4-7 1 Abstract . 43),

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "4-7 1 Abstract . 43),"

Transcript

1 Προσεγγίζοντας το νόηµα σε εξώφυλλα παιδικών βιβλίων: µία έρευνα µε παιδιά 4-7 ετών 1 Περίληψη Στη σύγχρονη εποχή όπου η νοηµατοδότηση των κειµένων προκύπτει από την διαπλοκή ποικίλων σηµειωτικών τρόπων, ο πολυτροπικός γραµµατισµός αποτελεί ένα νέο είδος γραµµατισµού, η γνώση του οποίου καθιστά τους αναγνώστες/θεατές ικανούς να αναλύουν και να ερµηνεύουν πολυτροπικά κείµενα. Στο πλαίσιο της ανάπτυξης του πολυτροπικού γραµµατισµού, η παρούσα έρευνα διερευνά σε παιδιά 4-7 ετών το βαθµό ικανότητας αναγνώρισης των πληροφοριών που φέρουν οι ποικίλοι τρόποι που συνυπάρχουν σε επιλεγµένα εξώφυλλα εικονογραφηµένων παιδικών βιβλίων. Η έρευνα υλοποιήθηκε µε ατοµικές ηµιδοµηµένες συνεντεύξεις. ιεξήχθη σε 3 νηπιαγωγεία και 2 δηµοτικά σχολεία του Βόλου µε συµµετοχή 14 προνηπίων, 46 νηπίων και 22 µαθητών/τριών Α ηµοτικού. Για την καταγραφή των απαντήσεων των παιδιών διαµορφώθηκε φύλλο παρατήρησης, ενώ για την πληρέστερη ανάλυση των σχολίων τους, η διαδικασία καταγράφηκε και σε ηλεκτρονικά αρχεία, τα οποία χρησιµοποιήθηκαν συµπληρωµατικά για την εξαγωγή των συµπερασµάτων. Τα αποτελέσµατα της έρευνας επιβεβαιώνουν την υπόθεση ότι τα παιδιά 4-7 ετών εκµεταλλεύονται σε µεγάλο βαθµό τις πληροφορίες που φέρουν οι διάφοροι τρόποι (εικονιστικοί, τυπογραφικοί, χρωµατικοί), ενώ η νοηµατοδότηση εξαρτάται από το είδος και την «ένταση» της οπτικής πληροφορίας µε την οποία συγκροτούνται τα κείµενα. Abstract Nowadays written texts are consistently getting more multimodal; this means that different representative modes are composed for the creation of meaning in a written text. Subsequently, a new kind of literacy needs to be developed the multimodal literacy- in order for the children to be capable of analyzing and interpreting the meaning in multimodal texts. The paper examines the ways preschoolers and first grade students approach the meaning conveyed by color, typography, layout and images in covers of picture books. The research was implemented in three kindergartens and two primary schools in the city of Volos. Eighty two children participated in the research which was conducted by means of semi-structured questionnaires. The children s answers were recorded and analyzed through discourse analysis. Moreover, an observation sheet was developed for each one of the pictures books. Although the results confirm the research hypothesis that four to seven years old children rely on the visual aspect of print in order to convey 1 Στοιχεία δηµοσίευσης (Ν. 43) Παπαδοπούλου, Μ., Κούκα, Α., Ποιµενίδου, Μ. (2010). Προσεγγίζοντας το νόηµα σε εξώφυλλα παιδικών βιβλίων: Μία έρευνα µε παιδιά 4-7 ετών. Στο Π. Παπούλια-Τζελέπη, & Α. Φτερνιάτη (επιµ.) Γραφή και Γραφές στον 21 ο αιώνα: Η πρόκληση για την εκπαίδευση. Πάτρα, Νοεµβρίου 2009

2 meaning from a text, the meaning making process depends strongly in the intensity and the kind (form, resource) of the visual information. Keywords: multimodality, children, picture books, books of knowledge Εισαγωγή Ο κύριος σκοπός της επικοινωνίας, που είναι η ανταλλαγή µηνυµάτων, καθίσταται ολοένα και πιο περίπλοκος λόγω των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων, αλλά και της διαρκώς αυξανόµενης δύναµης των µέσων µαζικής ενηµέρωσης (Τοκατλίδου, 2004). Τα νέα δεδοµένα θέτουν στο προσκήνιο µία ποικιλία τρόπων µετάδοσης και δόµησης των µηνυµάτων που αµφισβητούν την αποκλειστικότητα της γλώσσας στην κατασκευή των µηνυµάτων. Ο Kress (1998) ενισχύοντας την παραπάνω άποψη, κάνει λόγο για επανάσταση στο χώρο της επικοινωνίας, η οποία έχει «εκτοπίσει» τη γραπτή γλώσσα και την έχει αντικαταστήσει µε άλλους τρόπους µετάδοσης µηνυµάτων. Το εύρος των σηµειωτικών συστηµάτων που διαπλέκονται για την κατασκευή του µηνύµατος ενός κειµένου γίνεται περισσότερο αντιληπτό, εάν αναλογιστεί κανείς το πλήθος των διαφορετικών µέσων και πηγών πληροφόρησης που κατακλύζουν τη σύγχρονη κοινωνία (διαδίκτυο, άλλες ψηφιακές πηγές πληροφόρησης, τηλεόραση, περιοδικά, κλπ). Η ανάγνωση αυτών των µέσων προϋποθέτει όχι µόνο τον «λεκτικό» (verbal), αλλά κυρίως τον «οπτικό αλφαβητισµό» (visual literacy), και την αποτελεσµατική αξιοποίηση της αλληλεπίδρασης των λεκτικών και των οπτικών χαρακτηριστικών του κειµένου (Robers and Philip, 2006). Απόρροια των παραπάνω είναι ο ευρύς λόγος σχετικός µε την παιδαγωγική των πολυγραµµατισµών (Kalantzis & Cope, 2000), γεγονός που αποδεικνύεται και από τις ολοένα και περισσότερες έρευνες που υλοποιούνται µε γνώµονα την κατανόηση των πολυτροπικών κειµένων από παιδιά και ενηλίκους (Unsworth, 2001). Η πολυτροπικότητα των κειµένων είναι ιδιαίτερα εµφανής σε κείµενα που απευθύνονται σε παιδιά (Γιαννικοπούλου & Παπαδοπούλου, 2004) καθώς, όπως επισηµαίνει η Γιαννικοπούλου, οι ενδείξεις που συνοδεύουν τα κείµενα, τα µη λεκτικά στοιχεία ή οι εξωγλωσσικές πληροφορίες ενισχύουν την έννοια της ανάγνωσης, ιδιαίτερα για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας (Γιαννικοπούλου, 2001). Έρευνα Ι : επιλογή υλικού και ερευνητικά ερωτήµατα Η έρευνα που παρουσιάζεται αφορά την ικανότητα µικρών παιδιών να νοηµατοδοτούν κείµενα, και συγκεκριµένα εικονογραφηµένα βιβλία και βιβλία γνώσεων, όπου συναρθρώνονται ποικίλοι τρόποι για την κατασκευή της σηµασίας τους. Συγκεκριµένα το ερευνητικό ερώτηµα ήταν αν τα παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής

3 ηλικίας αξιοποιούν την πολυτροπικότητα, µε την οποία κατασκευάζονται οι τίτλοι εικονογραφηµένων βιβλίων και βιβλίων γνώσεων για παιδιά, ώστε να εικάσουν το σηµασιολογικό/γλωσσικό περιεχόµενό τους. Αναλυτικότερα, η έρευνα επεδίωκε να διαπιστώσει: - εάν τα παιδιά διακρίνουν ότι στην κατασκευή των τίτλων συνυπάρχουν περισσότεροι από έναν τρόποι (γλώσσα, χρώµα, τυπογραφία, εικόνες κλπ) - εάν τα παιδιά είναι σε θέση να τους αξιοποιήσουν, για να κατανοήσουν ή να εκφράσουν υποθέσεις για το σηµασιολογικό περιεχόµενο των τίτλων - εάν κάποιος συγκεκριµένος τρόπος διευκολύνει ιδιαίτερα τα παιδιά, για να εικάσουν τη λεκτική εκφορά ενός τίτλου. Τέλος, ένα παράλληλο, αν και όχι κεντρικό ερώτηµα της έρευνας, αφορούσε τη διακρίβωση του ρόλου της ευρύτερης εικονογράφησης στην κατανόηση κάθε τίτλου, δηλαδή σε ποιο βαθµό η κατανόηση ή η εικασία του σηµασιολογικού περιεχοµένου του τίτλου προέκυπτε από την ευρύτερη εικονογράφηση του εξωφύλλου ή από τη λειτουργία των διαφόρων τρόπων µε τους οποίους κατασκευαζόταν ο τίτλος του βιβλίου. Οι λόγοι επιλογής των δύο συγκεκριµένων κειµενικών ειδών (εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο και βιβλία γνώσεων για παιδιά) είναι ποικίλοι και αφορούν τόσο τον τρόπο κατασκευής των τίτλων και ευρύτερα των εξωφύλλων τους, όσο και την πιθανή εξοικείωση των παιδιών µε τα συγκεκριµένα κειµενικά είδη. Αυτοί οι τύποι βιβλίων αποτελούν οικεία και, εν δυνάµει, ενδιαφέροντα αναγνώσµατα για τα παιδιά, µέρος του περιβάλλοντος έντυπου λόγου του σπιτιού και του σχολείου τους. Καθώς απευθύνονται κυρίως σε µικρά παιδιά (ενώ ταυτόχρονα έχουν ως έµµεσους αναγνώστες τους γονείς τους), συχνά οι εικονογράφοι κατασκευάζουν τα µηνύµατά τους µε τέτοιο τρόπο, ώστε οι πληροφορίες να γίνονται αντιληπτές, έστω και εάν οι µικροί αναγνώστες δεν κατέχουν ακόµη την τυπική γνώση ανάγνωσης. Η πολυτροπική κατασκευή τους δεν αφορά µόνο το εξώφυλλο ως σύνολο, όπου οι πληροφορίες που µεταδίδονται µέσω της γλωσσικής τροπικότητας (τίτλος, συγγραφέας, εικονογράφος, εκδοτικός οίκος) συνυπάρχουν µε πληροφορίες που φέρει η εικονογράφηση, αλλά συχνά η πολυτροπικότητα οδηγεί σε µία συναίρεση τρόπων στο εσωτερικό της γλωσσικής πληροφορίας Με αυτή την έννοια, συχνά στα εξώφυλλα ποικίλοι τρόποι αξιοποιούνται και συνενώνονται µε τέτοιο τρόπο ώστε να αποκαλύπτονται πληροφορίες για το περιεχόµενο του βιβλίου στους µικρούς αναγνώστες. Το υλικό της έρευνας επιλέχθηκε µε βάση το εξής κριτήριο: ο τίτλος του βιβλίου να κατασκευάζεται από λειτουργική συνάρθρωση/ συνέργεια περισσότερων του ενός τρόπων. Αυτή η πολυτροπική κατασκευή του τίτλου επιτρέπει στον αναγνώστη να εικάσει το σηµασιολογικό περιεχόµενο του τίτλου, ακόµη και στην περίπτωση που δεν είναι σε θέση να ενεργοποιήσει δεξιότητες γλωσσικού γραµµατισµού.

4 Το άρθρο αποτελεί µέρος ευρύτερης έρευνας στην οποία περιλαµβάνονταν οκτώ εξώφυλλα βιβλίων, για λόγους, όµως, οικονοµίας χώρου και µη αλλοίωσης των ευρύτερων συµπερασµάτων της έρευνας, εµφανίζονται τα αποτελέσµατα για έξι από αυτά. Έρευνα ΙΙ : επιλογή δείγµατος, µεθοδολογία Η έρευνα πραγµατοποιήθηκε σε 3 δηµόσια Νηπιαγωγεία και σε 2 δηµοτικά σχολεία της πόλης του Βόλου την περίοδο Φεβρουαρίου - Απριλίου Συµµετείχαν συνολικά 80 παιδιά: 14 προνήπια, 44 νήπια και 22 µαθητές και µαθήτριες Α δηµοτικού. Η ηλικία αποτέλεσε σηµαντικό κριτήριο στη διαµόρφωση των αποτελεσµάτων της έρευνας, ενώ το φύλο δεν λήφθηκε τελικά υπόψη, καθότι δεν υπήρξαν στατιστικά σηµαντικές διαφοροποιήσεις. Με δεδοµένο το γεγονός ότι η έρευνα διεξήχθη την άνοιξη, τα παιδιά της Α δηµοτικού κατείχαν τον τυπικό µηχανισµό της ανάγνωσης. Το σύνολο του δείγµατος των νηπίων και προνηπίων που συµµετείχαν τελικά στην έρευνα δεν κατείχαν την αναγνωστική δεξιότητα, γεγονός που διαπιστώθηκε µε σύντοµο τεστ πριν την έναρξη της έρευνας. Η επιλογή του δείγµατος ήταν τυχαία. Σε κάθε σχολείο συµµετείχαν όλα τα παιδιά του τµήµατος. Τα δεδοµένα είναι κυρίως ποιοτικού χαρακτήρα, λόγω του µικρού σχετικά αριθµού του δείγµατος, και συγκεντρώθηκαν µε ηµιδοµηµένες ατοµικές συνεντεύξεις που καταγράφηκαν σε ηλεκτρονικά αρχεία, αποµαγνητοφωνήθηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν µε τη βοήθεια οδηγών παρατήρησης µε µικρές διαφοροποιήσεις για κάθε κείµενο, ανάλογα µε τα οπτικά χαρακτηριστικά που υπήρχαν στο εξώφυλλο κάθε παραµυθιού. Οι βασικές ερωτήσεις, διαφοροποιηµένες ανά εικονογραφηµένο βιβλίο, ήταν οι ακόλουθες: α)«τι σου κάνει εντύπωση, όταν βλέπεις τον τίτλο του βιβλίου;» και β) «για ποιο λόγο θεωρείς ότι υπάρχει το χ χαρακτηριστικό (ανάλογα µε τα οπτικά χαρακτηριστικά κάθε τίτλου) στον τίτλο;». Όταν τα παιδιά απαντούσαν ορθά στις ερωτήσεις χωρίς άλλη επεξήγηση, τότε η απάντησή τους κωδικοποιούνταν ως αυθόρµητη (δηλαδή µε την 1η απόπειρα), ενώ εάν χρειαζόταν περαιτέρω εξηγήσεις, τότε θεωρούνταν ότι η απάντηση προέκυπτε µε προτροπή. Στην περίπτωση που τα παιδιά δεν παρατηρούσαν κανένα οπτικό χαρακτηριστικό ούτε ήταν σε θέση να διαπιστώσουν τον λόγο ύπαρξής τους, τότε η κωδικοποίηση ήταν µηδενική. Τα δύο κεντρικά ερωτήµατα της έρευνας αφορούσαν την ικανότητα των παιδιών αρχικά να περιγράψουν τα χαρακτηριστικά κάθε τίτλου και στη συνέχεια να τα ερµηνεύσουν. Καθώς τα νήπια και τα προνήπια αδυνατούσαν να διαβάσουν τους τίτλους των βιβλίων, αυτοί διαβάζονταν από τις ερευνήτριες σε κάποια στιγµή της συνέντευξης.

5 Παρουσίαση του υλικού Όπως παρουσιάστηκε ανωτέρω, τα βιβλία που συγκροτούσαν το υλικό της έρευνας επιλέχθηκαν µε βάση την πολυτροπική κατασκευή του τίτλου τους η οποία εκτιµήθηκε ότι θα επέτρεπε την κατανόηση του σηµασιολογικού περιεχοµένου του τίτλου µέσα από τις πληροφορίες που έφεραν οι άλλοι οπτικοί τρόποι (πέραν της γραφής). Πέρα από τη λεκτική, λοιπόν, εκφορά, εκτιµήθηκε ότι οι αναγνώστες θα ήταν σε θέση να εικάσουν σε τι αναφέρεται κάθε βιβλίο λόγω µιας σειράς ανατροπών από την τυπική νόρµα της γραπτής εκφοράς του λόγου. Στην περίπτωση της συγκεκριµένης έρευνας θα µπορούσαµε να αναφερθούµε σε δύο µεγάλες κατηγορίες παρεκβάσεων από τη νόρµα (χρωµατικές και τυπογραφικές): Οι χρωµατικές παρεκβάσεις αφορούν α) στην παραβίαση της αρχής χρήσης ενός χρώµατος σε ένα ενιαίο κοµµάτι λόγου (π.χ. το Παρδαλό φτερό, το έντρο µε το κεχριµπάρι, Γκόλ!, ), β) στην επιλογή ενός µη συνηθισµένου χρώµατος: (π.χ. ο µεγάλος χνουδωτός). Οι τυπογραφικές παρεκβάσεις αφορούν: α)στη µη προσήκουσα εναλλαγή κεφαλαίων και πεζών (π.χ. το πιο ΜΕΓΑΛΟ κρεβάτι του κόσµου), β) στον µη προσήκοντα αριθµό γραµµάτων (Γκόοολ!), γ) στο µη προσήκον περίγραµµα γραµµάτων (ο µεγάλος χνουδωτός), δ) στην αντικατάσταση γραµµάτων µε σύµβολα (καλώς τον κύριο ΚΟΚ) και ε) στην αντικατάσταση γραµµάτων µε εικόνες (το δέντρο µε το κεχριµπάρι). Στις περισσότερες περιπτώσεις, η πολυτροπικότητα των τίτλων εξυπηρετούσε την κειµενική συνοχή, καθώς το γλωσσικό περιεχόµενο του τίτλου ενισχύεται από οπτικές πηγές νοηµατοδότησης. Ταξινόµηση του υλικού Η νοηµατοδότηση των κειµένων από παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας, στα οποία άλλωστε, απευθύνονται τα συγκεκριµένα βιβλία, δεν µπορεί να είναι δυνατή εάν κάποιοι από τους ποικίλους τρόπους που συνυπάρχουν και συλλειτουργούν στα κείµενα δεν είναι ορατοί από τα παιδιά αυτής της ηλικίας. Με βάση το γεγονός ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δεν είναι σε θέση να χρησιµοποιήσουν µηχανισµούς τυπικής ανάγνωσης της λεκτικής πληροφορίας, θα πρέπει οι άλλοι τρόποι που συλλειτουργούν µε τη γλωσσική πληροφορία να είναι οργανωµένοι µε τέτοιον τρόπο, ώστε να επιτρέπουν στα παιδιά να εικάσουν το σηµασιολογικό περιεχόµενο των τίτλων. Με αυτήν την έννοια διαπιστώνεται ότι για τη δηµιουργία των τίτλων των βιβλίων οι εικονογράφοι χρησιµοποιούν τυπογραφικές, χρωµατικές και εικονιστικές επιλογές για την οργάνωση του οπτικού µηνύµατος, οι οποίες, ενδεχοµένως, επιτρέπουν στους αναγνώστες/θεατές των κειµένων να κατανοήσουν τις ποικίλες πληροφορίες µε βάση είτε την οµοιότητα µε το αντικείµενο αναφοράς -ως προς το χρώµα, την υφή, τις αναλογίες και το σχήµα- είτε την εγγύτητα των πληροφοριών που παρέχουν οι ποικίλοι τρόποι είτε, τέλος, µε βάση αυθαίρετες, συµβατικές σχέσεις ανάµεσα στα οπτικά σηµεία και τα αντικείµενα αναφοράς.

6 Πρόκειται δηλαδή αντίστοιχα, για εικόνες (και πιο συγκεκριµένα υπο-εικόνες ), ενδείκτες και σύµβολα, σύµφωνα µε την τριαδική ταξινόµηση των σηµείων σε σχέση µε τα αντικείµενα στα οποία αναφέρονται κατά τον Peirce (Peirce, 1978). Η σηµασία των εικόνων αποκαλύπτεται εφόσον γίνει ορατή η οµοιότητα που έχουν µε τα αντικείµενα στα οποία αναφέρονται, ενώ η σηµασία των ενδεικτών προκύπτει εάν ο αναγνώστης/θεατής ανακαλύψει τις σχέσεις αιτιότητας ή εγγύτητας που ενώνουν έναν ενδείκτη µε το αντικείµενο αναφοράς του. Τα σύµβολα, είναι σηµεία των οποίων οι µορφές τα σηµαίνοντα - διατηρούν συµβατική και αυθαίρετη σχέση µε τις σηµασίες τους τα σηµαινόµενά τους π.χ. το κόκκινο χρώµα στο φανάρι, κάθε αριθµός και κάθε λέξη, ο πράσινος σταυρός έξω από ένα φαρµακείο (Deledalle, 1979, Chandler, 2002). Με βάση την ηλικία των παιδιών, είναι αναµενόµενο οι πλέον ευδιάκριτες πληροφορίες να αφορούν σχέσεις οµοιότητας, σηµεία δηλαδή και τρόπους που στη συγκεκριµένη περίπτωση λειτουργούν ως εικόνες, ενώ δυσκολότερα οι κατανοητές πληροφορίες αφορούν ενδείκτες και τέλος, σε ό,τι αφορά τα σύµβολα, αυτά µπορούν να γίνονται αντιληπτά στο βαθµό που το σύστηµα αναφοράς τους βρίσκεται στον οικείο και καθηµερινό χώρο των παιδιών, όπως για παράδειγµα το σύστηµα οδικής σήµανσης, στο οποίο αναφέρονται τα σύµβολα που χρησιµοποιήθηκαν στη συγκεκριµένη έρευνα. Αυτό αποτελεί εύρηµα και άλλων αντίστοιχων ερευνών (Papadopoulou & Gana, Papadopoulou, 2009). Ωστόσο, η παραπάνω ταξινόµηση, παρότι χρήσιµη για µία αρχική κωδικοποίηση των οπτικών σηµείων, δεν επαρκεί για την κατανόηση των ποικίλων λειτουργιών που αναλαµβάνουν οι διαφορετικοί τρόποι (χρωµατικός, τυπογραφικός, εικονιστικός) στην οργάνωση των κειµένων. Η τριαδική ταξινόµηση των σηµείων εξηγεί τη σχέση κάθε σηµείου µε το αντικείµενο αναφοράς του και συνεπώς επιτρέπει να κατανοήσουµε τις ερµηνευτικές απόπειρες των παιδιών, χωρίς, ωστόσο, να παρέχει ένα ερµηνευτικό πλαίσιο για το παιδί, καθώς δεν αναδεικνύει την πληροφοριακή αξία που µεταφέρει κάθε σηµειωτικός τρόπος. Παρότι, λοιπόν, η κατάταξη του Peirce χρησιµοποιήθηκε για την ταξινόµηση των διαφόρων σηµείων και τρόπων, το ερµηνευτικό πλαίσιο αναζητήθηκε στη γραµµατική του οπτικού σχεδιασµού των Kress και van Leeuwen και συγκεκριµένα στις µεταλειτουργίες που επιτελούν οι διάφοροι τρόποι, κυρίως το χρώµα και η ιδιάζουσα τυπογραφία. Το χρώµα είναι ένας σηµειωτικός τρόπος που εξυπηρετεί ποικίλες λειτουργίες σε διαφορετικά πολιτισµικά πλαίσια (Kress & van Leeuwen, 2002). Πλήθος ερευνητικών δεδοµένων υποδεικνύουν ότι η παρουσία χρώµατος αυξάνει την επιθυµία του ατόµου να διαβάσει ένα κείµενο και του παρέχει ισχυρότερα κίνητρα, ενώ δεν παραβλέπεται η ενίσχυση που επιτυγχάνεται στην εκπαιδευτική διαδικασία µέσω του χρώµατος (Burmark, 2008). Οι Kress και van Leeuwen θεωρούν το χρώµα ως µία γνήσια επικοινωνιακή µεταλειτουργική πηγή που υπάγεται στους κανόνες των ευρύτερων γραµµατικών

7 συστηµάτων, καθώς και στις ταξινοµήσεις τους. Κατά συνέπεια, επισηµαίνουν ότι µπορούµε να αναφερόµαστε σε µία «γραµµατική» του χρώµατος και όχι σε µεµονωµένα χαρακτηριστικά του και διακρίνουν τρεις διαφορετικές µεταλειτουργίες τις οποίες µπορεί να αναλαµβάνει το χρώµα σε σύγχρονα κείµενα: την πληροφοριακή (ideational), τη διαπροσωπική (interpersonal) και την κειµενική (textual) µεταλειτουργία. Όταν η αντίληψη του χρώµατος παραπέµπει σε µία ευρύτερη έννοια ή υποδηλώνει συγκεκριµένα πρόσωπα ή καταστάσεις, τότε µπορεί κανείς να αναφέρεται σε συγκεκριµένη λειτουργία του χρώµατος. Το χρώµα αποκτά «συνδυαστική αξία», καθώς ένα συγκεκριµένο χρώµα συνδέεται µε ένα αντικείµενο ή µία έννοια. Αντίθετα, η φυσική επίδραση του χρώµατος, απαλλαγµένη από συνειρµικές τοποθετήσεις ταυτίζεται µε την «άµεση αξία» που φέρει και περιορίζεται στην αισθητική της λειτουργία, ως επακόλουθο του διακοσµητικού ρόλου του χρώµατος. Η διαπροσωπική λειτουργία του χρώµατος παραπέµπει στις χρήσεις του χρώµατος που αποβλέπουν στην πρόκληση συγκεκριµένων καταστάσεων στο άτοµο, όπως φόβο, άγχος, εντύπωση κλπ. Ενώ η κειµενική λειτουργία του χρώµατος αφορά στο συνδυασµό µίας ποικιλίας χρωµάτων για την επίτευξη της συνοχής ενός κειµένου (Kress & van Leeuwen, 2002). Από το σύνολο των τριών µεταλειτουργιών οι οποίες ενδέχεται να συνυπάρχουν σε ένα κείµενο, επιλέξαµε να ασχοληθούµε στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας κυρίως µε την πληροφοριακή αξία του χρώµατος και εµµέσως µόνο µε την κειµενική µεταλειτουργία του και να διερευνήσουµε εάν η συνδυαστική αξία του χρώµατος που υπάρχει στους τίτλους των εξωφύλλων των εικονογραφηµένων παιδικών βιβλίων της έρευνας γίνεται αντιληπτή από παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας. ιευρύνοντας το παραπάνω πλαίσιο αναφοράς σε συνδυασµό µε τη γραµµατική του οπτικού σχεδιασµού των Kress και van Leeuwen (1996) αναζητήθηκε η πληροφοριακή µεταλειτουργία της ιδιαίτερης τυπογραφίας που χαρακτηρίζει τους τίτλους και διερευνήθηκε σε ποιο βαθµό τα παιδιά αντιλαµβάνονται τη συνδυαστική αξία που φέρουν οι τυπογραφικές παρεκβάσεις από τη νόρµα, όπως και οι διαφοροποιήσεις από την τυπική διάταξη της σελίδας. Επιπρόσθετα, εξετάστηκε εάν τα παιδιά αντιλαµβάνονται τη λειτουργία των ποικίλων τρόπων που συλλειτουργούν στα κείµενα για την ανάδειξη της κειµενικής µεταλειτουργίας τους. Αποτελέσµατα Τα αποτελέσµατα παρουσιάζονται χωριστά για κάθε εικονογραφηµένο βιβλίο που χρησιµοποιήθηκε στην έρευνα.

8 Ο µεγάλος χνουδωτός Στην περίπτωση του «Μεγάλου χνουδωτού» στον τίτλο του βιβλίου ανιχνεύονται σχέσεις οµοιότητας µε το αντικείµενο αναφοράς (δηλαδή τον αρκούδο). Αυτές οι σχέσεις οµοιότητας αφορούν κυρίως την υφή των γραµµάτων, δηλαδή το περίγραµµα των γραµµάτων αντί να είναι λείο έχει µικρές προεξοχές που ανακαλούν στο µυαλό των αναγνωστών/θεατών το τρίχωµα µιας αρκούδας. Μία δεύτερη σχέση οµοιότητας αφορά το χρώµα, όπου η επιλογή του µπλε χρώµατος µοιάζει µε τα χρώµατα του αρκούδου που εµφανίζεται στην εικονογράφηση και ενδεχοµένως ανακαλεί στο µυαλό του αναγνώστη τα χρώµατα του περιβάλλοντος της λευκής αρκούδας. Σε αυτήν την περίπτωση υπάρχει παρέκβαση από την τυπική τυπογραφία, σε ό,τι αφορά το µη προσήκον περίγραµµα των γραµµάτων, και χρωµατική παρέκβαση, λόγω της αντικατάστασης του τυπικού µαύρου χρώµατος µε µπλε το οποίο σε αυτή την περίπτωση διαθέτει, επίσης, συνδυαστική αξία. Αυτά τα δύο στοιχεία, σε συνδυασµό µάλιστα µε τη γλωσσική πληροφορία µέσω της οποίας λεκτικοποιείται η τριχωτή ιδιότητα του αρκούδου, ενισχύουν τη συνοχή του κειµένου ως πολυτροπικής κατασκευής. Περίπου τα µισά προνήπια διέκριναν την ιδιαίτερη τυπογραφία των γραµµάτων του τίτλου και αυτό κυρίως µε προτροπή, ενώ πολύ µικρότερος αριθµός κατάφερε να το ερµηνεύσει. Αντίστοιχα, είναι τα αποτελέσµατα για το δεύτερο στοιχείο του πολυτροπικού τίτλου, δηλαδή την επιλογή χρήσης του µπλε χρώµατος. Οι ερµηνείες των παιδιών εστιάζονται αποκλειστικά στην εικονογράφηση χωρίς καµία αναφορά στη λεκτική πληροφορία του τίτλου, η οποία ωστόσο τους είχε διαβαστεί. Τα περισσότερα νήπια περιγράφουν αυθόρµητα (1η επιλογή) την τυπογραφική ιδιαιτερότητα του τίτλου και µεγάλος αριθµός καταφέρνει να το ερµηνεύσει. Ωστόσο, ελάχιστα είναι τα νήπια που παρατήρησαν το ιδιαίτερο χρώµα της γραµµατοσειράς, γεγονός που παρατηρείται και στους µαθητές της Α ηµοτικού οι οποίοι σχεδόν στο σύνολό τους αν και όχι πάντα µε την πρώτη προσπάθεια- παρατηρούν και ερµηνεύουν την παρεκτροπή από την τυπική νόρµα σχηµατισµού των γραµµάτων. Τέλος, οι περισσότεροι µαθητές της Α δηµοτικού εστίασαν στην εικονογράφηση, ενώ ένας µικρός αριθµός αυτών ερµήνευσαν την ιδιαίτερη τυπογραφία των γραµµάτων µε βάση τη λεκτική πληροφορία. α στοιχείο (τυπογραφία) 1η Ερµηνεία Ερµηνείες παιδιών Προνήπ. 8/14 2/14 5/14 1. Γιατί είναι αρκούδος, γιατί η αρκούδα έχει β στοιχείο (χρώµα) 5/14

9 τρίχες, γιατί είναι ο χνουδωτός 5/14 Νήπια 31/44 17/44 29/44 1. (22/44) 2. γιατί γράφει χνουδωτός (7/44) Α τάξη 18/22 12/22 15/22 1. (11/22) 2. (3/22) 3/14 4/14 Το δέντρο µε τα κεχριµπάρια Στο έντρο µε τα κεχριµπάρια το αρχικό γράµµα σχηµατίζεται µε ένα συνδυασµό γραµµών που τόσο λόγω της υφής τους όσο και λόγω του χρώµατός τους (πορτοκαλοκαφέ) ανακαλεί, µέσω οµοιότητας, στο µυαλό των αναγνωστών/θεατών κορµούς ή φθινοπωρινό φύλλωµα δέντρων. Η παρουσία της εικόνας ενός δέντρου συµβάλλει στην παραπάνω ένταση της πληροφορίας και απεικονίζει µέρος της λεκτικής πληροφορίας του τίτλου. Τα οπτικά χαρακτηριστικά του τίτλου αυτού του βιβλίου ερµηνεύτηκαν από ένα µικρό σχετικά αριθµό προνηπίων, σε σχέση µε τα υπόλοιπα βιβλία. Στην ερώτηση τι σου κάνει εντύπωση όταν βλέπεις τον τίτλο αυτού του βιβλίου το ένα τρίτο των προνηπίων παρατηρεί την εικόνα του δέντρου και το χρώµα του γράµµατος, ενώ ένας ίσος αριθµός παρατηρεί µόνο την εικόνα. Οι δε ερµηνείες των οπτικών χαρακτηριστικών σε πολύ µικρό ποσοστό είναι ορθές. Ενδιαφέρον είναι ο διάλογος µε µαθήτρια Ερ. Τι σου κάνει εντύπωση σε αυτήν τη λέξη; Απ. Ότι λέει ήµητρα. Ερ. Είναι το της ήµητρας. Σωστά. Γιατί λες να έχει το δέντρο εδώ πέρα; Απ. Γιατί πέφτουνε τα φύλλα από τον αέρα. Αντίθετα είναι τα αποτελέσµατα στην οµάδα των νηπίων, όπου στην πλειοψηφία τους παρατηρούν το διαφοροποιηµένο χρώµα του γράµµατος και το ερµηνεύουν µε βάση την οµοιότητά του µε το φθινοπωρινό φύλλωµα ενός δέντρου. Μικρότερο ποσοστό νηπίων παρατηρεί και ερµηνεύει την εικόνα του δέντρου και αυτό συνήθως µετά από προτροπή. Σχεδόν όλοι οι µαθητές και οι µαθήτριες της Α ηµοτικού σχολίασαν τόσο την παρουσία της εικόνας όσο και το χρώµα του γράµµατος. Ενδιαφέρον είναι, ωστόσο, ότι η υφή του

10 γράµµατος, που οµοιάζει µε κορµό δέντρου, δεν σχολιάστηκε από κανένα από τα παιδιά της έρευνας. α στοιχείο 1η β στοιχείο 1η α + β 1η (εικόνα) (χρώµα) στοιχεία Προνήπ. 4/14 4/ /14 1/14, 3/14 Νήπια 17/44 12/44 4/44 4/ 15/44 8/44, 44 4/44 Α τάξη 2/22 1/ /22 5/22, 11/22 Ερµηνείες παιδιών 1. Γιατί γράφει δέντρο, γιατί είναι το του δέντρου 3/14 2. Γιατί είναι τα φύλλα του δέντρου 1/14 3. Γιατί γράφει δέντρο και είναι τα φύλλα του αυτό το χρώµα 2/ / / / / /22 Το νησί της χαράς και το παρδαλό φτερό Ο ισχυρότερος τρόπος αυτού του τίτλου φαίνεται να είναι το χρώµα καθώς η χρωµατική διαφοροποίηση των λέξεων επιτρέπει την ανάδειξη των σχέσεων οµοιότητας ανάµεσα στις λέξεις και το απεικονιζόµενο αντικείµενο. Το χέρι του κλόουν λειτουργεί ως ενδείκτης υποδεικνύοντας στον αναγνώστη/θεατή τη συνάφεια ανάµεσα στον τίτλο και στο φτερό. Η πλειονότητα των προνηπίων περιέγραψε την πολυχρωµία των γραµµάτων του τίτλου, από αυτά όµως µόνο τα µισά το έκαναν αυθόρµητα (1η επιλογή). Εντούτοις, µόλις σχολιάστηκε η ύπαρξη της πολυχρωµίας, τα παιδιά ερµήνευσαν την ύπαρξή της στηριζόµενα, όµως, στην εικονογράφηση και όχι στη λεκτική πληροφορία. Η οµάδα των νηπίων, όπως και οι µαθητές και οι µαθήτριες Α ηµοτικού, ασχολήθηκαν αυθόρµητα µε τα οπτικά χαρακτηριστικά του τίτλου και, στην πλειοψηφία τους, ήταν σε θέση να ερµηνεύσουν ορθά την πολυχρωµία τω γραµµάτων. Όπως, όµως, παρατηρήθηκε στα προνήπια, οι ερµηνείες

11 στηρίχθηκαν κυρίως στην εικονογράφηση και ελάχιστα στο γλωσσικό περιεχόµενο του τίτλου. Τέλος, ενδιαφέρουσες είναι και οι ερµηνευτικές απόπειρες κάποιων παιδιών που δεν βασίζονται στη συνδυαστική, αλλά στην άµεση αξία του χρώµατος αξία του χρώµατος γιατί αυτά τα χρώµατα αρέσουν στο ζωγράφο, γιατί δεν είχε µονόχρωµο χρώµα και γι αυτό τα έκανε πολύχρωµα, ή στη διαπροσωπική µεταλειτουργία έχουν πολλά χρώµατα οι λέξεις, για να τις κάνει [εννοείται ο εικονογράφος] χαρούµενες, σαν ουράνιο τόξο. α στοιχείο 1η Ερµηνεία Ερµηνείες παιδιών (χρώµα) Προνήπια 10/14 5/10 11/14 Γιατί έχει πολλά χρώµατα και το φτερό 7/14 Νήπια 37/44 22/37 30/44 25/44 Α δηµοτικού 20/22 13/20 21/22 19/22 ΓΚόοοοολ! όλα όσα θέλετε να µάθετε για το ποδόσφαιρο Στο συγκεκριµένο βιβλίο γνώσεων εµφανίζονται δύο συµπληρωµατικές πηγές νοηµατοδότησης, πέρα από τη γλώσσα. Αρχικά, τα χρώµατα του τίτλου µε κόκκινο και πράσινο χρώµα παραπέµπουν όχι µόνο στα κυρίαρχα χρώµατα στην εικονογράφηση (κόκκινα χρώµατα ρούχων του προβαλλοµένου παίκτη και πράσινο γήπεδο) αλλά, ενδεχοµένως ανακαλούν τα χρώµατα δύο δηµοφιλών ελληνικών οµάδων (Ολυµπιακός-Παναθηναϊκός). Επιπλέον, η ύπαρξη ενός πλήθους ο στον τίτλο του βιβλίου συνιστά µια περισσότερο πιστή αναπαράσταση της προφορικής αλυσίδας του λόγου, όταν κατά το επιτυχές αποτέλεσµα µιας επιθετικής προσπάθειας στο ποδόσφαιρο, το κοινό φωνάζει γκολ µε παράταση του ήχου του φωνήεντος. Τέλος, η εγγύτητα της στρογγυλής µπάλας µε το γράµµα όµικρον στον τίτλο, πιθανώς αναδεικνύει σχέσεις αµφίπλευρης οµοιότητας. Ο πιο αναγνωρίσιµος σηµειωτικός τρόπος φαίνεται να είναι το χρώµα, το οποίο σχολιάστηκε αυθόρµητα από τα περισσότερα προνήπια, ενώ ένας µικρός αριθµός παιδιών παρατήρησε επιπρόσθετα και τον αυξηµένο αριθµό των γραµµάτων ( ο ). Οµοίως, για το µεγαλύτερο ποσοστό των νηπίων σηµαντικότερο ήταν το στοιχείο του χρώµατος. Ωστόσο, αρκετά παιδιά παρατήρησαν αυθόρµητα και τα δύο στοιχεία. Αντιθέτως, οι απαντήσεις των µαθητών και µαθητριών της Α ηµοτικού εστιάζονται, κυρίως, στην ιδιαιτερότητα της γραφής της λέξης την οποία µάλιστα σχολίαζαν αυθόρµητα αναφερόµενοι στην ποσότητα

12 των γκολ και στην αλυσίδα του λόγου, όταν µπαίνει γκολ στο γήπεδο. Επίσης, σε αρκετές περιπτώσεις το σχήµα των γραµµάτων συγκρίθηκε µε την µπάλα. Ερ Τι σου κάνει εντύπωση; Απ. Έχει πολλά ο Ερ. Γιατί έχει πολλά ο ; Τι σου θυµίζει; Απ. Το Γκοοοοολ (φωνάζει). Βάζουµε πολλά γκολ. α 1η β 1η α + β 1η Ερµηνείες παιδιών στοιχείο στοιχεί στοιχεία (χρώµα) ο ( οοοο ) Προνήπ 9/14 7/ /14 2/4, 1/4 1. Είναι κόκκινη η στολή του παίκτη & πράσινο το γήπεδο 5/14 2. Παίζει Ολυµπιακός- Παναθηναϊκός 4/14 Νήπια 30/44 12/ /44 2/9, 4/ / /44 3. Στολή παίχτη/ οµάδα/φωνάζει γκοολ 8/44 4. Φωνάζει γκοολ 5/44 Α τάξη 4/22 3/4 6/22 5/6 9/22 4/9, 1/9, 3/9 Καλώς τον κύριο ΚΟΚ Στον τίτλο του βιβλίου γνώσεων «Καλώς τον κύριο ΚΟΚ» ένα σύµβολο (γράµµα) αντικαθίσταται από ένα σύµβολο (απαγόρευσης) ενός άλλου σηµειωτικού συστήµατος, µε το οποίο οµοιάζει ως προς το σχήµα και ταυτόχρονα µεταφέρεται η πρόσθετη πληροφορία ότι το βιβλίο αφορά πληροφορίες σχετικές µε τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας. Τα παιδιά µπορούν να αντλήσουν τις πληροφορίες που παρέχονται µέσω της παρεµβολής του σήµατος στη γραφική αλυσίδα µόνο εφόσον είναι σε θέση, από την κοινωνική εµπειρία του, να εντάξει το σήµα στο σηµειωτικό σύστηµα του οποίου αποτελεί µέρος. Έρευνες µε παιδιά µεγαλύτερης ηλικίας ( δηµοτικού) έχουν δείξει ότι η αναγνώριση των συµβόλων είναι δυσκολότερη για τα παιδιά

13 από ό,τι των εικόνων και των ενδεικτών και εξαρτώνται άµεσα από προηγούµενες γνώσεις (Παπαδοπούλου, Καβαλάρη & Επιτρόπου, Papadopoulou, 2009). Αρκετά από τα προνήπια παρατήρησαν την ύπαρξη του συµβόλου στον τίτλο του περιοδικού, ωστόσο, λιγότερα ήταν σε θέση να αιτιολογήσουν την παρουσία του. Επίσης, σχεδόν τα µισά νήπια περιέγραψαν µε προτροπή την παρουσία του συµβόλου στον τίτλο, αν και, στη συνέχεια, η ερµηνεία έγινε αυθόρµητα. Αντιθέτως, σχεδόν κανένας µαθητής και µαθήτρια της Α ηµοτικού δεν άφησε ασχολίαστη την παρουσία του σήµατος, αν και η ερµηνεία του συµβόλου έγινε πάλι µε προτροπή. Ερ. Τι σου κάνει εντύπωση όταν βλέπεις τον τίτλο αυτού του βιβλίου; Απ. (σιωπή) Ερ. Σε αυτήν τη λέξη (υποδεικνύεται η λέξη ΚΟΚ) υπάρχει κάτι που σου κάνει εντύπωση; Απ. Ο κύκλος Ερ. Και τι ρόλο πιστεύεις ότι παίζει ο κύκλος ανάµεσα στα δύο γράµµατα; Απ. Ότι είναι λουλούδια. Εντοπισµός 1η Ερµηνείες παιδιών στοιχείου (σήµα) Προνήπ 9/14 5/9 Γιατί µοιάζει µε το ο 5/14. Νήπια 26/44 12/26 Γιατί µοιάζει µε το ο 12/44, γιατί µιλάει για τα σήµατα 7/44, γιατί µοιάζει µε το ο και µιλάει για τα σήµατα 4/44 Α τάξη 18/22 11/18 Γιατί µιλάει για τα σήµατα 7/22, γιατί µοιάζει µε το ο και µιλάει για τα σήµατα 4/22, γιατί µοιάζει µε το ο 3/22 Το µεγαλύτερο κρεβάτι Στο συγκεκριµένο κείµενο χρησιµοποιείται κεφαλαιογράµµατη γραφή για να παραπέµψει στο µεγάλο µέγεθος του κρεβατιού, όπως φαίνεται στην εικονογράφηση. Σε αυτήν την περίπτωση, το κείµενο λειτουργεί ως εικόνα, όπου η σύνδεση µε το αντικείµενο αναφοράς (το κρεβάτι), γίνεται κατανοητή µέσω της αναλογίας ιδιοτήτων. Η σχέση γίνεται κατανοητή µέσω της εικονογράφησης ενός ευµεγέθους κρεβατιού. Η χρήση µεγάλων ή πολλών γραµµάτων για την καταγραφή λέξεων που αναφέρονται σε µεγάλα αντικείµενα

14 παρουσιάζεται συχνά στις αντιλήψεις παιδιών προσχολικής ηλικίας αναφορικά µε τη γραφή. Το οπτικό χαρακτηριστικό αυτού του εξωφύλλου δεν έγινε διακριτό από την πλειοψηφία των προνηπίων. Μικρός αριθµός παιδιών είδαν και σχολίασαν τα κεφαλαία γράµµατα στον τίτλο και αυτό έγινε κυρίως µε προτροπή. Όλα τα παιδιά, όµως, που ερµήνευσαν τα κεφαλαία γράµµατα ως συνέπεια του µεγάλου κρεβατιού, το έκαναν αυτόµατα. Ωστόσο, η έµφαση δόθηκε στην εικονογράφηση και όχι στη γλωσσική πληροφορία ( είναι µεγάλα γιατί το κρεβάτι είναι µεγάλο ). Μεγαλύτερο ποσοστό νηπίων περιέγραψε το οπτικό χαρακτηριστικό του τίτλου, ωστόσο πάλι µε προτροπή. Η διαδικασία, όµως, ερµηνείας ήταν αυτόµατη και καταγράφηκαν αρκετές περιπτώσεις που η ερµηνεία συνδέθηκε µε τη γλωσσική πληροφορία ( είναι κεφαλαία γιατί γράφει µεγάλο ). Ακόµη και οι µαθητές της Α δηµοτικού δεν διέκριναν εύκολα το συγκεκριµένο χαρακτηριστικό, ωστόσο το ερµήνευσαν πολύ εύκολα δίνοντας έµφαση στη γλωσσική πληροφορία. Εντοπισµός 1η. Ερµηνείες παιδιών στοιχείου (µέγεθος) Προνήπ. 5/14 1/14 Γιατί είναι µεγάλο το κρεβάτι 5/6, Γιατί γράφει µεγάλο 1/6 Νήπια 29/44 7/29 Γιατί είναι µεγάλο 26/32, Γιατί γράφει µεγάλο 6/32 Α τάξη 16/22 7/16 Γιατί είναι µεγάλο 13/20, Γιατί γράφει µεγάλο 7/22 Συµπεράσµατα Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα της έρευνας, όπως άλλωστε υπογραµµίζεται από τους Kress & van Leeuwen (2002) και Burmark (2006), το χρώµα αποτελεί τον πιο εύκολα αναγνωρίσιµο και ερµηνεύσιµο τρόπο από παιδιά ηλικίας 4-7 ετών. Αυτό αποδείχθηκε στις περιπτώσεις των βιβλίων «Το νησί της χαράς και το παρδαλό φτερό» και στο «Γκοολ». Τα παιδιά παρατήρησαν και στη συνέχεια ερµήνευσαν µε αρκετή ευκολία την παρουσία του χρώµατος. Ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι ερµηνείες συχνά ανάγονταν σε προσωπικά βιώµατα και εµπειρίες πέρα από τις πληροφορίες που παρέχονταν από το βιβλίο. Ακόµη

15 και στην περίπτωση που το χρώµα δεν είχε ιδιαίτερη ένταση, όπως στον «Μεγάλο χνουδωτό», τα παιδιά το παρατήρησαν και το συµπεριέλαβαν στην ερµηνεία του τίτλου. Η παρουσία εικόνων στους τίτλους, όπως στην περίπτωση του «έντρου µε τα κεχριµπάρια», φαίνεται επίσης ιδιαίτερα ισχυρή για τα παιδιά, κυρίως για τα µικρότερα, τα οποία προσπαθούν να εικάσουν το περιεχόµενο του τίτλου µόνο µέσω αυτής και όχι µε το χρώµα του γράµµατος, το οποίο, ωστόσο, παρατηρεί η πλειονότητα των µεγαλύτερων παιδιών. Η παρατήρηση της σύνδεσης του µεγέθους του αντικειµένου µε το µέγεθος των γραµµάτων στο «Πιο µεγάλο Κρεβάτι» αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη για τα νήπια και τα προνήπια. Ωστόσο, η ερµηνεία του τίτλου µετά από την ανάγνωσή του ήταν ιδιαίτερα εύκολη, µολονότι ακόµη και σε αυτήν την περίπτωση, η ερµηνεία των παιδιών αφορούσε την εικονογράφηση και όχι τη γλωσσική πληροφορία. Καθώς αυτή η σύνδεση βασίζεται κυρίως στη γλωσσική πληροφορία, είναι πιο αναµενόµενη η παρατήρηση και ερµηνεία της από τους µαθητές και τις µαθήτριες της Α ηµοτικού. Αντίστοιχα αποτελέσµατα ανιχνεύτηκαν στην περίπτωση του πλήθους των ο στο «Γκοολ». Η µεγαλύτερη εξοικείωση µε το γραφικό σύστηµα επέτρεπε στα παιδιά της Α δηµοτικού να παρατηρούν τις παρεκτροπές από την τυπική τυπογραφική µορφή των γραµµάτων. Η κατάκτηση των συµβόλων γίνεται σταδιακά από τα παιδιά µε την ένταξή τους στην κοινωνία, αναµενόµενο, λοιπόν, αποτέλεσµα ήταν η δυσκολία, ακόµη και των µεγαλύτερων παιδιών, να εντοπίσουν πληροφορίες που έφερε το σύµβολο στο βιβλίο «Καλώς τον κύριο ΚΟΚ». Ωστόσο, η ερµηνεία του συµβόλου αποδείχθηκε ιδιαίτερα εύκολη για τα περισσότερα παιδιά, εφόσον τους αποκαλυπτόταν ο τίτλος του βιβλίου. Λαµβάνοντας υπόψη τα συνολικά αποτελέσµατα της έρευνας, διαπιστώνεται ότι τα παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας ερµήνευσαν την ύπαρξη οπτικών στοιχείων στους τίτλους των βιβλίων βασισµένα κυρίως στην εικονογράφηση και λιγότερο στη γραπτή πληροφορία. Αυτό το στοιχείο αποδεικνύει για ακόµη µία φορά τον ισχυρισµό του Kress (2001) για την παντοδυναµία της εικόνας έναντι των άλλων τρόπων αναπαράστασης. Τέλος, παρότι δεν υπάρχουν µετρήσιµα αποτελέσµατα, καθώς δεν ανήκε στα ερωτήµατα της έρευνας, παρατηρήθηκε ότι κατά τις απαντήσεις τους τα περισσότερα παιδιά, κυρίως των µικρότερων ηλικιών, στην ερώτηση: Τι σου κάνει εντύπωση όταν βλέπεις αυτό το βιβλίο; δηµιουργούσαν ιστορίες για την πλοκή και το περιεχόµενο του βιβλίου. Αυτή η δηµιουργική τάση των παιδιών για την κατασκευή ιστοριών βασισµένων στην εικονογράφηση διαψεύδει την άποψη ότι οι εικόνες περιορίζουν τη φαντασία των παιδιών και αναδεικνύει τη σηµασία των εικόνων στην κατανόηση µιας ιστορίας (Bucky-Carter, 2008). Τέλος, γίνεται αντιληπτό πως η πολυτροπικότητα στα εικονογραφηµένα βιβλία και στα βιβλία γνώσεων, δικαιώνουν τον ισχυρισµό πως είναι αναγκαίο να διευρυνθεί η έννοια

16 της ανάγνωσης (Chandler-Olcott, 2008). Το εκπαιδευτικό σύστηµα µπορεί να αξιοποιήσει την εξοικείωση που έχουν ήδη τα παιδιά µε πολυτροπικά κείµενα, ώστε να µυηθούν αβίαστα στους πολυγραµµατισµούς από την αρχή της εκπαίδευσής τους. Μια τέτοια προοπτική συµφωνεί µε τις παρατηρήσεις των Arizpe και Styles (2003), πως τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να διεισδύσουν ολοένα και περισσότερο στην ιστορία ενός κειµένου αξιοποιώντας την εικονογράφηση, καθώς και τους υπόλοιπους σηµειωτικούς τρόπους, γινόµενα τοιουτοτρόπως πιο ικανοί αναγνώστες από τους ενήλικους, ακόµη και εάν δεν κατέχουν πλήρως το σύστηµα ανάγνωσης. Βιβλιογραφία Arizpe, E. and Styles, M. (2003). Children Reading Pictures. Interpreting visual texts. London and New York: Routledge Falmer. Burmark, L. (2008). Visual Literacy: What you get is what you see. In N. Frey and D. Fisher. Teaching Visual Literacy: using comic books, graphic novels, anime, cartoons, and more to develop comprehension and thinking skills. United States of America: Corwin Press Bucky-Carter, J. (2008). Comics, the Canon, and the Classroom. In N. Frey and D. Fisher. Teaching Visual Literacy: using comic books, graphic novels, anime, cartoons, and more to develop comprehension and thinking skills. United States of America: Corwin Press. Chandler, D. (2002). Semiotics: The Basics. London: Routledge. Chandler-Olcott, K. (2008). Seeing the world through a stranger s eyes: exploring the potential of anime in literacy classrooms. In N. Frey and D. Fisher (eds). Teaching Visual Literacy: using comic books, graphic novels, anime, cartoons, and more to develop comprehension and thinking skills. United States of America: Corwin Press Γιαννικοπούλου, Α. και Παπαδοπούλου, Μ.(2004). Η εικόνα του γραπτού µηνύµατος σε κείµενα που διαβάζουν τα παιδιά: παραδείγµατα από βιβλία, εφηµερίδες, κόµικς και περιβάλλοντα γραπτό λόγο. Στο Π. Παπούλια-Τζελέπη και Ε. Τάφα (επιµ.). Γλώσσα και γραµµατισµός στη νέα χιλιετία. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα Γιαννικοπούλου, Α. (2001). Π όπως Pokemon : Η γνωριµία των παιδιών µε τα γράµµατα σε µία κοινωνία δύο αλφαβήτων. Στο Π. Παπούλια-Τζελέπη (επιµ.). Ανάδυση του γραµµατισµού: έρευνα και πρακτική. Αθήνα: Καστανιώτης Deledalle, G. (1979). Théorie et pratique du signe: introduction à la sémiotique de Charles S. Peirce. Paris: Payot. Ελευθερίου, Β. (2008). Το νησί της χαράς και το παρδαλό φτερό. Αθήνα: Βιβλιόφωνο.

17 Kalantzis, M. & Cope, B. (2000). Multiliteracies: The Beginning of an Idea. In M. Kalantzis & B. Cope (eds).multiliteracies. The Design of Social Futures. London: Palmer Press Καµπ, Λ. (2000). Το πιο ΜΕΓΑΛΟ κρεβάτι του κόσµου. Αθήνα: Μίνωας. Kress, G. & van Leeuwen, T. (1996). Reading images: The grammar of visual design. London: Routledge. Kress, G. (2001). Issues for a Working Agenda in Literacy. In M. Kalantzis and B. Cope (eds). Transformations in Language and Learning: Perspectives on Multiliteracies. Australia: Common Ground Publishing. Kress, G. and Leeuwen, van T. (2002). Colour as a semiotic mode: notes for a grammar of colour. Visual Communication, 1(3), Kress, G. (1998). Multimodality. In The New London Group (eds). Multiliteracies: The design of Social Futures. London: Palmer Press. Μπάλινγκερ, Ε. (2003). Γκοοοοολ! Όλα όσα θέλεις να µάθεις για το ποδόσφαιρο. Αθήνα: Κέδρος Παπαδοπούλου, Μ., Καβαλάρη, Π., Επιτρόπου, Μ. (2007). Η συµβολή των Τ.Π.Ε. στην κατάκτηση οπτικών σηµείων: διαµόρφωση ψηφιακού χάρτη πρόγνωσης καιρού από παιδιά ηµοτικού. Στο Ε. Σταυρίδου & Χ. Σολοµωνίδου (επιµ.). Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Υλικό: ζητήµατα δηµιουργίας, διδακτικής αξιοποίησης και αξιολόγησης. Πρακτικά Πανελληνίου Συνεδρίου. Αθήνα: Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών, Papadopoulou, M. (2009). Knowing and guessing: How do 9 year olds approach the meaning of visual signs in weather charts? Journal for Theoretical Cartography, (2). Papadopoulou, M. Gana, H. (2008). L enfant de l age préscolaire dans le rôle du «lecteur» des textes fonctionnels multimodaux. In A. Weil-Barais, E. Marti, K. Ravanis (eds). «Noter pour Penser : Approches Développementales et didactiques» Actes du Colloque International, Angers, 27-28/1/2005. Ανακτήθηκε στις 5/2/2009, από: Peirce, Ch.S. (1978). Ecrits sur le signe. Traduction et commentaire de G. Deledalle. Paris: Le Seuil. Πιτσιδοπούλου, Ε. (2006). Καλώς τον κύριο ΚΟΚ. Αθήνα: Κέδρος Roberts, S. and Philip, R. (2006). The grammar of visual design. Australasian Journal of Educational Technology, 22(2), Aνακτήθηκε στις 15/3/2009 από την ιστοσελίδα Τοκατλίδου, Β. (2004). Γλώσσα, Επικοινωνία και Γλωσσική Εκπαίδευση. Αθήνα: Πατάκη Τορόση, Ε. (2001). Το δέντρο µε τα κεχριµπάρια. Αθήνα: Τσορώνη-Γεωργιάδη, Γ. (2009). Ο µεγάλος χνουδωτός. Αθήνα: Σαββάλας. Unsworth, L. (2001). Teaching Multiliteracies Across the Curriculum: changing contexts of text and image in classroom practice. Great Britain: Open University Press.

Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς

Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς Αμαραντίδου Κυριακή, Εκπαιδευτικός ΠΕ70, υποψ. PhD Πουγαρίδου Παρασκευή, Εκπαιδευτικός ΠΕ70,

Διαβάστε περισσότερα

Η συµβολή των Τ.Π.Ε. στην κατάκτηση οπτικών σηµείων: διαµόρφωση ψηφιακού χάρτη πρόγνωσης καιρού από παιδιά δηµοτικού 1

Η συµβολή των Τ.Π.Ε. στην κατάκτηση οπτικών σηµείων: διαµόρφωση ψηφιακού χάρτη πρόγνωσης καιρού από παιδιά δηµοτικού 1 Η συµβολή των Τ.Π.Ε. στην κατάκτηση οπτικών σηµείων: διαµόρφωση ψηφιακού χάρτη πρόγνωσης καιρού από παιδιά δηµοτικού 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα παιδιά χρησιµοποιούν συµβολικά συστήµατα και κατασκευάζουν σηµασίες, ικανότητα

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1

Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1 Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1 Οπτικός γραµµατισµός Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας εκτίθενται συνεχώς

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Οι σύγχρονες τάσεις που κυριαρχούν στη διδακτική του γλωσσικού μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

2. Το θεσµικό πλαίσιο

2. Το θεσµικό πλαίσιο Τα πολυτροπικά κείµενα ως µέσον προσέγγισης της γραφής από παιδιά προσχολικής ηλικίας 1 Abstract Nowadays written texts are consistently getting more multimodal; this means that different representative

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1.. Ενημέρωση για το μάθημα και Εισαγωγή Θεματικές περιοχές, Σύστημα αξιολόγησης. Το πλαίσιο του γραμματισμού. Γραμματισμός,

Διαβάστε περισσότερα

«Προσεγγίζοντας το Νόημα σε Εξώφυλλα Παραμυθιών: Μία έρευνα με παιδιά 4-7 ετών»

«Προσεγγίζοντας το Νόημα σε Εξώφυλλα Παραμυθιών: Μία έρευνα με παιδιά 4-7 ετών» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ϊ Πτυχιακή Εργασία με Θέμα «Προσεγγίζοντας το Νόημα σε Εξώφυλλα Παραμυθιών: Μία έρευνα με παιδιά 4-7 ετών»

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Εξωσχολικές ψηφιακές πρακτικές γραμματισμού

Εξωσχολικές ψηφιακές πρακτικές γραμματισμού Εξωσχολικές ψηφιακές πρακτικές γραμματισμού Μαρία Χατζηνικολάου Μεταπτυχιακή φοιτήτρια εφαρμοσμένης γλωσσολογίας Α.Π.Θ. Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την ψηφιακή πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Σκοπός και στόχοι: Σκοπός του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τις διαδικασίες ανάπτυξης του γραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

Μια ιστορία για το διαδίκτυο: Ο Οπτικός Εγγραμματισμός σε μαθητές μεταναστευτικού υποβάθρου αξιοποιώντας την εικόνα και το διαδίκτυο

Μια ιστορία για το διαδίκτυο: Ο Οπτικός Εγγραμματισμός σε μαθητές μεταναστευτικού υποβάθρου αξιοποιώντας την εικόνα και το διαδίκτυο Μια ιστορία για το διαδίκτυο: Ο Οπτικός Εγγραμματισμός σε μαθητές μεταναστευτικού υποβάθρου αξιοποιώντας την εικόνα και το διαδίκτυο Καλέμης Κωνσταντίνος Κωσταρέλου Άννα Γκάτσου Νεφέλη Γεωργοπούλου Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Τρόποι αναπαράστασης των επιστημονικών ιδεών στο διαδίκτυο και η επίδρασή τους στην τυπική εκπαίδευση

Τρόποι αναπαράστασης των επιστημονικών ιδεών στο διαδίκτυο και η επίδρασή τους στην τυπική εκπαίδευση Τρόποι αναπαράστασης των επιστημονικών ιδεών στο διαδίκτυο και η επίδρασή τους στην τυπική εκπαίδευση Κ. Χαλκιά Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών 2 Το διαδίκτυο: αποτελεί ένα νέο διδακτικό

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. Κωνσταντίνα Παπακώστα. Φιλόλογος, 1ο Γυμνάσιο Περαίας, υπ. Διδ. Εκπαιδευτικής Πολιτικής

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. Κωνσταντίνα Παπακώστα. Φιλόλογος, 1ο Γυμνάσιο Περαίας, υπ. Διδ. Εκπαιδευτικής Πολιτικής 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Πρωτάθλημα Αρχαίων Ελληνικών» Κωνσταντίνα Παπακώστα Φιλόλογος, 1ο Γυμνάσιο Περαίας, υπ. Διδ. Εκπαιδευτικής Πολιτικής ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία περιγράφει

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Εισήγησης: «Σχεδιασμός Παιδαγωγικού Υλικού για την Ανάπτυξη Κριτικού Οπτικού Γραμματισμού»

Θέμα Εισήγησης: «Σχεδιασμός Παιδαγωγικού Υλικού για την Ανάπτυξη Κριτικού Οπτικού Γραμματισμού» Θέμα Εισήγησης: «Σχεδιασμός Παιδαγωγικού Υλικού για την Ανάπτυξη Κριτικού Οπτικού Γραμματισμού» Μπαμπαλιούτας Δημήτρης, δάσκαλος, Med. Βόλος, Μάρτιος 2011 1 Γραμματισμός [1] (literacy) Μεταβολή-διεύρυνση

Διαβάστε περισσότερα

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Οριζόντια αντιστοίχιση Στόχων Μεθόδων Δραστηριοτήτων - Εποπτικού Υλικού - Αξιολόγησης Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΟΠΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εκπαιδευτικό υλικό για τη γλώσσα στην προσχολική εκπαίδευση

Τίτλος Μαθήματος: Εκπαιδευτικό υλικό για τη γλώσσα στην προσχολική εκπαίδευση Τίτλος Μαθήματος: Εκπαιδευτικό υλικό για τη γλώσσα στην προσχολική εκπαίδευση Κωδικός Μαθήματος: ΙΠ041 Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου, mariapap@uth.gr Είδος Μαθήματος: Επιλογής Εξάμηνο: 6 ο & 7 ο Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Έχουν σα στόχο να αξιολογήσουν με ποιοτικά κυρίως κριτήρια την επίδοση του μαθητή/τριας. Έχουν σα στόχο να «μετρήσουν» την επίδοση του μαθητή/τριας

Έχουν σα στόχο να αξιολογήσουν με ποιοτικά κυρίως κριτήρια την επίδοση του μαθητή/τριας. Έχουν σα στόχο να «μετρήσουν» την επίδοση του μαθητή/τριας ΤΥΠΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Έχουν σα στόχο να «μετρήσουν» την επίδοση του μαθητή/τριας Δίνεται έμφαση κυρίως στις γραπτές δοκιμασίες Το ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στο αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιο Κρήτης Αναγνωστική ετοιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 1

ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 1 ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 1 Το αναλυτικό πρόγραµµα του 1999 ορίζει ένα νέο τοπίο για τη διδασκαλία της γλώσσας στο Νηπιαγωγείο. Η εισαγωγή της γραφής και της ανάγνωσης, µε όποιον τρόπο και αν

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02) γ έκδοση 396

Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02) γ έκδοση 396 Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02) γ έκδοση 396 2.4. Άξονες ανάγνωσης του τρόπου διδακτικής αξιοποίησης των ψηφιακών μέσων (ΤΠΕ) στη γλωσσική εκπαίδευση: το

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Φοιτητής: Σκαρπέντζος Γεώργιος Καθηγήτρια: Κολέζα Ευγενία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασικές θεωρίες σχεδιασμού της διδασκαλίας Δραστηριότητες και κατανόηση εννοιών

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αναγνωστικός Αλφαβητισµός σε Μαθητές Ε Τάξης ηµοτικού ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Ε ΤΑΞΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΕ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΗ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΝΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ;

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; Eρωτήματα ποιες επιλογές γίνονται τελικά; ποιες προκρίνονται από το Π.Σ.; ποιες προβάλλονται από το εγχειρίδιο; ποιες υποδεικνύονται από το ίδιο το αντικείμενο; με

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΣΩ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Φρειδερίκη ΜΠΑΤΣΑΛΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ελένη ΣΕΛΛΑ Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα

Η ΜΕΣΩ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Φρειδερίκη ΜΠΑΤΣΑΛΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ελένη ΣΕΛΛΑ Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα 1 Η ΜΕΣΩ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Φρειδερίκη ΜΠΑΤΣΑΛΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ελένη ΣΕΛΛΑ Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα Στο: Γλωσσολογικές έρευνες για την Ελληνική Ι, Πρακτικά του 5 ου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ Διδασκαλία της λογοτεχνίας με τη μέθοδο project ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠ/ΚΟΣ: ΗΛΙΑΔΗ ΑΜΑΛΙΑ ΠΕ02, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ-ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: Απελευθέρωση του μαθητή αναγνώστη από το άγχος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ Β ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΟΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ Β ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ 1 ΟΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ Β ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Δεσλή Δέσποινα & Μολασιώτη Κυριακή Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Α.Π.Θ. ddesli@eled.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η εξοικείωση µε την ελληνική γραφή παιδιών προσχολικής ηλικίας µέσω της αξιοποίησης των συλλειτουργούντων µε τη γραφή σηµειολογικών συστηµάτων 1

Η εξοικείωση µε την ελληνική γραφή παιδιών προσχολικής ηλικίας µέσω της αξιοποίησης των συλλειτουργούντων µε τη γραφή σηµειολογικών συστηµάτων 1 Η εξοικείωση µε την ελληνική γραφή παιδιών προσχολικής ηλικίας µέσω της αξιοποίησης των συλλειτουργούντων µε τη γραφή σηµειολογικών συστηµάτων 1 Abstract A constant rise has been noted in the descriptiveness

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικό υλικό σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή που απευθύνεται σε: τουρκόφωνους/ μουσουλμάνους μαθητές:

Διδακτικό υλικό σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή που απευθύνεται σε: τουρκόφωνους/ μουσουλμάνους μαθητές: Δοµή της παρουσίασης Διδακτικό υλικό σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή που απευθύνεται σε: παλιννοστούντες και αλλοδαπούς μαθητές: http://www.keda.uoa.gr/ed_material.html http://eppas.web.auth.gr/didaktiko/didaktiko.html

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Σωφρ. Χατζησαββίδης ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1. Από το γραμματισμό στους πολυγραμματισμούς Σήμερα τα άτομα που βρίσκονται σε μία διαδικασία μάθησης και προετοιμασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη Αθήνα, 14-15 Μαΐου 2010 ηρητήριο _2010 1 Τα πολυτροπικά κείμενα ως εργαλείο προώθησης της

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» «Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» Εκπαιδευτικός: Βαμβουνάκη Άρτεμις (ΠΕ 70) Επιβλέπων επιμορφωτής: Μανωλάκης Κωνσταντίνος Σχολείο Διεξαγωγής: Εκπαιδευτήρια Μαυροματάκη-Μητέρα Χανιά, Μάιος 2016 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικό Υπόβαθρο της Έννοιας του Γραμματισμού

Παιδαγωγικό Υπόβαθρο της Έννοιας του Γραμματισμού Εισαγωγή Παιδαγωγικό Υπόβαθρο της Έννοιας του Γραμματισμού Ο όρος γραμματισμός αναφέρεται στην ικανότητα του ατόμου να διαβάζει και να γράφει. Τον 19 ο αιώνα στις δυτικού τύπου κοινωνίες ως εγγράμματο

Διαβάστε περισσότερα

[H επίδραση της τεχνολογίας στη γλωσσική ποικιλότητα]

[H επίδραση της τεχνολογίας στη γλωσσική ποικιλότητα] Κείμενο [H επίδραση της τεχνολογίας στη γλωσσική ποικιλότητα] Ένας χώρος με ιδιαίτερη επίδραση στο θέμα της γλωσσικής διαφοροποίησης και της διερεύνησης της γλωσσικής ποικιλότητας είναι ο χώρος της τεχνολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Γιατί χρειάζεται να κάνουµε τόσο ειδική διαφοροποίηση; Τα παιδιά που βρίσκονται στο φάσµα του αυτισµού έχουν διαφορετικό τρόπο σκέψης και αντίληψης για τον κόσµο,

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις. Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια ΠΤΠΕ Πανεπιστήμιο Κρήτης

Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις. Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια ΠΤΠΕ Πανεπιστήμιο Κρήτης Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια ΠΤΠΕ Πανεπιστήμιο Κρήτης Αναγνωστική ετοιμότητα Παλαιότερα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι: υπάρχει μια συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ : ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Με ποιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 1: Εισαγωγή

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 1: Εισαγωγή Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 1: Εισαγωγή Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Ενημέρωση για το περιεχόμενο του μαθήματος Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Βαλανίδου Ευτυχία. Διερευνώντας τη δεξιότητα της κατηγοριοποίησης σε παιδιά προσχολικής ηλικίας 1. Εισαγωγή

Βαλανίδου Ευτυχία. Διερευνώντας τη δεξιότητα της κατηγοριοποίησης σε παιδιά προσχολικής ηλικίας 1. Εισαγωγή Βαλανίδου Ευτυχία Διερευνώντας τη δεξιότητα της κατηγοριοποίησης σε παιδιά προσχολικής ηλικίας 1 Εισαγωγή Ένα σηµαντικό αναπτυξιακό επίτευγµα είναι αυτό της δηµιουργίας κατηγοριών (π.χ. καρέκλες, τίγρεις,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Μετρήσεις - Ερωτηµατολόγια & συνεντεύξεις ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. Συγκέντρωση πληροφοριών. Συνέντευξη

Μετρήσεις - Ερωτηµατολόγια & συνεντεύξεις ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. Συγκέντρωση πληροφοριών. Συνέντευξη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ιάλεξη 6. Μετρήσεις - Ερωτηµατολόγια & συνεντεύξεις

Διαβάστε περισσότερα

«Άρτος και Ευρωπαϊκή Ένωση»

«Άρτος και Ευρωπαϊκή Ένωση» «Άρτος και Ευρωπαϊκή Ένωση» Εκπαιδευτικός: Βαμβουνάκη Άρτεμις (ΠΕ 70) Επιβλέπων επιμορφωτής: Μανωλάκης Κωνσταντίνος Σχολείο Διεξαγωγής: Εκπαιδευτήρια Μαυροματάκη-Μητέρα Χανιά, Μάιος 2017 Εισαγωγή Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα εκθέσεων. Blunden, J. :

Κείμενα εκθέσεων. Blunden, J. : Κείμενα εκθέσεων Επικοινωνία μέσω του λόγου Blunden, J. : «το μουσειακό κείμενο είναι η πιο αμείλικτη μορφή κειμένου» 1 Οι λέξεις πάνω στους τοίχους Μιλούν στους επισκέπτες Είναι η φωνή του μουσείου Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο»

Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο» Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Σχολική Σύμβουλος 6ης Περιφέρειας Π.Ε. ν. Λάρισας Ελασσόνα, 19 Νοεμβρίου 2012 Επιμέρους τομείς στο γλωσσικό μάθημα 1. Προφορικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

THE ROLE OF IMPLICIT MODELS IN SOLVING VERBAL PROBLEMS IN MULTIPLICATION AND DIVISION

THE ROLE OF IMPLICIT MODELS IN SOLVING VERBAL PROBLEMS IN MULTIPLICATION AND DIVISION THE ROLE OF IMPLICIT MODELS IN SOLVING VERBAL PROBLEMS IN MULTIPLICATION AND DIVISION E F R A I M F I S C H B E I N, T E L - A V I V U N I V E R S I T Y M A R I A D E R I, U N I V E R S I T Y O F P I S

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα

Διαβάστε περισσότερα

Καρτσιώτου Θωμαϊς M.Sc. Δασκάλα Δ.Σ. Παληού Καβάλας tzoymasn@hol.gr. Περίληψη

Καρτσιώτου Θωμαϊς M.Sc. Δασκάλα Δ.Σ. Παληού Καβάλας tzoymasn@hol.gr. Περίληψη 33 Πρόταση διδασκαλίας με τη χρήση των ΤΠΕ στο μάθημα της Μελέτης Περιβάλλοντος της Δ τάξης Δημοτικού: Μαθαίνω για τα σημαντικά έργα που υπάρχουν στην Ελλάδα μέσα από το google earth Καρτσιώτου Θωμαϊς

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών

Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών Ημερίδα για την ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας στη Μαθησιακή Διαδικασία 3 Μαρτίου 2012 Αναστασία Οικονόμου Προϊσταμένη

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Διδάσκουσες:

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικοί γραμματισμοί (Κουτσογιάννης, 2013)

Κριτικοί γραμματισμοί (Κουτσογιάννης, 2013) «Μετα-επικοινωνιακή» εποχή με: α) εποικοδομιστικό προσανατολισμό στη μάθηση με έμφαση στις ατομικές ανάγκες και προτιμήσεις των μαθητών, τη διαφοροποιημένη διδασκαλία, τη διερεύνηση της μάθησης από τον

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Ελένη Γκανά Λέκτορας, Π.Τ.Ε.Α., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας egana@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξύ γραφής και εικόνας: παιχνίδια γραφής στους δρόµους της πόλης 1

Μεταξύ γραφής και εικόνας: παιχνίδια γραφής στους δρόµους της πόλης 1 Μεταξύ γραφής και εικόνας: παιχνίδια γραφής στους δρόµους της πόλης 1 Abstract A walk around the streets of any modern city reveals various forms and functions of writing. In modern highly alphabetized

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

1ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Δημιουργικής Ανάγνωσης

1ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Δημιουργικής Ανάγνωσης 1ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Δημιουργικής Ανάγνωσης Στόχοι: να ενισχύσουμε στα παιδιά την καλή σχέση με την ανάγνωση η οποία είναι καθοριστικής σημασίας στην βελτίωση της γλωσσικής έκφρασης να καλλιεργήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς. Στηρίζεται στην ενεργητική παρουσία των συμμετεχόντων, στην

Ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς. Στηρίζεται στην ενεργητική παρουσία των συμμετεχόντων, στην Ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς. Στηρίζεται στην ενεργητική παρουσία των συμμετεχόντων, στην ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών και στην αξιοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

«Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού

«Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού «Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού Ηλίας Νίτσος Βιβλιοθήκη ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, nitsos@lib.teithe.gr Αφροδίτη Μάλλιαρη Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας & Συστημάτων Πληροφόρησης, ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 1: Εισαγωγικά: Τι είναι γλώσσα Βασικά χαρακτηριστικά της γλώσσας Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Οπτικός εγγραμματισμός μαθητών δημοτικού με τη χρήση συνεργατικού περιβάλλοντος μάθησης (wiki)

Οπτικός εγγραμματισμός μαθητών δημοτικού με τη χρήση συνεργατικού περιβάλλοντος μάθησης (wiki) 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Διδακτική της Πληροφορικής» Φλώρινα, 20-22 Απριλίου 2012 Οπτικός εγγραμματισμός μαθητών δημοτικού με τη χρήση συνεργατικού περιβάλλοντος μάθησης (wiki) Α. Τσίγκου 5 ο Δημοτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού (ΠΕ 70 ) :Παρασκευή Πριοβόλου

Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού (ΠΕ 70 ) :Παρασκευή Πριοβόλου Teachers For Europe 2016-2017 Τίτλος πρακτικής : «Διαβάζοντας.την Ευρώπη» «Reading Europe» Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού (ΠΕ 70 ) :Παρασκευή Πριοβόλου Επιβλέπων επιμορφωτής : Θεόδωρος Μπαρής Σχολείο Διεξαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½

þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ ÀÌ Ä º± µä À ¹ ¼ ½ þÿµºà±¹ µåä¹ºì ¹ ¹º ĹºÌ ÃÍÃÄ ¼± þÿãä ½ º±Ä±½µ¼

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Σ. ΛΑΠΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα.. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου

Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα.. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου Αρχικές αναζητήσεις στη γλωσσική διδασκαλία Σύνδεση της ανάγνωσης με θρησκευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο:

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: 2231081842 Χώρος υλοποίησης: ΕΚΦΕ Φωκίδας Υπεύθυνος: Μπεμπή Ευαγγελία Τηλέφωνο επικοινωνίας:

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τεχνολογίες. στην εκπαίδευση. ΜΑΡΙΑ Γ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΕ02 M.Ed. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Νέες τεχνολογίες. στην εκπαίδευση. ΜΑΡΙΑ Γ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΕ02 M.Ed. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Νέες τεχνολογίες στην εκπαίδευση ΜΑΡΙΑ Γ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΕ02 M.Ed. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Η εκπαίδευση της σύγχρονης κοινωνίας των γνωστικών απαιτήσεων, χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό (συνάφεια θεματικών ενοτήτων και λογοτεχνικού παιχνιδιού/γραμματισμού)

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ανάγνωσης παιδιών προσχολικής ηλικίας 1

Στρατηγικές ανάγνωσης παιδιών προσχολικής ηλικίας 1 ιαβάζουµε τα γράµµατα ή τα µετράµε; Στρατηγικές ανάγνωσης παιδιών προσχολικής ηλικίας 1 1. Εισαγωγή Οι στρατηγικές ανάγνωσης που χρησιµοποιούν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας για να προσεγγίσουν τα γραπτά

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ βιβλιο_layout 1 24/12/2015 11:50 πμ Page 7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 1. Εισαγωγή... 21 2. Τα αλφάβητα και οι λειτουργίες τους... 24 2.1 Το ελληνικό αλφάβητο: χαρακτήρες και χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ: EΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ: EΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ: EΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: H MAΘΗΣΙΑΚΗ ΑΞΙΑ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥΣ Τι έγινε;

Διαβάστε περισσότερα

Τελικός τίτλος σπουδών:

Τελικός τίτλος σπουδών: Επωνυμία προγράμματος: Τελικός τίτλος σπουδών: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ (ΠΤΥΧΙΟ) Πτυχίο Ο γραφίστας ασχολείται με τη μελέτη, τη διαμόρφωση και γενικότερα την αισθητική επιμέλεια κάθε είδους εκτυπωτικής εργασίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα