Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για τη Νόσο Οσμής Ούρων σαν Σιρόπι Σφενδάμου(MSUD) από την ASIEM

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για τη Νόσο Οσμής Ούρων σαν Σιρόπι Σφενδάμου(MSUD) από την ASIEM"

Transcript

1 Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για τη Νόσο Οσμής Ούρων σαν Σιρόπι Σφενδάμου(MSUD) από την ASIEM Με την ευγενική χορηγία της Ελληνική Μετάφραση: Ευστρατία Δασκάλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc Επιμέλεια: Περσεφόνη Αυγουστίδου-Σαββοπούλου, Ομότιμη Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ.

2 Ευχαριστίες Ευχαριστούμε από καρδιάς την Αυστραλασιατική Εταιρεία Ενδογενών Μεταβολικών Νοσημάτων (ASIEM) και ιδιαίτερα την Πρόεδρο και συντάκτρια κ. SueThompson, για την πρόθυμη και εγκάρδια ανταπόκρισή της στο αίτημα μας να μεταφραστεί στα Ελληνικά το παρόν εγχειρίδιο, ώστε να είναι προσβάσιμο σε όσα Ελληνόπουλα πάσχουν από μεταβολικές διαταραχές που ανταποκρίνονται σε δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη. Ο καθημερινός αγώνας για να επιτευχθούν οι θεραπευτικοί στόχοι αποτελούν μια συνεχή πρόκληση για τον ίδιο και για την οικογένειά του. Ευελπιστούμε ότι το εγχειρίδιο αυτό θα αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο που θα βοηθήσει τον ίδιο και την οικογένειά του να διαχειρίζονται με περισσότερη άνεση τις δυσκολίες προσαρμογής των διατροφικών αναγκών του στην καθημερινότητα. Το Δ.Σ. του Κρίκου Ζωής

3

4 Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για τη Νόσο Οσμής Ούρων σαν Σιρόπι Σφενδάμου(MSUD) από την ASIEM Η ASIEM αναγνωρίζει με ευγνωμοσύνη την οικονομική υποστήριξη των Nutricia, Vitaflo και των εργαστηρίων Sharpe. Ευχαριστίες Το παρόν εγχειρίδιο διαίτης χαμηλής πρωτεΐνης έχει συνταχθεί από τα μέλη της Αυστραλασιατικής Εταιρίας Ενδογενών Μεταβολικών Νοσημάτων (AustralasianSocietyforInbornErrorsofMetabolismASIEM), μια ομάδα ειδικών συμφερόντων της Εταιρίας Ανθρώπινης Γενετικής της Αυστραλασίας (HumanGeneticsSocietyofAustralasiaHGSA). Θα θέλαμε να αναγνωρίσουμε ιδιαίτερα τη συμβολή της συντάκτριας, SueThompson, η οποία τροποποίησε κάποια κεφάλαια από το εγχειρίδιο PKU και εξασφάλισε επιπλέον εγχειρίδιο για συγκεκριμένες μεταβολικές διαταραχές. Θα θέλαμε επίσης να ευχαριστήσουμε τις οικογένειες που μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους με εμάς και μας παρείχαν επιπλέον πληροφορίες, καθώς και τους παρακάτω επαγγελματίες υγείας και μέλη της ASIEM: RhondaAkroyd Wendy Baker Ursula Bayliss KevinCarpenter JohnChristodoulou Barbara Dennison Carolyn Ellaway Janice Fletcher Dorothy Francis LawrenceGreed MaureenHumphrey AnitaInwood RosieJunek Merryn Netting Anne Rae Annabel Sweeney DianneWebster MaryWestbrook BridgetWilcken VeronicaWiley CallumWilson Το παρόν εγχειρίδιο βασίζεται στο εγχειρίδιο της PKU το οποίο εκδόθηκε από την ASIEM το Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε: Την εκδότρια (BarbaraDennison) καθώς και τα πολλά μέλη της ASIEM και επαγγελματίες υγείας που συνεισέφεραν στην αντιγραφή και την παροχή συμβουλών Την εκδότρια αντιγράφων (JaneMcLean) και το σχεδιαστή (SamPanetta) Τους χορηγούς (SHS, Vitaflo και Abbott ) Τα άτομα με φαινυλκετονουρία (PKU) καθώς και τις οικογένειές τους που συνέβαλαν σημαντικά, διασφαλίζοντας πως θα συμπεριλαμβάνονταν χρήσιμες

5 πληροφορίες. Πολλές από τις μαρτυρίες ατόμων με PKU και των οικογενειών τους είναι σχετικές με άλλες μεταβολικές διαταραχές και έχουν συμπεριληφθεί σε αυτό το εγχειρίδιο. Επιμέλεια και σχεδιασμός: CarolFallows& συνεργάτες Διαχείριση εκτύπωσης: MartinFallows, Fallows& συνεργάτες ΤυπώθηκεαπότηνSouthCoastGraphics HGSA Εκτός από τις νόμιμες διαδικασίες με σκοπό την προσωπική μελέτη, έρευνα ή ανασκόπηση που επιτρέπονται από το νόμο περί πνευματικής ιδιοκτησίας, κανένα μέρος δεν μπορεί να αναπαραχθεί μέσω οποιασδήποτε διαδικασίας χωρίς άδεια. Για πληροφορίες, επικοινωνία με τον Πρόεδρο της Αυστραλασιατικής Εταιρείας Ενδογενών Μεταβολικών Νοσημάτων c/o Γραμματεία HGSA,Τ.Θ. 363, Alexandria, Victoria 3714.

6 Εισαγωγή Αυτό το εγχειρίδιο περιέχει πληροφορίες σχετικά με την αντιμετώπιση πολλών διαταραχών του μεταβολισμού των πρωτεϊνών.σε μερικά από τα τμήματα του εγχειριδίου γίνεται συγκεκριμένη αναφορά στο νόσημα που έχετε εσείς ή το παιδί σας. Πολλά τμήματα καλύπτουν νοσήματα που αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο σε αυτά τα τμήματα η νόσος ονομάζεται μεταβολική διαταραχή ή μεταβολική πάθηση. Τα κοινά τμήματα είναι σχετικά με τις ακόλουθες μεταβολικές παθήσεις: Διαταραχές του κύκλου ουρίας - Ανεπάρκεια της συνθάσης του φωσφορικού καρβαμυλίου (CPS) - Ανεπάρκεια της συνθάσης του Ν-ακετυλ γλουταμικού οξέος - Ανεπάρκεια της τρανσκαρβαμυλάσης της ορνιθίνης (OTC) - Αργινινοσουξινική οξυουρία - Ανεπάρκεια αργινάσης - Ανεπάρκεια συνθετάσης του αργινίνοσουξινικού οξέος (Κιτρουλλιναιμία τύπου 1) Νόσος με οσμή ούρων σαν σιρόπι σφενδάμου(msud) Τυροσιναιμία τύπου 1 και 2 Ομοκυστινουρία Οργανικές οξυαιμίες - Γλουταρική οξυουρία τύπου 1 - Ισοβαλερική οξυαιμία - Μεθυλμαλονική οξυαιμία - Προπιονική οξυαιμία - Ανεπάρκεια της συνθετάσης της ολοκαρβοξυλάσης Υπερορνιθιναιμία (Γυροειδής ατροφία) Οι πληροφορίες αυτού του εγχειριδίου δεν θα πρέπει να αντικαταστήσουν τις συμβουλές της Μεταβολικής Ομάδας ειδικών που σας περιθάλπει αλλά να χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με αυτές Εισαγωγή.1

7 Εισαγωγή Ειδικά κεφάλαια για τη MSUD Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Τι είναιη MSUD Κεφάλαιο 2 Πώς θα επηρεάσει η διάγνωση το μωρό μου και την οικογένειά μας Κεφάλαιο 3 Αντιμετώπιση τυχόν ασθένειας και εγκυμοσύνης Γενικά Τμήματα Περιεχόμενα Κεφάλαιο 4 Δείγματα αίματος Κεφάλαιο 5 Κατανόηση της ειδικής φόρμουλας ή του συμπληρώματος Κεφάλαιο 6 Μέτρηση περιεκτικότητας πρωτεϊνών στα τρόφιμα Κεφάλαιο 7 Τρόφιμα με χαμηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες: συνταγές Κεφάλαιο 8 Ταΐζοντας το μωρό σας Κεφάλαιο 9 Σίτιση του παιδιού σας: εισαγωγή στερεών τροφών και αργότερα Κεφάλαιο 10 Προγραμματισμός γευμάτων και υγιεινές επιλογές τροφίμων Κεφάλαιο 11 Ενθάρρυνση της ανεξαρτησίας Κεφάλαιο 12 Προετοιμασία για παιδικό σταθμό, προνήπια και σχολείο Κεφάλαιο 13 Πάρτυ,γιορτές,κατασκηνώσεις, σχολικές εκδρομές, φαγητό σπιτιού εκτός σπιτιού Κεφάλαιο 14 Δίαιτα χαμηλή σε πρωτεΐνες : Έφηβοι και ενήλικες Κεφάλαιο 15 Ταξίδια στο εξωτερικό Κεφάλαιο 16 Οικονομική βοήθεια Κεφάλαιο 17 Πηγές και οργανώσεις υποστήριξης Κεφάλαιο 18 Quizκαι επίλυση προβλημάτων Λίστες τροφίμων της ASIEM για τη μέτρηση των πρωτεϊνών Ορολογία Εισαγωγή.2

8 Τι είναι η Νόσος Οσμής Ούρων σαν Σιρόπι Σφενδάμου (MSUD); Περιεχόμενα Γνωρίζοντας την MSUD 1.1 Ποιο είναι το αίτιο τηςmsud 1.2 Πως ανιχνεύεται ηmsud 1.2 Αντιμετώπιση τηςmsud 1.3 Ειδική διατροφή για την MSUD 1.4 Ταΐζοντας το μωρό σας 1.4 Τι να κάνετε όταν το μωρό σας αρρωστήσει 1.5 Εμβολιασμοί και φαρμακευτική αγωγή 1.5 Ταΐζοντας το νήπιό σας 1.6 Μεγαλώνοντας με MSUD 1.6 Οι Πέντε Ομάδες Τροφίμων 1.7 Έφηβοι και ενήλικες με MSUD 1.7 Τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια τυχόν ασθένειας 1.8 Κατανοώντας τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων 1.9 Γενετική και MSUD συχνές ερωτήσεις 1.9 MSUD: παθογένεια και η αντιμετώπιση 1.11 Κεφάλαιο 2. MSUD, διαταραχές του κύκλου ουρίας και οργανικών οξέων: πως η διάγνωση θα επηρεάσει το μωρό σας και την οικογένειά σας Τα συναισθήματά σας 2.1 Προχωρώντας ένα βήμα κάθε φορά 2.2 Μοιραστείτε την εμπειρία 2.3 Η ομαδική προσέγγιση 2.3 Eξηγώντας τη μεταβολική διαταραχή 2.4 Αποκτώντας ένα ακόμα παιδί 2.5 Αντιμετωπίζοντας τη μεταβολική διαταραχή: ο ρόλος της οικογένειας 2.5 Υποδείγματα επιστολών προς τους δασκάλους, τους γονείς των φίλων του παιδιού σας και τους συμμαθητές του 2.8 Κεφάλαιο 3. MSUD, διαταραχές του κύκλου ουρίας και διαταραχές οργανικών οξέων: διαχείριση τυχόν ασθένειας, νοσηλείας& εγκυμοσύνης Γιατί όταν αρρωσταίνει το παιδί είναι σοβαρό 3.1 Τι συμβαίνει όταν αρρωσταίνει 3.4 Προστασία ενάντια στην ασθένεια 3.4 Νοσοκομεία τι να περιμένετε 3.7 Θεραπείες που μπορεί να χρησιμοποιηθούν στο νοσοκομείο 3.8 Άλλοι ιατρικοί όροι 3.9 Εγκυμοσύνη

9 Περιεχόμενα Διαταραχές του κύκλου ουρίας Κεφάλαιο 4. Δείγματα αίματος Σχετικά με τα δείγματα αίματος 4.1 Πόσο συχνά απαιτούνται δείγματα αίματος 4.1 Λαμβάνοντας τα αποτελέσματα 4.2 Τι επηρεάζει τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων 4.2 Εμπλέκοντας τα παιδιά στις εξετάσεις αίματος 4.3 Πώς να πάρετε δείγματα αίματος από τη φτέρνα ή το δάχτυλο 4.4 Προβλήματα με τη δειγματοληψία 4.6 Συμβουλές για επιτυχία με τη δειγματοληψία σε κάρτες 4.7 Που να στείλετε τα δείγματα αίματος σε κάρτες (Νέα Ζηλανδία & Αυστραλία) 4.7 Κεφάλαιο 5. Κατανοώντας το ειδικό συμπλήρωμα Διαφορετικά είδη συμπληρωμάτων 5.1 Προμήθεια συμπληρωμάτων 5.3 Λαμβάνοντας το συμπλήρωμα 5.4 Χρήσιμες συμβουλές για γονείς μικρών παιδιών 5.4 Όταν το παιδί σας αρνείται να πάρει το συμπλήρωμα 5.5 Λήψη του συμπληρώματος όταν βρίσκεστε εκτός σπιτιού 5.6 Κεφάλαιο 6. Μετρώντας την πρωτεΐνη των τροφίμων Η δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη 6.1 Πώς υπολογίζεται η πρόσληψη πρωτεΐνης 6.2 Πώς να διαβάσετε τις ετικέτες των τροφίμων 6.2 Πώς να υπολογίσετε την πρωτεΐνη από τις ετικέτες τροφίμων 6.3 Πίνακες διατροφικών πληροφοριών που προκαλούν σύγχυση 6.3 Κεφάλαιο 7. Τροφές χαμηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη, συνταγές, τρόποι μαγειρέματος και ψώνια Υποκατάστατα αλεύρων, αυγού και γάλακτος 7.2 Συμβουλές για μαγειρική με χαμηλή πρωτεΐνη 7.3 Συμβουλές για ψωμί με χαμηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη 7.4 Συνταγές για κέικ, μπισκότα και ψωμί βρώμης με χαμηλή πρωτεΐνη 7.9 Συνταγές για μάφινς και τηγανίτες με χαμηλή πρωτεΐνη 7.12 Συνταγές για κρέμα με χαμηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη 7.15 Βρίσκοντας συνταγές αλλού 7.16 Βιβλία μαγειρικής με συνταγές για δίαιτα χαμηλή σε πρωτεΐνη 7.17 Βιβλία μαγειρικής με εύκολα προσαρμόσιμες συνταγές 7.17 Συνταγές και περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη

10 Περιεχόμενα MSUD Πώς να προσαρμόσετε μια συνταγή 7.18 Γενικά βιβλία μαγειρικής 7.18 Λίστα για ψώνια 7.19 Κεφάλαιο 8. Ταΐζοντας το μωρό σας Θηλασμός και τάϊσμα με μπιμπερό 8.1 Οι πρώτες μέρες του νεογέννητού σας 8.2 Ξεκινώντας ξανά το θηλασμό ή την φόρμουλα 8.2 Προετοιμασία, αποθήκευση και χορήγηση της φόρμουλας 8.3 Πόσα γεύματα χρειάζονται τα μωρά 8.4 Πώς να κάνετε λήψη μητρικού γάλακτος 8.5 Φροντίδα της μητέρας ενώ θηλάζει 8.6 Τι να κάνετε αν δεν είστε καλά όταν θηλάζετε 8.6 Τι να κάνετε αν δεν μπορείτε να θηλάσετε 8.7 Διακόπτοντας το θηλασμό 8.8 Καθαρισμός και αποστείρωση του εξοπλισμού ταΐσματος 8.8 Κεφάλαιο 9. Ταΐζοντας το παιδί σας: εισαγωγή στερεών τροφών και μετά Πότε να ξεκινήσετε τις στερεές τροφές 9.1 Πώς να χορηγήσετε τις στερεές τροφές 9.2 Τρία βήματα για την εισαγωγή στερεών τροφών 9.3 Προγραμματισμός γευμάτων 9.5 Πώς να αναπτύξετε καλές διατροφικές συνήθειες 9.6 Γεύματα, χρόνος με την οικογένεια 9.7 Η ειδική φόρμουλα 9.7 Άλλα ροφήματα 9.8 Ταΐζοντας το παιδί σας από το πρώτο έτος και μετά 9.8 Προβλήματα σίτισης συμβουλές για να μειώσετε την ένταση στα γεύματα 9.10 Σίτιση νηπίων 9.12 Κεφάλαιο 10. Προγραμματισμός γευμάτων και υγιεινές επιλογές τροφίμων Τι καθιστά ένα γεύμα χαμηλής περιεκτικότητας σε 10.1 Ετοιμάζοντας ένα γεύμα χαμηλό σε πρωτεΐνη μαζί με την οικογένεια 10.2 Επιδόρπια 10.4 Ιδέες για γεύματα με χαμηλή πρωτεΐνη 10.4 Μεσογειακά και Ασιατικά γεύματα 10.5 Ψητά κατσαρόλας, χάμπουργκερ, ψητά στη σχάρα και άλλα 10.5 Αγαπημένα του χειμώνα 10.6 Προτάσεις για κολατσιό 10.6 Σνακ

11 Περιεχόμενα MSUD Πρόχειρο φαγητό 10.8 Διαμορφώνοντας υγιεινές επιλογές τροφίμων-λαχανικά, φρούτα και υγιεινά λιπαρά 10.1 Ελέγχοντας το βάρος σας-απώλεια βάρους, αύξηση βάρους 10.1 Οδοντική φροντίδα 10.1 Κεφάλαιο 11. Ενθάρρυνση της ανεξαρτησίας :Μιλώντας με το παιδί σας για τη μεταβολική διαταραχή Γιατί είναι σημαντική η ενθάρρυνση της ανεξαρτησίας 11.1 Τι να περιμένετε από το παιδί σας στα διάφορα στάδια 11.2 Μιλώντας για τη μεταβολική διαταραχή με το παιδί σας 11.4 Παιχνίδια που βοηθούν το παιδί σας να καταλάβει 11.5 Καθημερινός σχεδιασμός πρωτεΐνης 11.6 Κεφάλαιο 12. Προετοιμασία για τον παιδικό σταθμό, προνήπια καισχολείο Ενημερώνοντας το σχολείο για την πάθηση του παιδιού σας 12.1 Φαγητό στο σχολείο 12.3 Λήψη του ειδικού συμπληρώματος στο σχολείο 12.3 Γεύματα, πάρτυ και ημέρες μαγειρικής 12.4 Τι να συζητήσετε με το παιδί σας 12.4 Κεφάλαιο 13. Πάρτυ, γιορτές, κατασκηνώσεις, σχολικές εκδρομές και φαγητό εκτός σπιτιού Παιδικά πάρτυ γενεθλίων 13.1 Χριστούγεννα, Πάσχα και άλλες θρησκευτικές εορτές 13.6 Κατασκηνώσεις και εκδρομές 13.7 Πάρτυ εφήβων και ενηλίκων 13.8 Μπάρμπεκιου 13.9 Τρώγοντας έξω,συμπεριλαμβανομένων των εστιατορίων 13.9 Μαγειρεύοντας για την οικογένεια και τους φίλους Κεφάλαιο 14. Δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη: έφηβοι και ενήλικες Τηρώντας τη δίαιτα 14.1 Η χαμηλή σε περιεκτικότητα πρωτεΐνης δίαιτά σας 14.2 Δίαιτα χαμηλή σε πρωτεΐνες για έφηβους και ενήλικες 14.2 Άσκηση και σπορ 14.3 Εικόνα σώματος

12 Περιεχόμενα MSUD Αλκοόλ 14.5 Ομάδες στήριξης 14.6 Εγκυμοσύνη 14.7 Κεφάλαιο 15. Ταξίδια στο εξωτερικό Συνοδευτική επιστολή 15.1 Οργάνωση των προμηθειών για το ταξίδι σας 15.2 Απώλεια αποσκευών 15.2 Φαγητό κατά την πτήση 15.2 Προφυλάξεις κατά ασθενειών 15.2 Συμβουλές για ταξιδιώτες 15.3 Δήλωση για το τελωνείο 15.4 Κεφάλαιο 16. Οικονομική βοήθεια Ειδικά προϊόντα 16.1 Κυβερνητικά επιδόματα 16.2 Κεφάλαιο 17. Πηγές και ομάδες στήριξης Ομάδες στήριξης για μεταβολικές παθήσεις στην Αυστραλία 17.1 Ομάδες στήριξης στη Νέα Ζηλανδία 17.2 Υποστήριξη μητρικού θηλασμού και πληροφορίες 17.3 Σύλλογοι στο εξωτερικό, ομάδες στήριξης και πηγές πληροφόρησης για τα μεταβολικά νοσήματα 17.3 Ομάδες στήριξης στην Ελλάδα 17.4 Πληροφορίες για σκευάσματα και τρόφιμα που κυκλοφορούν στην Ελλάδα για ασθενείς με κληρονομικά μεταβολικά νοσήματα 17.6 Κεφάλαιο 18. Κουίζ και επίλυση προβλημάτων Λίστες τροφίμων της ASIEM για τη μέτρηση πρωτεϊνών Ορολογία 5

13 Κεφάλαιο 1 Τι είναι η Νόσος Οσμής Ούρων σαν Σιρόπι Σφενδάμου (MSUD); Γνωρίζοντας την MSUD 1.1 Ποιο είναι το αίτιο τηςmsud 1.2 Πως ανιχνεύεται ηmsud 1.2 Θεραπεία τηςmsud 1.3 Ειδική διατροφή για την MSUD 1.4 Ταΐζοντας το μωρό σας 1.4 Τι να κάνετε όταν το μωρό σας αρρωστήσει 1.5 Εμβολιασμοί και φαρμακευτική αγωγή 1.5 Ταΐζοντας το νήπιό σας 1.6 Μεγαλώνοντας με MSUD 1.6 Οι Πέντε Ομάδες Τροφίμων 1.7 Έφηβοι και ενήλικες με MSUD 1.7 Τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια τυχόν ασθένειας 1.8 Κατανοώντας τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων 1.9 Γενετική και MSUD συχνές ερωτήσεις 1.9 MSUD: παθογένεια και η αντιμετώπιση 1.11 Γνωρίζοντας την MSUD Η MSUD ή η Νόσος Οσμής Ούρων σαν Σιρόπι Σφενδάμου, που έχει πάρει το όνομά της από την οσμή σαν σιρόπι σφενδάμου των ούρων του πάσχοντος ατόμου, είναι μια αντιμετωπίσιμη κατάσταση. Τα άτομα με MSUD δεν μπορούν να μεταβολίσουν τα τρόφιμα που περιέχουν πρωτεΐνη με το συνηθισμένο τρόπο. Εάν η MSUD διαγνωστεί σε ένα νεογνό, αντιμετωπιστεί με ειδική και προσεκτική διαχείριση κατά τη διάρκεια τυχόν ασθένειας, τότε είναι σίγουρο ότι το παιδί θα μπορέσει να αναπτυχθεί κανονικά. Εάν διαγνωστεί αργότερα κατά την σχολική ηλικία αυτή η θεραπεία θα βελτιώσει κατά πολύ την υγεία του παιδιού σας και τη μελλοντική του ανάπτυξη. Το να μάθετε πως το παιδί σας έχει MSUD είναι ένα σοκ. Οι περισσότεροι γονείς δεν έχουν ακούσει ποτέ για αυτή τη νόσο, έτσι η αναγγελία της διάγνωσης μπορεί να τρομάξει και να προκαλέσει σύγχυση. Αυτό το εγχειρίδιο εξηγεί τι είναι σημαντικό να γνωρίζετε για την MSUD, πως μπορούν να αντιμετωπιστούν, καθώς και τα είδη υποστήριξης και βοήθειας που είναι διαθέσιμα για εσάς και το παιδί σας. Περιλαμβάνει επίσης πληροφορίες, συμβουλές και ενθάρρυνση από άτομα που ζούνε με MSUD ή άλλες διαταραχές που επηρεάζουν το μεταβολισμό των πρωτεϊνών. 1.1

14 Τι είναι η MSUD; Η αντιμετώπιση της MSUD έχει να κάνει με το να κρατώνται τα παιδιά όσο το δυνατόν υγιέστερα. Εφόσον συνηθίσετε στη διαχείριση της δίαιτας, στη χορήγηση της φαρμακευτικής αγωγής και γνωρίζετε τι πρέπει να κάνετε κατά τη διάρκεια ασθένειας, θα είναι λιγότερο επίπονο και αποθαρρυντικό, και, σαν γονέας, θα μπορέσετε να συνεχίσετε και να απολαμβάνετε την ανατροφή του παιδιού σας. Ποιό είναι το αίτιο της MSUD Η MSUDείναι μια κληρονομική διαταραχή, που προκαλείται από ένα ελαττωματικό γονίδιο. Είναι πολύ σπάνια. Περίπου ένα στα νεογνά που γεννιούνται στην Αυστραλία και στη Νέα Ζηλανδία έχει MSUD. Αυτό σημαίνει πως γίνεται διάγνωση μόνο σε ένα με δύοπαιδιά το χρόνο. Για να κληρονομήσει ένα παιδί την MSUD πρέπει και οι δύο γονείς να φέρουν το ελαττωματικό γονίδιο, ενώ η πιθανότητα κληρονομικότητας της νόσου είναι ίδια και για τα δύο φύλα. (Η κληρονομικότητα της MSUDεξηγείται περαιτέρω στο τέλος του παρόντος κεφαλαίου. Η ορολογία στο τέλος του εγχειριδίου απλουστεύει τους ιατρικούς όρους). Τα άτομα με MSUD γεννιούνται με ανεπάρκειαενός συμπλέγματος ενζύμωνστο ήπαρ και στους μύεςπου ονομάζεταισύμπλεγμα δεϋδρογονασώνδιακλαδιζόμενων αλύσεωνα-κετοξέωνπουχρειάζεται για τον μεταβολισμό των αμινοξέων λευκίνη, ισολευκίνη και βαλίνη. Τα αμινοξέα αυτά βρίσκονται στα τρόφιμα που περιέχουν πρωτεϊνη. Οι πρωτεΐνες αποτελούνται από περίπου είκοσι ξεχωριστές δομικές μονάδες που ονομάζονται αμινοξέα.στα υψηλά σε πρωτεΐνη τρόφιμα περιλαμβάνονται τα γαλακτοκομικά προϊόντα, το κρέας, το κοτόπουλο, τα ψάρια, τα αυγά, τα προϊόντα σόγιας, οι ξηροί καρποί, τα φασόλια και οι φακές. Όταν καταναλώνουμε πρωτεΐνες, αυτές διασπώνται σε διάφορα αμινοξέα και χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη, τη λειτουργία και την επιδιόρθωση του σώματος. Μερικά αμινοξέα διασπώνται περαιτέρω, ειδικά αν τρώμε περισσότερες πρωτεΐνες από όσες χρειαζόμαστε ή αν είμαστε άρρωστοι. Τα άτομα με MSUDδυσκολεύονται να μεταβολίσουν τη λευκίνη, την ισολευκίνη και τη βαλίνη, με αποτέλεσμα τα επίπεδα αυτών των αμινοξέων και των παραγώγων τους να συσσωρεύονται στο αίμα. Τα υψηλά επίπεδα λευκίνης μπορούν να εισέλθουν στον εγκέφαλο και να τον βλάψουν. Τα άτομα που πάσχουν από MSUD εξακολουθούν να χρειάζονται αυτά τα απαραίτητα αμινοξέα αλλά σε μικρότερη ποσότητα. (Η παθογένεια του νοσήματος και η αντιμετώπισή του εξηγείται με περισσότερες λεπτομέρειες στο τέλος του παρόντος κεφαλαίου). Πώς ανιχνεύεταιη MSUD Όλα τα νεογνά που γεννιούνται στην Αυστραλία και στη Νέα Ζηλανδία ελέγχονται προκαταρτικά (screening) για MSUD σύντομα μετά τη γέννηση. Η εξέταση γίνεται συνήθως την δεύτερη ή τρίτη μέρα, μέσα στα πλαίσια της 1.2

15 Τι είναι η MSUD; εξέτασης ελέγχου του νεογέννητου με το τρύπημα της φτέρνας. Αν τα αποτελέσματα είναι παθολογικά, γίνονται περισσότερες εξετάσεις για την επιβεβαίωση της διάγνωσης. Στα μωρά με την κλασσική μορφή MSUD εκδηλώνονται τα συμπτώματα πριν γίνουν διαθέσιμα τα αποτελέσματα, δίνοντας τη δυνατότητα να ξεκινήσει άμεσα η κατάλληλη αντιμετώπιση. Ο τύπος της MSUDπου ονομάζεταιδιαλείπουσα (IntermittentMSUD) δεν μπορεί να ανιχνευτεί μέσω του νεογνικού ελέγχου γιατί τα επίπεδα των μεταβολιτών αυξάνονται μόνο κατά τη διάρκεια τυχόν ασθένειας. Τα παιδιά που πάσχουν από αυτό τον τύπο της νόσου, μπορεί να αρρωστήσουν βαριά κατά τη διάρκεια τυχόν ασθένειας και χρειάζονται νοσηλεία. Η διάγνωση μπορεί να γίνει τότε ή εάν διαπιστωθούν προβλήματα με την ανάπτυξη του παιδιού. Αμέσως μόλις υπάρξει η υποψία της διάγνωσης της MSUD, θα πρέπει ξεκινήσει η θεραπεία στο νοσοκομείο. Ο τρόπος αντιμετώπισης σε αυτή τη χρονική στιγμή θα εξαρτηθεί από τα επίπεδα των αμινοξέων και από το πόσο άρρωστο είναι το παιδί. Μέρος της θεραπείας αποτελεί η χορήγηση ειδικής φόρμουλας (αλλιώς ονομάζεται συμπλήρωμα) για να μειωθούν τα επίπεδα της λευκίνης, της βαλίνης και της ισολευκίνης σε ασφαλές επίπεδο. Χωρίς διάγνωση και θεραπεία, τα μωρά με MSUD μπορεί να πεθάνουν ή να εμφανίσουν σημάδια καθυστέρησηςτης ανάπτυξης τους στο τέλος του πρώτου έτους ζωής. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η κυκλοφορία του αίματος της μητέρας διατηρεί τα επίπεδα των αμινοξέων εντός του φυσιολογικού εύρους. Τα επίπεδα αρχίζουν να αυξάνονται μετά τη γέννηση ή κατά τη διάρκεια ασθένειας. Αντιμετώπιση της MSUD Η MSUD αντιμετωπίζεται με δίαιτα χαμηλήςπεριεκτικότητας σε πρωτεΐνη και ένα διατροφικό συμπλήρωμα, τα οποία χρειάζονται προσεκτικό έλεγχο. Οι συχνές εξετάσεις αίματος για τη μέτρηση των επιπέδων λευκίνης, βαλίνης και ισολευκίνης και η συχνές επισκέψεις στη Μεταβολική Κλινική είναι μέρος της θεραπείας. Όταν το παιδί σας είναι άρρωστο, η δίαιτα θα είναι διαφορετική και θα πρέπει να τηλεφωνήσετε στον Μεταβολικό γιατρό σας, στην κλινική ή στον 24ωρο αριθμό έκτακτης ανάγκης που σας έχει δοθεί για συμβουλές. Πιθανώς το παιδί σας να χρειαστεί να εισαχθεί στο νοσοκομείο εξαιτίας ασθένειας από την οποία ένα παιδί χωρίς MSUD θα ήταν σε θέση να αναρρώσει στο σπίτι. Εάν η MSUD ανιχνευτεί νωρίς, αντιμετωπιστεί με την ειδική δίαιτα και διαχειριστεί σωστά κατά τη διάρκεια τυχόν ασθένειας, τα παιδιά μπορούν να αναπτυχθούν κατά το προσδοκώμενα. 1.3

16 Τι είναι η MSUD; Η ειδική δίαιτα για την MSUD Για υγιή ανάπτυξη όλοι πρέπει να τρώμε υδατάνθρακες, λίπη, πρωτεΐνες, μέταλλα και βιταμίνες. Τα άτομα με MSUD δεν μπορούν να μεταβολίσουν μεγάλες ποσότητες λευκίνης, βαλίνης και ισολευκίνηςοπότεθα πρέπει να περιοριστεί η ποσότητα της πρωτεΐνης στη διατροφή τους. Μια ειδική φόρμουλα ή ένα συμπλήρωμα καλύπτει ένα μέρος της πρωτεΐνης, των μετάλλων και των βιταμίνών που πρέπει φυσιολογικά να λαμβάνονται μέσω της δίαιτας. Το συμπλήρωμα περιέχει όλα τα αμινοξέα εκτός από τη λευκίνη, την ισολευκίνη και τη βαλίνη. Η ποσότητα πρωτεϊνης που είναι ανεκτή και άλλα θρεπτικά συστατικά θα καλυφθούν από την τροφή. Δείτε τις Πέντε Ομάδες Τροφίμων στη σελίδα7, όπου φαίνεται η διαφορά μιας δίαιτας χαμηλής σε πρωτεΐνες από μια φυσιολογική δίαιτα. Τα βρέφη στα οποία γίνεται διάγνωση της MSUD σύντομα μετά τη γέννησή τους, μεγαλώνουν αποδεχόμενα τη γεύση του ειδικού συμπληρώματος. Τα παιδιά που διαγιγνώσκονται αργότερα μπορεί να είναι πιο ιδιότροπα και «Αυτές οι πρώτες εβδομάδες ήταν δύσκολες, προσπαθώντας να εξασκηθώ στην ποσότητα ειδικής φόρμουλας που κατανάλωσε το μωρό μου, στην ποσότητα γάλακτος που άφησε και ποιά ήταν η ποσότητα που θα χρειαζόταν στο επόμενο γεύμα. Η προσωπική υποστήριξη από τη Μεταβολική ομάδα ήταν καταπληκτική» δυσκολεύονται περισσότερο να δεχθούν συμπληρώματα. Ο Μεταβολικός διαιτολόγος θα σας συμβουλεύσει πώς να δώσετε τα συμπληρώματα που απαιτούνται έτσι ώστε να διασφαλίσετε ότι η χαμηλή σε πρωτεΐνη δίαιτα γίνεταισωστά. Κατά τη διάρκεια ασθενείας η δίαιτα θα είναι διαφορετική και θα πρέπει να τηλεφωνήσετε στον Μεταβολικό σας γιατρό, διαιτολόγο ή στην 24ωρη τηλεφωνική γραμμή έκτακτης ανάγκης που σας έχει δοθεί για την παροχή συμβουλών. Ταΐζοντας το μωρό σας Τα βρέφη με MSUD σιτίζονται με δυο είδη γάλακτος: μητρικό γάλα ή ένα πρότυπο υποκατάστατο γάλακτος για βρέφη ειδικό σκεύασμαχωρίς πρωτεΐνη Η ποσότητα του καθενός εξαρτάται από την όρεξη του μωρού σας, τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων και από την κλινική κατάσταση του. Η ακριβής ποσότητα λευκίνης, ισολευκίνης και βαλίνης που μπορεί να ανεχθεί ένα παιδί με MSUD διαφέρει από παιδί σε παιδί. Επίσης θα διαφέρει όσο το παιδί θα μεγαλώνει, και θα απαιτείται επιπλέον συμπλήρωμα βαλίνης ή ισολευκίνης κατά τα γεύματα. Ο γιατρός και ο διαιτολόγος σας θα το κρίνουν καθώς το κάθε βρέφος είναι διαφορετικό. 1.4

17 Τι είναι η MSUD; Τι να κάνετε όταν το μωρό σας αρρωστήσει Τυχόν ασθένεια στο μωρό σας που πάσχει από MSUD μπορεί να έχει πολύ σοβαρότερες επιπτώσεις απ ότι σένα παιδί χωρίς την πάθηση, γιατί τα επίπεδα της λευκίνης και των άλλων επιβλαβών μεταβολιτών μπορεί να αυξηθούν ταχύτατα και χωρίς θεραπεία μπορεί να ακολουθήσει κώμα και θάνατος. Καλέστε αμέσως την 24ωρη τηλεφωνική γραμμή έκτακτης ανάγκης που σας έχει δοθεί εάν το μωρό σας εμφανίσει ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ από τα παρακάτω: 1. εμετό Ή 2. διάρροια (υδαρή κόπρανα) Ή 3. μικρότερη λήψη υγρών από τη συνηθισμένη (καλοί δείκτεςείναι οι λιγότερες υγρές πάνες και με έντονη οσμή ή με σκούρο χρώμα ούρων) Ή 4. πυρετό πάνω από 37.8 ο C Ή 5. υπερβολική υπνηλία Ή 6. νωθρότητα Ενώ η γκρίνια ή ο εμετός στο τάϊσμα δεν είναι ασυνήθιστα στα βρέφη, αν συμβούν και στο επόμενο τάισμα ή δυο φορές μέσα στην ίδια μέρα, τότε αυτό μπορεί να σημαίνει πως το μωρό σας είναι αδιάθετο. Αν έχετε οποιαδήποτε ανησυχία, τηλεφωνήστε στην 24ωρη γραμμή που σας έχει δοθεί. Είναι προτιμότερο να είστε υπερβολικά προσεκτικοί. Εμβολιασμοί και φαρμακευτική αγωγή Ο Μεταβολικός σας γιατρός θα σας συμβουλεύσει σχετικά με τα εμβόλια και τη φαρμακευτική αγωγή. Οι εμβολιασμοί ρουτίνας θα πρέπει να γίνονται στις συνηθισμένες περιόδους και τα περισσότερα φάρμακα μπορούν να χορηγηθούν με ασφάλεια. 1.5

18 «Στην αρχή, ήταν τόσο δύσκολο και τρομακτικό να μαθαίνεις πως το παιδί σου έχει αυτή τη μεταβολική διαταραχή και να μη γνωρίζεις τίποτα γι αυτήν. Το να ζυγίζουμε, να ελέγχουμε και να σημειώνουμε ότι έτρωγε και έπινε ήταν πολύ δύσκολο και χρονοβόρο τα πρώτα χρόνια. Αλλά τώρα ξέρουμε πόση πρωτεΐνη περιέχεται στα περισσότερα τρόφιμα και πρέπει να ελέγχουμε μόνο όταν είναι άρρωστη. Δεν πιστεύαμε πως θα συνέβαινε ποτέ αυτό, αλλά το κοριτσάκι μας είναι υγιές και η διαχείριση της διαταραχής είναι τώρα εύκολη.» Τι είναι η MSUD; Ταΐζοντας το νήπιό σας Όταν εισαχθεί η στερεά τροφή, περίπου στους έξι μήνες, τα βρέφη με MSUD πρέπει να τρώνε κυρίως φρούτα και λαχανικά, καθώς και συγκεκριμένες παιδικές τροφές. Αργότερα, θα μπορούν να τρώνε μεγαλύτερη ποικιλία τροφίμων χαμηλών σε πρωτεΐνη, τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν ειδικό ψωμί και ζυμαρικά, και άλλα προϊόντα χαμηλά σε πρωτεΐνη. Ο Μεταβολικός σας διαιτολόγος θα σας βοηθήσει να διαχειριστείτε τη διατροφή. Η ποσότητα της πρωτεΐνης που μπορεί να ανεχτεί το παιδί από τα τρόφιμα υπολογίζεται από τις μετρήσεις των επιπέδων λευκίνης, ισολευκίνης και βαλίνης. Ο Μεταβολικός γιατρός ή διαιτολόγος θα σας πει πόση τροφή να χορηγήσετε και θα αλλάξει την πρόσληψη ανάλογα με τις απαιτήσεις. Η ειδική φόρμουλα θα δώσει τη θέση της σε άλλα ειδικά υγρά και συμπληρώματα τα οποία είναι σχεδιασμένα για μικρά παιδιά. Ο διαιτολόγος θα υπολογίσει τις ποσότητες που χρειάζονται. Μπορεί να είναι δυσκολότερο να παρακολουθήσετε την πρόσληψη τροφής στα νήπια, επειδή μετακινούνται συνεχώς, τρώνε μόνα τους και μπορεί να γίνουν ιδιότροπα με το φαγητό. Η Μεταβολική σας ομάδα και άλλοι γονείς θα σας δώσουν συμβουλές για να το διαχειριστείτε σωστά. Τα νήπια έχουν την τάση να αρρωσταίνουν αρκετά συχνά, αφού εκτίθενται στις συνήθεις παιδικές αρρώστιες. Αν δεν φάνε ή δεν πιούνε τις συνηθισμένες τους ποσότητες για πάνω από δύο γεύματα και σνακ ή αν φαίνεται να έχουν λιγότερη ενέργεια απ ότι συνήθως, αυτό μπορεί να αποτελεί σημάδι πως αρρωσταίνουν. Αν ανησυχείτε τηλεφωνήστε στον 24ωρο αριθμό που σας έχει δοθεί. Μεγαλώνοντας με MSUD Είναι σημαντικό να διατηρηθούν οι περιορισμοί στη διατροφή και να αντιμετωπίζεται η τυχόν ασθένεια στην παιδική ηλικία, έτσι ώστε να μην προκληθεί βλάβη στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο. Αυτό πρέπει να συνεχιστεί εφόρου ζωής, αφού ο εγκέφαλος μπορεί να υποστεί βλάβες ακόμη και στην ενηλικίωση. Όμως εφόσον το παιδί σας αναπτύσσεται κανονικά, σε άλλα θέματα θα μπορείτε να το αντιμετωπίζετε ακριβώς όπως τα υπόλοιπα παιδιά, και να απολαμβάνει τα πράγματα που απολαμβάνουν όλα τα παιδιά. Ένα παιδί με MSUD, που έχει διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να μεγαλώσει και να εξελιχθεί κατά τα προσδοκώμενα σε όποιο τομέα επιλέξει. Μερικά παιδιά μπορεί να έχουν ορισμένα αναπτυξιακά προβλήματα. 1.6

19 Τι είναι η MSUD; Ακόμα και σε περίπτωση αργής διάγνωσηςη κατάλληλη θεραπεία θα βελτιώσει την υγεία του παιδιού σας, και τα τυχόν προβλήματα που θα σχετίζονται με την MSUD. Οι Πέντε Ομάδες Τροφίμων Πέντε ομάδες τροφίμων Φρούτα & Λαχανικά Οδηγός τροφίμων με χαμηλή πρωτεΐνη Φρούτα & λαχανικά Ψωμιά και δημητριακά Κρέας, κοτόπουλο, ψάρι Γάλα & Γαλακτοκομικά Χαμηλής πρωτεΐνης & ειδικό ψωμί, αλεύρι & ζυμαρικά Λίπη & ζάχαρα Ειδικό συμπλήρωμα Λίπη & ζάχαρα Σύγκριση των Πέντε Ομάδων Τροφίμων και του Οδηγού Τροφίμων με χαμηλή πρωτεΐνη Έφηβοι και ενήλικες με MSUD Η θεραπεία τηςmsud είναι εφόρου ζωής. Μπορεί να υπάρξουν σοβαρές συνέπειες εάν η πρόσληψη πρωτεΐνης αυξηθεί ή αν δεν λαμβάνεται το συμπλήρωμα. Θα χρειαστούν αλλαγές στη θεραπεία σε διαφορετικές ηλικίες και στάδια και γι αυτό η τακτική επαφή με τη Μεταβολική Ομάδα επιβάλλεται. Καθώς αναπτύσσονται, τα παιδιά θα πρέπει να μάθουν και να αναλάβουν την ευθύνη για τη θεραπεία της MSUD - βλ. κεφάλαιο 11. Είναι απαραίτητο να κατανοήσουν οι ανεξάρτητοι έφηβοι και ενήλικες την διαταραχή τους και τη διαχείρισή της. Η Μεταβολική Ομάδα αντιλαμβάνεται ότι οι διαφορετικές ηλικίες έχουν διαφορετικές ανάγκες και θα συνεργαστεί μαζί σας έτσι ώστε η θεραπεία να ταιριάξει καλύτερα με τον τρόπο ζωής σας. 1.7

20 Τι είναι η MSUD; Τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια τυχόν ασθένειας Τα παιδιά με MSUD παρουσιάζουν βήχα, κρυολογήματα και παιδικές ασθένειες σε συχνότητα όπως και τα υπόλοιπα παιδιά, αλλά κινδυνεύουν από τα υψηλά επίπεδα των επιβλαβών μεταβολιτών που συσσωρεύονται κατά τη διάρκεια αυτών των ασθενειών και χρειάζονται επιπλέον φροντίδα. Μπορεί να αρρωστήσουν βαριά πολύ γρήγορα. Κατά τη διάρκεια της ασθένειας το σώμα αρχίζει να καταβολίζει δηλαδή να αποδομεί τον ίδιο του τον ιστό, απελευθερώνοντας λευκίνη, βαλίνη και ισολευκίνη στην κυκλοφορία του αίματος. Τα επίπεδα των τοξικών μεταβολιτών στο αίμα αυξάνονται τόσο γρήγορα που μπορεί το παιδί σας (ή εσείς αν έχετε MSUD) να αρρωστήσει βαριά. Αν δεν λάβει την κατάλληλη θεραπεία το παιδί σας μπορεί να πέσει σε κώμα και να πεθάνει. Κατά τη διάρκεια του κρυολογήματος και της γρίππης η αύξηση των επιπέδων της λευκίνης και των άλλων επιβλαβών μεταβολιτών στο αίμα μπορεί να μειωθεί με τη χορήγηση κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής και ροφημάτων με υψηλό θερμιδικό περιεχόμενο, ταυτόχρονα με τη μείωση της πρόσληψης πρωτεΐνης από την τροφή. Η Μεταβολική σας ομάδα θα σας συμβουλέψει τι να δώσετε. Εάν το παιδί δεν λαμβάνει αρκετά ροφήματα, τα υγρά μπορούν να χορηγηθούν μέσω ενός ρινογαστρικού καθετήρα (ενός σωλήνα που περνάει από τη μύτη και φτάνει στο στομάχι). Καλέστε αμέσως την 24ωρη γραμμή έκτατης ανάγκης που σας έχει δοθεί εάν υπάρξει ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ από τα παρακάτω συμπτώματα: 1. εμετός Ή 2. διάρροια (υδαρή κόπρανα) Ή 3. μικρότερη πρόσληψη τροφής ή υγρών από τη συνηθισμένη (έντονο χρώμα ή έντονη οσμή ούρων είναι ένας καλός δείκτης) Ή 4. πυρετός υψηλότερος από 37.8 ο C Ή 5. υπερβολική υπνηλία Ή 6. νωθρότητα Ή 7. αστάθεια Η αντιμετώπιση ατυχημάτων ή χειρουργικών επεμβάσεων στο νοσοκομείο θα πρέπει επίσης να είναι διαφορετική. Επικοινωνήστε με τον Μεταβολικό σας γιατρό αν το παιδί σας (ή εσείς εάν έχετε διαταραχή κύκλου ουρίας) χρειαστεί να πάτε στο νοσοκομείο. Μερικές φορές δεν είναι δυνατή η πρόσληψη αρκετών από τα ροφήματα υψηλής ενέργειας και η εισαγωγή στο νοσοκομείο για ενδοφλέβια χορήγηση ή άλλη θεραπεία θα είναι απαραίτητη. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν: το παιδί ή ενήλικας είναι πολύ άρρωστος η θερμοκρασία σώματος είναι υψηλή 1.8

21 Τι είναι η MSUD; ο εμετός και η διάρροια είναι μέρος της ασθένειας π.χ.γαστρεντερίτιδα η σίτιση δεν είναι δυνατή λόγω ατυχήματος ή επέμβασης. Το να γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε κατά τη διάρκεια τυχόν ασθένειας είναι πολύ σημαντικό. Βλ. Κεφάλαιο 3 για περισσότερες λεπτομέρειες στην αντιμετώπιση τυχόν ασθενειών. Κατανοώντας τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων Το να διατηρούνται τα επίπεδα λευκίνης, βαλίνης και ισολευκίνης στο κατάλληλο επίπεδο είναι μια πρακτική μέση λύση. Εάν τα επίπεδα του αίματος είναι ικανοποιητικά τον περισσότερο καιρό, η ανάπτυξη του παιδιού σας δεν θα επηρεαστεί από τα περιστασιακά χαμηλά ή υψηλά επίπεδα, εφόσον γίνουν άμεσες διορθωτικές τροποποιήσεις στη μεταβολική αγωγή. Οι περισσότερες κλινικές έχουν ως στόχο τα επίπεδα λευκίνης, ισολευκίνης και βαλίνης να βρίσκονται λίγο πάνω από το φυσιολογικό εύρος. Τα υψηλά επίπεδα λευκίνης είναι περισσότερο τοξικά. Τα συμπληρώματα ισολευκίνης και βαλίνης μπορεί να είναι απαραίτητα ώστε να διατηρηθούν τα επίπεδα λευκίνης εντός των φυσιολογικών ορίων. Ανά διαστήματα τα επίπεδα λευκίνης, βαλίνης, και ισολευκίνης στο αίμα διαφέρουν. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην ασθένεια, σε αλλαγές στο ρυθμό αύξησης ή στην πρόσληψη τροφής. Η Μεταβολική σας ομάδα θα σας συμβουλεύσει σχετικά με τις εργαστηριακές εξετάσεις που απαιτούνται και τα αποτελέσματα. Γενετική και MSUD-συχνές ερωτήσεις Θα νοσήσουν τα άλλα μέλη της οικογένειας; Τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας μπορούν να εξεταστούν για τη διαταραχή. Η εξέταση κατά τη διάρκεια μιας νέας εγκυμοσύνης (προγεννητικός έλεγχος) είναι συνήθως δυνατή - συζητήστε το με το γιατρό σας ή το γενετικό σας σύμβουλο. Υπάρχει μια πιθανότητα στις τέσσερις ο αδερφός ή η αδερφή ενός παιδιού με MSUDνα πάσχει και αυτός/η από τη νόσο. Κάθε επόμενο νεογνό θα εξεταστεί σύντομα μετά τη γέννηση. Εάν το παιδί σας έχει τη διαλείπουσα (intermittent) μορφήmsud θα πρέπει τα επόμενα νεογνά να εξεταστούν περισσότερες φορές έτσι ώστε να διασφαλιστεί η έγκαιρη διάγνωση. Ποιος είναι ο ρόλος των γονιδίων; 1.9

22 Τι είναι η MSUD; Η MSUD προκαλείται από ένα ελαττωματικό γονίδιο. Μέσω των γονιδίων κληρονομούνται πληροφορίες, από τους γονείς στα παιδιά τους σχετικά με τις λειτουργίες και τα χαρακτηριστικά του σώματος, όπως η ομάδα αίματος και το χρώμα μαλλιών. Τα παιδιά κληρονομούν ένα σύνολο γονιδίων από κάθε γονέα. Διατεταγμένα σε ζεύγη, τα γονίδια αυτά αντιγράφονται σε κάθε κύτταρο του παιδιού και φέρουν τον κώδικα για κάθε λειτουργία και χαρακτηριστικό του σώματός τους. Τα παιδιά που γεννιούνται με MSUD έχουν κληρονομήσει ένα ελαττωματικό γονίδιο και από τους δύο γονείς. Τι συμβαίνει όταν τα γονίδια είναι ελαττωματικά; Ο καθένας μας φέρει κάποια ελαττωματικά γονίδια, συνήθως χωρίς να γνωρίζει ποιά. Ένα άτομο το οποίο φέρει ένα ελαττωματικό γονίδιο, αλλά δεν επηρεάζεται από αυτό, ονομάζεται «φορέας» ή «γενετικός» φορέας. Στην MSUD, όπως και στις περισσότερες ενζυμικές ανεπάρκειες, εφόσον ένα μόνο από το ζεύγος γονιδίων είναι ελαττωματικό, δεν υπάρχουν αξιοσημείωτες επιδράσεις. Όμως εάν και τα δύο γονίδια είναι ελαττωματικά, θα προκληθούν προβλήματα. Όταν δύο άτομα με το ίδιο ελαττωματικό γονίδιο αποκτήσουν παιδιά, τα παιδιά τους μπορεί να νοσήσουν. Ποια ελαττωματικά γονίδια προκαλούν την MSUD; Το ελαττωματικό γονίδιο στην MSUD είναι εκείνο που ελέγχει το σύμπλεγμα δεϋδρογονασών διακλαδιζόμενων αλύσεωνα-κετοξέωνπου χρειάζεται για τον μεταβολισμότης λευκίνης, ισολευκίνης και βαλίνης στονοργανισμό. Με δύο ελαττωματικά γονίδια MSUD στα κύτταρά τους και χωρίς καθόλου φυσιολογικά, τα άτομα με MSUD δεν παράγουν το σύμπλεγμα αυτό σε ικανοποιητικά επίπεδα. Αυτό επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός διαχειρίζεται την λευκίνη, την ισολευκίνη και τη βαλίνη. Τι σημαίνει για την οικογένειά μου το να έχω ένα ελαττωματικό γονίδιοmsud; Ο τύπος της κληρονομικότητας της MSUD ονομάζεται «αυτοσωμική υπολειπόμενη κληρονομικότητα». Όπως περιγράφτηκε προηγουμένως τα σωματικά κύτταρα φέρουν δύο αντίγραφα του κάθε γονιδίου. Στην αυτοσωμική υπολειπόμενη κληρονομικότητα όταν και οι δύο γονείς φέρουν το ίδιο αντίγραφο του ιδίου ελαττωματικού γονιδίου τότε το μωρό έχει: μια στις τέσσερις πιθανότητες να κληρονομήσει δύο αντίγραφα του ελαττωματικού γονιδίου δύο στις τέσσερις πιθανότητες είναι υγιείς φορείς σαν τους γονείς τους μια στις τέσσερις πιθανότητες να μην κληρονομήσει καθόλου το ελαττωματικό γονίδιο. 1.10

23 Τι είναι η MSUD; Αυτοσωματική υπολειπόμενη κληρονομικότητα όταν και οι δύο γονείς είναι γενετικοί φορείς της πάθησης. Το ελαττωματικό αντίγραφο του γονιδίου που περιέχει μια υπολειπόμενη μετάλλαξη αναπαρίσταται με το r ; το φυσιολογικό αντίγραφο του γονιδίου με το R. Αν και οι δυο γονείς φέρουν ένα ελαττωματικό γονίδιοmsud τότε υπάρχει μια στις τέσσερεις πιθανότητες για κάθε εγκυμοσύνη να γεννηθεί παιδί με MSUD. Ανατύπωση με την άδεια του Κέντρου Γενετικής Εκπαίδευσης για την αυτοσωματική υπολειπόμενη κληρονομικότητα, δελτίο 8. Είναι διαθέσιμο στη σελίδα (Σεπτέμβριος 2007) Εάν έχω MSUD, Τα παιδιά μου θα γεννηθούν με αυτό; Εάν έχετε MSUD και ο σύντροφός σας όχι, η πιθανότητα να αποκτήσετε ένα μωρό με MSUDείναι πολύ μικρή. Για να συμβεί αυτό, θα πρέπει ο σύντροφός σας να είναι φορέας, πράγμα που είναι σπάνιο. Ο έλεγχος του συντρόφου, από μια οικογένεια χωρίς ιστορικό MSUD, είναι δύσκολος και δεν είναι πάντα ακριβής. Ο προγεννητικός έλεγχος είναι συνήθως δυνατός. Συζητήστε το θέμα με τον Μεταβολικό σας γιατρό ή κάποιον γενετικό σύμβουλο. MSUD: παθογένεια και αντιμετώπιση Η λευκίνη, η ισολευκίνη και η βαλίνη που συσσωρεύονται στην MSUD προέρχονται από την πρωτεΐνη. Όλες οι πρωτεΐνες αποτελούνται από μια αλληλουχία περίπου είκοσι χημικών ουσιών που ονομάζονται αμινοξέα.τρία από αυτά είναι η λευκίνη, η ισολευκίνη και η βαλίνη. Τα αμινοξέα στην πρωτεΐνη συνδέονται το ένα με το άλλο, σαν χάντρες σε σκοινί. Ορισμένες φορές, κάποιοι από τους κόμπους αποτελούνται από λευκίνη, ή ισολευκίνη,ή βαλίνη. Οι σκιαγραφημένες χάντρες αντιπροσωπεύουν τη λευκίνη, την ισολευκίνη και τη βαλίνη. Όταν λαμβάνεται η πρωτεΐνη, διασπάται στο στομάχι σε μικρότερες αλυσίδες αμινοξέων (πεπτίδια) και στη συνέχεια στο έντερο σε μεμονωμένα αμινοξέα. Αυτά τα μεμονωμένα αμινοξέα απορροφώνται στη κυκλοφορία του 1.11

24 Τι είναι η MSUD; αίματος και επεξεργάζονται ώστε να χρησιμοποιηθούν στη δόμηση των μυών, στην παραγωγή άλλων χημικών ενώσεων στον οργανισμό, ή για την παραγωγή ενέργειας. Στα άτομα που δεν έχουν MSUD ορισμένη ποσότητα από την λευκίνη, την ισολευκίνη και τη βαλίνη μετατρέπεται σε ενέργεια μέσω μιας σειράς αντιδράσεωναπό σύμπλεγμαδεϋδρογενασώνδιακλαδιζόμενων αλύσεων αλφακετοξέων(bckd). Πρωτεΐνη >>λευκίνη, ισολευκίνη και βαλίνη >>διακλαδιζόμένης αλύσου άλφα κετοξέα >> Ενέργεια BCKD Άτομα με MSUD Τα άτομα με MSUD δεν μπορούν να διασπάσουν τα διακαλδιζόμενης αλύσου αλφα-κετοξέα που προκύπτουν από τη λευκίνη, την ισολευκίνη και τη βαλίνη. Η συσσώρευση λευκίνης, ισολευκίνης και βαλίνης καθώς και τα διακλαδιζόμενης αλύσου άλφα-κετοξέα μπορούν να βλάψουν τον εγκέφαλο. Φαίνεται ότι η λευκίνη και τα διακλαδιζόμενης αλύσου άλφα-κετοξέα της είναι πιο τοξικά, και τείνουν να αυξάνονται περισσότερο απ ότι οι μεταβολίτες της ισολευκίνης και βαλίνης. Πρωτεΐνη >>λευκίνη, ισολευκίνη και βαλίνη >>διακλαδιζόμνης αλύσου άλφα κετοξέα >> Ενέργεια Η αντιμέτωπιση της MSUD Η χαμηλή σε πρωτεΐνη δίαιτα και η ειδική φόρμουλα/συμπλήρωμα παρέχουν αρκετήλευκίνη, ισολευκίνη και βαλίνη και άλλα αμινοξέα για αύξηση και για διατήρηση των επιπέδων της λευκίνης, της ισολευκίνης και της βαλίνης σε ασφαλές εύρος. Είναι απαραίτητη σαν τμήμα αυτής της δίαιτας η κατανάλωση αρκετής ενέργειας (kilojoules ή kcal) ώστε να μην διασπάται η πρωτεΐνη για τη παραγωγή ενέργειας. Τα συμπληρώματα ισολευκίνης και βαλίνης μπορεί να είναι απαραίτητα κατά διαστήματα ώστε να διατηρηθούν τα επίπεδα αυτών των αμινοξέων σε κατάλληλο εύρος. Εάν αυτά μειωθούν πάρα πολύ μπορεί να αυξηθούν τα επίπεδα της λευκίνης. Κατά τη διάρκεια ασθένειας ο οργανισμός διασπά τους ίδιους του τους ιστούς (καταβολισμός) και τα επίπεδα λευκίνης, ισολευκίνης και βαλίνης στο αίμα όπως και των άλφα-κετοξέων μπορεί να αυξηθούν γρήγορα. Στόχος της αντιμετώπισης είναι η παραγωγή ενδογενούς (από τον οργανισμό) πρωτεΐνης 1.12

25 . Τι είναι η MSUD; (αναβολισμός) έτσι ώστε να υπάρχει περισσότερη κατανάλωση λευκίνης, ισολευκίνης και βαλίνης από το αίμα. Μια υψηλή ενεργειακή (θερμιδική) πρόσληψη σε συνδυασμό με φάρμακα μπορεί να μετατρέψει τον καταβολισμό σε αναβολισμό. Η οσμή σιροπιού σφενδάμου Ορισμένα από τα διακλαδισμένης αλύσου άλφα-κετοξέα που σχηματίζονται από τη λευκίνη, την ισολευκίνη και τη βαλίνη έχουν μια οσμή που περιγράφεται σαν όμοια με εκείνη του σιροπιού σφενδάμου. Εάν τα επίπεδα στο αίμα είναι υψηλά αυτές οι ουσίες εκκρίνονται στα ούρα, και γι αυτό η πάθηση ονομάζεται Νόσος Οσμής Ούρων σαν Σιρόπι Σφενδάμου. Επίσης αυτή η γλυκειά οσμήμπορεί να γίνει αντιληπτή στο κερί του αυτιού ή στο δέρμα. Κεφάλαιο 2 MSUD, διαταραχές του κύκλου ουρίας και οργανικών οξέων: πως η διάγνωση θα επηρεάσει το μωρό σας και την οικογένειά σας 1.13

26 Κεφάλαιο 2. MSUD, διαταραχές κύκλου ουρίας και οργανικών οξέων: συνέπειες της διάγνωσης.. Αυτές οι πληροφορίες αφορούν βρέφη, παιδιά και ενήλικες με τις ακόλουθες μεταβολικές διαταραχές: Νόσος με οσμή ούρων σαν σιρόπι σφενδάμου (MSUD) Διαταραχές του κύκλου της ουρίας συμπεριλαμβανομένης της ανεπάρκειας της τρανσκαρβαμυλάσης της ορνιθίνης (OTC), της συνθάσης του φωσφορικού καρβαμυλίου (CPS), της κιτρουλλιναιμίας, της αργινοσουκινικής οξυουρίας, της ανεπάρκειας αργινάσης και της συνθάσης του Ν-ακετυλ γλουταμικού οξέος (NAGS) Διαταραχές οργανικών οξέων, συμπεριλαμβανομένης της μεθυλμαλονικής οξυαιμίας (ΜΜΑ), προπιονικής οξυαιμίας (PA), ισοβαλερικής οξυαιμίας (IVA), γλουταρικής οξυαιμίας τύπου 1 (GA1), της ανεπάρκειας της συνθετάσης της ολοκαρβοξυλάσης. Τα συναισθήματά σας 2.1 Προχωρώντας ένα βήμα κάθε φορά 2.2 Μοιραστείτε την εμπειρία 2.3 Η ομαδική προσέγγιση 2.3 Eξηγώντας τη μεταβολική διαταραχή 2.4 Αποκτώντας ένα ακόμα παιδί 2.5 Αντιμετωπίζοντας τη μεταβολική διαταραχή: ο ρόλος της οικογένειας 2.5 Υποδείγματα επιστολών προς τους δασκάλους, τους γονείς των φίλων του παιδιού σας και τους συμμαθητές του 2.8 Τα συναισθήματά σας Η αποδοχή της διάγνωσης μιας μεταβολικής διαταραχής είναι δύσκολη. Είναι σίγουρα ανησυχητική. Η πληροφορία ότι η διαταραχή μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου του παιδιού σας και την υγεία του κάνει κάποιους γονείς να σκέφτονται τα χειρότερα. Μπορεί να είναι δύσκολο να το κατανοήσετε και να μην είναι τελείως ξεκάθαρο το τι ακριβώς σημαίνει η διάγνωση για την οικογένειά σας. Μετά τα καλά νέα πως η θεραπεία είναι δυνατή, κάτι το οποίο βοηθάει στην μετρίαση του αρχικού στρες, οι πληροφορίες σχετικά με την ειδική δίαιτα, τη φαρμακευτική αγωγή και την αντιμετώπιση της ασθένειας μπορεί να είναι καταιγιστικές. Αν η διαταραχή διαγνώστηκε λόγω των συμπτωμάτων της, μπορεί να ανακουφιστείτε με το γεγονός πως τουλάχιστον έγινε η διάγνωση. Παρόλα αυτά οι πληροφορίες μπορεί ακόμα να είναι καταιγιστικές. 2.2

27 Κεφάλαιο 2. MSUD, διαταραχές κύκλου ουρίας και οργανικών οξέων: συνέπειες της διάγνωσης.. Οι πρώτες εβδομάδες ενδεχομένως να είναι στρεσογόνες, ειδικά εάν το μωρό σας βρίσκεται στο νοσοκομείο. Είναι φυσικό να νιώθετε ανησυχία για το πώς θα το διαχειριστείτε, και να έχετε αισθήματα θλίψης, απογοήτευσης, στεναχώριας ή θυμού για ότι συνέβη. Μπορεί επίσης να ανησυχείτε για το μέλλον του παιδιού σας, σκεπτόμενοι τα πράγματα που θα είναι διαφορετικά για το παιδί και τα οποία θα χάσει. Πολλοί γονείς αναρωτιούνται κάποια στιγμή, γιατί σε μένα ή γιατί το παιδί μου. Για πολλούς γονείς. η αντιμετώπιση μιας μεταβολικής διαταραχής αποτελεί μια διαδικασία πένθους. Καθώς μαθαίνετε για τη γενετική βάση της διαταραχής, ενδεχομένως να αρχίσετε να νιώθετε ανησυχία για τα γονίδια της οικογένειάς σας και ενοχές που μεταβιβάσατε αυτήν την πάθηση. Παρόλα αυτά, θα μάθετε επίσης ότι όλοι έχουν ελαττώματα στο γενετικό τους προφίλ. Το να υπενθυμίζετε στον εαυτό σας ότι η μεταβολική διαταραχή δεν είναι κάτι το οποίο μπορούσατε να αποφύγετε και δεν είναι αποτέλεσμα των πράξεών σας, μπορεί να βοηθήσει. Προχωρώντας ένα βήμα κάθε φορά Το να μάθετε να διαχειρίζεστε την διαταραχή του παιδιού σας, βοηθάει στην διαδικασία της αποδοχής της διάγνωσης. Οι περισσότεροι γονείς νιώθουν πιο θετικά με τη βελτίωση των εργαστηριακών δεικτών των παιδιών τους και αφού διαπιστώσουν πώς ελέγχεται η διαταραχή με τη δίαιτα και τη φαρμακευτική αγωγή. Σε αυτά τα πρώτα στάδια, υπάρχει συχνά ένα έντονο συναίσθημα ευθύνης, και είναι φυσικό να ανησυχείτε ή να έχετε αμφιβολίες σχετικά με το πώς θα τα βγάλετε πέρα. Εάν η διάγνωση στο μωρό σας έγινε σύντομα μετά τη γέννηση, υπάρχει αρκετός χρόνος για να μάθετε για τη δίαιτα πριν γίνει εισαγωγή στερεών τροφών, και μπορείτε να κάνετε ένα βήμα τη φορά. Συχνά χρειάζεται ένας χρόνος ή και περισσότερο ώστε να νιώσετε αυτοπεποίθηση για τη διαχείριση της διαταραχής του παιδιού σας. 2.2

28 Κεφάλαιο 2. MSUD, διαταραχές κύκλου ουρίας και οργανικών οξέων: συνέπειες της διάγνωσης.. «Ήμουν πολύ αναστατωμένος. Η λέξη «καταστροφή» πέρασε από το μυαλό μου. Έκλαψα και έκλαψα. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης με τον ειδικό σκέφτηκα: μου λέει ότι το μωρό μου έχει κάτι που δεν διορθώνεται αλλά μετά συνειδητοποίησα πως έλεγε ότι κάτι μπορούσαμε να κάνουμε γι αυτό. Μετά από αυτό πηγαίναμε μόνο μπροστά και ανοδικά. Μερικές φορές νιώθω ακόμα θλίψη για το παιδί μου, αλλά δεν την αφήνω να το αντιληφθεί» Μοιραστείτε την εμπειρία Σε αυτό το διάστημα βοηθάει η επικοινωνία με την Μεταβολική Ομάδα μέσω επισκέψεων και τηλεφωνικά. Τις πρώτες εβδομάδες και μήνες ξεκινήστε να μοιράζεστε την εμπειρία σας με άλλους, επιτρέποντας στα μέλη της οικογένειάς σας και στους φίλους σας να σας στηρίξουν, όταν είναι δυνατό. Εφόσον το επιθυμείτε, η οικογένεια και οι φίλοι σας είναι πάντα ευπρόσδεκτοι στις κλινικές συναντήσεις. Σχετικά με την προετοιμασία των ειδικών τροφών και για το πώς είναι να ζει κανείς με τη δίαιτα μπορεί να ωφελήσει η συζήτηση με τους γονείς μεγαλύτερων παιδιών με παρόμοια μεταβολική διαταραχή. Η συμμετοχή σε μια ομάδα γονέων μπορεί επίσης να είναι ένα στήριγμα. Όμως θα πρέπει να έχετε κατά νου ότι τα συμπτώματα και οι συνέπειες των μεταβολικών διαταραχών μπορούν να διαφέρουν σημαντικά από παιδί σε παιδί - ακόμα και σε αυτά με την ίδια διαταραχή ή και μέσα στην ίδια οικογένεια. Μερικές φορές το να διαβάζετε για τη διαταραχή στο διαδίκτυο μπορεί να είναι ανησυχητικό. Μιλήστε με τον γιατρό σας σχετικά με την πιθανή έκβαση για το δικό σας παιδί. Η ομαδική προσέγγιση Οι γονείς δεν μπορούν να διαχειριστούν μόνοι τους μια μεταβολική διαταραχή. Αν και μερικές φορές είναι δύσκολη η αποδοχή της καθοδήγησης για βασικά πράγματα, όπως η σίτιση του μωρού σας, είναι πολύ σημαντικό να ακολουθείτε τις οδηγίες της Μεταβολικής Ομάδας. Η ανάπτυξη ενός παιδιού τίθεται σε κίνδυνο όταν η οικογένεια αδυνατεί ή δεν επιθυμεί να ακολουθήσει τη συμβουλή της Μεταβολικής Ομάδας και η διαταραχή δεν αντιμετωπίζεται σωστά. Η εμπειρία δείχνει ότι καλύτερη πρόγνωση έχουν τα παιδιά από οικογένειες οι οποίες αναζητούν ιατρική βοήθεια (ειδικά όταν το παιδί είναι άρρωστο), και κάνουν εργαστηριακές εξετάσεις σε τακτά διαστήματα 2.3

29 Κεφάλαιο 2. MSUD, διαταραχές κύκλου ουρίας και οργανικών οξέων: συνέπειες της διάγνωσης.. Ο κύκλος υποστήριξης του ασθενή με μεταβολική διαταραχή: δεν θα είστε μόνος στην αντιμετώπιση της διαταραχής του παιδιού σας Eξηγώντας τη μεταβολική διαταραχή Μια από τις δυσκολίες που έχετε να αντιμετωπίσετε είναι, ότι επειδή είναι σπάνια, λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν τα μεταβολικά νοσήματα. Στην πορεία όταν προκύψει ανάγκη θα βρείτε τρόπους να εξηγήσετε τη διαταραχή όσο πιο απλά γίνεται στον εαυτό σας, στο παιδί σας, στην οικογένειά σας και σε άλλους «Συνειδητοποίησα αργότερα ότι η ενημέρωση όλων για τη διάγνωση και η παρηγοριά τους με έκανε να το αποδεχτώ πιο γρήγορα. Σε όσους περισσότερους ανθρώπους μίλησα καθησυχάζοντάς τους ότι μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε, τόσο καθησύχαζα τον εαυτό μου» 2.4 που ενδιαφέρονται, Εάν το μωρό σας διαγνώστηκε σύντομα μετά τη γέννηση, μπορεί να νιώθετε έτοιμοι να μιλήσετε στην οικογένεια και τους φίλους για την κατάσταση σχετικά σύντομα. Όμως μπορεί να θέλετε να αποφύγετε την συζήτηση με πολύ κόσμο μέχρις ότου προσαρμοστείτε στη διάγνωση και στην επιπλέον ευθύνη που αυτή συνεπάγεται. Αυτό σας επιτρέπει να πληροφορήσετε τους άλλους για την κατάσταση όποτε εσείς το επιθυμείτε. Η ενημέρωση των συγγενών σας μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά εφόσον μπορείτε, είναι σημαντικό να την κάνετε νωρίς γιατί ιδανικά θα πρέπει να γίνει μια ομαδική προσπάθεια από όλη την οικογένεια. Αν η διάγνωση γίνει αργότερα μπορεί να έχουν εκδηλωθεί ήδη κάποιες επιδράσεις της διαταραχής. Η οικογένεια, οι φίλοι και εκείνοι που φροντίζουν το παιδί θα θέλουν να μάθουν πως μπορούν να βοηθήσουν. (Δείγματα επιστολών στο τέλος του κεφαλαίου δίνουν συγκεκριμένες οδηγίες σε αυτούς που φροντίζουν το παιδί, στους δασκάλους, στους γιατρούς και σε άλλους).

30 Κεφάλαιο 2. MSUD, διαταραχές κύκλου ουρίας και οργανικών οξέων: συνέπειες της διάγνωσης.. Όσο το παιδί σας μεγαλώνει είναι σημαντικό να μιλήσετε μαζί του σχετικά με τη δίαιτα και τη φαρμακευτική αγωγή(βλ. κεφάλαιο 11). Αποκτώντας ένα ακόμα παιδί Η απόφαση του να αποκτήσετε ένα παιδί είναι δύσκολη και προσωπική. Ο γιατρός σας θα σας μιλήσει σχετικά με τα θέματα που προκύπτουν και τις επιλογές σας (Το Κεφάλαιο 1 εξηγεί πως κληρονομείται η διαταραχή). Αντιμετωπίζοντας τη μεταβολική διαταραχή: ο ρόλος της οικογένειας Μια πλευρά του να έχετε ένα παιδί με μεταβολική διαταραχή είναι η δέσμευση να παραμείνετε μακροχρόνια σε ένα θεραπευτικό πλάνο που θα επιτρέψει στο παιδί σας να πιάσει τους στόχους του. Παρόλο που μπορεί να φαίνεται πολύ δύσκολο στην αρχή, η Μεταβολική σας ομάδα θα βοηθήσει σε κάθε στάδιο, με όποιο τρόπο μπορεί. Η επιτυχημένη αντιμετώπιση αυτών των μεταβολικών διαταραχών περιλαμβάνει τα παρακάτω: 1. Δίαιτα χαμηλήςπεριεκτικότητας σε πρωτεΐνη Η ποσότητα της πρωτεΐνης που επιτρέπεται στη δίαιτα του παιδιού σας υπολογίζεται σε τακτική βάση. Αυτό γίνεται από τον Μεταβολικό γιατρό και τον διαιτολόγο ανάλογα με τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων του παιδιού σας, την ηλικία και την αύξησή του. 2. Ειδικό σκεύασμα διατροφής ή συμπλήρωμα καθημερινά Και αυτό υπολογίζεται ειδικά για τις ανάγκες του παιδιού σας. Το ειδικό σκεύασμα ή το συμπλήρωμα πρέπει να λαμβάνεται μερικές φορές κατά τη διάρκεια της ημέρας ώστε να μεγιστοποιηθεί η επίδρασή του. Μπορεί να είναι αναγκαία η συμπληρωματική χορήγηση βιταμινών και μετάλλων ώστε να διασφαλιστεί ότι η δίαιτα είναι υγιεινή. 3. Βιταμίνες και φαρμακευτική αγωγή που συνταγογραφούνται από τον Μεταβολικό γιατρό Ο Μεταβολικός γιατρός θα σας συμβουλέψει ώστε να διατηρήσετε τη μεταβολική κατάσταση υπό έλεγχο. Θα σας πει πόσο να δώσετε και πότε, και τον ιδανικό τρόπο χορήγησης στις διάφορες ηλικίες. 4. Εργαστηριακές εξετάσεις σε τακτά διαστήματα Οι εργαστηριακές εξετάσεις είναι ο πιο έγκυρος τρόπος παρακολούθησης της αποτελεσματικότητας της δίαιτας και της φαρμακευτικής αγωγής. Ο γιατρός σας θα σας ενημερώσει σχετικά με την 2.5

31 Κεφάλαιο 2. MSUD, διαταραχές κύκλου ουρίας και οργανικών οξέων: συνέπειες της διάγνωσης.. συχνότητα που απαιτείται. Θα γίνεται συχνότερα σε περιόδους ασθένειας ή μεταβολικής απορρύθμισης. 5. Επιπλέον φροντίδα σε περίπτωση ασθένειας Η Μεταβολική Ομάδα θα σας συμβουλέψει σχετικά για την τροποποίηση της δίαιτας και της φαρμακευτικής αγωγής κατά την ασθένεια. Θα πρέπει να έχετε μαζί σας αριθμούς τηλεφώνου ανάγκης ώστε να επικοινωνείτε με τη Μεταβολική ομάδα αν το παιδί είναι άρρωστο. Το παιδί μπορεί να χειροτερέψει σχετικά γρήγορα οπότε είναι καλύτερα να είστε υπερβολικά προσεκτικοί και να τηλεφωνείτε εάν ανησυχείτε. Αν χρειαστεί να πάτε στο νοσοκομείο πρέπει να έχετε μαζί σας πληροφορίες από τον γιατρό σας, και είναι καλύτερα να πάρετε τα φάρμακα και τα συμπληρώματα μαζί σας. «Μας τελείωσε η φόρμουλα τα Χριστούγεννα και ήταν εφιάλτης ως που να βρούμε προμήθειες. Όταν πλησιάζουν διακοπές όπως τα Χριστούγεννα και το Πάσχα, πάντα συνεννοούμαι με τον φαρμακοποιό μου δύο εβδομάδες πριν» Κλινικές επισκέψεις Μετά τη διάγνωση του παιδιού σας, στην αρχή οι κλινικές επισκέψεις για πληροφορίες και υποστήριξη θα είναι συχνές. Οι επισκέψεις μπορεί να είναι εβδομαδιαίες ή μηνιαίες. Όσο θα αυξάνεται η κατανόηση της πάθησης και η αυτοπεποίθησή σας, τα διαστήματα μεταξύ των επισκέψεων θα μεγαλώνουν. Τα περισσότερα παιδιά σχολικής ηλικίας επισκέπτονται την κλινική κάθε τρείς με έξι μήνες. Θα μπορείτε να πραγματοποιείτε συχνότερες επισκέψεις εάν υπάρχουν συγκεκριμένα προβλήματα. Η παρακολούθηση σε Μεταβολική Κλινική αποτελεί προϋπόθεση για τη λήψη οικονομικής βοήθειας από τη κυβέρνηση όπως το επίδομα για τρόφιμα με χαμηλή πρωτεΐνη (στην Αυστραλία). Βλ. Κεφάλαιο Συμμετοχή σε εκπαιδευτικές συνεδρίες Οι επιμέρους κλινικές μπορεί να παρέχουν εκπαιδευτικές συνεδρίες πάνω στη διαχείριση της χαμηλής σε πρωτεΐνη δίαιτα. (υπάρχουν διάφορες άλλες καταστάσεις που αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο). Η συμμετοχή σε αυτές τις συνεδρίες βοηθάει στο να αυξηθεί η κατανόησή σας για την πάθηση και σας δίνει τη δυνατότητα να δημιουργήσετε δίκτυα με άλλες οικογένειες και να μάθετε από τις εμπειρίες των άλλων. Αυτές οι συνεδρίες πραγματοποιούνται μερικές φορές σε συνεργασία με οργανώσεις υποστήριξης, που επίσης μπορούν να παρέχουν υποστήριξη και εκπαίδευση. 8. Διατηρώντας τις προμήθειές σας ενημερωμένες Μέρος της ευθύνης σας είναι η εμπρόθεσμη εξασφάλιση των συνταγών για τις προμήθειές σας και για τις εργαστηριακές εξετάσεις. Είναι σημαντικό να έχετε απόθεμα συμπληρωμάτων και φαρμάκων τουλάχιστον για δύο εβδομάδες στο σπίτι καθώς και άλλων επιπρόσθετων προϊόντων που χρησιμοποιούνται όταν αρρωσταίνει το παιδί, γιατί ο φαρμακοποιός μπορεί να χρειαστεί μερικές

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για Διαταραχές Οργανικών Οξέων από την ASIEM

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για Διαταραχές Οργανικών Οξέων από την ASIEM Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για Διαταραχές Οργανικών Οξέων από την ASIEM Με την ευγενική χορηγία της Ελληνική Μετάφραση: Ευστρατία Δασκάλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για Διαταραχές του Κύκλου Ουρίας από την ASIEM

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για Διαταραχές του Κύκλου Ουρίας από την ASIEM Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για Διαταραχές του Κύκλου Ουρίας από την ASIEM Με την ευγενική χορηγία της Ελληνική Μετάφραση: Ευστρατία Δασκάλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για την Ομοκυστινουρία από την ASIEM

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για την Ομοκυστινουρία από την ASIEM Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για την Ομοκυστινουρία από την ASIEM Με την ευγενική χορηγία της Ελληνική Μετάφραση: Ευστρατία Δασκάλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για τητυροσιναιμία από την ASIEM

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για τητυροσιναιμία από την ASIEM Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για τητυροσιναιμία από την ASIEM Με την ευγενική χορηγία της Ελληνική Μετάφραση: Ευστρατία Δασκάλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc Επιμέλεια: Περσεφόνη

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για την Υπερορνιθιναιμία από την ASIEM

Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για την Υπερορνιθιναιμία από την ASIEM Εγχειρίδιο Δίαιτας Χαμηλής Περιεκτικότητας σε Πρωτεΐνη για την Υπερορνιθιναιμία από την ASIEM Με την ευγενική χορηγία της Ελληνική Μετάφραση: Ευστρατία Δασκάλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Τί είναι η φαινυλκετονουρία?

Τί είναι η φαινυλκετονουρία? Οι παρακάτω πληροφορίες σκοπό έχουν να σας βοηθήσουν να καταλάβετε τη δίαιτα του φαινυλκετονουρικού παιδιού, ώστε να είστε περισσότερο σίγουροι και λιγότερο αγχωμένοι εσείς και οι γονείς όταν το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους

Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους Τι θα βρείτε σε αυτό το φυλλάδιο Επιστροφή στο σχολείο Σωματική άσκηση και παιχνίδι Πάρτι και γιορτές

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ενημέρωση των γονέων για την έγκαιρη διάγνωση των εγγενών διαταραχών στα βρέφη Αγαπητοί γονείς, το παιδί σας πρόκειται σύντομα να γεννηθεί ή μόλις έχει γεννηθεί.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Λαχτάρα για φαγητό Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα διατροφικά προβλήματα και οι διατροφικές διαταραχές;

Τι είναι τα διατροφικά προβλήματα και οι διατροφικές διαταραχές; Διατροφή και εφηβεία Το φυλλάδιο θα σε ενημερώσει για προβλήματα και διαταραχές που σχετίζονται με τη διατροφή - όπως βουλιμία και ανορεξία - και προτείνει μεθόδους αντιμετώπισής τους... Σε ποιους απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Παράρτημα III Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Σημείωση: Οι αλλαγές στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών Προϊόντος και του Φύλλου Οδηγιών Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΑΙΟΣ 2013 ΕΡΓΑΣΙΑ 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος!

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος! Διαταραχές ύπνου και Αυτισµός Ελένη Λούκουτου Λογοθεραπεύτρια ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Ο ύπνος είναι ένα σημαντικό συστατικό της υγείας. Παρόλο που δε μπορούμε να κατανοήσουμε όλες τις λειτουργίες του, ο ύπνος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα; Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι μια εντερική λοίμωξη που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η Χρηματοδοτιση του εργου Εγινε απο το Υπουργειο Υγειας και Μακροχρονης Φροντιδας του Ονταριο. www.oha.com 1. Συμμετεχετε στην φροντιδα της υγειονομικης

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Το μοτίβο σωματικής ανάπτυξης στα βρέφη που θηλάζουν είναι αρκετά διαφορετικό από τα βρέφη

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δάσκαλος : Μιαρίτης Στυλιανός ΥΠΕΠΘ ΕΙΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (ΠΡΑΞΗ 2.4.3.α) ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΣΕΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 3 Ο,7 Ο,8 Ο,12 Ο,15 Ο,16 Ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Υγιεινή Πρωτεΐνες Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Αποτελούνται από αμινοξέα ενωμένα με πεπτιδικούς δεσμούς. Μέση σύσταση: Ν: 16 % C: 50 % H: 7 % O: 22 % S: 0,5-3%

Διαβάστε περισσότερα

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS)

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) 12 ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιήθηκε από φυλλάδια που εκδόθηκαν από τα νοσοκοµεία Guy s και St Thomas στο Λονδίνο,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

g w w n lf o o d p l a.h d a.g

g w w n lf o o d p l a.h d a.g g w. or w w coo n lf o o d p l a et. ww w.efa d.o.eufic.org w ww w ww.h d a.g r rg Θυμάσαι πώς ήταν όταν μάθαινες ποδήλατο; Το πιο σημαντικό ήταν να μάθεις να κρατάς ισορροπία. Όταν κρατούσες ισορροπία,

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Επίσης, κατά τη διάρκεια ασθένειας, φλεγμονής, χειρουργίου ή τραύματος οι ανάγκες μας σε ενέργεια αυξάνονται ανάλογα με την περίπτωση.

Δ. Επίσης, κατά τη διάρκεια ασθένειας, φλεγμονής, χειρουργίου ή τραύματος οι ανάγκες μας σε ενέργεια αυξάνονται ανάλογα με την περίπτωση. μεταβολισμός Μεταβολισμός είναι το σύνολο των χημικών και φυσικών αλλαγών που επιτρέπουν τη σωστή λειτουργία και ανάπτυξη του σώματος μας. Ο μεταβολισμός μας καθορίζει τις συνολικές ανάγκες μας σε ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, M.Sc. Διαιτολόγος - διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της υγείας του μαστού

Η σημασία της υγείας του μαστού Η σημασία της υγείας του μαστού y Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο κοινός γυναικείος καρκίνος παγκοσμίως, με περίπου 1.1 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 411,000 θανάτους κάθε χρόνο. y Η σωματική άσκηση,

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση H Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας ευχαριστεί την PH EUROPE για την συνδρομή της στην δημιουργία αυτού του εργαλείου Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας - HPH Δερβενακίων 11β

Διαβάστε περισσότερα