Η κρίση ως ευκαιρία ανάπτυξης του αγροτικού τομέα: μαθήματα από την Νέα Ζηλανδία.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η κρίση ως ευκαιρία ανάπτυξης του αγροτικού τομέα: μαθήματα από την Νέα Ζηλανδία."

Transcript

1 Η κρίση ως ευκαιρία ανάπτυξης του αγροτικού τομέα: μαθήματα από την Νέα Ζηλανδία. Περίληψη ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΧΥΜΗΣ Ερευνητής - Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) Προ της οικονομικής κρίσεως που διέρχεται η χώρα, υπήρχε διαδεδομένη η αντίληψη ότι όσο μικρότερο το ποσοστό του πληθυσμού που ασχολείται με τον αγροτικό τομέα και όσο μικρότερο το ποσοστό συμμετοχής του αγροτικού τομέα στο συνολικό ΑΕΠ της χώρας, τόσο αναπτυγμένη είναι η χώρα αυτή. Ήταν σύνηθες να αναφέρεται σχεδόν ως μομφή το γεγονός ότι στην Ελλάδα το ποσοστό του αγροτικού τομέα στο ΑΕΠ της χώρας είναι αρκετά υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες. Αυτό, δεν είναι απολύτως ακριβές διότι υπάρχουν παραδείγματα ανεπτυγμένων χωρών, όπως η Νέα Ζηλανδία, η οποία έχει πολύ ισχυρό αγροτικό τομέα με ποσοστό συμμετοχής στο συνολικό ΑΕΠ που ξεπερνά αυτό της χώρας μας. Το πλέον ενδιαφέρον όμως, είναι ότι κατά την διάρκεια της παρούσης κρίσεως ο αγροτικός τομέας ήταν (και συνεχίζει να είναι) από τους λίγους, ο οποίος όχι μόνο αντιστέκεται στην κρίση αλλά αυξάνει σταθερά τις εξαγωγές του. Η Νέα Ζηλανδία είναι μία χώρα που πέρασε επίσης παρόμοια οικονομική κρίση την δεκαετία του και που κατάφερε όχι μόνο να ορθοποδήσει αλλά να καταστεί παγκόσμια αγροτική δύναμη «χάρη», θα μπορούσαμε να πούμε, σε αυτήν την κρίση. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται, πρώτον, η εξέλιξη του εμπορικού ισοζυγίου του αγροτικού τομέα, σε σχέση με το σύνολο του εμπορίου της χώρας, για να καταδειχθεί η σημασία του στην ελληνική οικονομία και, δεύτερον, η περίπτωση της Νέας Ζηλανδίας και πώς αυτή ξεπέρασε παρόμοια κρίση με την Ελληνική κρίση χρέους με αποτέλεσμα μεταξύ άλλων την ενδυνάμωση του αγροτικού της χώρου και του ρόλου του στην ανάπτυξη της οικονομίας. Τα συμπεράσματα από την ανάλυση αποτελούν χρήσιμες προτάσεις πολιτικής καθώς αναδεικνύουν τις δυνατότητες του αγροτικού και, εν γένει, του υπαίθρου χώρου στην Ελλάδα που ακόμα και σήμερα παραμένουν αναξιοποίητες. Πολιτική κινήτρων μέσω άρσης εμποδίων, απλοποίησης διαδικασιών, μειώσεως φορολογικών συντελεστών και εύρυθμης λειτουργίας των θεσμών, με στόχο την υγιή ανάπτυξη της συλλογικής επιχειρηματικότητας και καινοτομίας και ιδιαίτερα την οργάνωση του κλάδου μεταποίησης και εμπορίας αγροδιατροφικών προϊόντων, είναι εκ των ων ουκ άνευ συνθηκών για την ανάκαμψη της υπαίθρου και την συμβολή της στην έξοδο της χώρας από την παρούσα κρίση. Λέξεις κλειδιά: αγροτικός χώρος, αγροτικός τομέας, οικονομική κρίση, ανάπτυξη, Νέα Ζηλανδία. 1. Εισαγωγή Η παρούσα οικονομική κρίση απέδειξε ότι το πρότυπο ανάπτυξης της χώρας τα τελευταία χρόνια (αύξηση δανεισμού και κατανάλωσης εις βάρος της αποταμίευσης και των επενδύσεων) δεν ήταν βιώσιμο καθ ότι δεν στηριζόταν στην λεγόμενη πραγματική οικονομία, δηλαδή σε αύξηση παραγωγής, αλλά σε αύξηση κατανάλωσης η οποία πάλι δεν είχε έρεισμα σε παραγωγή αλλά σε χρήση δανεικού και τεχνητά φθηνού χρήματος. Ένα άλλο χαρακτηριστικό αυτού του προτύπου ανάπτυξης είχε να κάνει με την σύγκριση της χώρας με άλλες χώρες της ΕΕ όσον αφορά στα ποσοστά συμμετοχής 1

2 του πρωτογενούς τομέα στο ΑΕΠ. Έτσι, η συνεχής συρρίκνωση της συμμετοχής του πρωτογενούς τομέα στο ΑΕΠ εθεωρείτο σημάδι ωρίμανσης της Ελληνικής οικονομίας η οποία απεκδυόταν το παραδοσιακό παλαιομοδίτικο πρότυπο και ομοίαζε περισσότερο προς τις ανεπτυγμένες οικονομίες της ύσεως. Θα εξηγήσουμε στη συνέχεια γιατί αυτή η άποψη δεν ήταν απολύτως ορθή. Η διεθνής βιβλιογραφία μας προσφέρει πετυχημένα παραδείγματα χωρών από τα οποία η Ελλάς θα μπορούσε να αντλήσει χρήσιμα, πρακτικά και υλοποιήσιμα διδάγματα για το πώς κατάφεραν αυτές οι χώρες να αντιμετωπίσουν ανάλογες κρίσεις. Η Νέα Ζηλανδία είναι μία τέτοια περίπτωση χώρας με αρκετές ομοιότητες με την Ελλάδα, όχι μόνο γεωγραφικές και κλιματολογικές, αλλά κυρίως οικονομικές και δομικές (επί εποχής της οικονομικής κρίσεως στη Νέα Ζηλανδία). Η Νέα Ζηλανδία πέρασε παρόμοια οικονομική κρίση χρέους, είχε παρόμοια ανεπτυγμένο αγροτικό τομέα με παρόμοια δομικά προβλήματα και κατάφερε όχι μόνο να ανταπεξέλθει, αλλά να έχει μεταρρυθμίσει και καταστήσει τον αγροτικό της τομέα ένα βασικό αναπτυξιακό πυλώνα της οικονομίας της. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να αναδείξει τις δυνατότητες του ευρύτερου αγρο-διατροφικού τομέα της χώρας υπό τις ιδιαίτερες συνθήκες που δημιουργεί η παρούσα οικονομική κρίση. Οι συνεχώς αυξανόμενες εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και τροφίμων και η αυξανόμενη συμμετοχή τους στο σύνολο των εξαγωγών της χώρας δείχνουν την κάθε άλλο παρά μείωση της σημασίας του πρωτογενούς τομέα της οικονομίας. Υπό το φώς δε του επιτυχημένου παραδείγματος της Νέας Ζηλανδίας το οποίο παρουσιάζεται διεξοδικά, δημιουργείται γόνιμο έδαφος για περεταίρω δημόσια συζήτηση των προβλημάτων που άπτονται και της τρέχουσας βαθιάς οικονομικής κρίσεως αλλά και των ευκαιριών της επικείμενης μεταρρύθμισης της ΚΑΠ. Η Ελλάς μπορεί να αντλήσει ιδέες από τις επιτυχημένες πρακτικές που εφαρμόστηκαν στην Νέα Ζηλανδία έτσι ώστε να μπορέσει να μάθει από την διαχείριση της κρίσης εκεί, τα μέτρα που ελήφθησαν προς αντιμετώπισή της και τα αποτελέσματά τους. Προσαρμόζοντας αυτές τις πρακτικές στις δικιές της ανάγκες και ιδιαιτερότητες, η χώρα θα μπορέσει να βρει επιτέλους το δρόμο προς την ανάπτυξη. Η συνέχεια του άρθρου χωρίζεται σε τέσσερεις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα παρουσιάζονται πολύ συνοπτικά οι πρόσφατες εξελίξεις στον αγροτικό τομέα όσον αφορά το εμπορικό ισοζύγιο. Στο δεύτερο μέρος αναλύεται η περίπτωση της Νέας 2

3 Ζηλανδίας, γίνεται μία σύγκριση των χαρακτηριστικών της με αυτά της Ελλάδος και περιγράφεται η οικονομική κρίση που πέρασε η χώρα. Στην επόμενη ενότητα επισημαίνονται οι ομοιότητες και διαφορές της Ελλάδος με την Νέα Ζηλανδία, παρουσιάζονται περιληπτικά κάποιες από τις δυνατότητες του αγροτικού τομέα και τα μαθήματα που μπορεί η χώρα μας να πάρει από την περίπτωση της Νέας Ζηλανδίας, και το άρθρο κλείνει με χρήσιμα συμπεράσματα και προτάσεις πολιτικής αντλώντας διδάγματα από την εμπειρία της Νέας Ζηλανδίας. 2. Πρόσφατες εξελίξεις στο αγροδιατροφικό εμπορικό ισοζύγιο Στον Πίνακα 1 παρουσιάζεται η εξέλιξη του συνολικού εμπορίου (πλην πετρελαιοειδών) και του εμπορίου αγροτικών προϊόντων και τροφίμων 1 την περίοδο δηλαδή εν μέσω κρίσεως. Η εικόνα είναι εύγλωττη. Είναι χαρακτηριστικό ότι την πρώτη χρονιά της κρίσεως όταν οι συνολικές εξαγωγές μειώθηκαν από 15,46 δις στα δις, ο αγροτικό τομέας αντιστάθηκε και παρέμεινε σχεδόν σταθερός με εξαγωγές αξίας 4 δις αυξάνοντας έτσι το ποσοστό του συμμετοχής στο σύνολο των εξαγωγών από 25,9% στο 30%. Ενδεικτικό της αντοχής του κλάδου είναι ότι ενώ οι συνολικές εξαγωγές αυξάνουν την περίοδο με μέσο ετήσιο ρυθμό 2%, οι εξαγωγές του αγροδιατροφικού κλάδου τρέχουν με ρυθμό 6,9%. Το τελευταίο έτος δε, έτος βαθιάς ύφεσης την οικονομίας, οι εξαγωγές του αγροτικού κλάδου αυξήθηκαν κατά 16,4%! Είναι γνωστό ότι τα αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα είναι πιο ανελαστικά σε σχέση με τα άλλα προϊόντα και κυρίως τα βιομηχανικά. Κατά συνέπειαν, οι εισαγωγές αυτών μειώνονται με μικρότερο ρυθμό από ότι τα υπόλοιπα βιομηχανικά προϊόντα. Πράγματι, ενώ οι συνολικές εισαγωγές την περίοδο παρουσιάζουν μέσο ετήσιο ρυθμό μείωσης 11,2% οι εισαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων μειώνονται με ρυθμό μόνο 2,7%. Οι εξελίξεις αυτές έχουν θετικό αντίκτυπο στο εμπορικό ισοζύγιο. Για όλη την περίοδο το σύνολο του ελλείμματος μειωνόταν με ρυθμό 20,1% το έτος, και το αγροτικό με ρυθμό 22,6%. Είναι αξιοσημείωτο ότι την τελευταία χρονιά και ενώ το συνολικό έλλειμμα μειώθηκε κατά 14,5% το αγροτικό 1 Ως αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα (αγροδιατροφικά προϊόντα), βάσει της ταξινομήσεως του Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης η οποία είναι σύμφωνη με την Τυποποιημένη Ταξινόμηση ιεθνούς Εμπορίου (ΤΤ Ε)-(SITC, Standard International Trade Classification) του ΟΟΣΑ, θεωρούνται τα εξής με τους ακόλουθους κωδικούς: 0 (αγροτικά προϊόντα), 1 (ποτά-καπνός), 21 (δέρματα), 22 (ελαιώδεις σπόροι), 231 (καουτσούκ), 24 (ξυλεία), &268 (φυσικές υφαντικές ίνες), 29 (γεωργικές πρώτες ύλες), 4 (λίπη-έλαια), 59211/12 (άμυλα σίτου-καλαμποκιού). 3

4 μειώθηκε σχεδόν στο μισό (-44,1%). Έτσι βλέπουμε μία σωρευτική μείωση του αγροτικού ελλείμματος κατά 64% από το Πίνακας 1: Συνολικό εμπόριο και εμπόριο αγροτικών προϊόντων και τροφίμων (σε δις 2 ) % Ρυθμός Μεταβολής % Μεταβολή Εισαγωγές Σύνολο 48,60 40,90 36,49 31,66 30,21-11,2-4,6 Αγρ.Πρ/ντα 7,05 6,40 6,30 6,46 6,34-2,7-2,0 Αγρ. % 14,5 15,6 17,3 20,4 21,0 Εξαγωγές Σύνολο 15,46 13,03 14,46 15,88 16,73 2,0 5,3 Αγρ.Πρ/ντα 4,01 4,00 4,41 4,50 5,24 6,9 16,4 Αγρ. % 25,9 30,7 30,5 28,4 31,3 Έλλειμμα Συνολικό 33,14 27,87 22,04 15,77 13,48-20,1-14,5 Αγροτικό 3,04 2,40 1,89 1,96 1,09-22,6-44,1 Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων ΕΛΣΤΑΤ. 3. Η περίπτωση της Νέας Ζηλανδίας Γενικά χαρακτηριστικά Η Νέα Ζηλανδία (εφεξής ΝΖ) έχει έκταση περίπου χλμ 2 (μεταξύ Ιταλίας και Αγγλίας) και πληθυσμό περίπου 4,4 εκατ. είναι δηλαδή μία αρκετά αραιοκατοικημένη χώρα με πυκνότητα πληθυσμού 16,4 κατοίκους ανά χλμ 2 (συγκριτικά, η Ιταλία με 60 εκατ. και η Αγγλία με 62 εκατ. κατοίκους έχουν πυκνότητα πληθυσμού 202 και 277 κατοίκους/ χλμ 2 αντίστοιχα). Η χώρα μας αντίστοιχα, έχει έκταση χλμ 2 και πυκνότητα 83 κατοίκους/χλμ 2. Η ΝΖ είναι αρκετά ορεινή (όπως και η χώρα μας) με κλίμα ήπιο θαλάσσιο με αρκετές όμως διαφοροποιήσεις λόγω του εντόνου αναγλύφου της (επίσης όπως η Ελλάς). Έχει ισχυρό αγροτικό χαρακτήρα και είναι η πρώτη μεταξύ των πλουσίων χωρών του ΟΟΣΑ όσον αφορά στο ποσοστό του ΑΕΠ που προέρχεται από τον αγροτικό τομέα (βλ. Πίνακα 2). Είναι ενδιαφέρον το ότι χώρες με παράδοση στην παραγωγή αγροτικών προϊόντων και με έντονο εξαγωγικό χαρακτήρα όπως, ΗΠΑ, ανία, Γαλλία, Καναδάς, Ιταλία έχουν αισθητά χαμηλότερη συμμετοχή του αγροτικού τομέα στο ΑΕΠ. 2 Εκτός πετρελαιοειδών. 4

5 Πίνακας 2: Ποσοστό του αγροτικού τομέα στο ΑΕΠ (%) το 2011 Ν. Ζηλ. ΗΠΑ Καναδάς Αυστραλ. ανία Γαλλία Ισπανία Ιταλία Ελλάς 4,8 1,2 1,9 4,0 1,3 1,8 3,2 2,0 3,3 Πηγή: ιεθνές Νομισματικό Ταμείο, ΟΟΣΑ. Ανεφέρθη στην εισαγωγή ότι εθεωρείτο θετικό σημάδι για την ανάπτυξη της Ελλάδος το γεγονός της συρρίκνωσης της συμμετοχής του αγροτικού τομέα στο ΑΕΠ. Η συρρίκνωση του αγροτικού τομέα τις προηγούμενες δεκαετίες είχε εκληφθεί ως θετική εξέλιξη διότι υπονοούνταν ότι αναπτύσσονταν γρηγορότερα άλλοι παραγωγικοί τομείς της οικονομίας. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν ήταν απολύτως ακριβές για την Ελλάδα, όσο για τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ. Οι άλλες ευρωπαϊκές ανεπτυγμένες οικονομίες είχαν μεν χαμηλό ποσοστό συμμετοχής του πρωτογενούς τομέα στο ΑΕΠ, αλλά είχαν έναν πολύ πιο ανεπτυγμένο δευτερογενή τομέα, την βιομηχανία, η οποία στην Ελλάδα ποτέ δεν κατάφερε να φθάσει το αντίστοιχο επίπεδο ωρίμανσης των Ευρωπαϊκών μας εταίρων. Έτσι, η υπέρμετρη ανάπτυξη στην Ελλάδα τόσο του τομέα των κατασκευών (για αγορά κατοικιών περισσότερο, άρα κατανάλωση παρά επένδυση), των υπηρεσιών και του χρηματοπιστωτικού τομέα σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη απουσία παραγωγής και πραγματικής οικονομίας (παραγωγή και εξαγωγές) οδήγησε στα γνωστά δραματικά αποτελέσματα που όλοι βιώνουμε σήμερα. Επίσης, από τον Πίνακα 2 είναι εμφανές ότι η άποψη ότι όσο πιο περιορισμένο αγροτικό τομέα έχει μία οικονομία τόσο πιο ανεπτυγμένη είναι, δεν αληθεύει. Η ΝΖ, και η Αυστραλία αποδεικνύουν ότι η ανάπτυξη δεν αποκλείει έναν ανεπτυγμένο αγροτικό τομέα. Στον Πίνακα 3 παρατίθενται συγκριτικά στοιχεία για Ελλάδα και ΝΖ όσον αφορά την συμμετοχή του αγροτικού και αγροδιατροφικού τομέα στην οικονομία της κάθε χώρας. Είναι εμφανές ότι ενώ στην πρωτογενή παραγωγή η χώρα μας έχει συγκρίσιμο μέγεθος με την ΝΖ, υστερούμε κατά πολύ σε ανάπτυξη της εξαγωγικής αγροδιατροφικής βιομηχανίας (agribusiness) και, κατά συνέπεια, σε εξαγωγές. Ενώ η ΝΖ παράγει, πρωτογενώς, αγροτικά προϊόντα αξίας $6,7 δις φθάνει να εξάγει αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα αξίας $20,1 δις, ήτοι, το τριπλάσιο της αξίας της πρωτογενούς παραγωγής της. Πίνακας 3: Ενδεικτικά συγκριτικά στοιχεία σε δις δολλάρια για το 2010 ΑΕΠ Αγροτικός Εξαγωγές Εξαγ. Αγροδιατροφικών $ $ δις % ΑΕΠ $ δις % $ δις % ΑΕΠ % εξαγ Ν.Ζ ,7 4,8 38,5 27,5 20,1 14,4 52,2 5

6 Ελλάς 300 9,9 3,3 22,4 7,5 5,8 1,9 25,9 Πηγή: Εθνικοί Λογαριασμοί ΝΖ, ΝΤ, ΚΕΠΕ. Αντίθετα, η χώρα μας με πρωτογενή αγροτική παραγωγή αξίας $9,9 δις δεν εξάγει παρά αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα αξίας μόλις $5,8 δις, δηλαδή λίγο περισσότερο από το μισό της αξίας της πρωτογενούς παραγωγής. Παρά, λοιπόν, την φήμη της οικονομίας της χώρας ως έντονα αγροτικής μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών του ΟΟΣΑ, οι εξαγωγές των αγροτικών προϊόντων και των προϊόντων της μεταποιητικής βιομηχανίας αυτών δεν υπερβαίνουν το 26% των συνολικών εξαγωγών, ενώ στην ΝΖ υπερβαίνουν το 50% ($20,1 δις σε σύνολο εξαγωγών $38,5 δις) και δεν αποτελούν παρά το πενιχρό 1,9% του ΑΕΠ σε αντίθεση με το 14,4% του ΑΕΠ στην ΝΖ. Είναι αξιοσημείωτο ότι μόνο οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και τροφίμων στην ΝΖ είναι σε αξία σχεδόν όσες οι συνολικές εξαγωγές της Ελλάδος. Αυτό είναι ενδεικτικό του προβλήματος έλλειψης εξωστρέφειας της Ελληνικής οικονομίας η οποία εξήγαγε, το 2010, προϊόντα αξίας ίσης με το 7,5% του ΑΕΠ σε αντίθεση με την ΝΖ η οποία εξήγαγε αξία ίση με το 27,5 του ΑΕΠ της. Αυτά τα στοιχεία δηλώνουν ότι η βιομηχανία τροφίμων στην Ελλάδα, σε αντίθεση με την ΝΖ, είναι περισσότερο προσανατολισμένη στην εγχώρια αγορά (κάτι το οποίο, όπως θα δούμε παρακάτω, σταδιακά αλλάζει λόγω της οικονομικής κρίσεως) παρά στην παγκόσμια αγορά. Όχι μόνον αυτό, αλλά, η σύγκριση με τα στατιστικά της ΝΖ καταδεικνύει τις τεράστιες δυνατότητες που έχει η Ελληνική αγροτική οικονομία και συγκεκριμένα ο κλάδος της μεταποίησης (επεξεργασίας, τυποποίησης, συσκευασίας) και εμπορίας (διαφήμισης, προώθησης σε αγορές) για αύξηση των εξαγωγών. Να αναφέρουμε χαρακτηριστικά ότι εάν η Ελλάς εξήγαγε όχι το τριπλάσιο της αξίας της αγροτικής παραγωγής, όπως συμβαίνει στην ΝΖ, αλλά έστω το διπλάσιο, τότε η αξία των εξαγωγών αγροδιατροφικών προϊόντων θα άγγιζε τα $20 δις, από τα $5,8 δις 3 (στοιχεία του 2010). Αυτό δείχνει με τον πιο εύγλωττο τρόπο τις δυνατότητες της χώρας να αναπτύξει τον μεταποιητικό τομέα της βιομηχανίας τροφίμων και να κρατά την προστιθέμενη αξία την οποία τώρα την χάνει προς χώρες του εξωτερικού στις οποίες εξάγουμε πολλά από τα αγροτικά προϊόντα χύδην, με ελάχιστη επεξεργασία, τυποποίηση, συσκευασία αλλά κυρίως, με έλλειψη brand name, καινοτομικών προϊόντων ποιότητος και αξίας προέλευσης. 3 Σημειώνουμε ότι αυτό το ποσό είναι σύμφωνα με τα στοιχεία του 2010 και χρησιμοποιείται ενδεικτικά για λόγους σύγκρισης. Είναι γεγονός και αναλύεται παρακάτω, ότι η αξία των εξαγωγών αγροδιατροφικών προϊόντων αυξάνει μεν, όχι όμως με τον ρυθμό που υπαγορεύουν οι πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες που έχει. 6

7 Η κρίση Αυτά τα χαρακτηριστικά του αγροτικού και αγροδιατροφικού τομέα της ΝΖ δεν ήταν πάντα έτσι. Φυσικά, η χώρα είχε ανέκαθεν ισχυρό αγροτικό προσανατολισμό σε ένα, όμως, οικονομικό περιβάλλον προστατευμένο από τις επιδράσεις των διεθνών εξελίξεων και τιμών, με υψηλές επιδοτήσεις, δασμούς σε εισαγωγές, επιδοτούμενες εξαγωγές, εγγυημένα χαμηλά επιτόκια δανεισμού, κλπ (Bale & Dale, 1998). Η χώρα πέρασε από μία δραματική περίοδο αλλαγών και μεταρρυθμίσεων που σαν αποτέλεσμα είχαν την ενδυνάμωση της όλης οικονομίας της γενικά και του αγροδιατροφικού της τομέα ειδικά. Η εμπειρία από την κρίση και τις αλλαγές στις κοινωνικές και οικονομικές δομές της ΝΖ μπορούν να δώσουν χρήσιμα μαθήματα και να διαφωτίσουν την σημερινή οικονομική κρίση που διάγει η Ελλάς. Η ΝΖ έχαιρε ειδικών προτιμησιακών εμπορικών σχέσεων με την Αγγλία από την δημιουργία της ως κράτος το Ειδικά από το 1945 η Αγγλία απορροφούσε την πλειονότητα της παραγωγής κρέατος και γάλακτος. Όμως, από το 1972, έτος εισδοχής της Αγγλίας στην τότε ΕΟΚ, η πρόσβαση στην Αγγλική αγορά περιορίστηκε αναγκάζοντας έτσι τους Νεοζηλανδούς παραγωγούς να ψάξουν για άλλες διεθνείς αγορές (Evans, 2004). Από το 1940 έως και την περίοδο ενάρξεως των μεταρρυθμίσεων το 1984, η κρατική προστασία του μεταποιητικού τομέα μέσω δασμών και ποσοστώσεων στις εισαγωγές είχε σαν αποτέλεσμα έναν ακριβό και αναποτελεσματικό αγροτικό τομέα. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1984 το επίπεδο στήριξης των αγροτών έφτανε το 30% της αξίας της αγροτικής παραγωγής 4. Η πολιτική αυτή στηρίξεως της ΝΖ οδήγησε σε υψηλότερη αλλά αναποτελεσματικότερη παραγωγή με ταυτόχρονη αναποτελεσματική χρήση επιδοτούμενων προϊόντων, υπηρεσιών και αγροτικής γης (Evans, 2004). Επίσης, οι επιδοτήσεις είχαν σαν αποτέλεσμα την στρέβλωση κινήτρων από μεριάς αγροτών να παράγουν τα προϊόντα που λάμβαναν την υψηλότερη κρατική στήριξη, μειώνοντας έτσι την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων σε διεθνές επίπεδο και συγκεντρώνοντας το ρίσκο λήψεως κακών αποφάσεων αποκλειστικά στην κυβέρνηση. Η δομή αυτού του συστήματος κλονίστηκε με την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 70 που 4 Ενδεικτικά και για λόγους σύγκρισης αναφέρουμε ότι η εμπεριστατωμένη εμπειρική μελέτη του Μπουρδάρα (διαθέσιμη στο: το 2004, αναφέρει ότι την περίοδο η στήριξη στην Ελληνική αγροτική παραγωγή κατά μέσο όρο αποτέλεσε το 40,2% της αξίας της αγροτικής παραγωγής. 7

8 οδήγησε σε ακόμα μεγαλύτερο έλεγχο της οικονομίας από το κράτος και αύξηση των δαπανών για το κράτος-πρόνοια (Evans, 2004). Έτσι, το 1984 η οικονομία της ΝΖ εισήλθε σε μία περίοδο κρίσεως με κύρια χαρακτηριστικά τα υψηλά ελλείμματα (9%), το αυξανόμενο δημόσιο χρέος (60%), και τον υψηλό πληθωρισμό (18%) (Evans et al., 1996). Η δομή της οικονομίας, όπως προανεφέρθη, περιελάμβανε αυστηρά ελεγχόμενο χρηματοπιστωτικό τομέα, υψηλές επιδοτήσεις σε αγρότες και σε εξαγωγείς, και προστατευόμενο ιδιωτικό τομέα. Αυτά είχαν σαν αποτέλεσμα η ΝΖ να κατρακυλήσει από τις πρώτες θέσεις στην λίστα των πλουσίων χωρών του ΟΟΣΑ ως προς το κατά κεφαλήν εισόδημα, στις τελευταίες (Bale & Dale, 1998). Οι κρατικές δαπάνες έφθασαν στο 40% του ΑΕΠ 5, ενώ ταυτόχρονα οι πολίτες απολάμβαναν δημόσιες υπηρεσίες χαμηλής ποιότητας, αναποτελεσματικές και κακώς διαχειριζόμενες. Η γραφειοκρατία ήταν υψηλή, οι δημόσιοι οργανισμοί ελλειμματικοί και, όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν οι Bale και Dale (1998, σελ 104): «δημιουργική λογιστική (creative accounting) 6 χρησιμοποιήθηκε για να δοθεί η εντύπωση καλής επίδοσης». Το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος έφθασε τον Ιούνιο του 1984 στο 95% του ΑΕΠ πράγμα που είχε σαν αποτέλεσμα την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας του χρέους της ΝΖ και την έναρξη συναλλαγματικής κρίσης (Evans, 2004). Οι ομοιότητες με την ελληνική κρίση είναι εμφανείς αν και η ίδια η κρίση είναι βαθύτερη στην Ελλάδα όπως και τα δομικά και διαρθρωτικά προβλήματα. H περίοδος των αλλαγών και των μεταρρυθμίσεων και φυσικά των απόνερων της κρίσεως κράτησαν για περισσότερο από μία δεκαετία, Ο αγροτικός τομέας της ΝΖ άλλαξε από ένα σχετικά προστατευμένο περιβάλλον υψηλών εισοδημάτων (λόγω επιδοτήσεων) και χαμηλού ρίσκου, σε ένα περιβάλλον χαμηλών εισοδημάτων μη προστατευμένο από τις διεθνείς εξελίξεις και όπου το ρίσκο το αναλαμβάνει πλέον η αγροτική βιομηχανία (Evans, 2004). Αυτό το σοκ των άμεσων και δραστικών αλλαγών που έχει καταγραφεί στον ΟΟΣΑ ως ένα μοναδικό παράδειγμα φιλελευθεροποίησης της οικονομίας έθεσε τις βάσεις για μια αγροτική οικονομία αυτόνομη, παραγωγική, ανεξάρτητη από κρατική στήριξη και ισχυρή με πρωτεύοντα λόγο και ρόλο στο διεθνές εμπόριο (Evans, 2004). 5 Στην Ελλάδα έχουν υπερβεί το 50%. 6 ιαπιστώνουμε ότι η δημιουργική λογιστική δεν είναι ούτε κάτι καινούριο ούτε μόνο «προνόμιο» της Ελλάδος, οπότε ο όρος Greek statistics, που έχει επικρατήσει στην Ευρώπη και τον κόσμο, μάλλον μας αδικεί. Αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό οργανισμών (του κράτους συμπεριλαμβανομένου φυσικά) οι οποίοι έχουν απλά το κίνητρο να αποκρύψουν την αληθή αρνητική για αυτούς κατάσταση. 8

9 Αυτή τη στιγμή η ΝΖ έχει το χαμηλότερο ποσοστό στήριξης των αγροτών της στις χώρες του ΟΟΣΑ (1% επί του συνόλου της αξίας της αγροτικής παραγωγής) όταν ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ είναι 18%, με πρώτη την Νορβηγία (61%), ΕΕ-27 20% και ΗΠΑ 7% (KPMG, 2012). Θεωρείται από τον ΟΟΣΑ η χώρα με, πρακτικά, μηδενικές στρεβλώσεις στην αγορά γάλακτος στην οποία αν και συμμετέχει με μόνο το 2% της παγκόσμιας παραγωγής, κατέχει το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών (Καρανικόλας, 2005). Πιο συγκεκριμένα, οι αγρότες της ΝΖ βρέθηκαν ξαφνικά από ένα προστατευμένο περιβάλλον εγγυημένων τιμών και επιτοκίων σε ένα περιβάλλον εκτεθειμένο στον διεθνή ανταγωνισμό, με δραστική μείωση των επιδοτήσεων και ταυτόχρονη αύξηση των επιτοκίων λόγω της συναλλαγματικής κρίσης και του υψηλού πληθωρισμού. Αυτό αποτέλεσε ισχυρό σοκ για τους αγρότες οι οποίοι είχαν συνηθίσει σε ένα περιβάλλον απομόνωσης από τις διεθνείς τιμές, ελεγχόμενων και επιδοτούμενων επιτοκίων δανεισμού και οι αποφάσεις για το τι θα παράγουν βασίζονταν στις κρατικές επιδοτήσεις και όχι στην διεθνή ζήτηση (Evans, 2004). Είναι σημαντικό να τονισθεί και αξίζει να μελετηθεί και διερευνηθεί περισσότερο το γεγονός ότι οι αλλαγές αυτές στην ΝΖ έτυχαν της γενικής λαϊκής υποστηρίξεως, ακόμα και από τις ίδιες τις επηρεαζόμενες ομάδες συμφερόντων, όπως π.χ. αγρότες (Bale & Dale, 1998). Αυτό έγινε διότι τα μέτρα αφορούσαν όλη την οικονομία και έθιγαν σχεδόν όλους τους πολίτες. Έτσι, οι αγρότες συμφώνησαν στην δραστική μείωση των επιδοτήσεων αφού ταυτοχρόνως θα μειώνονταν δραστικά και οι δασμοί στις εισαγωγές βιομηχανικών προϊόντων. Όλες οι ομάδες συμφερόντων έτυχαν τις ίδιας μεταχειρίσεως, της άρσης του προστατευτισμού τους δηλαδή, και έτσι δεν υπήρξαν αντιδράσεις (Evans et al., 1996 Bale & Dale, 1998 Evans, 2004). Το κλειδί της επιτυχίας των μέτρων έγκειται στο ότι η ανάγκη για τις αλλαγές κατέστη ευρέως αποδεκτή, ιδιαίτερα στον επιχειρηματικό και οικονομικό κύκλο της κοινωνίας, και έτυχε υποστηρίξεως από τις ίδιες τις διοικητικές αρχές, αλλά και την πνευματική ηγεσία της χώρας (Evans et al., 1996). Έτσι, οι μεταρρυθμίσεις άγγιξαν κάθε τομέα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της χώρας όπως εργασιακές σχέσεις, χρηματοπιστωτικό σύστημα, άρση δασμών στις εισαγωγές, μείωση γραφειοκρατίας, μεγαλύτερος απολογισμός και διαφάνεια δημοσίων φορέων και επιχειρήσεων, εξυγίανση δημοσίων φορέων και αξιολόγηση αυτών, μειώσεις φορολογικών συντελεστών σε φυσικά και νομικά πρόσωπα, άρση εξαγωγικών επιδοτήσεων και 9

10 μετατόπιση από άμεση σε έμμεση φορολογία μέσω ενός ενιαίου φόρου πωλήσεων που αντικατέστησε την μέχρι τότε πληθώρα ειδικών φόρων κατανάλωσης, κ.α. Τα αποτελέσματα των δραστικών αυτών μέτρων και μεταρρυθμίσεων είχαν σοβαρό αντίκτυπο στον αγροτικό τομέα της ΝΖ. Οι τιμές της αγροτικής γης υποχώρησαν σημαντικά σαν αποτέλεσμα της ανόδου του κόστους του χρήματος (άνοδος επιτοκίων δανεισμού) και της μείωσης των εισοδημάτων (μέσω δραστικής μείωσης των επιδοτήσεων). Αρκετοί αγρότες αναγκάστηκαν να πουλήσουν μέρος των εκμεταλλεύσεών τους και αρκετοί χρεοκόπησαν. Η κατανάλωση των αγροτών μειώθηκε δραστικά με συνακόλουθες επιπτώσεις στην οικονομία των αγροτικών περιοχών λόγω της καθίζησης της ζήτησης προς τοπικές επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών. Επιπροσθέτως, η κρίση στην αγορά μετοχών τον Οκτώβριο του 1987 επιδείνωσε τα πράγματα για όλη την οικονομία της ΝΖ και όχι μόνο για τον αγροτικό τομέα. Ο συνδυασμός όμως με την απορρύθμιση του μεταποιητικού τομέα ελευθέρωσαν τον υγιή ανταγωνισμό στον κλάδο παροχής αγροτικών εφοδίων και υπηρεσιών και έριξαν τις τιμές, οδηγώντας σε εκ βαθέων αναδιάρθρωση όλου το φάσματος των μεταφορών αγροτικών προϊόντων, μονάδων συσκευασίας, κτηνοτροφίας, δασικών προϊόντων και προϊόντων φυτικής παραγωγής (Evans, 2004). Η απελευθέρωση της αγοράς εργασίας το 1991 οδήγησε σε περαιτέρω ευελιξία και αύξηση καινοτομίας λόγω της μείωσης του κόστους, πράγμα που βοήθησε την ανάπτυξη του απελευθερωμένου πλέον αγροτικού τομέα. Ενώ το 1960 οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και τροφίμων αποτελούσαν το 90% των συνολικών εξαγωγών της ΝΖ, σήμερα έχουν κατέβει λίγο πάνω από το 50% και αυτό γιατί οι μεταρρυθμίσεις έδωσαν ισχυρή ανάπτυξη στον τουρισμό αλλά και την βιομηχανία. Ιδιαίτερα, ο συνδυασμός τουρισμού και αγροτικής παραγωγής έχει επιδείξει πολύ θετικά αποτελέσματα στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος (κάτι το οποίο ενδιαφέρει άμεσα και την Ελλάδα όσον αφορά στις δυνατότητες θετικών συνεργειών μεταξύ αγροτικού τομέα και τουρισμού). Οι παραγωγοί πλέον ανταποκρίνονται στα κίνητρα προσφοράς-ζητήσεως και φέρουν οι ίδιοι την ευθύνη των αποφάσεών τους, η ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων έχει αυξηθεί, η υπερβολική χρήση λιπασμάτων (που επιδοτούνταν) έχει σταματήσει, και αυξήθηκε σημαντικά η δασοκομία και η παραγωγή φυτικών προϊόντων είχαν υποσκελιστεί από τις επιδοτήσεις στην κτηνοτροφία τα οποία αποτελούν ολοένα και αυξανόμενο μερίδιο στις εξαγωγές της χώρας. Είναι χαρακτηριστικό ότι η βιομηχανία ξυλείας και 10

11 δασικών προϊόντων της NZ κατέστρωσε πρόσφατα ένα στρατηγικό πλάνο δράσης με όραμα τον διπλασιασμό του εισοδήματος από εξαγωγές στα 12 δις (δολλάρια ΝΖ, όπου $1ΝΖ = $0,8 ΗΠΑ) έως το 2022 (KPMG, 2012). Οι αγρότες στην ΝΖ δεν είναι πλέον μόνο παραγωγοί αγροτικών προϊόντων αλλά, προσφέρουν πληθώρα υπηρεσιών αναψυχής, τουρισμού, ανάπλασης τοπίου και διατήρησης του περιβάλλοντος, ανταποκρινόμενοι έτσι στην εγχώρια αλλά και διεθνή αύξηση της ζήτησης (τουρισμός) για έναν ειδυλλιακό αγροτικό τρόπο ζωής με παραδοσιακά προϊόντα αλλά και με σύγχρονες υπηρεσίες, συντελώντας έτσι τα μέγιστα στην ανάπτυξη της υπαίθρου και του αγροτικού χώρου (Evans, 2004). Η εμπειρία της ΝΖ δείχνει ότι μία γεωργία μη στηριζόμενη σε επιδοτήσεις σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον είναι εφικτή και οδηγεί σε ένα πλαίσιο δραστηριοτήτων συνδεδεμένο με καλλίτερη και οικονομικότερη κατανομή πόρων ενδοτομεακά (εντός του αγροτικού δηλαδή τομέα) αλλά και διατομεακά (σε σχέση με τους υπολοίπους τομείς της οικονομίας). Οι ταυτόχρονες μάλιστα μεταρρυθμίσεις και στους άλλους τομείς της οικονομίας δείχνουν ότι βοηθούν την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα ειδικά, αλλά και του συνόλου της οικονομίας γενικά (Evans et al., 1996 Bale & Dale, 1998 Evans, 2004). 4. Η κατάσταση στην Ελλάδα και οι δυνατότητές της Πέραν από τις ομοιότητες είναι φυσικό η χώρα μας να έχει και ουσιαστικές διαφορές με την ΝΖ. Ειδικότερα σε ότι αφορά στην οικονομική κρίση υπάρχουν ομοιότητες αλλά και σημαντικές διαφορές. Είναι γεγονός ότι η χώρα διάγει το πέμπτο έτος ύφεσης σε μία κρίση αρκετά βαθύτερη από την αντίστοιχη της ΝΖ την περίοδο Το δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει το 150% του ΑΕΠ και η ανεργία το 25%. Η ένταξη στην ΕΕ και το κοινό νόμισμα δίνει άλλη διάσταση στην κρίση η οποία διαχέεται σε όλη την Ευρώπη και δεν μένει εντός των συνόρων μίας και μόνης χώρας όπως τότε στην ΝΖ. Φυσικά, η παρουσία των μνημονίων σήμερα αλλά και οι γενικότερες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές συνθήκες της παγκόσμιας αγοράς διαφέρουν σημαντικά από την εποχή της Νεοζηλανδικής κρίσης 25 χρόνια πριν. Στις διαφορές έρχεται ακόμα να προστεθεί η ΚΑΠ και φυσικά διάφορα πακέτα στήριξης όπως το ΕΣΠΑ. Η ΝΖ δεν είχε την πολυτέλεια της ΚΑΠ (ούτε και ΕΣΠΑ) και ο αγροτικός της τομέας υπέστη ισχυρό σοκ όπως περιγράφηκε στην προηγούμενη ενότητα με την πλήρη άρση της κάθε μορφής στήριξης του αγροτικού τομέα. Η Ελλάς έχει την τύχη να είναι μέλος της ΕΕ και να απολαμβάνει της στήριξης της ΚΑΠ η 11

12 οποία τώρα μεταρρυθμισμένη αναμένεται να προσανατολίσει την στήριξη περισσότερο προς τις επενδύσεις, κάτι άμεσα αναγκαίο για τη χώρα, παρά σε στρεβλωτικές επιδοτήσεις. Παρά τις αδιαμφισβήτητες διαφορές (χρονικές, χωρικές, ποιοτικές και συγκυρίας) μεταξύ των δύο περιπτώσεων, οι οποίες φυσικά θα πρέπει να ληφθούν υπ όψιν στην χάραξη πολιτικής, το σημαντικότερο είναι ότι οι βασικές συνισταμένες της κρίσεως, τόσο στην Ελλάδα του σήμερα όσο και στην ΝΖ του , είναι κοινές και αφορούν έναν διογκωμένο ελλειμματικό, χρεωμένο, αδιαφανή, δυσλειτουργικό δημόσιο τομέα, κλειστά επαγγέλματα, στρεβλωτικές για την οικονομία στηρίξεις ορισμένων ομάδων της κοινωνίας, υψηλούς φόρους, υψηλό κόστος γραφειοκρατίας και μεγάλο αριθμό διαδικασιών που στέκονται εμπόδιο στην πραγματική οικονομία, το επιχειρείν και την προσέλκυση επενδύσεων. Ίσως κάποιος σκεφθεί ότι ο αγροτικός τομέας της ΝΖ κατάφερε να βγει νικητής από την κρίση, διότι η χώρα έχει μεγαλύτερες εκτάσεις από την Ελλάδα και είναι λιγότερο πυκνοκατοικημένη και άρα έχει μεγαλύτερη έκταση γης στη διάθεσή της να εκμεταλλευτεί. Πράγματι, η ΝΖ έχει έκταση διπλάσια της Ελλάδος και πληθυσμό λιγότερο από τον μισό της Ελλάδος, όμως το επιχείρημα δεν ευσταθεί αν λάβει κανείς υπ όψιν του ότι η Ολλανδία και το Βέλγιο, χώρες με έκταση 25-30% της χώρα μας, και πυκνότητα πληθυσμού 404 και 355 κατοίκους/χλμ 2 αντίστοιχα, δηλαδή 4-5 φορές πυκνότερες, έχουν πολύ πιο ανεπτυγμένο αγροδιατροφικό τομέα και περισσότερες σε αξία εξαγωγές από ότι η χώρα μας. Ενδεικτικό των δυνατοτήτων του αγροτικού τομέα στην Ελλάδα είναι οι θετικές εξελίξεις στο εμπορικό ισοζύγιο όπως περιγράφηκε στην πρώτη ενότητα (Πίνακας 1). Παρ όλα αυτά, η σύγκριση με την ΝΖ υποδεικνύει ότι οι εξαγωγές έχουν μεγάλα περιθώρια αυξήσεως δεδομένου του μικρού ποσοστού τους στο ΑΕΠ της χώρας (βλ. Πίνακα 3 παραπάνω) αλλά και του περιορισμένου βαθμού εξαγωγικού προσανατολισμού του αγροτικού τομέα και ιδιαίτερα της αγροδιατροφικής βιομηχανίας, αλλά και του συνόλου της οικονομίας. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι οι συνολικές εξαγωγές ως ποσοστό του ΑΕΠ, με στοιχεία του 2010, ήταν για την Ελλάδα μόλις 7,5% 7 ενώ για Ισπανία και Πορτογαλία (χώρες με συγκρίσιμες 7 Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2012 αλλά και την τελευταία αναθεώρηση των στοιχείων από την ΕΛΣΤΑΤ, οι εξαγωγές της χώρας έχουν σημειώσει άνοδο και έφθασαν το 2012 το 14% του ΑΕΠ, στοιχείο θετικό για την οικονομία. 12

13 οικονομικο-κοινωνικές δομές προς τις Ελληνικές) είναι στο 20%, ανία 32%, Ιρλανδία 56,6% και για την ΝΖ όπως είδαμε είναι στο 27,6%. Η Ελληνική οικονομία παραμένει λοιπόν μια σχετικά κλειστή οικονομία που δεν εκμεταλλεύεται τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της. Μέρος των αιτιών που συμβαίνει αυτό είναι ακριβώς το γεγονός των πολιτικών στήριξης και επιδοτήσεων που λαμβάνει η Ελληνική οικονομία εν γένει και αγροτικός τομέας συγκεκριμένα και, όπως κατέδειξε ο Evans (2004) για την περίπτωση της ΝΖ, μέσω της μείωσης των κινήτρων για καινοτομία, επιχειρηματικότητα και αναλήψεως κινδύνων-ρίσκου. Η Ελλάς δεν υστερεί σε φυσικό πλούτο, το αντίθετο μάλιστα. Η επικέντρωση στο καλό κλίμα και τον ήλιο, που φυσικά αποτελούν αδιαμφισβήτητες πηγές πλούτου, δίδει πολλές φορές την λανθασμένη εντύπωση της κατά τα άλλα φτωχής χώρας με μη παραγωγικά εδάφη. Εκτός του πλουσίου υπεδάφους (Βωξίτης, Μπεντονίτης, Γύψος, Καολίνης, Λιγνίτης, Μάρμαρο, Περλίτης, Θηραϊκή γη, Ελαφρόπετρα, για να μην αναφερθούμε στον χρυσό και στα πρόσφατα στοιχεία για εκτεταμένη παρουσία υδρογονανθράκων), το έδαφος της χώρας είναι κατά πολύ γονιμότερο από τα περισσότερα όξινα εδάφη της κεντρικής και βορείου Ευρώπης χάρη στα ασβεστολιθικά πετρώματα, με βροχοπτώσεις λίαν ικανοποιητικές. Αξίζει να εξηγηθεί εδώ μια χρόνια παρανόηση σχετικά με την εικόνα της Ελλάδος ως άνυδρης χώρας. Αυτό που δίνει την αίσθηση μειωμένων βροχοπτώσεων στην Ελλάδα είναι η ανισοκατανομή μέσα στο έτος και όχι το ποσό των κατακρημνισμάτων αυτών καθ εαυτών. Ο έντονος κάθετος (οροσειρές) και οριζόντιος (ακτογραμμή) διαμερισμός της χώρας δημιουργεί περιοχές με ιδιαίτερα μικροκλίματα και με βροχοπτώσεις συγκρίσιμες με αυτές των πλέον υγρών περιοχών της Ευρώπης. Έτσι, η μέση ετήσια βροχόπτωση στη χώρα είναι 650 mm και κυμαίνεται από 300 mm στην περιοχή του Αργοσαρωνικού και τις Κυκλάδες (περιοχές με την μεγαλύτερη ηλιοφάνεια στην Ευρώπη), mm στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, έως και άνω των 1000 mm στις πιο ορεινές περιοχές, για να υπερβεί τα 2000mm στα μεγαλύτερα υψόμετρα, πράγμα που δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για ορεινούς βοσκότοπους. Συγκριτικά, η Ολλανδία και το Βέλγιο, χώρες φημισμένες για την υγρασία και τις βροχοπτώσεις τους, έχουν περίπου 800 mm μέση ετήσια 13

14 βροχόπτωση 8. Η μόνη διαφορά είναι ότι η βροχόπτωση σε αυτές τις χώρες είναι ομοιόμορφα ισοκατανεμημένη μέσα στον χρόνο. Η αναλογία ακτογραμμής προς επιφάνεια της χώρας είναι από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως προσφέροντας πληθώρα προστατευμένων όρμων και κόλπων για υδατοκαλλιέργειες. Σαν παράδειγμα αναφέρουμε ότι η Τουρκία με την μισή ακτογραμμή της Ελλάδος (7.000 χλμ έναντι χλμ. της Ελλάδος) έχει περίπου την ίδια παραγωγή ιχθυοκαλλιεργειών. Παρομοίως, η Ιταλία με επίσης την μισή ακτογραμμή παράγει 12 φορές περισσότερο αλάτι ( τόνους έναντι τόνων). Το ανεκμετάλλευτο δυναμικό είναι εμφανές. Ο βοτανικός πλούτος της χώρας θέτει αυτήν στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως σε βιοποικιλότητα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Κρήτη με έκταση χλμ 2 έχει τον ίδιο αριθμό ειδών με το Ηνωμένο Βασίλειο (έκταση χλμ 2 ). Το 80% της Βαλκανικής βιοποικιλότητας και το 50% της Ευρωπαϊκής βρίσκονται στην Ελλάδα 9. Πολλά είδη βοτάνων και φυτών συλλέγονται και εξάγονται ως πρώτη ύλη για να εισαχθούν στην Ελλάδα σαν τελικά προϊόντα σε τιμές πολύ υψηλότερες. Η Ελλάς δεν έχει εκμεταλλευθεί το γεγονός ότι είναι ο βοτανικός κήπος της Ευρώπης. Πολλά τοπικά είδη παραμένουν αναξιοποίητα διότι από τη μία λείπουν τα κίνητρα για καινοτομία και επιχειρηματικότητα και από την άλλη το πολύπλοκο θεσμικό πλαίσιο και η γραφειοκρατία αυξάνουν το κόστος αναλήψεως οποιασδήποτε πρωτοβουλίας. Ένα άλλο προϊόν σχετικά υποτιμημένο είναι η ξυλεία. Η χώρα έχει 28% δασοκάλυψη, όσο περίπου και η ΝΖ, και πολύ περισσότερο από άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, η οποία μάλιστα αυξάνεται λόγω εγκαταλείψεως παλαιών βοσκοτόπων που ξαναγίνονται δάσος με αναξιοποίητες δυνατότητες για ανάπτυξη του κλάδου δασικών προϊόντων και ξυλείας. Είδαμε πώς η ΝΖ μετά το τέλος των επιδοτήσεων ανέπτυξε τον κλάδο αυτό ο οποίος κατέστη από τους δυναμικότερους της χώρας ενώ, μόλις πέρυσι, κατέστρωσε συγκεκριμένο στρατηγικό σχέδιο για τον διπλασιασμό των εξαγωγών σε ορίζοντα δεκαετίας. Σε αντίθεση με την Ελλάδα στην ΝΖ ο κτηνοτροφικός κλάδος είναι ο στυλοβάτης της αγροτικής παραγωγής. Έτσι, οι επιδοτήσεις και το προστατευμένο περιβάλλον στήριζε την ζωική παραγωγή εις βάρος της φυτικής και είδαμε στην προηγούμενη ενότητα ότι με τις μεταρρυθμίσεις ανεπτύχθη και η φυτική παραγωγή. Στην Ελλάδα η

15 ΚΑΠ ενίσχυε μέχρι τώρα υπέρμετρα την φυτική παραγωγή ενώ οι ποσοστώσεις στην αγελαδοτρόφο γαλακτοπαραγωγή έχουν περιορίσει σημαντικά την αγελαδοτροφία. Η ανάπτυξη της κτηνοτροφίας γενικότερα και, συγκεκριμένα, βοοτροφία και χοιροτροφία είναι θεμελιώδους σημασίας για την Ελλάδα της οποίας οι εισαγωγές κτηνοτροφικών προϊόντων αποτελούν άνω του 30% των συνολικών εισαγωγών αγροτικών προϊόντων και τροφίμων. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2012 που το έλλειμμα του αγροτικού ισοζυγίου περιορίσθηκε σημαντικά και έφθασε στο 1 δις (από 3 δις το 2008), οι εισαγωγές κτηνοτροφικών προϊόντων παρέμειναν αμετάβλητες στα 2 δις. Η μεταρρύθμιση της ΚΑΠ και ο σχετικός περιορισμός των επιδοτήσεων προς την φυτική παραγωγή με ταυτόχρονη στήριξη επενδύσεων για έναν αγροτικό τομέα περιβαλλοντικώς υπεύθυνο και βιώσιμο, ελπίζεται ότι θα δώσει σημαντικές ευκαιρίες για την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας γενικότερα και της βιολογικής κτηνοτροφίας ειδικότερα. Μάλιστα, η Νεοζηλανδική εμπειρία δείχνει ότι η κτηνοτροφία με την δασοκομία μπορούν αρμονικά να συνυπάρξουν. Είδαμε στο παράδειγμα της ΝΖ όπου οι αγρότες συνδυάζουν την παραγωγή κτηνοτροφικών προϊόντων με ταυτόχρονη ανάπτυξη δασοκομικών προϊόντων και παροχής τουριστικών υπηρεσιών και διατήρησης και ανάδειξης του φυσικού κάλλους. Η Ελλάς υστερεί σε ανάπτυξη κτηνοτροφικών προϊόντων και υπάρχουν ανεξερεύνητες δυνατότητες με τοπικές ποικιλίες ζώων (π.χ. νεροβούβαλος βορείου Ελλάδος, τοπικές φυλές αιγοπροβάτων) για παραγωγή προϊόντων με οργανοληπτικά χαρακτηριστικά τέτοια που εγγυώνται την διεθνή ζήτηση συνδυάζοντας για στον συνειδητοποιημένο καταναλωτή χαρακτηριστικά της ιστορίας, μυθολογίας και παραδόσεως του τόπου παραγωγής. Η προοπτική μειώσεως της πολιτικής στηρίξεως της ΚΑΠ έχει θορυβήσει ιδιαίτερα τους απασχολούμενους στον καπνό και το βαμβάκι, καλλιέργειες που σε σημαντικό ποσοστό στηρίζονται από την ΚΑΠ. Παρά τις ανησυχίες, οι εξαγωγές βάμβακος και καπνού το 2012 παρουσίασαν έντονη αύξηση. Ωστόσο, η μείωση των αμέσων ενισχύσεων θα οδηγήσει, όπως έδειξε το παράδειγμα της ΝΖ, σε αποδοτικότερη κατανομή των πόρων. Ο περιορισμός της πολιτικής στηρίξεως του βαμβακιού δεν σημαίνει αναγκαστικά την εκμηδένιση της καλλιέργειας. Αντίθετα, σύμφωνα τον ερευνητή του ΕΘΙΑΓΕ και ειδικό σε θέματα βάμβακος ρ. Νταράουσε, η χώρα έχει από τις καλλίτερες ποικιλίες στον κόσμο και με τις υψηλότερες στρεμματικές αποδόσεις. Αυτό που λείπει είναι οργάνωση της παραγωγής και συντονισμένες 15

16 ενέργειες για αναγνώριση και πιστοποίηση από επίσημο φορέα των ποικιλιών και χαρακτηριστικών του καλλιεργούμενου βαμβακιού ώστε να εξαχθεί σε αγορές με υψηλότερες τιμές από ότι εξάγεται σήμερα. Σύμφωνα με τον ρ. Νταράουσε 10 είναι η κακή εφαρμογή της πολιτικής στήριξης της ΚΑΠ που έβλαψε μέχρι τώρα το ελληνικό βαμβάκι δίνοντας στρεβλά κίνητρα για ποσότητα εις βάρος της ποιότητος. Αυτό σημαίνει ότι η μείωση της στήριξης από το 2014 και μετά μπορεί να δώσει νέες προοπτικές αναπτύξεως στο Ελληνικό βαμβάκι αρκεί βέβαια να υπάρξει οργάνωση της αλυσίδας αγοράς και συντονισμός όλων των εμπλεκομένων φορέων, από τον παραγωγό, τον εκκοκκιστή μέχρι και τον εξαγωγέα 11. Στην Ελλάδα ο αγροτικός τομέας και όχι μόνο πάσχουν από έλλειψη οργάνωσης αγοράς. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην ΝΖ το μεγαλύτερο ποσοστό (άνω του 95%) της παραγωγής γάλακτος έχει οργανωθεί από μία εταιρεία-συνεταιρισμό την Fonterra. Στην εταιρεία αυτή είναι μέλη σχεδόν όλοι από τους περίπου γαλακτοπαραγωγούς της χώρας και η εταιρεία ανήκει σε αυτούς. Ο ετήσιος τζίρος της Fonterra αγγίζει, αν δεν ξεπερνά, το 10% του ΑΕΠ της ΝΖ! Ένας αγροτικός συνεταιρισμός δηλαδή παράγει το 1/10 του ακαθαρίστου προϊόντος της χώρας. Σε απόλυτα ποσά, ο τζίρος ανήλθε το 2012 στα $15,7 δις πίσω μόνο από τον παγκόσμιο γίγαντα Nestlé ($25,9 δις), την Danone ($19,5 δις) και την Lactalis ($18,8 δις) 12. Για λόγους παραδείγματος και μόνον, μια αναλογία θα ήταν να φανταστούμε όλο το παραγόμενο ελαιόλαδο στην χώρα μας οργανωμένο από το χωράφι στο ράφι ως τρόφιμο, φάρμακο, καλλυντικό ή οτιδήποτε άλλο για εκατομμύρια καταναλωτές ανά τον κόσμο, οργανωμένο από μία εταιρεία-συνεταιρισμό που να ανήκει στους χιλιάδες ελαιοπαραγωγούς μέλη της. Έτσι η πρωτογενής παραγωγή του ελαιολάδου (και κάθε αγροτικού προϊόντος) από μία αρχική αξία χωραφιού της τάξεως των π.χ. 200 εκατ. θα μπορούσε να φθάσει σαν τελικό προϊόν συνολικής αξίας αρκετών δις Ευρώ. Το συγκεκριμένο παράδειγμα θέλει να τονίσει την απώλεια προστιθέμενης αξίας στην αλυσίδα παραγωγής λόγω των χύδην εξαγωγών πολλών ελληνικών αγροτικών προϊόντων. εν είναι λοιπόν τόσο, όπως αρκετοί εσφαλμένως φοβούνται, η έλλειψη ικανοποιητικής ποσότητας πρωτογενούς παραγωγής το εμπόδιο στην περεταίρω 10 Προσωπική συνομιλία, Ιούνιος Για περισσότερα στοιχεία σχετικά με τις δυνατότητες του Ελληνικού αγροτικού ο αναγνώστης μπορεί να ανατρέξει σε σειρά άρθρων στο περιοδικό Οικονομικές Εξελίξεις (π.χ. Χύμης, τεύχος 18 και Κωνσταντακοπούλου & Χύμης τεύχος 19, 2012) του ΚΕΠΕ

17 αύξηση των εξαγωγών αγροδιατροφικών προϊόντων, όσο η έλλειψη οργάνωσης της αλυσίδας αγοράς από το χωράφι στο ράφι. 5. Συμπεράσματα-Μαθήματα για την Ελλάδα Είδαμε ότι η Νέα Ζηλανδία όχι μόνο παρουσιάζει αρκετά κοινά σημεία με την Ελλάδα, ιδιαίτερα όσον αφορά στον σημαντικό ρόλο του αγροτικού τομέα στην οικονομία της αλλά και όσον αφορά στην οικονομική κρίση και τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις που πέρασε στα μέσα της δεκαετίας του 80 και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 90. Βεβαίως, έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε και εκείνη η κρίση έχει σημαντικές διαφορές από την σημερινή οικονομική κρίση στην Ελλάδα, όμως τα βασικά δομικά χαρακτηριστικά των κρίσεων στις δύο χώρες είναι τα ίδια: υψηλά ελλείμματα, αυξανόμενο δημόσιο χρέος, υψηλές κρατικές δαπάνες, ελλειμματικοί δημόσιοι οργανισμοί, χαμηλής ποιότητας, αναποτελεσματικές και κακώς διαχειριζόμενες δημόσιες υπηρεσίες, υψηλή γραφειοκρατία, αδιαφάνεια. Αναμφίβολα η Ελληνική κρίση είναι βαθύτερη από της ΝΖ με υψηλότερο χρέος και υψηλότερη ανεργία μεταξύ άλλων. Σημαντική διαφορά είναι επίσης η έλλειψη του εργαλείου της νομισματικής πολιτικής λόγω ενιαίου νομίσματος. Όμως, ας μην παραβλέπονται σειρά παραγόντων και εργαλείων που η ΝΖ δεν είχε. Η δυνατότητα δανεισμού από το ΝΤ και την ΕΕ σε τέτοια υψηλά επίπεδα για την Ελλάδα αποτελεί εργαλείο που δεν είχε η ΝΖ. Επίσης, η ΚΑΠ δεν υπήρχε και δεν υπάρχει στην ΝΖ (ούτε ΚΠΣ και ΕΣΠΑ). Ο αγροτικός της τομέας κυριολεκτικά προσγειώθηκε ανώμαλα. Είδαμε ότι αρκετοί αγρότες πούλησαν μέρος των εκμεταλλεύσεών τους και αρκετοί χρεοκόπησαν. Εάν η χώρα μας είχε αφεθεί να περάσει την κρίση όπως την πέρασε η ΝΖ, η προσαρμογή θα ήταν πολύ πιο επώδυνη από ότι είναι σήμερα. Ο αντίλογος φυσικά μπορεί να είναι ότι η προσαρμογή θα ήταν ίσως πιο άμεση και γρήγορη. Αυτό όμως είναι αντικείμενο άλλης διεξοδικής μελέτης. Το σημαντικότερο μάθημα που έχει να λάβει η χώρα μας από την ΝΖ, πέραν των συγκεκριμένων μέτρων και μεταρρυθμίσεων στις οποίες προέβη, είναι ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς στην ΝΖ συμφώνησαν ότι ναι, χρειάζονταν μεταρρυθμίσεις. Και δεδομένου ότι όλοι είχαν την ίδια αντιμετώπιση και όλοι υπέφεραν δεν υπήρχαν αντιδράσεις στην λήψη των μέτρων. Αυτό είναι το βασικό συστατικό για την επιτυχία οποιουδήποτε προγράμματος προσαρμογής. Ο περιορισμός των συντεχνιακών αντιδράσεων και η προώθηση των μεταρρυθμίσεων χρειάζεται εμπιστοσύνη μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και φορέων. Είδαμε π.χ. ότι οι αγρότες συμφώνησαν στην 17

18 άρση κάθε στήριξης που είχαν συνηθίσει να λαμβάνουν επειδή ταυτοχρόνως θα μειώνονταν και οι δασμοί στις εισαγωγές και έτσι θα είχαν τουλάχιστον πρόσβαση σε φθηνότερα προϊόντα. Όλοι δέχθηκαν να θυσιάσουν κομμάτι από τα λεγόμενα κεκτημένα τους: οι αγρότες τις επιδοτήσεις, η εγχώρια βιομηχανία την προστασία των δασμών στις εισαγωγές και τις εξαγωγικές επιδοτήσεις, οι επαγγελματικές ενώσεις την απελευθέρωση των επαγγελμάτων τους κλπ. Κανείς δεν έτυχε ειδικής μεταχειρίσεως. Αυτό όμως συνέβη διότι οι μεταρρυθμίσεις έτυχαν ευρείας κοινωνικής αποδοχής. Όλοι ήξεραν και συμφώνησαν ότι η μόνη οδός για την ανάκαμψη περνούσε μέσα από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, μεταρρυθμίσεις που άγγιξαν κάθε τομέα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της χώρας: η αγορά εργασίας απελευθερώθηκε, η γραφειοκρατία περιορίσθηκε σημαντικά, οι δημόσιοι φορείς και επιχειρήσεις εξυγιάνθηκαν, έγιναν πιο διαφανείς, λογοδοτούσαν και αξιολογούνταν, οι φορολογικοί συντελεστές σε φυσικά και νομικά πρόσωπα μειώθηκαν, μαζί με την απελευθέρωση του εμπορίου και την κατάργηση των δασμών. Συγκεκριμένα για τον αγροτικό τομέα τα μαθήματα από την ΝΖ είναι πολύ χρήσιμα. Ο αγροτικός τομέας όχι μόνο δεν διαλύθηκε από την απότομη παύση κρατικής στήριξης, αλλά κατέστη από τους ανταγωνιστικότερους παγκοσμίως. Στην Ελλάδα έχουμε την τύχη να έχουμε την ΚΑΠ η οποία μεταρρυθμίζεται και η οποία στοχεύει πλέον στην στήριξη της επιχειρηματικότητας μικρής κλίμακας. Έχει προταθεί (μένει να ψηφισθεί) να περιορισθούν οι ενισχύσεις προς μεγάλους αγρότες μέσω πλαφόν (εκτός των αγροτικών συνεταιρισμών που διανέμουν τα χρήματα στα μέλη τους), να αυξηθεί η χρηματοδότηση σε νέους αγρότες και να συνδεθεί το 30% των άμεσων ενισχύσεων με περιβαλλοντικούς στόχους όπως, αξιοποίηση περισσοτέρων καλλιεργητικών ποικιλιών, διατήρηση μόνιμων βοσκοτόπων και δημιουργία οικολογικών καταφυγίων για την άγρια ζωή. Είδαμε πώς στην ΝΖ χωρίς καμμία βοήθεια οι αγρότες κατάλαβαν ότι δεν είναι πλέον μόνο παραγωγοί αγροτικών προϊόντων αλλά, μπορούν να προσφέρουν πληθώρα υπηρεσιών αναψυχής, τουρισμού, ανάπλασης τοπίου και διατήρησης του περιβάλλοντος, ανταποκρινόμενοι έτσι όχι μόνο στην εγχώρια αλλά, κυρίως, τη διεθνή τουριστική αγορά. Η Ελλάς με τον υπέροχο και μοναδικό παγκοσμίως συνδυασμό κλιματολογικών συνθηκών και ομορφιάς φύσεως που συνυφαίνεται με το λαογραφικό, ιστορικό και μυθολογικό στοιχείο, έχει πρώτης τάξεως συγκριτικό πλεονέκτημα στην προσέλκυση επισκεπτών και στην κάλυψη της αυξανόμενης 18

19 ζήτησης για εναλλακτικές μορφές τουρισμού. Εάν η ΝΖ πέτυχε με την προβολή ενός ειδυλλιακού αγροτικού τρόπου ζωής με παραδοσιακά προϊόντα αλλά και με σύγχρονες υπηρεσίες, να συντελέσει στην ανάπτυξη της υπαίθρου της, το ίδιο και περισσότερο δύναται να πετύχει η χώρα μας, έτσι που όχι μόνο να αντιστρέψει το ρεύμα εγκατάλειψης της υπαίθρου αλλά να πετύχει την πλήρη αναζωογόνηση αυτής. Ένα άλλο πολύ σημαντικό μάθημα από την ΝΖ είναι η οργάνωση της αγοράς και όλης της αλυσίδας από το χωράφι στο ράφι. Οι παραγωγοί οργανωμένοι σε ομάδες έχουν μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη. Κατόπιν, παραγωγοί και άλλοι φορείς της αγοράς μπορούν να οργανώσουν την μεταποίηση και όλα τα στάδια αυτής (επεξεργασία, τυποποίηση, παραγωγή καινοτόμων προϊόντων, διαφήμιση και προώθηση σε διεθνής αγορές) έτσι ώστε και θέσεις εργασίας στον μεταποιητικό κλάδο θα δημιουργηθούν και η προστιθέμενη αξία θα αυξηθεί για την Ελληνική οικονομία. Με αυτόν τον τρόπο η ΝΖ κατάφερε να εξάγει αγροδιατροφικά προϊόντα αξίας τριπλάσιας ($20,1 δις) από την αρχική αξία του συνόλου της πρωτογενούς αγροτικής παραγωγής ($6.7 δις) (Πίνακας 3). Αν υποθέσουμε ότι η χώρα μας οργανώνει την μεταποίηση και εμπορία των αγροδιατροφικών προϊόντων και φθάνει να εξάγει όχι το τριπλάσιο, όπως η ΝΖ, αλλά έστω, μιάμιση φορά την αξία της πρωτογενούς παραγωγής θα μπορούσε να αυξήσει την αξία των εξαγωγών αγροδιατροφικών προϊόντων κατά περίπου 7 δις. Αν σκεφθούμε ότι οι συνολικές εξαγωγές σήμερα (2012) ανέρχονται στα 5,2 δις γίνεται εύκολα αντιληπτό το μέγεθος της ανάπτυξης στον αγροτικό τομέα που είναι εφικτό και πραγματοποιήσιμο. Αυτό το σημαντικό στοιχείο αποδεικνύει αυτό που ήδη ανεφέρθη παραπάνω και αξίζει να τονίζεται επανειλημμένως, ότι δηλαδή, το πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι τόσο η έλλειψη πρώτης ύλης (πρωτογενής αγροτική παραγωγή δηλαδή, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν μεγάλα περιθώρια αυξήσεως σε ορισμένα προϊόντα) όσο η έλλειψη οργάνωσης της μεταποιητικής αλυσίδας. Είναι η αλυσίδα μεταποίησης και εμπορίας των αγροδιατροφικών προϊόντων που θα δώσει προστιθέμενη αξία στην πρωτογενή παραγωγή και θα την πολλαπλασιάσει μέσω καινοτόμων προϊόντων, προϊόντων υψηλής διατροφικής πολιτισμικής και ιστορικής αξίας. Όχι μόνον αυτό, αλλά η οργάνωση της μεταποιητικής αλυσίδας μπορεί με θετικές συνέργιες με άλλες βιομηχανίες (τουριστική, ιατρική, ψυχαγωγίας, κ.α.), στα πλαίσια δηλαδή της πολυλειτουργικής φύσεως του αγροτικού τομέα, να βοηθήσει 19

20 στην ανάκαμψη της υπαίθρου με δημιουργία νέων χιλιάδων θέσεων εργασίας σε αγροτικές περιοχές. Κλείνοντας, μπορούμε να πούμε ότι η Ελλάς παρά το βάθος της κρίσεως είναι σήμερα πιο τυχερή από ότι η ΝΖ την περίοδο διότι διαθέτει χρηματοδοτικά εργαλεία που η ΝΖ δεν μπορούσε καν να φανταστεί. Το επιτυχημένο παράδειγμα της ΝΖ εκτός από συγκεκριμένες λύσεις και προτάσεις που παρουσιάστηκαν προσφέρει και κάτι σημαντικότερο. Αισιοδοξία. Εάν μία χώρα με έναν αγροτικό τομέα χωρίς το χρηματοδοτικό εργαλείο της ΚΑΠ και του ΕΣΠΑ, κατάφερε να τον αναπτύξει και να τον καταστήσει από τους ανταγωνιστικότερους παγκοσμίως, τότε τι θα μπορούσε άραγε να κάνει η χώρα μας εάν εκμεταλλευτεί σωστά τα χρήματα για επενδύσεις; Βιβλιογραφία Bale, M., Dale, T., 1998, Public Sector Reform in New Zealand and its Relevance to Developing Countries, The World Bank Research Observer, 13(1), Evans, L., 2004, Structural Reform: The Dairy Industry in New Zealand, APEC High Level Conference on Structural Reform. Tokyo, Japan. Evans, L., Grimes, A., Willkinson, B., Teece, D., 1996, Economic Reform in New Zealand : The Pursuit of Efficiency, Journal of Economic Literature, 34(Dec.), Καρανικόλας, Ν., 2005, «Στρεβλώσεις Τιμών και ημόσια Στήριξη της Γεωργίας», στο ιεθνές Εμπόριο Γεωργικών Προϊόντων και Πολυλειτουργική Γεωργία, Καρανικόλας, Ν., Μαρτίνος, Ν. (επιμέλεια), 2005, σελ KPMG New Zealand, 2012, Agribusiness Agenda 2012, διαθέσιμο στο διαδίκτυο: Μπουρδάρας,., 2004, «Η Στήριξη του Αγροτικού Τομέα: Η Περίπτωση της Ελληνικής Γεωργίας», στο ιεθνές Εμπόριο Γεωργικών Προϊόντων και Πολυλειτουργική Γεωργία, Καρανικόλας, Ν., Μαρτίνος, Ν. (επιμέλεια), 2005, σελ

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Γραφείο Οικονοµικών & Εµπορικών Υποθέσεων Πρεσβείας της Ελλάδος στην Τύνιδα 6, rue St. Fulgence, Notre Dame Tunis 1082 Tel. +216 71 288411-846632 Fax +216 71 789518

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία τηςμελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Αξίες και προκλήσεις στον τομέα της αιγο-προβατοτροφίας. Ποιες είναι οι προοπτικές για την ανάπτυξη δικτύων συνεργασίας;

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΡΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος Κέντρο Μελισσοκομίας ΠΑΣΕΓΕΣ

«ΟΡΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος Κέντρο Μελισσοκομίας ΠΑΣΕΓΕΣ «ΟΡΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος Κέντρο Μελισσοκομίας ΠΑΣΕΓΕΣ Ποιο είναι το θέμα μας Η Ελληνική μελισσοκομία έχει κατακτήσει σημαντική θέση στην ελληνική αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020

Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020 στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, Λάρισα 30-12-2013 Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020 Ομάδα εργασίας: Πρωτογενής Αγροτική Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Δομή Η εφαρμογή του καθεστώτος των ενισχύσεων Το Ελληνικό Αγρο-διατροφικό σύστημα Πως η ΚΑΠ μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

Νο.35 Ιούνιος 2007 Ισπανία: ο νέος μεγάλος εμπορικός μας εταίρος

Νο.35 Ιούνιος 2007 Ισπανία: ο νέος μεγάλος εμπορικός μας εταίρος Σύντομα σημειώματα για θέματα εξαγωγικού ενδιαφέροντος Νο.35 Ιούνιος 2007 Ισπανία: ο νέος μεγάλος εμπορικός μας εταίρος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΞΑΓΩΓΕΩΝ Κέντρο Εξαγωγικών Ερευνών & Μελετών Κρατίνου 11,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού

Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού Η καλλιέργεια κριθαριού στην Ελλάδα Μέχρι πριν από μερικά χρόνια, το σύνολο σχεδόν της ελληνικής παραγωγής κριθαριού προοριζόταν για χρήση στην κτηνοτροφία,

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣ ΣΤΟ ΝΈΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣ ΣΤΟ ΝΈΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑΣ ΣΤΟ ΝΈΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Δρ. Σ. Αγγελόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης και Διοίκησης Αγροτικών Επιχειρήσεων, Αλεξάνδρειο Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Σειρά δράσεων προωθεί η Εθνική Τράπεζα, στο πλαίσιο της στρατηγικής της για στήριξη του παραγωγικού δυναμικού.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Σειρά δράσεων προωθεί η Εθνική Τράπεζα, στο πλαίσιο της στρατηγικής της για στήριξη του παραγωγικού δυναμικού. 13/5/2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Σειρά δράσεων προωθεί η Εθνική Τράπεζα, στο πλαίσιο της στρατηγικής της για στήριξη του παραγωγικού δυναμικού. Με αφορμή εμπεριστατωμένη μελέτη της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ: Ετήσια Έκθεση 2011

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ: Ετήσια Έκθεση 2011 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάµη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatasi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία

Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Σύμφωνα με το πιο πρόσφατο ενημερωτικό δελτίο του αρμόδιου Υπουργείου Οικονομικών (web: http://www.minfin.bg/en/page/542) και τα ενημερωμένα στατιστικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Χάουσμαν: Η λύση βρίσκεται στις εξαγωγές Κέρδος online 10/6/2011 15:26 http://www.kerdos.gr/default.aspx?id=1511781&nt=103 Περισσότερα προβλήματα θα δημιουργούσε παρά θα επέλυε τυχόν έξοδος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Νέας Προγραμματικής Περιόδου ΕΣΠΑ (ΣΕΣ) 2014-2020

Παρουσίαση Νέας Προγραμματικής Περιόδου ΕΣΠΑ (ΣΕΣ) 2014-2020 Παρουσίαση Νέας Προγραμματικής Περιόδου ΕΣΠΑ (ΣΕΣ) 2014-2020 Είναι το τρίτο πρόγραμμα μεταξύ των 28 το οποίο εγκρίνεται από την Κομισιόν. Ταχεία υποβολή και έγκριση των επιμέρους Επιχειρησιακών Προγραμμάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Jägerstr. 54-55, D-10117 Berlin Tel. 030-20626 333, Fax 030-2360 99 20 E-mail: ecocom-berlin@mfa.gr, wirtschaft@griechische-botschaft.de

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1 1 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΕ ΕΣΠΑ Κατάρτιση ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 / Οργανωτική δομή ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Κοινωνικοί Εταίροι Εμπειρογνώμονες 2 Δημιουργικές Βιομηχανίες Κλωστοϋφαντουργία - έτοιμο ένδυμα Υποδήματα-

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Κοκκινοπλίτης

Κωνσταντίνος Κοκκινοπλίτης Περιφέρεια Ηπείρου Κωνσταντίνος Κοκκινοπλίτης Η Περιφερειακή Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης ως βασική προτεραιότητα της νέας προγραμματικής περιόδου 2014 2020. Ιωάννινα 25 Απριλίου 2013 Σχέδιο > Στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Νίκος Χρυσόγελος Ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων/ Περιφερειακός Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου www.chrysogelos.gr Αναθεώρηση: για

Διαβάστε περισσότερα

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Συστημάτων Π.Κ. Ιούλιος 2014 Δημιουργικότητα+ Επιστήμη= Δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Ευρωπαϊκό Συνέδριο για την Αγροτική Επιχειρηματικότητα, «Αυτό το χωράφι είναι η Επιχείρησή σου» Ναύπλιο, 15-10-2013 Ραυτόπουλος Δημήτρης Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γεωργική Πολιτική και Αγροτική Ανάπτυξη (2007-2013)

Κοινή Γεωργική Πολιτική και Αγροτική Ανάπτυξη (2007-2013) ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Κοινή Γεωργική Πολιτική και Αγροτική Ανάπτυξη (2007-2013) 1. Κοινή Γεωργική Πολιτική 1.1. Μεταρρύθµιση της ΚΓΠ Τον Ιούνιο 2003 εγκρίθηκε µια εκ θεµελίων µεταρρύθµιση της Κοινής Γεωργικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα 1 Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα Αλεξιάδης, Σ. (Ph.d. in Regional Economics) Κοκκίδης, Σ. (Πτυχιούχος Στατιστικής) Σπανέλλης, Λ. (MSc στην Στατιστική) * Εισαγωγή Ο αγροτικός τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Η διεθνής τάση. Πρόβλεψη αύξησης τζίρου από 148 δις σε 250δις το 2020. (Έκθεση εταιρείας McKinsey).

Η διεθνής τάση. Πρόβλεψη αύξησης τζίρου από 148 δις σε 250δις το 2020. (Έκθεση εταιρείας McKinsey). Αθήνα 4 Ιουνίου 2014 Διαπιστώσεις στην αγορά του κοσμήματος Η διεθνής τάση Πρόβλεψη αύξησης τζίρου από 148 δις σε 250δις το 2020. (Έκθεση εταιρείας McKinsey). Δυναμική ανάπτυξη των επωνύμων brands με πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

Παρά την υφιστάµενη κρίση, οι κλάδοι τροφίµων και ποτών είναι κερδοφόροι και µε συνεχή ανάπτυξη.

Παρά την υφιστάµενη κρίση, οι κλάδοι τροφίµων και ποτών είναι κερδοφόροι και µε συνεχή ανάπτυξη. Θεσσαλονίκη, 2 Νοεµβρίου 2009 Κυρίες και Κύριοι, Οι κλάδοι τροφίµων και ποτών από τους σηµαντικότερους κλάδους της οικονοµικής δραστηριότητας - αποτέλεσαν για σειρά ετών σηµείο αναφοράς της παραγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ *

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * Διαπιστώσεις Διαπίστωση Ι: Ο όγκος και η αξία των εξαγωγών ελληνικών ελιών στην Ιαπωνία -αν και σε αυξητική πορεία την τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχρονική Εξέλιξη των Μεγεθών του Εξωτερικού Εμπορίου Αγροτικών Προϊόντων στην Ελλάδα την Περίοδο 1994-2008

Διαχρονική Εξέλιξη των Μεγεθών του Εξωτερικού Εμπορίου Αγροτικών Προϊόντων στην Ελλάδα την Περίοδο 1994-2008 Διαχρονική Εξέλιξη των Μεγεθών του Εξωτερικού Εμπορίου Αγροτικών Προϊόντων στην Ελλάδα την Περίοδο 1994-2008 Δρ. Δημήτριος Π. Πετρόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Γεωργικής Οικονομίας ΤΕΙ Καλαμάτας d.petro@teikal.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 2: Οικονομική Ανάπτυξη και Οικονομική Μεγέθυνση (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την Παγκρητική Ομοσπονδία Ευρώπης και τον

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την Παγκρητική Ομοσπονδία Ευρώπης και τον ΠΡΟΒΟΛΗ & ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. Δημοκρατίας 20, Ηράκλειο Κρήτης 71306 Tηλ: ++30 2810 / 343458 / 341096 Fax: / 343459 E-mail : info@crete-exporters.com Web site : www.crete-exporters.com Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

Αγροδιατροφικός Τομέας

Αγροδιατροφικός Τομέας Αγροδιατροφικός Τομέας Growth stories Συνεργασίες με άλλες ΘΟΕ Επόμενα Βήματα Λάρισα, 30 Δεκεμβρίου 2013 Τα Γενικά Συμπεράσματα: Το Παραγωγικό Σύστημα Ο Δευτερογενής Τομέας της Θεσσαλίας παρουσιάζει την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης)

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Το Ηνωμένο Βασίλειο κατατάσσεται στην πέμπτη θέση του παγκόσμιου πίνακα εισαγωγέων ελαιολάδου του FAO βάση των εισαγομένων ποσοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Έγκριση του νέου ΕΣΠΑ για την περίοδο 2014-2020 από την Ε.Ε

Έγκριση του νέου ΕΣΠΑ για την περίοδο 2014-2020 από την Ε.Ε Έγκριση του νέου ΕΣΠΑ για την περίοδο 2014-2020 από την Ε.Ε ΕΣΠΑ 2014-2020 Το 3 ο πρόγραμμα μεταξύ των 28 που εγκρίνεται από την Κομισιόν Ταχεία υποβολή και έγκριση των επιμέρους Επιχειρησιακών Προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγρίνιο, 17-18 Ιανουαρίου 2004 1 Ερευνητικές Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ 1

ΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ 1 -1- ΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ 1 Φωτίου Βακάκη ρος Γεωπόνου-Γεωργοοικονοµολόγου /ντος Συµβούλου της Βακάκης και Συνεργάτες ΑΕ, Σύµβουλοι Αγροτικής Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη «Μεταρρυθμίσεις και Οικονομική Ανάπτυξη» 20 Μαρτίου 2014 Ευθύμιος Ο. Βιδάλης Αντιπρόεδρος Δ.Σ. ΣΕΒ

Διαβάστε περισσότερα

Συνδέοντας τους παραγωγούς τροφίμων με τις αγορές: Συντονισμός, οργάνωση και συλλογική επιχειρηματικότητα πριν και μετά από την κρίση

Συνδέοντας τους παραγωγούς τροφίμων με τις αγορές: Συντονισμός, οργάνωση και συλλογική επιχειρηματικότητα πριν και μετά από την κρίση Συνδέοντας τους παραγωγούς τροφίμων με τις αγορές: Συντονισμός, οργάνωση και συλλογική επιχειρηματικότητα πριν και μετά από την κρίση Κωνσταντίνος Ηλιόπουλος, PhD Ημερίδα: Επιστροφή στη Γεωργία; Μύθοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Σταύρος Ιωαννίδης Στελίνα Χατζηχρήστου 26 Ιανουαρίου 2012 Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Επιχειρηματικότητας GEM Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πρωτογενής Τομέας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση

Ο Πρωτογενής Τομέας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση Ο Πρωτογενής Τομέας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση Η οικονομική κρίση που βιώνουμε σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, τείνει να λάβει διαστάσεις εθνικής τραγωδίας. Τα κίνητρα που δίνονται και που θα έπρεπε

Διαβάστε περισσότερα

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Σύνοψη και συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Φεβρουάριος 2009 Η σημερινή ύφεση της οικοδομικής

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2014 Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 Συνολική πληροφόρηση Η σύμβαση εταιρικής σχέσης με την Κύπρο καθορίζει ένα ορόσημο για επενδύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις;

Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Αναπτυξιακό Συνέδριο Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Ανακοίνωση της Επιτροπής Η ΚΑΠ προς το Προκλήσεις 2020 3 στόχοι πολιτικής Οικονομικές για την Προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΕΒ ΣΥΜΜΕΤΕΧΕΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ. 3+1 προτάσεις υπέρ της παραγωγικής Ελλάδας

Ο ΣΕΒ ΣΥΜΜΕΤΕΧΕΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ. 3+1 προτάσεις υπέρ της παραγωγικής Ελλάδας Ο ΣΕΒ ΣΥΜΜΕΤΕΧΕΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ 3+1 προτάσεις υπέρ της παραγωγικής Ελλάδας Σεπτέμβριος 2015 Η ανάγκη για μια νέα προσέγγιση στην αναπτυξιακή πολιτική Η διαχρονική αδυναμία υλοποίησης αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2014

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2014 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2014 ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Το 2013 καταγράφεται ως έτος που επιτεύχθηκε σημαντική βελτίωση μακροοικονομικών ανισορροπιών που χαρακτήριζαν

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Βιοντίζελ: Ανάπτυξη, αποκέντρωση, αειφορία Σωτήρης Φώλιας Πρόεδρος Δ.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε.

Βιοντίζελ: Ανάπτυξη, αποκέντρωση, αειφορία Σωτήρης Φώλιας Πρόεδρος Δ.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε. 1η Ενότητα: «Το Παρόν και το Μέλλον των Βιοκαυσίμων στην Ελλάδα και την Ευρώπη» Βιοντίζελ: Ανάπτυξη, αποκέντρωση, αειφορία Σωτήρης Φώλιας Πρόεδρος Δ.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε. Σύντομο Ιστορικό Οδηγία 2003/30/ΕΚ οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Η επικαιρότητα Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της μελέτης 0 Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Συνέχιση της διαρθρωτικής κρίσης του κυπριακού τουρισμού Υιοθέτηση του ευρώ Έλλειμμα στο

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας 4η Ενότητα: «Βιοκαύσιμα 2ης Γενιάς» Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Εταιρείας Βιοµάζας ΕΛ.Ε.Α.ΒΙΟΜ ΒΙΟΜΑΖΑ Η αδικημένη μορφή ΑΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ ΠΑΣΕΓΕΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ ΠΑΣΕΓΕΣ Μελισσοκοµία-προωθούµενη επαγγελµατική δραστηριότητα µε εξαγωγικό ορίζοντα 30 Οκτωβρίου 2013 Άξονες στρατηγικής για την ανάπτυξη της µελισσοκοµίας Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος, MSc. ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021)

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Προοπτικές για την Ελληνική Γεωργία και την Ανάπτυξη της Υπαίθρου Εμμανουήλ Γ. Κούκιος Καθηγητής ΕΜΠ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Το Έργο χρηματοδοτήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, Ευχαριστώ για την παρουσία σας σημερινή εκδήλωση. Ευχαριστώ επίσης την Ο.Κ.Ε. και το Πρόεδρό της, κ. Πολυζωγόπουλο, για την τιμή που μου έκαναν να μου ζητήσουν να μιλήσω

Διαβάστε περισσότερα

«Οικονομία Γυναικεία επιχειρηματικότητα και Αγορά Εργασίας στη Μεσσηνία. Υφιστάμενη κατάσταση-προβλήματα και προοπτικές»

«Οικονομία Γυναικεία επιχειρηματικότητα και Αγορά Εργασίας στη Μεσσηνία. Υφιστάμενη κατάσταση-προβλήματα και προοπτικές» Εισαγωγή: Το κείμενο που κρατάτε στα χέρια σας περιέχει τμήμα από τα βασικά συμπεράσματα της ετήσιας έκθεσης της DATARC για την οικονομία και την αγορά εργασίας των νομών της περιφέρειας Πελοποννήσου.

Διαβάστε περισσότερα

Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ)

Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) Το βελγικό ΑΕΠ αντιπροσωπεύει το 2,9% του συνολικού ΑΕΠ της Ε.Ε., το 4% του ΑΕΠ της ευρωζώνης και το 0,97% του ΑΕΠ του ΟΟΣΑ (στοιχεία 2014). Το Βέλγιο είναι ένας σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία

Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία Η ενίσχυση του κλίματος αβεβαιότητας σε σχέση με τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και η επιβολή περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020» Ομιλητής: Ιωαννίδης Απόστολος Πρόεδρος Δ.Σ. EUROAGRO A.E

«ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020» Ομιλητής: Ιωαννίδης Απόστολος Πρόεδρος Δ.Σ. EUROAGRO A.E «ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020» Ομιλητής: Ιωαννίδης Απόστολος Πρόεδρος Δ.Σ. EUROAGRO A.E ΠΟΙΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ Γ.Δ. ΙΟΒΕ Κου ΓΙΑΝΝΗ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑ Στην συζήτηση εκδήλωση με θέμα: «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2011+»

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ Γ.Δ. ΙΟΒΕ Κου ΓΙΑΝΝΗ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑ Στην συζήτηση εκδήλωση με θέμα: «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2011+» ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ Γ.Δ. ΙΟΒΕ Κου ΓΙΑΝΝΗ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑ Στην συζήτηση εκδήλωση με θέμα: «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2011+» Α Πρόβλημα Ελλάδας: Γιατί φτάσαμε εδώ Πολιτική Οικονομία της

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020

Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020 Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020 Επιστροφή στη Γεωργία; Μύθοι και Πραγματικότητα Ημερίδα Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές Οικονομική διπλωματία και οικονομική κρίση Στόχοι, στρατηγική, συγκρότηση & οργάνωση της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας Επιπτώσεις οικονομικής κρίσης στις εξαγωγές Βασικά προβλήματα Χρήστος Φαρμάκης

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. 30, ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας

Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές. Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 1 Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά τάσεις και προοπτικές Χρήστος Δόρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείμενο της ομιλίας Σημασία των αρωματικών φυτών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 8 Ιουνίου, 2012 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Διαστάσεις της κρίσης Γενεσιουργές Αιτίες & Συστημικές Αδυναμίες Προσπάθειες Επίλυσης Γιατί η ύφεση είναι τόσο βαθειά & παρατεταμένη;

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020.

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Γεώργιος Γιαννούσης Γ.Γ. Δημοσίων Επενδύσεων - ΕΣΠΑ Κατευθύνσεις Εθνικής Αναπτυξιακής Στρατηγικής Αναπτυξιακό όραμα: «Η συμβολή στην αναγέννηση της ελληνικής οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010 ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Στρατηγικής και Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1 Η οικοδομή έχει εισέλθει σε περίοδο σημαντικής διόρθωσης Η οικοδομική

Διαβάστε περισσότερα

Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα

Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα 6ο Συνέδριο Ελληνικού Μελιού & Προϊόντων Μέλισσας Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα Μιχάλης Σμύρης τηλ: 6932 801986 e-mail :gsmyris@yahoo.gr 12 ος 2014 Περίγραμμα- Ενότητες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τ. Καρατάσσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 T. Karatassou Str., 117

Διαβάστε περισσότερα

Εξωστρέφεια & Επιχειρήσεις

Εξωστρέφεια & Επιχειρήσεις Εξωστρέφεια & Επιχειρήσεις ΕΠΑνΕΚ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα: Ανταγωνιστικότητα, Επιχειρηματικότητα, Καινοτομία Το ΕΠΑνΕΚ καλύπτει γεωγραφικά το σύνολο της Χώρας με προϋπολογισμό 4,56 δις ευρώ δημόσιας δαπάνης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση του ΚΕΠΠ με θέμα : «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Αίθουσα Παλαιάς Βουλής Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2009 Με ιδιαίτερη ικανοποίηση μετέχω στη σημερινή συζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΩΡΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΟΣΑ ΣΤΟ 19 th ROUNDTABLE WITH THE GOVERNMENT OF GREECE EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? ΠΕΜΠΤΗ 14 ΜΑΪΟΥ 2015

Διαβάστε περισσότερα

Η αλήθεια για το γάλα

Η αλήθεια για το γάλα Η αλήθεια για το γάλα Υφιστάµενο πλαίσιο Σύµφωνα µε το υφιστάµενο πλαίσιο στην Ελλάδα υπάρχει γάλα χαµηλής παστερίωσης διάρκειας µέχρι 5 ηµερών, που µπορεί να ονοµάζεται και «φρέσκο» και γάλα υψηλής παστερίωσης-

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Επενδύσεις στον Πρωτογενή Τομέα

Επενδύσεις στον Πρωτογενή Τομέα Επενδύσεις στον Πρωτογενή Τομέα... Επενδυτικός Οδηγός Μονάδας Εκτροφής Αιγοπροβάτων - Αξιοποιήστε την πλούσια Ελληνική Γή. - Παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας - Εκσυγχρονισμός των παραδοσιακών μεθόδων

Διαβάστε περισσότερα