕΩΝ

Εγκατάσταση & Διαχείριση Joomla στο Π.Σ.Δ. ΣΥΜΒΟΥΛΟ ΡΛΗΟΦΟΙΚΗΣ Ν. ΣΕΩΝ & ΚΕ.ΡΛΗ.ΝΕ.Τ. Ν. ΣΕΩΝ στο Π.Σ.Δ. ΣΥΜΒΟΥΛΟ ΡΛΗΟΦΟΙΚΗΣ Ν. ΣΕΩΝ & Ν. ΣΕΩΝ Ιςτορικι Αναδρομι 1 Σεπτεμβρίου 2005: Γεννικθκε το όνομα Joomla, προιλκε από τθ λζξθ Jumla που ςτα Σουαχίλι ςθμαίνει «όλοι μαηί» 15 Σεπτεμβρίου 2005: Κυκλοφορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΝΤΟΥ ΕΕΥΝΑΣ & ΔΑΣΗΣ ΕΡΙ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΡΟΣΩΡΩΝ

ΡΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΝΤΟΥ ΕΕΥΝΑΣ & ΔΑΣΗΣ ΕΡΙ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΡΟΣΩΡΩΝ ΡΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΝΤΟΥ ΕΕΥΝΑΣ & ΔΑΣΗΣ ΕΡΙ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΡΟΣΩΡΩΝ Η Ρολιτικι Αςφάλειασ περιλαμβάνει τον ςκοπό και τουσ ςτόχουσ τθσ αςφάλειασ, οδθγίεσ, διαδικαςίεσ,

Διαβάστε περισσότερα

Θεςιακά ςυςτιματα αρίκμθςθσ

Θεςιακά ςυςτιματα αρίκμθςθσ Θεςιακά ςυςτιματα αρίκμθςθσ Δρ. Χρήστος Ηλιούδης αρικμθτικό ςφςτθμα αρίκμθςθσ (Number System) Αξία (value) παράςταςθ Οι αξίεσ (π.χ. το βάροσ μιασ ποςότθτασ μιλων) μποροφν να παραςτακοφν με πολλοφσ τρόπουσ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικαςία επιλογήσ μαθημάτων

Η διαδικαςία επιλογήσ μαθημάτων Η διαδικαςία επιλογήσ μαθημάτων 1. Ηθτιςτε από τθν Κοςμθτεία τθσ χολισ Οικονομικϊν Επιςτθμϊν και Διοίκθςθσ (Κτιριο ΟΕΔ02, 0 όροφοσ, γραφείο 027Α) τθν λίςτα με τα μακιματα αντιςτοιχίασ που ιδθ υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

groupsms Interface: Εργαλείο μαζικών αποζηολών SMS

groupsms Interface: Εργαλείο μαζικών αποζηολών SMS groupsms Interface: Εργαλείο μαζικών αποζηολών SMS Έκδοζη: 27 Μαρηίου 2012 Τποδομι groupsms: Γενικά Πλεονεκτιματα Βελτιςτοποιθμζνθ διαδικαςία SMS αποςτολϊν Μαηικζσ αποςτολζσ μζςω πολλαπλϊν γραμμϊν που

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χριςθσ: Εφαρμογι Αιτιςεων για τα Εκπαιδευτικά Προγράμματα του Προςωπικοφ των Επιχειριςεων Τροφίμων

Εγχειρίδιο Χριςθσ: Εφαρμογι Αιτιςεων για τα Εκπαιδευτικά Προγράμματα του Προςωπικοφ των Επιχειριςεων Τροφίμων Εγχειρίδιο Χριςθσ: Εφαρμογι Αιτιςεων για τα Εκπαιδευτικά Προγράμματα του Προςωπικοφ των Επιχειριςεων ΕΚΔΟΣΗ 1.0 Περιεχόμενα Εφαρμογι Αιτιςεων για τα Εκπαιδευτικά Προγράμματα του Προςωπικοφ των Επιχειριςεων...

Διαβάστε περισσότερα

Profdoc Medical Office Λογιςμικό διαχείριςησ Ιατρικοφ Φακζλου Αςθενοφσ ΣΕΧΝΙΚΕ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕ

Profdoc Medical Office Λογιςμικό διαχείριςησ Ιατρικοφ Φακζλου Αςθενοφσ ΣΕΧΝΙΚΕ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕ Λογιςμικό διαχείριςησ Ιατρικοφ Φακζλου Αςθενοφσ ΣΕΧΝΙΚΕ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΠΡΟΦΙΛ ΕΣΑΙΡΕΙΑ... 4 2 PROFDOC MEDICAL OFFICE (PMO)... 5 2.1 ΔΙΑΧΕΙΡΙΗ ΙΑΣΡΕΚΟΤ... 5 2.2 ΔΙΑΧΕΚΡΙΗ ΙΑΣΡΙΚΟΥ ΦΑΚΖΛΟΤ ΑΘΕΝΟΥ...

Διαβάστε περισσότερα

Ε & Α Δραςτθριότθτεσ Ομάδασ Κυματικισ Διάδοςθσ

Ε & Α Δραςτθριότθτεσ Ομάδασ Κυματικισ Διάδοςθσ Ε & Α Δραςτθριότθτεσ Ομάδασ Κυματικισ Διάδοςθσ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΕΙΣΜΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ Η Κριτθ είναι μία περιοχι υψθλοφ ςειςμικοφ κινδφνου. Η παρακολοφκθςθ τθσ ςειςμικισ δραςτθριότθτασ ςτθν Κριτθ αποτελεί επομζνωσ

Διαβάστε περισσότερα

Παράςταςη ακεραίων ςτο ςυςτημα ςυμπλήρωμα ωσ προσ 2

Παράςταςη ακεραίων ςτο ςυςτημα ςυμπλήρωμα ωσ προσ 2 Παράςταςη ακεραίων ςτο ςυςτημα ςυμπλήρωμα ωσ προσ 2 Δρ. Χρήζηος Ηλιούδης Μθ Προςθμαςμζνοι Ακζραιοι Εφαρμογζσ (ςε οποιαδιποτε περίπτωςθ δεν χρειάηονται αρνθτικοί αρικμοί) Καταμζτρθςθ. Διευκυνςιοδότθςθ.

Διαβάστε περισσότερα

Εγτειρίδιο διατείριζης online ερεσνών

Εγτειρίδιο διατείριζης online ερεσνών Εγτειρίδιο διατείριζης online ερεσνών Περιεχόμενα Ειςαγωγι... 3 Δθμιουργία ερωτθματολογίων... 5 Δθμιουργία, Αντιγραφι ι Ειςαγωγι Νζου Ερωτθματολογίου... 6 Δθμιουργία Ομάδων Ερωτιςεων... 7 Δθμιουργία Ερωτιςεων...

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαοσ Μ. Σαλτερισ Σχολικόσ Σφμβουλοσ Δ.Ε. Δρ. Πολιτικισ Επιςτιμθσ και Ιςτορίασ Μζλοσ ΔΣ Πανελλινιασ Ζνωςθσ Σχολικϊν Συμβοφλων

Νικόλαοσ Μ. Σαλτερισ Σχολικόσ Σφμβουλοσ Δ.Ε. Δρ. Πολιτικισ Επιςτιμθσ και Ιςτορίασ Μζλοσ ΔΣ Πανελλινιασ Ζνωςθσ Σχολικϊν Συμβοφλων Νικόλαοσ Μ. Σαλτερισ Σχολικόσ Σφμβουλοσ Δ.Ε. Δρ. Πολιτικισ Επιςτιμθσ και Ιςτορίασ Μζλοσ ΔΣ Πανελλινιασ Ζνωςθσ Σχολικϊν Συμβοφλων Δομι ειςιγθςθσ Επιςτθμονικζσ Προςεγγίςεισ τθσ Αξιολόγθςθσ ςτθν Εκπαίδευςθ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΡΕΑΛΙΣΙΚΗ ΣΕΧΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΕΓΓΙΗ ΣΗΝ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ - ΟΡΓΑΝΩΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΩΝ ΔΙΑΚΡΙΒΩΗ

ΜΙΑ ΡΕΑΛΙΣΙΚΗ ΣΕΧΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΕΓΓΙΗ ΣΗΝ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ - ΟΡΓΑΝΩΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΩΝ ΔΙΑΚΡΙΒΩΗ 3 ο ΤΑΚΤΙΚΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΜΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΜΙΑ ΡΕΑΛΙΣΙΚΗ ΣΕΧΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΕΓΓΙΗ ΣΗΝ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ - ΟΡΓΑΝΩΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΩΝ ΔΙΑΚΡΙΒΩΗ 06 Φεβρουαρίου 2010 θμεία Αναφοράσ Γενικά Ανκρϊπινοι Πόροι, Εργαςτθριακόσ

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο χρήσης. Εφαρμογι Pegasus. Αικατερίνθ Γκιόκα ΟΑΕΔ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΧΙΚΗΣ ΕΡΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΚΑΤΑΤΙΣΗΣ

Εγχειρίδιο χρήσης. Εφαρμογι Pegasus. Αικατερίνθ Γκιόκα ΟΑΕΔ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΧΙΚΗΣ ΕΡΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΚΑΤΑΤΙΣΗΣ Εγχειρίδιο χρήσης Εφαρμογι Pegasus Αικατερίνθ Γκιόκα ΟΑΕΔ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΧΙΚΗΣ ΕΡΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΚΑΤΑΤΙΣΗΣ 1 ΟΔΗΓΙΕ ΤΜΠΛΗΡΩΗ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΑΙΣΗΗ 1. Στθν Αρχικι ςελίδα τθσ Εφαρμογισ υπάρχουν τρεισ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΣΗ ΕΙ Ε ΕΡΩΣΗΜΑΣΑ ΤΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΝΑΔΟΧΩΝ ΓΙΑ ΣΟΝ ΑΝΟΙΚΣΟ ΔΙΕΘΝΗ ΔΙΑΓΩΝΙ ΜΟΤ ΓΙΑ ΣΟ ΕΡΓΟ «ΣΗΛΕΜΑΣΙΚΕ ΤΠΗΡΕ ΙΕ ΕΠΕΚΣΑ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙ Η Α ΣΙΚΟΤ ΚΣΕΛ ΛΑΡΙ Α Α

ΑΠΑΝΣΗ ΕΙ Ε ΕΡΩΣΗΜΑΣΑ ΤΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΝΑΔΟΧΩΝ ΓΙΑ ΣΟΝ ΑΝΟΙΚΣΟ ΔΙΕΘΝΗ ΔΙΑΓΩΝΙ ΜΟΤ ΓΙΑ ΣΟ ΕΡΓΟ «ΣΗΛΕΜΑΣΙΚΕ ΤΠΗΡΕ ΙΕ ΕΠΕΚΣΑ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙ Η Α ΣΙΚΟΤ ΚΣΕΛ ΛΑΡΙ Α Α ΑΠΑΝΣΗΕΙ Ε ΕΡΩΣΗΜΑΣΑ ΤΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΝΑΔΟΧΩΝ ΓΙΑ ΣΟΝ ΑΝΟΙΚΣΟ ΔΙΕΘΝΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΟΤ ΓΙΑ ΣΟ ΕΡΓΟ «ΣΗΛΕΜΑΣΙΚΕ ΤΠΗΡΕΙΕ ΕΠΕΚΣΑΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΗ ΑΣΙΚΟΤ ΚΣΕΛ ΛΑΡΙΑ Α.Ε. ΚΑΙ ΕΞΤΠΗΡΕΣΗΗ ΕΠΙΒΑΣΙΚΟΤ ΚΟΙΝΟΤ» Ερώτηςη 1: A1.3, ςελ.

Διαβάστε περισσότερα

η τζχνη τησ εκπαίδευςησ ο καθηγητήσ ςτο ςπίτι, 24 ώρεσ το 24ωρο

η τζχνη τησ εκπαίδευςησ ο καθηγητήσ ςτο ςπίτι, 24 ώρεσ το 24ωρο η τζχνη τησ εκπαίδευςησ ο καθηγητήσ ςτο ςπίτι, 24 ώρεσ το 24ωρο 210-9519043, info@odsk.gr Ειςαγωγή ιμερα, με τθν αλματϊδθ πρόοδο τθσ τεχνολογίασ και ειδικότερα ςτον τομζα των τθλεπικοινωνιϊν, ανοίγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΛΑΝΣΙΚΗ ΕΝΩΗ ΠΑΝΕΤΡΩΠΑΪΚΟ STRESS TEST ΑΦΑΛΙΣΙΚΩΝ ΕΣΑΙΡΙΩΝ ΑΠΟΣΕΛΕΜΑΣΑ 2014

ΑΣΛΑΝΣΙΚΗ ΕΝΩΗ ΠΑΝΕΤΡΩΠΑΪΚΟ STRESS TEST ΑΦΑΛΙΣΙΚΩΝ ΕΣΑΙΡΙΩΝ ΑΠΟΣΕΛΕΜΑΣΑ 2014 ΑΣΛΑΝΣΙΚΗ ΕΝΩΗ ΠΑΝΕΤΡΩΠΑΪΚΟ STRESS TEST ΑΦΑΛΙΣΙΚΩΝ ΕΣΑΙΡΙΩΝ ΑΠΟΣΕΛΕΜΑΣΑ 2014 τθ διάρκεια του τρζχοντοσ ζτουσ εξελίχκθκε θ ευρωπαϊκι άςκθςθ προςομοίωςθσ ακραίων καταςτάςεων για τισ Αςφαλιςτικζσ Εταιρίεσ

Διαβάστε περισσότερα

1 Εγκατϊςταςη λογαριαςμού email

1 Εγκατϊςταςη λογαριαςμού email 1 Εγκατϊςταςη λογαριαςμού email 1.1 Εγκατϊςταςη λογαριαςμού ςε Microsoft Office Outlook 2003 1.1.1 Αν δεν χρηςιμοποιεύτε όδη το Outlook. ε περίπτωςθ που δεν ζχετε εγκαταςτιςει άλλο λογαριαςμό ςτο Microsoft

Διαβάστε περισσότερα

1 0 ΕΠΑΛ ΞΑΝΘΗ ΕΙΔΙΚΟΣΗΣΑ : ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ Β ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑ : ΚΑΣΑΚΕΤΗ ΠΟΜΠΟΤ FM

1 0 ΕΠΑΛ ΞΑΝΘΗ ΕΙΔΙΚΟΣΗΣΑ : ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ Β ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑ : ΚΑΣΑΚΕΤΗ ΠΟΜΠΟΤ FM 1 0 ΕΠΑΛ ΞΑΝΘΗ ΕΙΔΙΚΟΣΗΣΑ : ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ Β ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑ : ΚΑΣΑΚΕΤΗ ΠΟΜΠΟΤ FM ΣΙ ΕΙΝΑΙ ΠΟΜΠΟ FM; Πρόκειται για μια θλεκτρονικι διάταξθ που ςκοπό ζχει τθν εκπομπι ραδιοςυχνότθτασ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΝΗΜΕΡΩΗ My Cosmos Email

1. ΕΝΗΜΕΡΩΗ My Cosmos Email 1. ΕΝΗΜΕΡΩΗ My Cosmos Email Η υπθρεςία My Cosmos Email αναβακμίηεται λειτουργικά και αιςκθτικά από Σετάρτθ 05 Νοεμβρίου 2014. Αυτό ςθμαίνει ότι το My Cosmos Email κα λειτουργεί ολοκλθρωμζνα μζςα από ζνα

Διαβάστε περισσότερα

Κάνουμε κλικ ςτθν επιλογι του οριηόντιου μενοφ «Get Skype»για να κατεβάςουμε ςτον υπολογιςτι μασ το πρόγραμμα του Skype.

Κάνουμε κλικ ςτθν επιλογι του οριηόντιου μενοφ «Get Skype»για να κατεβάςουμε ςτον υπολογιςτι μασ το πρόγραμμα του Skype. ΟΔΗΓΙΕ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΜΟΤ ΣΟ SKYPE Ανοίγουμε το πρόγραμμα περιιγθςθσ ιςτοςελίδων (εδϊ Internet Explorer). Κάνουμε κλικ ςτθ γραμμι διεφκυνςθσ του προγράμματοσ και πλθκτρολογοφμε: www.skype.com Κάνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνα: Δείκτες [ποσοτικοί/ποιοτικοί] τηλεοπτικών δελτίων. ΕΙΔΘΣΕΙΣ

Ερευνα: Δείκτες [ποσοτικοί/ποιοτικοί] τηλεοπτικών δελτίων. ΕΙΔΘΣΕΙΣ Ερευνα: Δείκτες [ποσοτικοί/ποιοτικοί] τηλεοπτικών δελτίων. ΕΙΔΘΣΕΙΣ Δίκτυο: ΝΕΤ MEGA ALTER SKAI σφνολο ειδήσεων: 6 15 1η Είδηση Διλωςθ του υπουργοφ Υγείασ, Ανδρζα Λοβζρδου "Δεν ζχω κζςθ ςε αντιφατικζσ

Διαβάστε περισσότερα

Βάςεισ Δεδομζνων Ι. Ενότητα 7: Ειςαγωγή ςτην γλώςςα_sql. Δρ. Σςιμπίρθσ Αλκιβιάδθσ Σμιμα Μθχανικϊν Πλθροφορικισ ΣΕ

Βάςεισ Δεδομζνων Ι. Ενότητα 7: Ειςαγωγή ςτην γλώςςα_sql. Δρ. Σςιμπίρθσ Αλκιβιάδθσ Σμιμα Μθχανικϊν Πλθροφορικισ ΣΕ Βάςεισ Δεδομζνων Ι Ενότητα 7: Ειςαγωγή ςτην γλώςςα_sql Δρ. Σςιμπίρθσ Αλκιβιάδθσ Άδειεσ Χρήςησ Σο παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται ςε άδειεσ χριςθσ Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπωσ εικόνεσ,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγύεσ Εφαρμογόσ Ηλεκτρονικόσ Κοςτολόγηςησ

Οδηγύεσ Εφαρμογόσ Ηλεκτρονικόσ Κοςτολόγηςησ Οδηγύεσ Εφαρμογόσ Ηλεκτρονικόσ Κοςτολόγηςησ Η εφαρμογι κοςτολόγθςθσ δίνει ςτουσ διακζτεσ ςυγγραμμάτων τθ δυνατότθτα υποβολισ αίτθςθσ κοςτολόγθςθσ για βιβλία τα οποία ζχουν ςυμπεριλθφκεί ςε μία τουλάχιςτον

Διαβάστε περισσότερα

My Tax Friend 3 Manual. Οδθγίεσ Χριςθσ My Tax Friend 3. Περιγραφι τθσ βαςικισ οκόνθσ και των κυριότερων λειτουργιϊν τθσ εφαρμογισ My Tax Friend 3.

My Tax Friend 3 Manual. Οδθγίεσ Χριςθσ My Tax Friend 3. Περιγραφι τθσ βαςικισ οκόνθσ και των κυριότερων λειτουργιϊν τθσ εφαρμογισ My Tax Friend 3. My Tax Friend 3 Manual Οδθγίεσ Χριςθσ My Tax Friend 3 Περιγραφι τθσ βαςικισ οκόνθσ και των κυριότερων λειτουργιϊν τθσ εφαρμογισ My Tax Friend 3. Λογιστικό γραφείο Βλαδίμηρου Ι. Ίτσιου copyright 2011-2014

Διαβάστε περισσότερα

Ελλημικό μομοθετικό πλαίσιο ΓΑΘ

Ελλημικό μομοθετικό πλαίσιο ΓΑΘ Ελλημικό μομοθετικό πλαίσιο ΓΑΘ Ιωάμμης Χαλδέζος Διπλ. Μηχαμικός Ορυκτώμ Πόρωμ Τμήμα Γεωθερμικής Εμέργειας Διεύθυμση Α.Π.Ε Σημεία Εςτίαςησ Ο νόμοσ υπ αριθ. 3175 τθσ 29 Αυγοφςτου 2003 Υπ. απ. αρ. τθσ 24

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 1.1: χολικόσ χώροσ, υλικοτεχνική υποδομή και οικονομικοί πόροι

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 1.1: χολικόσ χώροσ, υλικοτεχνική υποδομή και οικονομικοί πόροι Δείκτησ Αξιολόγηςησ 1.1: χολικόσ χώροσ, υλικοτεχνική υποδομή και οικονομικοί πόροι ΣΟΜΕΑ 1: ΜΕΑ ΚΑΙ ΠΟΡΟΙ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΟΤ ΧΟΛΕΙΟΤ Περιγραφή: Ο ςυγκεκριμζνοσ δείκτθσ αναφζρεται ςτον βακμό που οι υπάρχοντεσ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες αναβάθμισης χαρτών

Οδηγίες αναβάθμισης χαρτών Οδηγίες αναβάθμισης χαρτών Για να κάνετε τθν αναβάκμιςθ χαρτϊν Ελλάδοσ κα πρζπει να εγγραφείτε ωσ νζο μζλοσ ςτθν ιςτοςελίδα http://www.mls.gr. 1) Εγγραφή νέου μέλουσ ςτην ιςτοςελίδα αναβαθμίςεων Α) Αντιγράψτε

Διαβάστε περισσότερα

ανάγκεσ τθσ αγοράσ εργαςίασ, παρότι δεν μασ λείπουν τα δυνατά και δθμιουργικά μυαλά.

ανάγκεσ τθσ αγοράσ εργαςίασ, παρότι δεν μασ λείπουν τα δυνατά και δθμιουργικά μυαλά. Χαιρετιςμόσ Γενικοφ Γραμματζα Νζασ Γενιάσ κ. Γιάννου Λιβανοφ ςε εκδήλωςη για την ίδρυςη του Μεταπτυχιακοφ Προγράμματοσ MSc in Strategic Product Design του Διεθνοφσ Πανεπιςτημίου Ελλάδοσ 17.02.12 Κυρίεσ

Διαβάστε περισσότερα

Qualifiers: Ο μζγιςτοσ αρικμόσ ςυμμετοχϊν ςε κάκε qualifier είναι 128. Δίνεται θ δυνατότθτα ςτισ ομάδεσ να επιλζξουν ςε ποιο από τα 2 qualifiers

Qualifiers: Ο μζγιςτοσ αρικμόσ ςυμμετοχϊν ςε κάκε qualifier είναι 128. Δίνεται θ δυνατότθτα ςτισ ομάδεσ να επιλζξουν ςε ποιο από τα 2 qualifiers Qualifiers: Ο μζγιςτοσ αρικμόσ ςυμμετοχϊν ςε κάκε qualifier είναι 128. Δίνεται θ δυνατότθτα ςτισ ομάδεσ να επιλζξουν ςε ποιο από τα 2 qualifiers επικυμοφν να διαγωνιςτοφν κατά τθ διάρκεια τθσ ςυμπλιρωςθσ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ 2013

ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ 2013 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ 2013 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. α Α4. δ Α5. α ΘΕΜΑ Β Β1. ελ. 123-124 «Η γονιδιακι κεραπεία εφαρμόςτθκε και ειςάγονται πάλι ς αυτόν.» Β2. ελ. 133 «Διαγονιδιακά ονομάηονται

Διαβάστε περισσότερα

Η θεωρία τησ ςτατιςτικήσ ςε ερωτήςεισ-απαντήςεισ Μέροσ 1 ον (έωσ ομαδοποίηςη δεδομένων)

Η θεωρία τησ ςτατιςτικήσ ςε ερωτήςεισ-απαντήςεισ Μέροσ 1 ον (έωσ ομαδοποίηςη δεδομένων) 1)Πώσ ορύζεται η Στατιςτικό επιςτόμη; Στατιςτικι είναι ζνα ςφνολο αρχϊν και μεκοδολογιϊν για: το ςχεδιαςμό τθσ διαδικαςίασ ςυλλογισ δεδομζνων τθ ςυνοπτικι και αποτελεςματικι παρουςίαςι τουσ τθν ανάλυςθ

Διαβάστε περισσότερα

Σμιμα Marketing & Sales

Σμιμα Marketing & Sales Σμιμα Marketing & Sales Ζλενα Μουρτηοφκου εςωτ. 322 Ιωάννα ουλαχάκθ εςωτ. 324 Σύντομες Οδηγίες Χρήσης VIDEO Συσκευής AddPac VP-120 Για το Λζκκα 23-25, 105 62, Ακινα Σθλ: +30 211 800 3638 Fax: +30 210 322

Διαβάστε περισσότερα

Τα Σεμινάρια της Ερμούπολης 2011 Ομάδα INFOSTRAG

Τα Σεμινάρια της Ερμούπολης 2011 Ομάδα INFOSTRAG Ερευνητική Ομάδα για την Τεχνολογική, Οικονομική και Στρατηγική Ανάλυση της Κοινωνίας της Πληροφορίας (INFOSTRAG) Εργαστήριο Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ) http://infostrag.gr/ Τα Σεμινάρια

Διαβάστε περισσότερα

geodata.gov.gr ειςαγωγι

geodata.gov.gr ειςαγωγι ειςαγωγι geodata.gov.gr ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ, ΑΝΟΙΚΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Το geodata.gov.gr είναι θ πρϊτθ διαδικτυακι υπθρεςία ςτθν Ελλάδα που προςφζρει ελεφκερα γεωχωρικά δεδομζνα και διαδραςτικοφσ χάρτεσ, για όλουσ!

Διαβάστε περισσότερα

NH 2 R COOH. Σο R είναι το τμιμα του αμινοξζοσ που διαφζρει από αμινοξφ ςε αμινοξφ. 1 Πρωτεΐνες

NH 2 R COOH. Σο R είναι το τμιμα του αμινοξζοσ που διαφζρει από αμινοξφ ςε αμινοξφ. 1 Πρωτεΐνες 1 Πρωτεΐνες Πρωτεΐνεσ : Οι πρωτεΐνεσ είναι ουςίεσ «πρώτθσ» γραμμισ για τουσ οργανιςμοφσ (άρα και για τον άνκρωπο). Σα κφτταρα και οι ιςτοί αποτελοφνται κατά κφριο λόγο από πρωτεΐνεσ. Ο ςθμαντικότεροσ όμωσ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓIΑ. Επιμέλεια : Δρ. Ι. Δετοράκης

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓIΑ. Επιμέλεια : Δρ. Ι. Δετοράκης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓIΑ Επιμέλεια : Δρ. Ι. Δετοράκης ΣΙ ΕIΝΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓIΑ Επιδθμιολογία είναι θ μελζτθ τθσ κατανομισ μιασ νόςου ςτον πλθκυςμό και οι παράγοντεσ που επθρεάηουν ι προςδιορίηουν αυτι τθν κατανομι.

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Λειτουργικών Συστημάτων. File Systems

Εργαστήριο Λειτουργικών Συστημάτων. File Systems Εργαστήριο Λειτουργικών Συστημάτων File Systems Συνοπτικά Περιβάλλον MINIX φςτθμα Αρχείων Αρχεία υςκευών Σοποκζτθςθ Αποκθκευτικών Μονάδων 2 Γενικά Όλεσ οι οντότθτεσ που χειρίηεται το MINIX εμφανίηονται

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΜΑΘΗΜΑ Κεφάλαιο 1, Παράγραφοι 1.1, 1.2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

1 ο ΜΑΘΗΜΑ Κεφάλαιο 1, Παράγραφοι 1.1, 1.2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1 ο ΜΑΘΗΜΑ Κεφάλαιο 1, Παράγραφοι 1.1, 1.2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Στατιςτικι είναι ο κλάδοσ των μακθματικϊν που αςχολείται με τθ ςυλλογι, τθν οργάνωςθ, τθν παρουςίαςθ και τθν ανάλυςθ αρικμθτικϊν

Διαβάστε περισσότερα

Νζεσ Τάςεισ ςτην εκπαιδευτική διαδικαςία: Gamification

Νζεσ Τάςεισ ςτην εκπαιδευτική διαδικαςία: Gamification Νζεσ Τάςεισ ςτην εκπαιδευτική διαδικαςία: Gamification Δρ. Παναγιϊτθσ Ζαχαριάσ Οικονομικό Πανεπιςτιμιο Ακθνϊν - 15/5/2014 Ημερίδα με κζμα: «Οικονομία τθσ Γνϊςθσ: Αξιοποίθςθ τθσ καινοτομίασ ςτθ Β Βάκμια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΤΝΑ ΦΡΗΗ ΣΕΦΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΥΟΡΗΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΟΤ

ΕΡΕΤΝΑ ΦΡΗΗ ΣΕΦΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΥΟΡΗΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΟΤ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΑΣΙΣΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάσ, 18 Δεκεμβρίου 2014 Δ Ε Λ Σ Ι Ο Σ Τ Π Ο Τ ΕΡΕΤΝΑ ΦΡΗΗ ΣΕΦΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΥΟΡΗΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΟΤ ΕΜΠΟΡΙΟΤ ΣΙ ΕΠΙΦΕΙΡΗΕΙ : 2014 Στο πλαίςιο τθσ

Διαβάστε περισσότερα

Οδθγίεσ Χριςθσ. Ζκδοςθ v.01

Οδθγίεσ Χριςθσ. Ζκδοςθ v.01 Αιτήςεισ για τη χορήγηςη πετρελαίου θέρμανςησ περιόδου 2015-2016 Οδθγίεσ Χριςθσ Ζκδοςθ v.01 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΣΕΙΑ ΔΗΜΟΙΩΝ ΕΟΔΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΤΒΕΡΝΗΗ & ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΕΙ για περιοριςμένο χρήςτη (limited user)

ΡΥΘΜΙΕΙ για περιοριςμένο χρήςτη (limited user) 1 Ρυκμίςεισ testware ΡΥΘΜΙΕΙ για περιοριςμένο χρήςτη (limited user) Η εγκατάςταςθ του testware πρζπει να γίνει για όλουσ τουσ χριςτθσ (All users) και το αρχείο εγκατάςταςθσ (setup.exe και *.msi) από το

Διαβάστε περισσότερα

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation Παραδοτζο Π3.3.2 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΗ ΑΡΧΙΣΕΚΣΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΣΩΝ ΤΠΗΡΕΙΩΝ ΠΟΤ ΠΑΡΕΧΕΙ Η ΠΛΑΣΦΟΡΜΑ ΣΗ ΠΙΛΟΣΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ INNO-SME NETWORKS Θεςςαλονίκθ, επτζμβριοσ

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η. Statisticum collegium V

Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η. Statisticum collegium V Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η i Statisticum collegium V Στατιςτική Συμπεραςματολογία Ι Σημειακζσ Εκτιμήςεισ Διαςτήματα Εμπιςτοςφνησ Στατιςτική Συμπεραςματολογία (Statistical Inference) Το πεδίο τθσ Στατιςτικισ Συμπεραςματολογία,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξθ Web εφαρμογισ για ςυςχζτιςθ γονιδίων ΔΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ. Αναγνϊςτου Νικόλαοσ

Ανάπτυξθ Web εφαρμογισ για ςυςχζτιςθ γονιδίων ΔΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ. Αναγνϊςτου Νικόλαοσ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΣΟΒΙΟ ΠΟΛΤΣΕΧΝΕΙΟ ΧΟΛΗ ΗΛΕΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΠΟΛΟΓΙΣΩΝ ΣΟΜΕΑ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ΜΕΣΑ ΟΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΣΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΛΙΚΩΝ Ανάπτυξθ Web εφαρμογισ για ςυςχζτιςθ γονιδίων ΔΙΠΛΩΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δθμόςια Διαβοφλευςθ αναφορικά με τθν Τροποποίθςθ και Κωδικοποίθςθ τθσ Απόφαςθσ τθσ ΕΕΤΤ ΑΠ. 480/017/13-05-2008

Δθμόςια Διαβοφλευςθ αναφορικά με τθν Τροποποίθςθ και Κωδικοποίθςθ τθσ Απόφαςθσ τθσ ΕΕΤΤ ΑΠ. 480/017/13-05-2008 COMPUTERS, SOFTWARE / HARDWARE Λ. Βεϊκου 62 & Φαρρϊν 4 Γαλάτςι Τ.Κ. 11147 Τθλ: 210-2136815 / 2138228 Fax: 210-2136816 Email: info@info-world.gr web: www.info-world.gr Δθμόςια Διαβοφλευςθ αναφορικά με τθν

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτική Οργάνωςη Ενοτήτων. Α Σάξη. Διδ. 1 ΕΝΟΣΗΣΑ 1. 6 Ομαδοποίθςθ, Μοτίβα,

Ενδεικτική Οργάνωςη Ενοτήτων. Α Σάξη. Διδ. 1 ΕΝΟΣΗΣΑ 1. 6 Ομαδοποίθςθ, Μοτίβα, Ενδεικτική Οργάνωςη Ενοτήτων Α Σάξη Α/ Μαθηματικό περιεχόμενο Δείκτεσ Επιτυχίασ Ώρεσ Α Διδ. 1 ΕΝΟΣΗΣΑ 1 Αλ1.1 υγκρίνουν και ταξινομοφν αντικείμενα ςφμφωνα με κάποιο χαρακτθριςτικό/κριτιριο/ιδιότθτά Ομαδοποίθςθ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΥΟΡΙΑΚΟ ΤΣΗΜΑ ΜΟΔΙΠ: Λειτουργικέσ Προδιαγραφέσ. Κλειώ Σγουροπούλου

ΠΛΗΡΟΥΟΡΙΑΚΟ ΤΣΗΜΑ ΜΟΔΙΠ: Λειτουργικέσ Προδιαγραφέσ. Κλειώ Σγουροπούλου ΠΛΗΡΟΥΟΡΙΑΚΟ ΤΣΗΜΑ ΜΟΔΙΠ: Λειτουργικέσ Προδιαγραφέσ Κλειώ Σγουροπούλου Η ταυτότητα του ςυςτήματοσ Απαίτθςθ ΑΔΙΠ Ανάπτυξθ υποδομϊν & εργαλείων για τθ διαχείριςθ και τθν, με ςυςτθματικό τρόπο, επεξεργαςία

Διαβάστε περισσότερα

Μακαίνοντασ τα ακουςτικά BlueBAND Sport. Ξεκινώντασ

Μακαίνοντασ τα ακουςτικά BlueBAND Sport. Ξεκινώντασ Μακαίνοντασ τα ακουςτικά BlueBAND Sport 1. Πλικτρο αφξθςθσ ιχου (+) / SRS πλικτρο 2. Ενδεικτικι Λυχνία 3. Πλικτρο Πολλαπλϊν Λειτουργιϊν (MFB) / Play/ Pause 4. Rewind 5. Fast Forward 6. Πλικτρο μείωςθσ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Γυμνασίου Ενότητα 1β: Ισότητα - Εξίσωση ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Γυμνασίου Ενότητα 1β: Ισότητα - Εξίσωση Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΘΘ ΝΕΡΟΤ!!!!

ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΘΘ ΝΕΡΟΤ!!!! ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΘΘ ΝΕΡΟΤ!!!! Χωρίσ νερό δεν μπορεί να υπάρξει ανκρϊπινθ ηωι! Ζνασ μζςοσ άνκρωποσ μπορεί να αντζξει χωρίσ τροφι 2 μινεσ, ενϊ χωρίσ νερό μόνο 2-3 μζρεσ. Αν ο ανκρϊπινοσ οργανιςμόσ χάςει μεγάλθ ποςότθτα

Διαβάστε περισσότερα

Σμιμα Marketing & Sales

Σμιμα Marketing & Sales Σμιμα Marketing & Sales Ζλενα Μουρτηοφκου εςωτ. 322 Ιωάννα ουλαχάκθ εςωτ. 324 Σύντομες Οδηγίες Χρήσης VIDEO Συσκευής AddPac VP-280 Για το Λζκκα 23-25, 105 62, Ακινα Σθλ: +30 211 800 3638 Fax: +30 210 322

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 17 - Τέλη κυκλοφορίας

Άρθρο 17 - Τέλη κυκλοφορίας Άρθρο 17 - Τέλη κυκλοφορίας 1.Η παράγραφοσ 1 του άρκρου 20 του ν. 2948/2001 (ΦΕΚ 242 Αϋ), αντικακίςταται ωσ εξισ: 1. Τα ετιςια τζλθ κυκλοφορίασ που επιβάλλονται ςτα αυτοκίνθτα οχιματα, με τθν επιφφλαξθ

Διαβάστε περισσότερα

ECM PLUS TM Σφςτθμα Διαχείριςθσ Κρίςεων Σειςμϊν 2.0. www.aratos.gr

ECM PLUS TM Σφςτθμα Διαχείριςθσ Κρίςεων Σειςμϊν 2.0. www.aratos.gr ECM PLUS TM Σφςτθμα Διαχείριςθσ Κρίςεων Σειςμϊν 2.0 www.aratos.gr 1 Η προςτικζμενθ αξία Η Άρατοσ Τεχνολογίεσ Α.Ε. μζςα από το ολοκλθρωμζνο ςφςτθμα ECM-PLUS παρζχει μια αποδοτικι λφςθ τθλεπικοινωνίασ για

Διαβάστε περισσότερα

Ρομποτική. Η υγεία ςασ το αξίηει

Ρομποτική. Η υγεία ςασ το αξίηει Ρομποτική Μάκετε γριγορά και εφκολα ό τι χρειάηεται να ξζρετε για τισ λαπαροςκοπικζσ μεκόδουσ αντιμετϊπιςθσ γυναικολογικϊν πακιςεων Ενθμερωκείτε ςωςτά και υπεφκυνα Η υγεία ςασ το αξίηει Μζκοδοσ και πλεονεκτιματα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΓΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΡΕΙΒΑΛΛΟΝ MICRO WORLDS PRO

ΡΟΓΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΡΕΙΒΑΛΛΟΝ MICRO WORLDS PRO ΡΟΓΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΡΕΙΒΑΛΛΟΝ MICRO WORLDS PRO Το Micro Worlds Pro είναι ζνα ολοκλθρωμζνο περιβάλλον προγραμματιςμοφ. Χρθςιμοποιεί τθ γλϊςςα προγραμματιςμοφ Logo (εξελλθνιςμζνθ) Το Micro Worlds Pro περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Λεωφ. Μεςογείων 218, Χολαργόσ 155 61, Τθλ.: 210 65 43 100, Fax: 210 65 60 880, www.syntax.gr

Λεωφ. Μεςογείων 218, Χολαργόσ 155 61, Τθλ.: 210 65 43 100, Fax: 210 65 60 880, www.syntax.gr Παρατθριςεισ τθσ SYNTAX ςτθ Δθμόςια Διαβοφλευςθ αναφορικά με τθν εξειδίκευςθ των κριτθρίων αξιοπιςτίασ για τθν επιλογι παρόχου ςτοιχείων κακολικισ υπθρεςίασ Φεβρουάριοσ 2009 Συντακτικι Ομάδα Υπεφκυνοσ

Διαβάστε περισσότερα