ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ:"

Transcript

1

2

3 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ: Η «συμμετοχή» ως καταλύτης στην επικοινωνιακή διάσταση της αρχιτεκτονικής ερευνητική εργασία επιβλέπων καθηγητής κ. Βαζάκας Αλέξανδρος, λέκτορας Π.Κ. εξεταστές κ. Γιαννούδης Σωκράτης, λέκτορας κ. Τσομπανάκης Αλέξανδρος, επίκουρος καθηγητής Η παρούσα ερευνητική εργασία είναι συλλογικό έργο και για την διεκπαιρέωση της θα ήθελα αρχικά να ευχαριστήσω τους κυρίους Πατέλη Δημήτρη, Γιαννούδη Σωκράτη, Πατσαβό Νίκο, Γιαννίρη Ηλία που ήταν πάντα πρόθυμοι σε επίλυση αποριών και συμβουλές επί της βιβλιογραφίας. Ευχαριστώ θερμά τον υπεύθυνο καθηγητή κ. Αλέξανδρο Βαζάκα για τη συνεργασία, τη καθοδήγηση και τις γόνιμες συζητήσεις, όλο αυτό το διάστημα. Επίσης ευχαριστώ το Κώστα Βουρεκά για την έμπνευση και το βιβλίο «Από τη πόλη οθόνη στη πόλη σκηνή». Τέλος για τη βοήθεια στο τέυχος ευχαριστώ το Γιώργο Κτενά και το Σπύρο Μαυρογιάννη και για τη βοήθεια στο εξώφυλλο το Σπύρο Πιττίδη. Σαράντη Αλεξάνδρα `

4

5 Περιεχομενα Γλωσσαρι ονοματων Εισαγωγη 1. Η γλωσσα και η αρχιτεκτονικη ωσ επικοινωνιακεσ δομεσ 1.1 Η επικοινωνία μέσω της γλώσσας. Η αρχιτεκτονική ως «γλώσσα». i. Oμιλία ii. Kείμενο: ο «θάνατος» του συγγραφέα iii. Aφήγηση 1.2 Η ταυτότητα της γλώσσας και της αρχιτεκτονικής της εξουσίας i. H αρχιτεκτονική του ναζιστικού καθεστώτος το όραμα του Βερολίνου ii. O ρόλος της αρχιτεκτονικής στην «πάλη των τάξεων»: το παράδειγμα του Παρισιού 2. Η ερμηνεια τησ πολησ και του δημοσιου χωρου ωσ συλλογικο και ατομικο προτυπο 2.1 Μορφή i Οικονομική θεωρία για την εξέλιξη της πόλης: η σύγχρονη ελληνική πόλη και ο δημόσιος χώρος 2.2 Ερμηνεία i. Kοινωνικές αναπαραστάσεις ii. Nοητικά διαγράμματα iii. Kαταστασιακοί 2.3 Πολλαπλότητα 3. Συμμετοχη 3.1 Ένταξη της «συμμετοχής» στην αρχιτεκτονική διαδικασία 3.2 Συμμετοχικός σχεδιασμός i. Συμμετοχική ανάπλαση γειτονιάς: «Το Byker, για τους ανθρώπους του Byker» ii. Σχεδιάζοντας με τον κάτοικο: ανάπλαση της αστικής περιοχής Hellersdorf iii. Συνθέτοντας τη «γλώσσα των προτύπων»: το πανεπιστήμιο του Όρεγκον 3.3 Η «συμμετοχή» μετά την κατασκευή: πολλαπλότητα εφήμερα στοιχεία i. Σύνθεση ατομικών ερμηνειών: η γειτονιά De Schalm ii. Το δίκτυο παιχνιδότοπων του Άλντο Βαν Άϊκ iii. Η εφήμερη αρχιτεκτονική στο δημόσιο χώρο 3.4 H πολιτική του χώρου: η πόλη «έργο» i. Η ανάγκη για συμμετοχή: το πάρκο Ναυαρίνου στα Εξάρχεια ii. Η ανάγκη για συμμετοχή: η κοινότητα της Χριστιανίας στην Κοπεγχάγη 3.5 Ο χρήστης στο δημόσιο χώρο - Ο «θάνατος» του αρχιτέκτονα μέσω της απαραίτητης συμβολής του Συμπερασματα Βιβιλιογραφiα σελ. 9 σελ. 13 σελ. 17 σελ. 18 σελ. 21 σελ. 22 σελ. 26 σελ. 29 σελ. 30 σελ. 33 σελ. 35 σελ. 37 σελ. 38 σελ. 40 σελ. 40 σελ. 43 σελ. 44 σελ. 47 σελ. 51 σελ. 52 σελ. 53 σελ. 54 σελ. 57 σελ. 58 σελ. 60 σελ. 62 σελ. 65 σελ. 67 σελ. 69 σελ. 70 σελ. 70 σελ. 73 σελ. 77 σελ. 81 7

6 8

7 Γλωσσαρι ονοματων Ακολουθεί επεξηγηματική λίστα των κύριων ονομάτων με τη σειρά που εμφανίζονται στο κείμενο. Σε περίπτωση που ο αναγνώστης το επιθυμήσει μπορεί να ανατρέξει σε αυτή τη λίστα για επιπλέον πληροφορίες. Τα κύρια ονόματα που αναφέρονται σηματοδοτούνται στη πρώτη τους αναφορά μέσα στο κέίμενο με (*). Kαλή ανάγνωση! CLAUDE LÉVIS-STRAUSS ( ) Γάλλος ανθρωπολόγος και κοινωνιολόγος, ένας από τους μεγαλύτερους διανοητές του 20ου αιώνα, θεμελιωτής της θεωρίας του δομισμού (στρουκτουραλισμού) ως μεθόδος κατανόησης της ανθρώπινης κοινωνίας και πολιτισμού. HERMAN HERTZBERGER (1938) Ολλανδός αρχιτέκτονας. Θεωρείται, μαζί με τον Aldo van Eyck, ως οι κύριοι εκπρόσωποι του ολλανδικού στρουκτουραλισμού. Θεωρεί πως ο ρόλος του αρχιτέκτονα δεν είναι να προσφέρει ολοκληρωμένη λύση, αλλά ένα χωροταξικό πλαίσιο που θα τελικά συμπληρώνεται από τους χρήστες. Σημαντικά έργα του είναι το Μοντεσσοριανό σχολείο στο Ντελφτ ( ) και τα γραφεία Centraal Beheer ( ). SERGE MOSCOVICI (1925) Γάλλος κοινωνιολόγος και ψυχολόγος. Το 1964 άρχισε να διδάσκει στην Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales του Παρισιού. Το ερευνητικό του ενδιαφέρον ήταν η ψυχολογία της ομάδας. Άρχισε τη σταδιοδρομία του με την έρευνα του τρόπου που η γνώση αναδιατυπώνεται καθώς οι ομάδες επιρεάζονται από τη διαστρέβλωση της αρχικής μορφής. CARL GUSTAV JUNG ( ) Ελβετός γιατρός και ψυχολόγος, υπήρξε ο εισηγητής της σχολής της αναλυτικής ψυχολογίας. KEVIN LYNCH ( ) Αμερικάνος πολεοδόμος και συγγραφέας. Συνεισέφερε στον τομέα του αστικού σχεδιασμού μέσω εμπειρικής έρευνας για τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται και προσανατολίζονται στο αστικό τοπίο. Τα βιβλία του ερευνούν την παρουσία του χρόνου και της ιστορίας στο αστικό περιβάλλον και το πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η ανθρώπινη αντίληψη για τη φυσική μορφή πόλεων και περιοχών, ως εννοιολογική βάση για καλό αστικό σχέδιο. Η διασημότερη εργασία του Lynch είναι το «image of the city» που δημοσιεύθηκε το 1960, είναι το αποτέλεσμα πενταετούς έρευνας για τον τρόπο με τον οποίο οι χρήστες αντιλαμβάνονται και οργανώνουν τις χωρικές πληροφορίες καθώς προσανατολίζονται μέσα στις πόλεις. N. JOHN HABRAKEN (1928) Ολλανδός αρχιτέκτονας. Παιδαγωγός και θεωρητικός, συνεισέφερε με ιδιαίτερο τρόπο στον τομέα της μαζικής στέγασης και της ένταξης των χρηστών και των κατοίκων στη διαδικασία του σχεδιασμού. FERDINAND DE SAUSSURE ( ) Ελβετός γλωσσολόγος. Υπήρξε ιδρυτής της μοντέρνας γλωσσολογίας και στου στρουκτουραλισμού. 9

8 AVRAM NOAM CHOMSKY (1928) Αμερικανός καθηγητής στο Τμήμα Γλωσσολογίας και Φιλοσοφίας του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης. Είναι εισηγητής της λεγόμενης «γενετικής-μετασχηματιστικής γραμματικής», κυρίως με το ριζοσπαστικό γλωσσολογικό του σύγγραμμα Συντακτικές Δομές του LEON BATTISTA ALBERTI ( ) Ιταλός αρχιτέκτονας της αναγέννησης. Έργο του Αλμπέρτι είναι η πρόσοψη του Παλάτσο Ρουτσελάι στη Φλωρεντία. Ο Αλμπέρτι, όπως και οι άλλοι καλλιτέχνες της αναγέννησης, διατύπωσε τις θεωρίες του σε δοκίμια για την τέχνη. Σημαντικότερα είναι το δοκίμιο για τη ζωγραφική και το δεκάτομο για την αρχιτεκτονική γραμμένα στη λατινική. BERNARD TSCHUMΙ (1944) Γαλλοελβετός αρχιτέκτονας. Σημαντικό του έργο είναι το πάρκο La villete στο Παρίσι. PETER EISENMAN (1932) Αμερικάνος αρχιτέκτονας. Επηρεάστηκε πολύ από την αποδόμηση του Ζακ Ντεριντά και σχεδίασε κατατετμημένους όγκους χωρίς ορατή λειτουργική σκοπιμότητα. JACQUES DERRIDA ( ) Γάλλος φιλόσοφος θεμελιωτής της αποδόμισης. Η θεωρία του σχετικά με το σημείο ανήκει στο μεταδομιστικό κίνημα, το οποίο αντίκειται στον δομισμό του Saussure. Κατέριψε την παραδοχή ότι το σημαίνον (η μορφή ενός σημείου) αναφέρεται άμεσα στο σημαινόμενο (το περιεχόμενο του σημείου). Όταν, για παράδειγμα, διαβάζουμε τη λέξη νερό, αυτό που μας έρχεται στο μυαλό μπορεί να είναι οι σταγόνες του νερού, μια λίμνη, ή το χημικό σύμβολο Η2Ο. Δεν σκεφτόμαστε απαραίτητα μια δεδομένη εικόνα του νερού, ή μια καθολική αναπαράστασή του. ROLAND BARTHES ( ) Γάλλος σημειωτιστής, θεωρητικός της λογοτεχνίας και φιλόσοφος. Aνακυρήσσει το θάνατο του δημιουργού (συγγραφέα) και τη γέννηση του αναγνώστη. Θεωρεί πως το νόημα ενός έργου γεννιέται και τοποθετείται στις διάφορες αναγνώσεις του, που μπορεί να είναι αυθαίρετες αποδόσεις και μετατοπίσεις, παρά σε μια αντικειμενική στατική ερμηνεία του δημιουργού του. CHRISTOPHER ALEXANDER (1936) Aυστριακός αρχιτέκτονας καθηγητής στο Berkeley στη Καλιφόρνια. Θεωρώντας ότι οι χρήτες γνωρίζουν περισσότερα για το χώρο που χρειάζονται από τον αρχιτέκτονα κατασκευάζει μια γλώσσα προτύπων, στην οποία μπορεί να βασιστεί κάποιος ώστε να συνθέσει χώρο. PIERRE BOURDIEU ( ) Γάλλος κοινωνιολόγος-ανθρωπολόγος. Σπούδασε φιλοσοφία στην Ecole Normale Superieure στο Παρίσι. Το 1964 γίνεται διευθυντής ερευνών στην Εcole des Hautes Etudes, όπου τέσσερα χρόνια μετά ιδρύει το Centre de Sociologie Europeenne. ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ Επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Ε.Μ.Π. Διδάσκει αρχιτεκτονική σύνθεση και θεωρία στο προπτυχιακό και μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών. Έχει γράψει τον πρόλογο του βιβλίου του Hernry Lefevbre Δικαίωμα στη πόλη. 10

9 GEORGES-EUGÈNE HAUSSMANN ( Γάλλος πολεοδόμος, ο οποίος θεωρείται ο αναμορφωτής της πόλης του Παρισιού. Προχώρησε στην υλοποίηση ενός ρυθμιστικού σχεδίου για το Παρίσι, κατά μίμηση των αρχιτεκτονικών αντιλήψεων της Αναγέννησης, το οποίο προέβλεπε τη δραστική διεύρυνση των δρόμων, τη δενδροφύτευση, τη σύνδεση των σιδηροδρομικών σταθμών μεταξύ τους και την αλλαγή χρήσης ορισμένων δημόσιων κτιρίων. Οι λόγοι αυτής της μεταρρύθμισης ήταν εν μέρει οικονομικοί, για να μπορέσει να διευκολυνθεί η διακίνηση των υλικών που θα εξασφάλιζαν τη γρηγορότερη βιομηχανοποίηση της πόλης, αλλά και στρατιωτικοί, καθώς θεωρήθηκε αναγκαίο να περιοριστούν στο ελάχιστο οι δυνατότητες ανέγερσης οδοφραγμάτων στα ρείθρα των στενών, περιορισμένων παλαιών δρόμων. JAN GEHL (1936) Δανός αρχιτέκτονας, με ειδίκευση στον αστικό σχεδιασμό. Η καριέρα του εστιάζει στο να βελτιώσει την ποιότητα του αστικού περιβάλλοντος με επαναπροσδιορισμό του σχεδιασμού του δημόσιου χώρου. KARL HEINRICH MARX ( ) Γερμανός φιλόσοφος, κοινωνιολόγος, πολιτικός, ιστορικός, θεωρείται ως θεμελιωτής του κομμουνισμού. ZYGMUNT BAUMAN (1925) Πολωνός κοινωνιολόγος. ΜΑΝUEL CASTELLS (1942) Ισπανός κοινωνιολόγος που ασχολείται με ζητήματα της κοινωνίας της πληροφορίας, των δικτύων και της επικοινωνίας. DAVID HARVEY (1936) Άγγλος μαρξιστής και καθηγητής Ανθρωπολογίας. ΑΝΝΗ ΒΡΥΧΕΑ ( ) Kαθηγήτρια στη σχολή Αρχιτεκτόνων του Ε.Μ.Π., από την οποία και αποφοίτησε. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονταν στους χωρικούς αποκλεισμούς και τις χωρικές διακρίσεις στην πόλη (ακόμη και μεταξύ των δύο φύλων), στα ζητήματα κατοίκισης και κατοικίας των πολλών (ιδιαίτερα των ευπαθών ομάδων) και στην αναζήτηση εναλλακτικών προτάσεων για την αναβάθμιση και την τοπική ανάπτυξη γειτονιών και τόπων σε κρίση με τη συμμετοχή των ίδιων των κατοίκων και των τοπικών φορέων. RALPH ESKINE ( ) Σουηδός αρχιτέκτονας. Είναι αρμόδιος για το σχέδιο διάφορων καινοτόμων έργων όπως η αίθουσα Clare στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, η αναδιαμόρφωση του Byker. LUCIEN KROLL (1927) Bέλγος αρχιτέκτονας και ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του συμμετοχικού σχεδιασμού (participatory design). Το πιο γνωστό του έργο είναι οι εστίες του κτιρίου της ιατρικής του Πανεπιστημίου του Louvain, στο Βέλγιο. Η αρχιτεκτονική αντιμετωπίζεται, απο τον kroll, ως μια πολιτική πράξη, συγκεκριμένα αναφέρει: «οι σχεδιαστικές επιλογές βασίζονται περισσότερο σε πολιτικά κριτήρια παρά σε αισθητικά». Ο Κρόλ στις μελέτες του προσπαθεί να προβλέψει πως οι μελλοντικοί χρήστες θα οικειοποιηθούν το χώρο μετά την απομάκρυνση της αρχιτεκτονικής ομάδας. 11

10 12

11 Εισαγωγη Έναυσμα της ακόλουθης ερευνητικής εργασίας, αποτελεί το ερώτημα αν και με ποιό τρόπο, η αρχιτεκτονική μπορεί να ενθαρρύνει την εμπλοκή τού ανθρώπου με το χώρο που τον περιβάλλει. Η έρευνα εστιάζει στο δημόσιο χώρο των πόλεων, καθώς αυτός αποτελεί το πεδίο αλληλεπίδρασης των κατοίκων και, συνεπώς, το χώρο πολιτικής και κοινωνικής ζύμωσης. Συγκεκριμένα, ερευνώνται οι κοινωνικές προεκτάσεις τής «συμμετοχής» τού ατόμου, στην προσαρμογή τού δημόσιου χώρου, στις ανάγκες του. Η ενέργεια αυτή μπορεί να προκύψει, ως συλλογική διαδικασία των ανθρώπων, που δραστηριοποιούνται στο δημόσιο χώρο μιας πόλης, πράγμα που συντελεί στην τόνωση της συνεκτικότητάς τους, σε κοινωνικό επίπεδο και της μετατροπής τους σε «ενεργούς χρήστες» του χώρου. Μπορεί, συνεπώς, η αρχιτεκτονική να συμβάλλει στην ενεργοποίηση τόσο των ατόμων-χρηστών τού δημόσιου χώρου όσο και των ατόμων-πολιτών της κοινωνίας; Αφορμή για αυτή την έρευνα αποτέλεσε, το φαινόμενο της αλλοίωσης του δημόσιου χαρακτήρα των χώρων, κομβικής σημασίας για τη σύγχρονη ελληνική πόλη. Συνέπεια αυτού, είναι η μη οικειοποίηση των δημόσιων χώρων από τους κατοίκους των πόλεων. Τέτοιοι χώροι είναι κυρίως οι πλατείες τοπικού ή υπερτοπικού χαρακτήρα και τα ελεύθερα αστικά κενά. Γίνεται αναζήτηση των αιτιών αυτού του φαινομένου, με αναγωγή σε ιστορικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Έτσι αναζητώνται οι τρόποι επαναπροσδιορισμού τής έννοιας του δημόσιου χώρου, όσον αφορά όχι μόνο τη χωρική του διάσταση αλλά και τη κοινωνικο-πολιτική του σημασία Η μεθοδολογία που ακολουθείται είναι η εξής: Αρχικά, επιλέγεται η διευρεύνηση της επικοινωνιακής διάστασης της αρχιτεκτονικής, καθώς αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο τής σχέσης τού ανθρώπου με το χώρο. Γίνεται σύγκρισή της, με την «γλώσσα», ως το κατ εξοχήν σύστημα επικοινωνίας. Ως βάση, χρησιμοποιείται η θεωρία του στρουκτουραλισμού, όπως εκφράστηκε από τον Κλοντ Λέβι-Στρός* και τον Έρμαν Χερτζμπέργκερ*. Η έρευνα στηρίζεται στην παραδοχή ότι, σε μια επικοινωνιακή σχέση υπάρχει ο πομπός, το μήνυμα και ο δέκτης και γίνεται μελέτη τού τρόπου πραγματοποίησης αυτής της σχέσης στην περίπτωση του χώρου. Όπως η γλώσσα έτσι και η αρχιτεκτονική μπορεί να καθορίσει και να καθοριστεί, να επιβάλει και να επιβληθεί. Να χρησιμοποιηθεί, συνεπώς, από διάφορα συστήματα, με σκοπό να επιφέρει κοινωνικές αλλαγές. Έτσι, μελετάται επιπλέον το κατά πόσο η αρχιτεκτονική μπορεί να είναι υπεύθυνη για την παραγωγή δημόσιων χώρων που αποτελούν χωρική έκφραση για πιο δημοκρατικές ή πιο αυταρχικές μορφές διακυβέρνησης, με σκοπό να ερευνηθεί ο κοινωνικός και πολιτικός της ρόλος. Μία τέτοια περίπτωση είναι η «οσμανοποίηση» του Παρισιού και το όραμα του Α. Σπέερ για τη πόλη του Βερολίνου. Τα εν λόγω παραδείγματα καταδεικνύουν ότι η αρχιτεκτονική διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην διατήρηση της εξουσίας τής εκάστοτε κυρίαρχης τάξης και ότι μπορεί και οφείλει να συμβάλει στην πολιτικοποίηση του ατόμου. Στη συνέχεια, γίνεται αναφορά στην εξέλιξη της μορφής τής πόλης και των δημόσιων χώρων που την απαρτίζουν. Η μορφή και η σημασία της, αποτελού 13

12 14 σε ανέκαθεν σημείο τριβής διάφορων φιλοσοφικών θεωριών και ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα έρευνας της αρχιτεκτονικής. Ακόλουθο της παραγωγής τής μορφής είναι η ερμηνεία της. Μελετώνται οι θεωρίες βάση των οποίων, το άτομο ερμηνεύει το περιβάλλον του. Αυτό γίνεται προκειμένου να κατανοηθούν οι τρόποι που τελικά το χρησιμοποιεί. Για τις μεθόδους τής ερμηνείας τού χώρου από το άτομο, η έρευνα βασίζεται στις ψυχαναλυτικές θεωρίες, των κοινωνικών αναπαραστάσεων του Σεργκέ Μοσκοβίντσι* και των αρχετύπων του Γκουστάβ Γιούνγκ*, στη θεωρία των νοητικών χαρτών του Κέβιν Λιντς*, της «derive» των καταστασιακών και φυσικά στον στρουκτουραλιστή αρχιτέκτονα Έρμαν Χερτζμπέργκερ. Από την ανάλυση των παραπάνω θεωριών βγαίνει το συμπέρασμα ότι η πολλαπλότητα των ερμηνειών συνιστά μία χωρική έκφραση με περισσότερες ελευθερίες για τους χρήστες και συνεπώς πιο εύκολα οικειοποιήσιμη. Τέλος, επακόλουθο της ερμηνείας τής μορφής τού χώρου, είναι η έμφυτη τάση του ανθρώπου να κυριαρχήσει στο περιβάλλον του, ώστε να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσής του. Ο Τζόν Χαμπράκεν* παρουσιάζει το χώρο ως «μια μηχανή σε διαρκή κίνηση που ελέγχεται από τους χρήστες», μέσω της «άσκησης ελέγχου», ώστε να προσαρμοστεί στις ανάγκες του. Ερευνάται, λοιπόν, η έννοια της «συμμετοχής» ως τρόπος εμπλοκής του ατόμου στην επικοινωνιακή σχέση της παραγωγής χώρου είτε ατομικά είτε συλλογικά, κάτι που μπορεί να συντελέσει στην κοινωνικοποίησή του. Ο καθορισμός του χώρου από το χρήστη μπορεί να επιτευχθεί με δύο τρόπους: α) με τη «συμμετοχή» του ατόμου στη σχεδιαστική διαδικασία παραγωγής του χώρου και ίσως ακόμα και στη διαδικασία κατασκευής του β) με την επέμβαση του χρήστη στο χώρο μετά την κατασκευή. Έτσι τον προσαρμόζει στις εκάστοτε ανάγκες και επιθυμίες του, όπως αυτές μεταβάλλονται με το χρόνο.

13 εισαγωγή 15

14 A Dialogue [...] is always a confrontation of irreducibly different viewpoints, [...] an exchange of concrete, unique pieces of information[...]» Octavio Paz Dialogues: Architecture s Origin In Language Ian Pollard 16

15 Κεφαλαιο 1. Η ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΩΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΔΟΜΕΣ Σε αυτό το κεφάλαιο, γίνεται αναφορά στην γλώσσα ως δομή. Σύμφωνα με τους στρουκτουραλιστές, η γλώσσα προσφέρει κίνητρο στους χρήστες, μέσω του γραπτού ή προφορικού λόγου, να την διαμορφώσουν. Υποδεικνύεται συναφή κατεύθυνση για την αρχιτεκτονική, η οποία θεωρείται επικοινωνιακό σύστημα που βρίσκει, όπως η γλώσσα, την ταυτότητά του μέσω της χρήσης. Η ανθρώπινη ύπαρξη απαρτίζεται από επικοινωνιακές σχέσεις. Αυτές αποτελούν αναγκαία συνθήκη αλληλεπίδρασης των μελών μιας κοινωνίας και, συνήθως, διέπονται από την προσπάθεια αύξησης επιρροής, καθορισμού συνειδήσεων, δηλαδή κυριαρχίας 1 του ενός στο άλλο. Τόσο η γλώσσα όσο και η αρχιτεκτονική, ως δομές, μπορούν να χρησιμοποιηθούν από πολιτικούς φορείς με διάφορους σκοπούς, γιαυτό και αποτελούν πολύ σημαντικά όργανα για την κοινωνία. Σύμφωνα με 1. το διεθνές δίκαιο ο όρος χρησιμοποιείται προκειμένου να υποδηλώσει ανεξαρτησία και αυτονομία στις σχέσεις του ενός κράτους με τα άλλα.

16 η γλώσσα και η αρχιτεκτονική ως επικοινωνιακές δομές γλωσσα: συνόλο 2. λέξεων του προφορικού και γραπτού λόγου Η επικοινωνια μεσω τησ γλωσσασ 2. Η αρχιτεκτονικη ωσ «γλωσσα» 3 «γλωσσα»: 3. αναφέρεται με την εννοια της καθολικής ικανότητας συμβολισμού και επικοινωνίας, σημειωτικό σύστημα Νόαμ Τσόμσκι_ 4. ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ «Όποιος μιλάει για άνθρωπο μιλάει για γλώσσα και όποιος μιλάει για γλώσσα σημαίνει ότι μιλάει για την κοινωνία». Κλοντ Λεβί-Στρoς Το βασικότερο στοιχείο πραγμάτωσης των επικοινωνιακών σχέσεων είναι η χρήση ενός κώδικα επικοινωνίας, δηλαδή μιας «γλώσσας». Μέσω της επικοινωνίας καθίσταται δυνατή η συνύπαρξη ατομικοτήτων, διαμορφώνονται και εκφράζονται οι ανθρώπινες σχέσεις, δομούνται οι κοινωνίες. Η επικοινωνία μπορεί να οριστεί, ως η διαδικασία αποστολής ενός μηνύματος από έναν πομπό σε έναν δέκτη, χρησιμοποιώντας ένα μέσο-κώδικαγλώσσα επικοινωνίας. Ο πομπός μεταβιβάζει πληροφορίες, σκέψεις, ή συναισθήματα στον δέκτη, με στόχο να ενεργήσει πάνω του ώστε να προκαλέσει γέννηση ιδεών, πράξεων ή συναισθημάτων και σε τελική ανάλυση να επηρεάσει την κατάστασή του και τη συμπεριφορά του. Η επικοινωνία εντοπίζεται στα πρώτα στάδια της ανθρώπινης ύπαρξης ως ανάγκη έκφρασης και συνεπώς επιβίωσης. Είναι συνυφασμένη με την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους. Από τον άνθρωπο των σπηλαίων που ζωγράφιζε στους βράχους, έννοιες όπως η αναπαραγωγή και η γονιμότητα, μέχρι τον σημερινό χρήστη τού διαδικτύου ως τρόπο ζωής, η επικοινωνία διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο καθώς ολόκληρη η καθημερινότητα στηρίζεται σ αυτήν. Η γραπτή και ομιλούμενη επικοινωνία πραγματοποιείται με τη χρήση της γλώσσας ως ένα συλλογικό όργανο μίας ομάδας, που τη χρησιμοποιεί με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι αναγνωρίσιμος στον ακροατή. «Η γλώσσα, είναι το μοναδικό ανθρώπινο αυτό φαινόμενο, η μελέτη τού οποίου οδηγεί στην καλύτερη προσέγγιση και βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης ψυχολογίας και σκέψης» 4 Η παραγωγή χώρου, αποτελεί μία επικοινωνιακή διαδικασία και παραγματοποιείται κυρίως μέσω της αρχιτεκτονικής. Όπως σε κάθε επικοινωνία, έτσι και σ αυτή είναι εμφανής η τάση «κυριαρχίας» μέσω της μετάδοσης του μηνύματος. Γίνεται προσπάθεια μεταφοράς του μηνύματος από τον πομπό στο δέκτη μέσω της παραγόμενης μορφής. Συνεπώς ο πομπός, μπορεί να παραλληλιστεί με τον αρχιτέκτονα, ο οποίος κατασκευάζει το μήνυμα, κατά τη διάρκεια της αρχιτεκτονικής διαδικασίας. Το μήνυμα ταυτίζεται με το προϊόν της διαδικασίας, δηλαδή με τη παραγόμενη μορφή του χώρου. Ο δέκτης είναι ο εκάστοτε χρήστης που λαμβάνει το μήνυμα και απαντά με τον τρόπο χρήσης. Τέλος το μέσο, δηλαδή η «γλώσσα» επικοινωνίας, αντιπαραβάλεται με την αρχιτεκτονική. Σε αυτή την επικοινωνία συνυπάρχει το εφήμερο της ομιλίας, με το μόνιμο του γραπτού λόγου καθώς και την αφηγηματικότητα μιας γλώσσας. Η πραγματοποίηση αυτής της σχέσης μπορεί να αναπαρασταθεί γραφικά ως εξής: αρχιτέκτονας--> χώρος --> χρήστης 18

17 1. 1 talk in gray by cocob 19

18 η γλώσσα και η αρχιτεκτονική ως επικοινωνιακές δομές claude levis strauss, Tristes Tropiques 20

19 η επικοινωνία μέσω της γλώσσας: η αρχιτεκτονική ως «γλώσσα» Ομιλια Κατά τη σύγκριση μεταξύ κοινωνιών, ο Λεβί-Στρoς εντόπισε, παρά τις διαφορές τους, κοινά σχήματα που χαρακτήρισε ως «πολιτισμικές σταθερές». Επί παραδείγματι, διερευνώντας τον τρόπο επικοινωνίας διάφορων φυλών του πλανήτη, ισχυρίζεται ότι ανακάλυψε το κλειδί της λειτουργίας του ανθρώπινου νου. Η «άγρια σκέψη», η οποία λειτουργεί χωρίς τεχνικά βοηθήματα (γραφή κ.λπ.) αλλά αυθόρμητα μέσω της ομιλίας, δομείται εκ των ενόντων μέσω του μαστορέματος (bricolage) 5, μιας «ιδιότυπης τέχνης που μαθαίνει κανέις συχνά χωρίς να το καταλαβαίνει» 6. O Φερντινάντ ντε Σωσσύρ* μελέτησε πρώτος τη «γλώσσα» ως ένα σύνολο σχέσεων και στοιχείων. Ως μία δομή που μπορεί να συναρμολογείται ανάλογα με το συνδυασμό αυτών των στοιχείων, κατά την ομιλία. Σύμφωνα με τον Νοάμ Τσόμσκι*, αυτή η γλωσσική δομή είναι έμφυτη, «είναι κοινή για όλους τους ανθρώπους και ερμηνεύει τα κοινά βασικά χαρακτηριστικά όλων των γλωσσών». Έτσι αποδεικνύεται η εύκολη «κατάκτηση» της γλώσσας από τα παιδιά. Bricolage: Όρος που 5. χρησιμοποιήθηκε από τον Λεβί- Στρoς για να παρομοιαστεί με την πρωτόγονη σκέψη, με την «επιστήμη τού συγκεκριμένου» θεωρώντας ότι το πλεονέκτημά της έναντι της συμβατικής επιστήμης είναι πως συνδυάζει τις πληροφορίες κατά πολλούς και διαφορετικούς τρόπους όπως κάνουν οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές. «Η ικανότητα του ανθρώπου να παράγει και να κατανοεί ασύλληπτο για τον ανθρώπινο νου αριθμό προτάσεων είναι έμφυτη, και μας οδηγεί βάσιμα στην υπόθεση για την ύπαρξη γλωσσικών καθολικών, γενικευμένων δομών και περιορισμών στους οποίους υπακουούν όλες οι φυσικές γλώσσες, παρά την παρατηρούμενη τεράστια τυπολογική ποικιλία τους». 7 Ο Φ.ντε Σωσσύρ έκανε πρώτος τη διάκριση μεταξύ της γλώσσας, υπό τη μορφή τού γραπτού ή προφορικού λόγου (langue) και της ομιλίας, δηλαδή της κουβέντας (parole). Κατά τους στρουκτουραλιστές η «γλώσσα» είναι ένα συλλογικό δεδομένο, μία «πολιτισμική σταθερά» το οποίο είναι αποτέλεσμα ενός γενετικά καθορισμένου προγραμματισμού του ανθρώπου. Ενώ, η ομιλία προκύπτει ως συνδυασμός τής γραμματικής δομής τού συντακτικού πλαισίου και της αλληλουχίας λέξεων μέσω της τέχνης του bricolage. Συνεπώς η ομιλία δεν αποτελεί μια σταθερή έκφραση της γλώσσας. Κάθε πρόταση αντλεί τη σημασία της από τις λέξεις που την αποτελούν αλλά και κάθε λέξη παίρνει σημασία μέσα στην πρόταση. Η ίδια η γλώσσα ως συλλογική δομή επηρεάζεται και διαμορφώνεται κατά την ομιλία. Οι λέξεις που σε πρώτη φάση είναι απλά γραμματικά ονόματα ή υποδηλώσεις μπορούν να αυτοαναιρεθούν μέσα στην πρόταση, αποκτώντας διαφορετικό νόημα σχετικό ή παντελώς άσχετο με την αρχική τους σημασία. Κατόπιν «οι λέξεις αποκτούν νέες ηχητικές σημασίες αλλά και ρίζες για διαφορετικές λέξεις» 8. Καθετί που εκφράζεται στον προφορικό λόγο είναι υποσύνολο της δομής που αντιπροσωπεύει η «γλώσσα». Ο Χέρτμπεργκερ αναφέρει πως «η ομιλία δεν είναι μία σταθερή έκφραση της γλώσσας, αλλά η γλώσσα επηρεάζεται από τον προφορικό λόγο και με τον καιρό αλλάζει κάτω από αυτή τη διαρκή επίδραση. Η γλώσσα όχι μόνο καθορίζει την ομιλία αλλά και καθορίζεται από αυτή, σχετίζονται μεταξύ τους διαλεκτικά» 9. Ο τρόπος με τον οποίο ο πομπός επιλέγει να κατασκευάσει το μήνυμα, οι λέξεις δηλαδή που διαλέγει προκειμένου να γίνουν προτάσεις, μπορεί να «αντιστοιχηθεί» με την αρχιτεκτονική διαδικασία. Ο αρχιτέκτονας έχοντας επιλέξει όπως 4 7. Σταυρος Σταυρίδης, 6. ΑΠΟ ΤΗ ΠΟΛΗ ΟΘΟΝΗ ΣΤΗ ΠΟΛΗ ΣΚΗΝΗ όπως 4 8. Herman 9. Hertzberger, ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 21

20 η γλώσσα και η αρχιτεκτονική ως επικοινωνιακές δομές συνθετικές αρχές, τα υλικά και τα μέσα, δομεί το χώρο δημιουργώντας ένα ερέθισμα για τους μελλοντικούς χρήστες. Το μήνυμα, δηλαδή το ερέθισμα, αξιοποιείται μέσω της χρήσης του χώρου. Ο τρόπος με τον οποίο θα χρησιμοποιηθεί ο χώρος αξιολογεί, εν μέρει την αρχιτεκτονική αποτελώντας ένα δημιουργικό μέρος τής επικοινωνιακής σχέσης. Η μορφή ενός χώρου αποτελεί μια έκφραση της δομής της αρχιτεκτονικής, η οποία δεν είναι σταθερή. Διαφέρει ανάλογα με τις σχεδιαστικές επιλογές, τη χρήση και μπορεί να έχει πολλαπλές εκφράσεις, ακριβώς όπως οι μορφές που παίρνει η γλώσσα μέσω της ομιλίας. Η θεώρηση της γλώσσας και της αρχιτεκτονικής ως δομές, εκ πρώτης όψεως τις κάνει να φαντάζουν άκαμπτες και σκληρές. Ενώ συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Πρόκειται για δόμες που δεν στέκουν «μόνες» με δεδομένη μορφή και περιεχόμενο, αλλά ουσιαστικά για υποδομές που περιμένουν να πάρουν ερμηνεία, μορφή, περιεχόμενο. Κειμενο: ο «θανατοσ» του συγγρ αφεα 10. Σημασιολογια: κλάδος της γλωσσικής επιστήμης που εξετάζει την σημασιολογική δομή της/μιας γλώσσας 11. Σημειωτικη ή σημειολογια: η μελέτη των σημείων και των συστημάτων σημασιοδότησης 12. Αποδόμηση: όρος της φιλοσοφίας, της λογοτεχνικής κριτικής, και των κοινωνικών επιστημών που ήρθε στη δημοσιότητα μέσω της χρήσης του από το φιλόσοφο Ζακ Ντεριντά κατά τη δεκαετία του 60.Με τον όρο αποδόμηση εννοείται η λεπτομερής ανάγνωση κειμένων με στόχο την υπόδειξη ότι κάθε δεδομένο κείμενο, αντί να είναι ένα ενωμένο όλο, έχει αδιάλλακτα αντιφατικά νοήματα. Υφίσταται διαφορά μεταξύ τής γλώσσας, γραπτής και ομιλουμένης. Η γλώσσα είναι μέσο επικοινωνίας ενώ το κείμενο είναι περιεχόμενο ή νόημα. Η αρχιτεκτονική είναι μέσο επικοινωνίας και συνάμα περιεχόμενο και νόημα. Οπότε, σύμφωνα με τη γλωσσική ορολογία αυτό το νόημα απαρτίζεται από σημασιολογία 10 και σημειωτική 11. Η «γλώσσα» ως ικανότητα συμβολισμού και η αρχιτεκτονική ως «γλώσσα» εχουν σημασιολογική και σημειωτική δύναμη. Η πρώτη αναφέρεται στη δομή και στον μη μιμητικό τους χαρακτήρα. Ενώ η δεύτερη εντοπίζεται στο πώς τα άτομα αποδίδουν, αποκωδικοποιούν και ανταλλάσσουν σημασίες και νοήματα. Ένας από τους πρώτους παραλληλισμούς τής «γλώσσας» με την αρχιτεκτονική, έγινε από τον Λέον Μπατίστα Αλμπέρτι* στο έργο του De Re Aedificatoria. Ο Αλμπέρτι συνέκρινε τα απομεινάρια της αρχαίας αρχιτεκτονικής με τμήματα από κλασσικά κείμενα. Το συμπέρασμα του είναι ότι η αρχιτεκτονική είναι μία «γλώσσα», της οποίας τα απομεινάρια μπορούν να ανασυσταθούν με διάφορους τρόπους, ώστε να αποδίδουν πληθώρα ερμηνειών. Μεταγενέστερα, στην ίδια κατεύθυνση, ο Μπερνάρ Τσουμί* εξισώνει την αρχιτεκτονική με τη «γλώσσα», θεωρώντας πως η γλώσσα και η αρχιτεκτονική είναι μια σειρά από θραύσματα τα οποία συγκροτούν μια πραγματικότητα. Θραύσματα της γλωσσάς (γραμματική, προτάσεις, λέξεις) και της αρχιτεκτονικής (τμήματα τοίχων, δωματίων, δρόμων), όχι με την έννοια της αποσύνθεσης της ολότητας, αλλά με την έννοια της αποδόμησης 12 μιας συγκεκριμένης μορφής και την εισαγωγή της πολλαπλότητας των ερμηνειών στη διαδικασία. Στην έρευνά του, για τη θεωρία και την εφαρμογή του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, ένας από τους πρώτους αποδομιστές αρχιτέκτονες, ο Πίτερ Άιζενμαν*, εφευρίσκει μια «κειμενική» αρχιτεκτονική. Διαβάζει «το κτίριο ως κείμενο, ενώ ερμηνεύει την αρχιτεκτονική ως γλώσσα και την αρχιτεκτονική πρακτική ως αναπαράσταση ιδεών». Η αναφορά εδώ γίνεται για τις αναλογίες των βασικών στοιχείων της αρχιτεκτονικής (υλικά, στολίδια, ατομικά μέρη), και των βασικών γλωσσικών μερών (λέξεις, γραμματική). Υπάρχουν κοινά ανάμεσα 22

21 η επικοινωνία μέσω της γλώσσας: η αρχιτεκτονική ως «γλώσσα» Χαρακτηριστικό των έργων του Magritte είναι ότι δε σχετίζεται το έργο με τον τίτλο. Ο θεατής είναι και αναγώστης παράλληλα. son of man, Rene Magritte 23

22 η γλώσσα και η αρχιτεκτονική ως επικοινωνιακές δομές death of the author, Ghazaleh Ghazanfari 24

23 η επικοινωνία μέσω της γλώσσας: η αρχιτεκτονική ως «γλώσσα» στην αρχιτεκτονική σύνθεση και στο γραπτό λόγο ως προς την ιδιότητά τους να δημιουργούν σημεία. Με σημείο εκκίνησης τη γραφή (το γραπτό σημείο), ο Ντεριντά* αμφισβητεί την ιδέα μιας παγιωμένης δομής (του λόγου και συνεπώς του κόσμου). Εκφράζει την πεποίθηση ότι δεν υπάρχει καμία δομή ή κέντρο, καμία μονοσήμαντη σημασία. Η έννοια μιας άμεσης σχέσης μεταξύ σημαίνοντος και σημαινομένου της μορφής με το περιεχόμενο αναιρείται. Κατά την ανάγνωση ενός κειμένου, για παράδειγμα, δεν γίνεται καθολική αναπαράσταση του σημαινόμενου, αλλά πυροδοτείται ένα άλλο σημαίνον, μια διαφορετική ερμηνεία που σχετίζεται με τον αναγνώστη. Ο Ρολάν Μπαρτ* θεωρεί ότι «η περιπέτεια της γραφής ουσιαστικά αρχίζει αφού ο συγγραφέας έχει τελειώσει με το κείμενό του» και ότι «δεν υπάρχει μία ανάγνωση ενός λογοτεχνικού έργου, αλλά πολλές- ισάριθμες των αναγνωστών που το έχουν διαβάσει» 13. Ο Μπαρτ λέει ότι «ο αναγνώστης δεν είναι πια παθητικός καταναλωτής, είναι το σημείο στο οποίο συναντώνται όλοι οι δρόμοι που ξεκινούν από το κείμενο», έτσι γίνεται ενεργητικό μέλος της πράξης της «ανάγνωσης». Ο κάθε αναγνώστης μπορεί να προσδιορίσει τους δικούς του δρόμους και άρα να οδηγηθεί σε διαφορετική ερμηνεία. Αυτή είναι και η λογική του ενεργητικού ρόλου του αναγνώστη. «Η γλώσσα είναι εκέινη που μιλά και όχι ο συγγραφέας. Ένα κείμενο είναι καμωμένο από πολλαπλές γραφές, προερχόμενες από καμπόσες «κουλτούρες». Υπάρχει ένας χώρος όπου η πολλαπλότητα αυτή συναθροίζεται, και ο χώρος αυτός δεν είναι ο συγγραφέας, όπως έλεγαν ώς τώρα είναι ο αναγνώστης» 14. Ο αναγνώστης παρουσιάζεται, ως ο χώρος όπου εμφανίζονται όλες οι αναφορές που συνιστούν τη γραφή. Το σημαντικό σε αυτή τη διαδικασία ερμηνείας είναι η κατανόηση της πολλαπλότητας η οποία συνιστά το κείμενο. Σπάει η γραμμικότητα του κειμένου. Δεν υπάρχει αρχή-μέση-τέλος, αλλά παύσεις, διακοπές, μια ανάγνωση αποσπασματική που μπορεί να σε πάει από το ένα στο άλλο χωρίς η ακολουθία που επιλέγει κανείς να είναι αναγκαία ή προαπαιτούμενη 15. «Η ενότητα ενός κειμένου δε βρίσκεται στην προέλευσή του αλλά στον προορισμό του. Για να αποδώσουμε στη γραφή το μέλλον της, πρέπει να αντιστρέψουμε το μύθο της: η γέννηση του αναγνώστη πρέπει να εξαγορασθεί με το θάνατο του συγγραφέα» 16. Roland Barthes 13. ΕΙΚΟΝΑ-ΜΟΥΣΙΚΗ- ΚΕΙΜΕΝΟ όπως Αυτή αντιστοιχεί 15. ουσιαστικά στο «υπερκείμενο» (όρος που επινόησε το 1960 ο Θίοντορ Νέλσον, προφητεύοντας τους υπερσυνδέσμους του διαδικτύου): το κείμενο μέσα στο κείμενο, που παραπέμπει σε ένα άλλο κείμενο, τη γραφή που πολλαπλασιάζεται εις το διηνεκές, ένα κείμενο ανοιχτό σε αναγνώσεις τόσες όσες και τα υποκείμενα της ανάγνωσης. Roland Barthes, 16. θανατοσ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ 25

24 η γλώσσα και η αρχιτεκτονική ως επικοινωνιακές δομές Αφηγηση Architecture and 17. language-constructing identity in european architecture «Ο ισχυρισμός του Chomsky οτι οι καθολικές γραμματικές δομές που είναι κοινές στην ανθρώπινη γλώσσα μπορούν να επεκταθούν και στην αρχιτεκτονική: όλοι οι κατασκευασμένοι σκελετοί κτιρίων συνίστανται από πρότυπα». 17 Η αρχιτεκτονική είτε ως δομή είτε ως σημειωτικό σύστημα έχει την ικανότητα να μεταδίδει μηνύματα που σχετίζονται με τη μορφολογική αναπαράσταση και τη χωρική εμπειρία. Μέσω της ομιλίας, της γραφής και ανάγνωσης ενός κειμένου, υπάρχει αφηγηματικότητα. Είναι μία διεργασία που στη πρώτη περίπτωση «δίνει ταυτότητα» στον ομιλητή, ενώ στη δεύτερη ετεροπροσδιορίζει τον αναγνώστη. Και οι δύο περιπτώσεις είναι «ενεργητικές» διαδικασίες. Η αφηγηματικότητα της αρχιτεκτονικής εντοπίζεται τη στιγμή που ο χρήστης ή ο επισκέπτης ενός χώρου εισδύει σε μία «χωρική» αφήγηση. Η χωρική αφήγηση μπορεί όπως η ομιλία και η ανάγνωση να είναι μία ενεργητική πράξη. Ο Κρίστοφερ Αλεξάντερ* επινοεί μια δημιουργική θεώρηση του χώρου από το άτομο, το οποίο μέσω αυτής μπορεί να υπάρξει ως «ομιλητής, συγγραφέας, αναγνώστης, πομπός-δέκτης, αφηγητής, χρήστης». Έχοντας ως δεδομένο την ιδιότητα της γλώσσας να αποτελεί δυνατότητα για τον άνθρωπο να διαλέγει τις λέξεις ώστε να εκφραστεί, δομώντας προτάσεις, ο Αλεξάντερ επινοεί ένα είδος αυτοματοποιημένης χωρικής «γλώσσας». Η γλώσσα των προτύπων (pattern language) αρθρώνεται από ένα σύνολο προτύπων (patterns) που συνδυαζόμενα με πολλαπλούς τρόπους, χρησιμοποιούνται στο σχεδιασμό του χώρου. Τα πρότυπα αποτελούν τις μονάδες μίας γλώσσας και το καθένα από αυτά αντιστοιχεί σε ένα πρόβλημα σχεδιασμού. Στη «γλώσσα των προτύπων» διακρίνονται ενότητες λεξικού χαρακτήρα, κανόνες εφαρμογής που θα μπορούσαν να παραλληλιστούν με απλούς γραμματικούς κανόνες και τέλος διατυπώσεις ιδεολογικού περιεχομένου. Κάνοντας χρήση αυτής της γλώσσας οι αρχιτέκτονες και οι χρήστες «μιλούν» ώστε να παράγουν οι ίδιοι το χώρο. Μεταξύ της «γλώσσας των προτύπων» και του «σχεδιασμού» ισχύει ο ίδιος συσχετισμός που χαρακτηρίζει και ξεχωρίζει τη γλώσσα (langue) από την ομιλία (parole) που αναφέρθηκε πιο πάνω. 26

25 η επικοινωνία μέσω της γλώσσας: η αρχιτεκτονική ως «γλώσσα» Christopher Alexander s, patterns Partial Plan of the Alhambra, Granada, Spain 27

26 η γλώσσα και η αρχιτεκτονική ως επικοινωνιακές δομές Hitler at Nazi party rally, Nuremberg, Germany 28

27 1. 2 Η ταυτοτητα τησ γλωσσασ και τησ αρχιτεκτονικησ τησ εξουσιασ «Ο χώρος είναι ένα πολιτικό όργανο, χειρισμένο με σκοπιμότητα. Είναι ένα μέσο στα χέρια κάποιου, ατομικό ή συλλογικό, δηλαδή μιας εξουσίας (πχ ενός κράτους), μιας κυρίαρχης τάξης (της αστικής τάξης) ή μιας ομάδας που μπορεί να αντιπροσωπεύει ολόκληρη την κοινωνία...» 18. Η γλώσσα και η αρχιτεκτονική, ως επικοινωνιακά μέσα, δεν είναι κοινωνικά αθώα. Αποτέλεσαν, ανέκαθεν, πολιτικά μέσα της εκάστοτε κυρίαρχης τάξης, για να διατηρήσει την εξουσία. Η καταδυναστευτική γλώσσα καθώς και η ανάλογη μετατροπή τού χώρου είναι από τα πιο σημαντικά όργανα στα χέρια απολυταρχικών καθεστώτων, ώστε να χειραγωγήσουν τις μάζες και να οδηγηθούν στην εξουσία. Ο εξουσιαστικός λόγος έχει συγκεκριμένο τρόπο οργάνωσης. Κάνει χρήση συγκεκριμένης γραμματικής και επιλογή στοχευμένων λέξεων καθώς και συντακτικού πλαισίου. Διακρίνεται από την χρήση τυποποιημένου γλωσσικού κώδικα που περιορίζει τις περαιτέρω ερμηνείες και αποσκοπεί στην στήριξη των δομών τού πολιτικο-οικονομικού συστήματος. Αυτό συμβαίνει διότι η γλώσσα δεν είναι σε καμιά περίπτωση ουδέτερη. Κάθε γλωσσική ανταλλαγή εκτός από σχέση επικοινωνίας, λέει ο Πιέρ Μπουρντιέ*, «είναι μια οικονομική ανταλλαγή [...], η οποία είναι ικανή να προσπορίσει ένα ορισμένο κέρδος, υλικό ή συμβολικό». Η τροποποίηση του χώρου των πόλεων, υπήρξε ανέκαθεν ισχυρό μέσο επικράτησης της κυρίαρχης τάξης. Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, η επιβίωση είναι ζήτημα κυριαρχίας. Η ανθρώπινη επιβίωση στηρίζεται στην επικράτηση της μιας κοινωνικής τάξης σε βάρος της άλλης. Ο χώρος αποτελεί το σκηνικό πραγματοποίησης αυτής της «πάλης» και η αρχιτεκτονική που καθορίζει το χώρο, υπό το πέπλο τής κατοχής της γνώσης, αποτελεί βοηθητικό μέσο δηλαδή «όπλο» συνήθως στα χέρια των ισχυρών. Henry Lefebvre,ΤΟ 18. ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ-Ο ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 29

28 η γλώσσα και η αρχιτεκτονική ως επικοινωνιακές δομές H αρχιτεκτονικh του ναζιστικοy καθεστωτοσ: το οραμα του βερολινου «Αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο η έκφραση ιδεών με υλικα, αλλά είναι η έκφραση της ιδεολογιας και των πεποιθήσεων μιας κοινότητας. Είναι υποταγμένη στη δύναμη, το μεγαλείο και τη δόξα ενός μεγάλου άνδρα ή ηγεμόνα» Αδόλφος Χίτλερ Τα φασιστικά καθεστώτα που έχουν πάρει την εξουσία πραξικοπηματικά, δεν αρκούνται στο να θεμελιώσουν βίαια την κυριαρχία τους. Ταυτόχρονα χρησιμοποιούν και άλλα μέσα θεατρικής ανάδειξης της υπεροχής τους και εξασφάλισης της διάρκειάς τους στην εξουσία. Κατασκευάζουν συνεπώς το χώρο ως σκηνικό σε δραστηριότητες που θα νομιμοποιήσουν και θα αναδείξουν την επικράτησή τους. Το όραμα του Χίτλερ για την πόλη τού Βερολίνου εκφράστηκε μέσω του αρχιτέκτονά του, Άλμπερτ Σπέερ. Στόχος ήταν να γίνει η πόλη τού Βερολίνου μια παγκόσμια πρωτεύουσα για να εκφράσει μέσω της επιβλητικής πολεοδομίας και αρχιτεκτονικής, το αγέρωχο ναζιστικό καθεστώς. Το 1938 αρχίζει η ανακατασκευή τού Βερολίνου στην πρωτεύουσα του Ράιχ, με την ονομασία «Germania». Ο πυρήνας των σχεδίων αυτών είναι ο λεγόμενος άξονας Βορρά-Νότου, ο οποίος θα τέμνει το μεγάλο άξονα Ανατολής-Δύσης σε ορθή γωνία. Στο κέντρο τού άξονα σχεδιάζεται να χτιστεί η «Μεγάλη Αίθουσα του Έθνους», με πάνω από 300 μέτρα ύψος και χωρητικότητα άτομα. Περίπου τέσσερα χιλιόμετρα νότια θα κατασκευαζόταν η αψίδα τού θριάμβου του Χίτλερ, προβλεπόμενη να γίνει εννιά φορές μεγαλύτερη από την Αψίδα τού Θριάμβου στο Παρίσι. Το σχέδιο για την αναμόρφωση του Βερολίνου βασίστηκε σε ρωμαϊκές σχεδιαστικές αρχές, συναφείς με αυτές του φασιστικού καθεστώτος της Ιταλίας. Η αρχιτεκτονική τού δικτατορικού καθεστώτος της Γερμανίας, έπρεπε να απεικονίζει τη ιδεολογία του ναζισμού. Έτσι, παραδείγματος χάριν, το πολύ μεγάλο μέγεθος των κτιρίων αποσκοπούσε στην κατάδειξη της γερμανικής δύναμης σε ξένους πολιτικούς. Επίσης σκοπός ήταν να αισθανθεί ο πολίτης ως ένα μικρό και ασήμαντο μέρος τού συνόλου και να ενσωματωθεί στο περιβάλλον του. Ο Σταύρος Σταυρίδης* αναφέρει: «Ο χώρος είναι απόλυτη αλλοτρίωση, όταν ο άνθρωπος γίνεται στοιχείο τού περιβάλλοντος, όταν ενσωματώνεται στο σκηνικό τής τελετής δεν υπάρχει πια ως ατομικότητα». Στις επικοινωνιακές σχέσεις είναι σημαντικό να υπάρχει σεβασμός στις ετερότητες που αντιπροσωπεύονται από τον πομπό και το δέκτη, τον αρχιτέκτονα και το χρήστη. Η εξομοίωση μέσω της επικοινωνίας καθιστά μη αναγνωρίσιμες τις οντότητες και συνεπώς τις εξαϋλώνει. «Όταν η ολοκληρωτική επικοινωνία με τον άλλον επιτυγχάνεται πλήρως», αναφέρει ο Λεβί-Στρος, «αργά ή γρήγορα υπογράφεται η καταδίκη και της δικής μου και της δικής του δημιουργικότητας». 30

29 Germania, Speer A. 31

30 η γλώσσα και η αρχιτεκτονική ως επικοινωνιακές δομές πριν μετά αλλαγές του Οσμάν στο Παρίσι 32

31 Ο ρoλοσ τησ αρχιτεκτονικhσ στην «πaλη των τaξεων 22»: το παρaδειγμα του Παρισιοy «Ο χώρος στα χέρια της κυρίαρχης τάξης είναι όργανο με διάφορους σκοπούς: να διασκορπίσει την εργατική τάξη, να τη μοιράσει σε καθορισμένους τόπους,- να οργανώσει τις διάφορες ροές, υποτάσσοντάς τες σε θεσμικούς κανόνες-, να υποτάξει επομένως το χώρο στην εξουσία - να ελέγξει το χώρο και να διοικήσει τεχνοκρατικά ολόκληρη τη κοινωνία, διατηρώντας τις καπιταλιστικές παραγωγικές σχέσεις». 19 Η αστική ζωή τής πρωτεύουσας της Γαλλίας μετά την εκβιομηχάνιση και αστεοποίησή της, βρίσκεται σε κοινωνική αναταραχή. Γύρω στο 1848, «οι εργάτες απειλούν τους νεόπλουτους, η δημοκρατία εργατικής προέλευσης εμψυχώνει την έξαρση επαναστατικής διαδικασίας» 20 η οποία απειλεί τα προνόμια της κυρίαρχης τάξης. Η αναμόρφωση της αστικής υποδομής τού Παρισιού γίνεται επιτακτική, ώστε να αποφευχθεί η επαναστατική έξαρση. Η κυρίαρχη τάξη χρησιμοποιεί την αρχιτεκτονική για να διατηρήθεί στην εξουσία, αναθέτοντας στον Βαρώνο Ωσμάν* τα δημόσια έργα το Ο Ωσμάν αντικαθιστά τους ελικοειδείς αλλά ολοζώντανους δρόμους του Παρισιού με μεγάλες λεωφόρους, τις ρυπαρές αλλά ζωηρές εργατικές συνοικίες με συνοικίες αστικοποιημένες και «αποστειρωμένες». Χαράζει τα γνωστά βουλεβάρτα, σχεδιάζει ανοιχτούς κενούς χώρους που έχουν ένα νόημα: να προβάλουν τη δόξα και την ισχύ του κράτους που τους χωροθετεί, κάνοντας το έδαφος πρόσφορο για τη βία, που μπορεί να ασκηθεί σε αυτούς. «Ο Haussmann γκρέμισε τις παλιές παρισινές παραγκουπόλεις, χρησιμοποιώντας τις δυνάμεις των απαλλοτριώσεων για υποτιθέμενο δημόσιο όφελος, κάνοντάς το στο όνομα της αστικής βελτίωσης και ανακαίνισης. Μηχανεύτηκε σκόπιμα την μετακίνηση μεγάλου κομματιού της εργατικής τάξης και άλλων απείθαρχων στοιχείων του κέντρου της πόλης του Παρισιού που αποτελούσαν απειλή για τη δημόσια τάξη και την πολιτική εξουσία» 21. Με αυτή την αστική ανάπλαση ο Οσμάν στέρησε από το χώρο την πολλαπλότητα που του έδινε η καθημερινή παραμονή της εργατικής τάξης, αποδίδοντάς του μονοσήμαντη ερμηνεία που αποσκοπούσε κυρίως στην κατανάλωση. Σύμφωνα με τη 22. μαρξιστική ανάλυση, η κοινωνία αποτελείται από διάφορες τάξεις οι οποίες διαφοροποιούνται αντικειμενικά από τη σχέση που έχουν με τα μέσα παραγωγής, Στο οικονομικό σύστημα του καπιταλισμού η κυρίαρχη τάξη είναι η αστική. Κατέχει τα μέσα παραγωγής και με όργανο την φαινομενικά δημοκρατική πολιτική, ασκεί έλεγχο με απεχθείς όρους για την εργατική τάξη. όπως David Harvey, Η 20. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ όπως

32 COLLAGE OF KASBAH HOUSING PROJECT, PIET BLOM, STRUCTURALISM RELOADED Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ ΩΣ ΑΤΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ 34

33 Κεφαλαιο 2. Σε αυτό το κεφάλαιο, θα εξεταστεί η μορφή, ως ένα από τα αντικείμενα μελέτης της αρχιτεκτονικής, με σκοπό τη χρήση της, ως επί το πλείστον, από τον άνθρωπο. Η χρήση προϋποθέτει την ερμηνεία της μορφής και έτσι ενισχύεται η επικοινωνιακή διάσταση της αρχιτεκτονικής. Θα γίνει αναφορά στην εξέλιξη της μορφής τής πόλης και του δημόσιου χώρου, ως αποτέλεσμα δυναμικής διαδικασίας επικοικωνιακών σχέσεων και ιστορικών παραγόντων. Η μορφή τού χώρου αποτελεί σημείο αναφοράς, μια συλλογική δομή για το χρήστη, την οποία επεξεργάζεται ανάλογα με το αντίκρισμα που έχει πάνω του. Οι ατομικές ερμηνείες δίνουν νόημα στη συλλογική δομή του χώρου, μέσω της χρήσης. Η πολλαπλότητα στην ερμηνεία της μορφής, είναι αυτή που την κάνει ευέλικτη σε διαφορετικές χρήσεις και συνεπώς πιο άμεσα οικειοποιήσιμη από περισσότερους χρήστες. 35

34 η ερμηνεία της πόλης και του δημόσιου χώρου ως συλλογικό και ατομικό πρότυπο αναγεννησιακή πόλη Παλαμάνοβα, Ιταλία Μεσαιωνική πόλη Craco, Ιταλία 36

35 2. 1 Μορφη Η παραγωγή τού χώρου θέτει στον αρχιτέκτονα το ζήτημα της δημιουργίας μορφής. Ο προσδιορισμός τής έννοιας τής μορφής και η ερμηνεία της, ενυπάρχει σε κάθε πτυχή τής ανθρώπινης δραστηριότητας. Η υλική υπόσταση της μορφής, δημιουργεί μια «δράση» η οποία προκαλεί στο άτομο ερεθίσματα και συνεπώς «αντίδραση». Ο χώρος, μπορεί να χαρακτηριστεί ως σύνολο υλικών μορφών. Καθορίζεται από την ανθρώπινη δραστηριότητα και την καθορίζει, καθώς αποτελεί το πεδίο δράσης της. Μέσω αυτής, ο χρήστης αντιλαμβάνεται το χώρο και του αποδίδει νόημα είτε ατομικά είτε συλλογικά. Μια πόλη περιλαμβάνει κτισμένους και ελεύθερους χώρους, ιδιωτικές και δημόσιες περιοχές και σαφώς «στεγάζει» τις αστικές σχέσεις 23 που αναπτύσσονται μεταξύ των ανθρώπων που την κατοικούν. Οι δημόσιοι χώροι είναι ο τόπος που εμφανίζονται και αναπτύσσονται αυτές οι σχέσεις. Ο δημόσιος χώρος μπορεί να χαρακτηριστεί ως η περιοχή που περιβάλει ιδιοκτησίες σε μια πόλη, «ο χώρρος ανάμεσα στα κτίρια», όπως λέει ο Jan Gehl*. Δημόσιος χώρος είναι «ο χώρος όπου όλοι έχουμε δικαίωμα πρόσβασης, χωρίς εισοδηματικούς ή κοινωνικούς περιορισμούς. Είναι οι δρόμοι, οι πλατείες, τα πάρκα, οι παραλίες αλλά και η πρόσβαση στην ποιοτική γνώση, την ψυχαγωγία, τον πολιτισμό». 24 Οι πόλεις όπως και οι αστικές σχέσεις, αποτελούν ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο σύστημα που επηρεάζεται από τις κοινωνικές πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις. Το πιο σημαντικό βήμα στην ιστορία των πόλεων, το οποίο καθόρισε τη σημερινή τους μορφή, είναι η αποσύνθεση των μικρών βασιλείων (φέουδων) της φεουδαρχίας και η συγκρότηση των εθνικών κρατών του καπιταλιστικού συστήματος. Σύμφωνα με τον Α. Λαγόπουλο η ιστορία τής μορφής τής πόλης μπορεί να οριστεί ως εξής: α. οι προ-φεουδαρχικές πρωτο-πόλεις της αρχαιότητας, β. οι φεουδαρχικές (ή προ-βιομηχανικές πόλεις) του ευρωπαϊκού μεσαίωνα, γ. η καπιταλιστική (ή βιομηχανική) πόλη τής σύγχρονης περιόδου, δ. οι αμφιλεγόμενες πόλεις των μετα-καπιταλιστικών, μετα-μοντέρνων πόλεων τής σύγχρονης εμπειρίας. Από το μεσαίωνα η διάπλαση των πόλεων έχει αλλάξει ριζικά δύο φορές. Αρχικά κατά την αναγέννηση, όπου έχουμε τη μετάβαση από την ελεύθερα διαμορφωμένη πόλη στην οργανωμένη σχεδίασή της. Η πόλη μετατρέπεται σε έργο τέχνης και δίνεται εξαιρετική σημασία στη σχεδίαση των κτιριακών όψεων. Ο δημόσιος χώρος υποτιμάται αισθητά σε βάρος τής ομορφιάς και του μεγαλείου των κτιρίων. Η Παλαμάνοβα είναι δείγμα αναγεννησιακής πόλης, χτισμένης από τον Scamozzi το 1593 βόρεια της Βενετίας. Έχει όλους τους δρόμους ίσου μήκους (14 μ) ανεξάρτητα από τη χρήση και τη χωροθέτηση τους, σε αντίθεση με τις μεσαιωνικές πόλεις που η κλίμακά τους είναι περισσότερο κοντινή σε αυτή του ανθρώπου. Η κεντρική πλατεία Piazza Grande έχει εμβαδό τ.μ., κάτι που μπορεί να χαρακτηριστεί εκτός ανθρώπινης κλίμακας. Οι διαστάσεις ενός χώρου και μιας πόλης, όπως είδαμε και στην περίπτωση του Βερολίνου του Νίκος Μπελαβίλας_ 23. Καθηγητής αρχιτεκτόνων μηχανικών ΕΜΠ 24. Δημήτρης Τσακαλάκης: καθηγητής Πολυτεχνέιου Κρήτης Η πόλη και το σπίτι Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

36 η ερμηνεία της πόλης και του δημόσιου χώρου ως συλλογικό και ατομικό πρότυπο 25. Ιωάννης Δεσποτόπουλος ( ), καθηγητής αρχιτεκτονικής Ε.Μ.Π. όπως «Η πολιτική του 27. καπιταλισμού επηρεάζεται από τη διαρκή ανάγκη να βρεθούν κερδοφόρα Σπεερ, είναι πολύ σημαντικός παράγοντας εξοικείωσης του ανθρώπου με το περιβάλλον του. Στη συνέχεια η δεύτερη μεγάλη αλλαγή για τη μορφή των πόλεων είναι κατά την περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης και της έντονης αστεοποίησης. Η πόλη είναι απότοκος της αστεοποίησης και υπάρχουν αρκετές θεωρίες που εξηγούν το αίτιο της εμφάνισής της. Υπάρχουν οι στρατιωτικές θεωρίες που θέλουν την πόλη το αποτέλεσμα της ανάγκης για προστασία. Θρησκευτικές θεωρίες, που αναζητούν τη δημιουργία πόλεων στην εμφάνιση ιερών τόπων, υπό τη διοίκηση του ιερατίου. Σύμφωνα με οικονομικές θεωρίες, ο παράγοντας ανάδυσης της πόλης είναι το περιφερειακό και το εμπόριο μεγάλων αποστάσεων. Οι άνθρωποι, ξεκίνησαν να συναντιούνται «σε ένα ανοιχτό χώρο ανταλλαγής προϊόντων και τόπο συνάθροισης που είχαν καθορίσει, αρχικά, γεωμετρικά» 25 καλύπτοντας έτσι, τις επικοινωνιακές και κοινωνικές τους ανάγκες. «Αυτή η οριοθετημένη επιφάνεια εξελίχθηκε σε συγκεκριμένο χώρο και μόνιμο σημείο συνάντησης για όλες τις εμπορικές συναλλάγες και με πρωταρχικές λαϊκές συνήθειες. Έτσι προέκυψε η αγορά. Στη συνέχεια, ξεκίνησε η εγκατάσταση δίπλα στην αγορά και δημιουργήθηκαν οι πρώτες πόλεις». 26 Μεγαλύτερο θεωρητικό υπόβαθρο έχει η μαρξιστική οικονομική θεωρία βάση της οποίας η αιτία δημουργίας της πόλης είναι το πλεόνασμα, δηλαδή το συσσωρευμένο κεφάλαιο, που αναζητά τρόπους επένδυσης. 27 Στη συνέχεια θα γίνει αναλυτική αναφορά στην εξέλιξη της μορφής της σύγχρονης ελληνικής πόλης με βάση την οικονομική θεωρία του Κάρλ Μαρξ*. πεδία για καπιταλιστική παραγωγή και απορρόφηση πλεονάσματος». David harvey Οικονομικη θεωρια για την εξελιξη τησ πολησ: η συγχρονη ελληνικη πολη και ο δημοσιοσ χωροσ οικονομικό σύστημα του 28. όπου η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, η διακίνηση προϊόντων και οι υπηρεσίες κατέχονται από ιδώτες. Αυτοί αποτελούν την αστική τάξη, που με στόχο την άυξηση του κέρδους εκμεταλλεύεται την εργατική τάξη, παράγοντας υπεραξία (πλεόνασμα). Έτσι έχουμε διαστρωμάτωση της κοινωνίας σε οικονομικές τάξεις, οι οποίες προκειμένου να επιβιώσουν βρίσκονται σε διαρκή «πάλη». Κατά τη βιομηχανική επανάσταση, έλαβαν χώρα οι σπουδαιότερες αλλαγές στην ιστορία των πόλεων, μεταβάλλοντας ριζικά τη μορφή τους, για να υποδεχτούν το οικονομικό και κοινωνικό σύστημα του καπιταλισμού 28. Κατασκευάζοντας κοινωνικά, πολιτιστικά και ιδεολογικά τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Στις αρχές του 19ου αιώνα υπήρξε τεράστια συσσώρευση κεφαλαίου και οικονομικό τέλμα στις αγορές. Αυτό, σε συνδυασμό με τη χρήση νέων τεχνολογιών, οδήγησε στην εξέλιξη των μεταφορών, της βιομηχανίας και συνεπώς στην ανοικοδόμηση των πόλεων. Το αστικό τοπίο μεταβλήθηκε αρκετά, μετά τη συγκέντρωση μεγάλων ομάδων πληθυσμού γύρω από τα βιομηχανικά κέντρα και τα λιμάνια, όπου εντοπίζονται οι θέσεις εργασίας. Δημιουργήθηκαν εργατικές συνοικίες, εμφανίστηκε ο τύπος τής εργατικής κατοικίας καθώς και οι νέοι δημόσιοι χώροι αστικών εξυπηρετήσεων. Τα νέα χωρικά δεδομένα που προκύπτουν σύντομα αποδεικνύονται εξαιρετικά δυσμενή για την αστική τάξη. Η συγκέντρωση των εργατικών μαζών στα κέντρα των πόλεων κοντά στους εργασιακούς χώρους, συμβάλει στην πιο άμεση και εύκολη συσπείρωσή και εναντίωσή τους στους απεχθείς όρους εργασίας. Οι κοινωνικές αναταραχές τής εργατικής τάξης κλυδωνίζουν την εξουσία, η 38

37 μορφή οποία ψάχνοντας τρόπους καταστολή τους, «καθαρίζει» τα κέντρα των πόλεων. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση του Παρισιού τής δεύτερης αυτοκρατορίας. Σε γενικές γραμμές, μέσω του Οσμάν, έγινε προσπάθεια εγκαθίδρυσης των δομών τού καπιταλιστικού συστήματος. Το κέντρο τής πόλης και ειδικά οι δημόσιοι χώροι, μετατράπηκαν σε περιοχές κατανάλωσης για την αστική τάξη. Η εργατική τάξη, που τη χαρακτήριζε η ετερογένεια και χρησιμοποιούσε την πόλη ως εργατικό πυρήνα, προλεταριοποιήθηκε και εξοβελίστηκε από το νεοσύστατο άστυ. «Η πόλη, η οποία προϋπήρχε ως μια ισχυρή πραγματικότητα, μετατρέπεται από συλλογικό έργο σε εμπόρευμα», αναφέρει ο Ντείβιντ Χάρβεϊ*, καθώς ο πυρήνας τής αρχαίας πόλης που ήταν εμπορικό, θρησκευτικό, πνευματικό, πολιτικό, παραγωγικό κέντρο, μετατρέπεται σε κέντρο κατανάλωσης. Παρόμοια είναι και η κατάσταση στα ελληνικά μητροπολιτικά κέντρα και για αυτό «φταίει η αστικοποίηση που βρήκε την ελληνική πόλη χωρίς σχέδια επεκτάσεων, τους αρχιτέκτονες εκτός παιχνιδιού και τους εργολάβους με λύσεις για όλα τα γούστα». 29 Η δόμηση και η διαμόρφωση της σύγχρονης Αθήνας είναι συνυφασμένη με έναν τρόπο ζωής βασισμένο στο θέαμα, στη κατανάλωση και στην εκμετάλλευση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων συνεπώς και του δημόσιου χώρου. Είναι χαρακτηριστικό πολλών πλατειών και αστικών κενών η τοποθέτηση καταναλωτικών διαφημίσεων διαφόρων πολυεθνικών και όχι μόνο. Επιπλέον οι χρήστες τού δημόσιου χώρου, ταυτίζονται με καταναλωτές που πληρώνουν για να τον απολαύσουν. «Ο δημόσιος χώρος αποτελεί απαγορευμένο έδαφος για τον πεζό σε τέτοιο βαθμό ώστε [ο πεζός] να είναι αναγκασμένος να αναζητά τις κοινωνικές επαφές του είτε σε ιδιωτικές περιοχές (σπίτια) είτε σε περιοχές που υπόκεινται σε εμπορική εκμετάλλευση (καφέ ή ενοικιαζόμενες αίθουσες), όπου είναι λιγότερο ή περισσότερο φυλακισμένος. Με τον τρόπο αυτό, η πόλη χάνει την πιο σημαντική λειτουργία της: εκείνη του τόπου συνάντησης». 30 Οι χώροι για τις ανάγκες των κατοίκων, χώροι συνάθροισης, δημιουργίας και αλληλεπίδρασης, εκλείπουν. Η ταύτιση του ατόμου με τον καταναλωτή είναι μια κίνηση «εξομοίωσης προς την εικόνα» όπως αναφέρει ο Σ.Σταυρίδης. Η «εικόνα» εκφράζει το πρότυπο που η «κοινωνία κατευθυνόμενης κατάνάλωσης» 31 προσδοκεί να προβάλει. Η συμπεριφορά τού ανθρώπου μεταμορφώνεται και ταυτίζεται με αυτό. Αυτή η συμπεριφορά χαρακτηρίζεται από έντονη επιθυμία για κατανάλωση όχι ως προϋπόθεση επιβίωσης αλλά ως κριτήριο υπεροχής. Η υπεροχή είναι πολύ εύκολο να υιοθετηθεί από την ανθρώπινη συμπεριφορά καθώς και αυτή βασίζεται στην αρχετυπική τάση της κυριαρχίας. Αυτό φυσικά έχει ως αποτέλεσμα την επικράτηση της ατομικής ταυτότητας σε βάρος τής συλλογικής και την εμφάνιση της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς. όπως Γ. Μ. Σαρηγιάννης_ 30. ΠΛΑΤΕΙΕΣ: Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΧΩΡΟΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ, Περιοδικό Αρχιτέκτονες Όρος του Λεφέβρ 31. για να χαρακτηρίσει τις σύγχρονες κοινωνίες που διαφέρουν από τις κοινωνίες του παρελθόντος 39

38 η ερμηνεία της πόλης και του δημόσιου χώρου ως συλλογικό και ατομικό πρότυπο Ερμηνεια Η ερμηνεία είναι επακόλουθο, «αντίδραση», στην ύπαρξη της μορφής. Είναι μια απόλυτα προσωπική διαδικασία, που δίνει σημασία και λειτουργία στη μορφή. Η αρχιτεκτονική, μέσω επικοινωνιακών διαδικασιών που αναλύθηκαν παραπάνω, συντελεί στην παραγωγή τής μορφής, του χώρου και του περιβάλλοντος. Η μορφή ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως από τους χρήστες μέσω επικοινωνιακών διαδικασιών. Θα ακολουθήσει ερμηνεία τής πόλης σύμφωνα με τη θεωρία των κοινωνικών αναπαραστάσεων, των νοητικών χαρτών και των καταστασιακών. Θε ωρια των κοι νωνικω ν αναπαραστασεων Ξένια Χρυσοχόου_ 32. Σημειώσεις από το μάθημα κοινωνικές αναπαραστάσεις του τμήματος ψυχολογίας του Παντείου πανεπιστημιου όπως «Προκειμένου να ερμηνευθεί η κάθε είδους επικοινωνία, έχει ανάγκη από ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς: αυτό είναι οι κοινωνικές αναπαραστάσεις» 32. Μια κοινωνική αναπαράσταση είναι το εννοιολογικό περιεχόμενο μιας λέξης, έτσι όπως αυτό έχει συμφωνηθεί από διάφορες πληθυσμιακές ομάδες. «Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις αποτελούν τον τρόπο που μια κοινότητα νοηματοδοτεί τον κόσμο καθώς και το περιεχόμενο αυτής της νοηματοδότησης». 33 Σύμφωνα με τη θεωρία των κοινωνικών αναπαραστάσεων του Σεργκέ Μοσκοβίτσι o τρόπος που κατανοεί το κόσμο μια συλλογικότητα εκφράζεται από συλλογικές δομές. Οι συλλογικές δομές βασίζονται στα αρχέτυπα. Δηλαδή, σύμφωνα με τον Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ: σε εικόνες, τύπους, συμπεριφορές που δημιουργήθηκαν από τις επαναληπτικές, όμοιες εμπειρίες της ανθρωπότητας μέσα από χιλιετίες ζωής, όπως η ανατολή και η δύση του ήλιου, η εξεύρεση τροφής ή συντρόφου, η αποφυγή κινδύνου κ.α. Η έννοια της δομής αναφέρεται στο συλλογικό, στο περισσότερο αντικειμενικό και σε κάθε περίπτωση, επιδέχεται περαιτέρω ερμηνεία. Σύμφωνα με τον Έρμαν Χερτζμπέργκερ, ως δομή αναφέρεται «σε σχέση με ένα κτίριο ή πολεοδομικό σχέδιο: μια μεγάλης κλίμακας μορφή, η οποία, με λίγες μηδαμινές αλλαγές είναι κατάλληλη για να εξυπηρετεί διαφορετικές καταστάσεις γιατί προσφέρει διαρκώς καινούριες ευκαιρίες για νέες χρήσεις». Εκτός από τις συλλογικές δομές, μία κοινωνική αναπαράσταση μπορεί να εκφραστεί και μέσω των ατομικών ερμηνειών. Οι ατομικές ερμηνείες, βασίζονται στο τρόπο με τον οποίο το άτομο, σύμφωνα με τα προσωπικά του βιώματα, τη μνήμη, τις επιθυμίες του, αντιλαμβάνεται και χρησιμοποιεί ένα μήνυμα. Συνεπώς μια μορφή είναι από μόνη της δομή και οι διαφορετικές σημασίες που μπορούν να της αποδοθούν αποτελούν τις ατομικές ερμηνείες. H ατομική ερμηνεία μπορεί να εμπεριέχει την «ανορθόδοξη», την προβλεπόμενη και τη μη προβλεπόμενη χρήση μιας δομής-μορφής. Για παράδειγμα η κοινωνική αναπαράσταση ενός κουταλιού σε μια δυτική κοινωνία, βάσει συλλογικών δομών, ερμηνεύεται ως το αντικείμενο που χρησιμοποιείται για να καταναλωθεί η τροφή. Μία ατομική ερμηνεία του κουταλιού, θα μπορούσε να είναι η χρήση του ως καθρέφτης που αντιστρέφει το είδωλο. 40

Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση. Ασπασία Χατζηδάκη, Επίκουρη καθηγήτρια ΠΤΔΕ

Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση. Ασπασία Χατζηδάκη, Επίκουρη καθηγήτρια ΠΤΔΕ Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση Ασπασία Χατζηδάκη, Επίκουρη καθηγήτρια ΠΤΔΕ 2009-10 Τι είναι γλώσσα; Γλώσσα είναι το σύστημα ήχων ( φθόγγων ) και εννοιών που χρησιμοποιούν οι ανθρώπινες κοινότητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Τ Μ Η Μ Α Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ ΟΔΟΣ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 42 ΤΚ: 106 82 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧ ΟΛΗ Α Ρ Χ ΙΤ Ε Κ Τ Ο Ν ΩΝ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ ΩΝ Τ Ο Μ Ε Α Σ Ι Ι Ι Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α - Ε Π Ι Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Α Κ Α Ι Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος. Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος. Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Τίτλος Μαθήματος: ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι Ενότητα: Η ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ L. S. Vygotsky Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ Κέντρο Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ Κέντρο Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Γεωργία Μέγα (georgiamega@gmail.com)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γλωσσολογία Ι

Εισαγωγή στη Γλωσσολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Γλωσσολογία Ι Εισαγωγικά: τι είναι γλώσσα, τι είναι γλωσσολογία Διδάσκοντες: Επίκ. Καθ. Μαρία Λεκάκου, Λέκτορας Μαρία Μαστροπαύλου Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΦΑΓΕΙΩΝ, ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΩΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ»

«ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΦΑΓΕΙΩΝ, ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΩΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δ/ΝΣΗ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ «ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 7: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 1: Εισαγωγικά: Τι είναι γλώσσα Βασικά χαρακτηριστικά της γλώσσας Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης 1. MΕΘΟΔΟΣ Ο όρος μέθοδος, έτσι όπως χρησιμοποιείται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, έχει ποικίλες σημασίες. Διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αγροτική Κοινωνιολογία Ενότητα 1 η : Εισαγωγή Μαρία Παρταλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα.. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου

Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα.. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου Αρχικές αναζητήσεις στη γλωσσική διδασκαλία Σύνδεση της ανάγνωσης με θρησκευτικά

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 4: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Η πληροφορία και η ερμηνεία της 1. Η φόρτιση του παρελθόντος. 2. Η υποκειμενικότητα του ιστορικού. 3. Η

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 6.2: Ανισότητες στην εκπαίδευση. Επίδοση στο σχολείο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Οι σύγχρονες τάσεις που κυριαρχούν στη διδακτική του γλωσσικού μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ 15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2015-16 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ ΘΕΜΑ: «ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ», ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στη συγκεκριμένη εργασία επιχειρείται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Οι γλώσσες αλλάζουν (5540)

Οι γλώσσες αλλάζουν (5540) Κείμενο 1 Οι γλώσσες αλλάζουν (5540) Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σκέψη, για να διαπιστώσει κανείς ότι οι φυσικές γλώσσες αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου, όπως όλες οι πτυχές του φυσικού κόσμου και της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:...

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:... ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓ ΟΟ Κοινωνικός Μετασχηµατισµός 1. Ο κοινωνικός µετασχηµατισµός 1.1. Γενικά Ερωτήσεις σύντοµης απάντησης Να προσδιορίσετε µε συντοµία το περιεχόµενο των παρακάτω όρων. Κοινωνικός σχηµατισµός:......

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Η Συνδυαστική προσέγγιση του Basil Bernstein Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 13ο (σελ. 282 302) 2 Η συνδυαστική Προσέγγιση του Bernstein

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Οι κλασικές προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της επιλογής του τόπου εγκατάστασης των επιχειρήσεων ως αποτέλεσμα επίδρασης ορισμένων μεμονωμένων παραγόντων,

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 (ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 (ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 (ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ) Να σημειώσετε με Σ (σωστό) ή Λ (λάθος) στο τέλος των προτάσεων: 1. Η ύπαρξη των παραγόντων «υγιεινής» ή «διατήρησης» (κατά τον Herzberg) δημιουργεί ευχαρίστηση

Διαβάστε περισσότερα

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών 1 η Τάξη Στόχοι Τα παιδιά: Αναπτύσσουν, σε κάθε ευκαιρία, τον προφορικό λόγο. Ως ομιλητές απαντούν σε απλές ερωτήσεις, ανακοινώνουν, περιγράφουν,

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική»

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ «Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης» Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Αρχιτεκτόνων Καθηγητής Μιχαήλ Ε. Νομικός «Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[ ]

Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[ ] Κεφάλαιο 1 [Δείγμα σημειώσεων για την ύλη[1.2-1.3] 1.2 Η Επιχείρηση 1.2.1 Εισαγωγικές έννοιες Η Σημασία της Επιχείρησης Η Επιχείρηση αποτελεί ένα στοιχείο της κοινωνίας μας, το ίδιο σημαντικό με την οικογένεια.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της πόλης και της πολεοδομίας

Ιστορία της πόλης και της πολεοδομίας Ιστορία της πόλης και της πολεοδομίας Ενότητα 1: Aντικείμενο και εννοιολογικοί προσδιορισμοί Δώρα Μονιούδη-Γαβαλά Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57 Για την πληρέστερη κατανόηση της μεθοδολογίας, με την οποία γίνεται από το μαρξισμό ο διαχωρισμός της αστικής κοινωνίας στο σύνολό της σε τάξεις, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τον κλασικό ορισμό που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Οργανωσιακή Κουλτούρα Οργανωσιακή Κουλτούρα, Εννοιολογικός Προσδιορισμός O Ο όρος Οργανωσιακή Κουλτούρα πρωτοεμφανίστηκε στην αμερικάνικη ακαδημαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός

Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός 1 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΥΚΩΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : Τρασανίδης Γεώργιος, διπλ. Ηλεκ/γος Μηχανικός Μsc ΠΕ12 05 Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός Στόχος της Τεχνολογίας στην Γ Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΑΚΟΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΑΚΟΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΑΚΟΗΣ Ενότητα 1: Επικοινωνία, Λόγος, Ομιλία (2ο Μέρος) Οκαλίδου Αρετή Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες για την Ανάπτυξη

Θεωρίες για την Ανάπτυξη Θεωρίες για την Ανάπτυξη Πολιτισμική προσέγγιση (Vygotsky) Βιο-οικολογική προσέγγιση Bronfenbrenner ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Ι 2015-16 Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Vygotsky, L.S. (1978/1997)

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) 2010

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) 2010 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) 2010 ΚΕΙΜΕΝΟ Με τον όρο αυτομόρφωση περιγράφουμε μία σύνθετη εκπαιδευτική διαδικασία της οποίας θεμελιώδης κινητήρια δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΤΕΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ε.Κ.Π.Α.

ΕΠΕΤΕΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ε.Κ.Π.Α. ΕΠΕΤΕΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Ε.Κ.Π.Α. Αικατερίνη Καραγιάννη Σήμερα βρισκόμαστε εδώ για να γιορτάσουμε την επέτειο των 100 χρόνων από την ίδρυση της Οδοντιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ιδακτική μαθημάτων Ειδικότητας

ιδακτική μαθημάτων Ειδικότητας ιδακτική μαθημάτων Ειδικότητας Ασημίνα Κοντογεωργίου 2010-2011 2 Εκπαιδευτικές Τεχνικές 3 Εμπλουτισμένη Εισήγηση: Γιατί την επιλέγουμε; Ο εκπαιδευτής νιώθει την ανάγκη να παρουσιάσει τις προσωπικές του

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή Εκπαιδευτικά υπερμεσικά περιβάλλοντα Διδάσκων: Καθηγητής Αναστάσιος Α. Μικρόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα