ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ

2

3 Κ. ΚΩΣΤΗΣ H ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ: ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ α. «Ή Ελλάς χωρίς τούς πρόσφυγας» Ένα άπό τά πιο ενδιαφέροντα φαινόμενα πού χαρακτηρίζουν τή σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία είναι καί ό τρόπος μέ τον όποιο προσεγγίζει τίς συνέπειες πού είχε για τήν ελληνική οικονομία ή εισροή των προσφύγων μετά τή Μικρασιατική Καταστροφή. Έτσι, αν καί ή βιβλιογραφία πού καλύπτει τήν οικονομική ιστορία τού μεσοπολέμου αυξάνεται μέ ρυθμούς ικανοποιητικούς καί παρά τό γεγονός ότι ούδείς αμφισβητεί τήν ιδιαίτερη σημασία πού διατηρούν οί πρόσφυγες για τή μεσοπολεμική έλληνική οικονομία, καμιά μονογραφία δεν έχει άποπειραθεΐ να μελετήσει τή θέση καί τό ρόλο των προσφύγων στήν οικονομική ανάπτυξη τής Ελλάδας μεταξύ των δύο πολέμων. "Ολες οί σχετικές μέ τό θέμα αύτό αναφορές προέρχονται άπό κείμενα τά όποια πραγματεύονται εύρεΐες θεματικές καί όπου τό προσφυγικό ζήτημα ένσωματώνεται μέ δεδομένη έκ των προτέρων τήν άντιμετώπισή του. Στήν κατεύθυνση αύτή, ή ριζοσπαστική άναδιάρθρωση τής ελληνικής οικονομίας κάτω άπό τήν έπίδραση των προσφύγων άποτελεΐ ένα θέσφατο, πλέον, τής έλληνικής ιστοριογραφίας, άλλα καί άμεσο συνειρμό τού κοινού νοΰ στο άκουσμα τής λέξης πρόσφυγες1- ό οπαδός τής άντίθετης οπτικής δέν μπορεί παρά να θεωρηθεί, στήν καλύτερη περίπτωση, θρασύς εικονοκλάστης. "Αν ή στάση αύτή, δηλαδή ή παράκαμψη μιας μονογραφικοΰ χαρακτήρα προσέγγισης, απέναντι στή μελέτη τού προσφυγικού ζητήματος άποτελοΰσε προϊόν ενός έπιστημονικοΰ προγράμματος, τότε δέν θά είχα να έκφράσω 1. Αντιπροσωπευτικό αυτής τής τρέχουσας άντίληψης είναι τό κείμενο του Λ. Έφραίμογλου, βουλευτή καί τέως προέδρου του Εμπορικού καί Βιομηχανικού Επιμελητηρίου τής Αθήνας, στήν έφημερίδα Τά Νέα τής 4ης Αύγουστου Σύμφωνα μέ τήν άποψή του, ή έλληνική οικονομία παρουσιάζεται να μπαίνει, ουσιαστικά, σέ μία δυναμική τροχιά μόνον μετά τή Μικρασιατική Καταστροφή.

4 32 Κ. ΚΩΣΤΗΣ καμιά άντίρρηση, ύπό τήν προϋπόθεση φυσικά ότι το επιστημονικό αύτό πρόγραμμα θά άπέβλεπε σε μια συστηματική μελέτη του οικονομικού μεσοπολέμου όπου ή οικονομική θεωρία καί ή θεωρία τής άνάπτυξης δεν θά βρίσκονταν εξοβελισμένες, καί μάλιστα αποσπασματικά, στό χώρο των υποσημειώσεων, άλλα θά συγκροτούσαν τό θεωρητικό υπόβαθρο τής προγραμματικής σύγκλισης των επί μέρους ερευνών. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει για τή σημερινή πραγματικότητα. Άντιθέτως, ή μελέτη τής οικονομίας του μεσοπολέμου πραγματοποιείται χωρίς τήν απαραίτητη οικονομική παιδεία καί στό πλαίσιο αυτό τό προσφυγικό εντάσσεται ώς μία συνιστώσα, τής όποιας γνωρίζουμε έκ των προτέρων τήν άπόληξη: ή άφιξη των προσφύγων ασκεί μία άναμφισβήτητα θετική επίδραση στήν εθνική οικονομία καί κυρίως στό χώρο τής βιομηχανίας, ή όποια για ορισμένους, κυρίως παλαιότερους έρευνητές περνάει στό στάδιο τής άπογείωσής της μόνον μετά τό Ή συγκρότηση συνεπώς τής οικονομικής ιστορίας τοΰ μεσοπολέμου ώς ερευνητικού αντικειμένου, όπως έχει σήμερα, προϋποθέτει καί μία κρίση για τό θέμα τής σχέσης προσφύγων καί οικονομικής άνάπτυξης τόσο τελεσίδικη, πού δύσκολα αφήνει περιθώρια γιά νέες ερευνητικές προσεγγίσεις. Ή αντίληψη αύτή επικρατεί μετά τό δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Προηγουμένως καί σε όλη τή διάρκεια τοΰ μεσοπολέμου, οί αντιπαραθέσεις καί οί αντεγκλήσεις γύρω άπό τίς επιδράσεις πού άσκησε ή εισροή καί ή εγκατάσταση τών προσφύγων στό έλληνικό κράτος άφθονοΰν. Σε δεκάδες άριθμοϋνται τά κείμενα, άρθρα στό μεγαλύτερο μέρος τους στον καθημερινό άλλα καί τον περιοδικό τύπο, πού, τίς περισσότερες φορές μέ ιδιαίτερη οξύτητα, προσπαθούν να πείσουν γιά τήν άρνητική ή θετική κατά περίπτωση συμβολή τών προσφύγων στήν ελληνική οικονομία. Ό Β' Παγκόσμιος Πόλεμος φαίνεται πώς εξάλειψε αύτό τό σημείο τριβής, μεταθέτοντας τήν προβληματική γιά τήν πολιτική τής οικονομικής άνάπτυξης τής χώρας σε άλλα πεδία. Παράλληλα ή άφομοίωση τοΰ προσφυγικοΰ κόσμου άπό τό πολιτικό σύστημα τής χώρας, σημείο πού έχει έπαρκώς διευκρινήσει ό Γ. Μαυρογορδάτος, αφαιρεΐ κάθε πολιτικό περιεχόμενο άπό τίς έριδες γιά τό προσφυγικό ζήτημα. Καθώς λοιπόν οί μεσοπολεμικές πολιτικές άντιθέσεις επισκιάζονται άπό άλλες όξύτερες καί άμεσότερες, ή γενικότερη στάση τών διανοουμένων άπέναντι στό προσφυγικό ζήτημα αποκρυσταλλώνεται σέ μια εύνοϊκή, ύπέρ τών προσφύγων, προδιάθεση, ή οποία ώστόσο άποκτά ορισμένες φορές καί ρατσιστική χροιά. Έτσι, άνάμεσα στούς άλλους μύθους πού κληροδοτεί ό μεσοπόλεμος καί βεβαίως άναφέρομαι εδώ πάντα στό οικονομικό πεδίο ένας άκόμη έρχεται να προστεθεί2. 2. Τυπικό δείγμα αύτης τής μυθολογίας άποτελεϊ ή άντιμετώπιση τής οικονομικής κατάρρευσης τής Ελλάδας κατά τή διάρκεια τής μικρασιατικής έκστρατείας σύμφωνα μέ τήν όποια τήν άποκλειστική ευθύνη φέρει ή μεταπολίτευση τοΰ Καμιά ώστόσο κριτική στάση δέν

5 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 33 Έκανα λόγο προηγουμένως περί επιστημονικών προγραμμάτων καί εμμέσως υποστήριξα την άποψη ότι δεν θά ήταν, κατ ανάγκη, απαραίτητη μια μονογραφία για τούς πρόσφυγες καί τή συμβολή τους στήν ελληνική οικονομία. Ό λόγος είναι απλός: μια εργασία αύτοΰ τού τύπου εκ των πραγμάτων θά έθετε καί θά προσπαθούσε να απαντήσει σε ένα μεταφυσικό ερώτημα, τό όποιο, αν καί έπανειλημμένως έχει τεθεί, δύσκολα μπορεί να βρει καί άπόκριση. Τό ερώτημα αυτό δεν είναι άλλο άπό τό «όποια θά ήτο ή Ελλάς χωρίς τούς πρόσφυγας», για να χρησιμοποιήσω τήν έκφραση τού συγγραφέα ενός κλασικού βιβλίου για τό προσφυγικό ζήτημα, τού A. I. Αίγίδη3. Ή αποθετική διατύπωση τής θεματικής αύτής τής «φανταστικής» μονογραφίας είναι μοιραία άπό τή στιγμή πού ή στάθμιση τής συμβολής τών προσφύγων στις επιδόσεις πού καταγράφει ή εθνική οικονομία προϋποθέτει τή δυνατότητα σύγκρισης δύο καταστάσεων: άπό τή μία πλευρά τήν ελληνική οικονομία χωρίς τούς πρόσφυγες καί άπό τήν άλλη, τήν ίδια οικονομία μέ τούς πρόσφυγες παραγωγικά ενσωματωμένους. Μιά σύγκριση αύτού τού τύπου βεβαίως δεν είναι εφικτή, θυμίζει δε κατά τή γνώμη μου τις προσπάθειες τών Αμερικανών κατά κύριο λόγο καί δευτερευόντως τών Εύρωπαίων ποσοτικών ιστορικών τών δεκαετιών τού 1960 καί τού 1970, να ελέγξουν, στή λογική τών οικονομομετρικών μοντέλων, τή βαρύτητα οικονομικών επιλογών ή καταναγκασμών πού φέρονται να έχουν παίξει άποφασιστικό ρόλο στήν αναπτυξιακή διαδικασία μιας χώρας, ελέγχοντας εναλλακτικές υποθέσεις πού αντιπροσώπευαν καταστάσεις στις όποιες τό συγκεκριμένο συμβάν δέν είχε λάβει χώρα. Οί προσπάθειες τών cliometricians, όπως είναι πιο γνωστοί οί έν λόγω ιστορικοί, εκφυλίστηκαν εφόσον ποτέ δέν γνώρισαν τήν αποδοχή τών ιστορικών σέ μεγάλη κλίμακα, κάτι πού θά έπρεπε να αναμένεται. 'Ο φορμαλισμός τών στατιστικών μοντέλων δέν μπορούσε να κρύψει καί τήν επιστημολογική άνεπάρκεια τών λογικών ακροβατισμών τους. Είναι για τό λόγο αυτό άπορίας άξιο πώς τό έργο τού A. I. Αίγίδη, για να περιοριστώ σέ αύτό τό άντιπροσωπευτικό παράδειγμα, άποτελεΐ καί σήμερα ένα σημείο αναφοράς για τούς σύγχρονους ιστορικούς, παρά τό γεγονός ότι μεθοδολογικά άκολουθεΐ τήν ίδια μεταφυσική προσέγγιση. 'Ο λόγος ίσως νά βρίσκεται στήν εκτεταμένη χρήση τών επίσημων κρατικών στατιστικών, «τών άριθμών», όπως λέγει ό ίδιος, ή όποια προσφέρει τήν κατάλληλη επιστημονική έπίφαδικαιολογεΐ τήν άντίληψη αυτή, ή όποια, ας σημειωθεί, έχει υιοθετηθεί καί άπό τούς άντιβενιζελικούς στα πλαίσια κάποιων, φαντάζομαι, συμπλεγμάτων ένοχης. Σχετικά βλ. Κ. Κωστής, «Ή συναλλαγματική πολιτική τής Ελλάδας στή διάρκεια τής Μικρασιατικής εκστρατείας»,, στο Θ. Βερέμης - Κ. Κωστής, Ή Εθνική Τράπεζα στή Μικρά Ασία, , Αθήνα 1984, σσ A. I. Αίγίδης, Ή 'Ελλάς χωρίς τούς πρόσφυγας, Αθήνα 1934, Αθήνα 1934, σ. 7.

6 34 Κ. ΚΩΣΤΗΣ ση, «διότι», όπως συμπληρώνει, «μόνον αύτοί άποτελοΰσιν άκαταμάχητα τεκμήρια καί αποδείξεις»4, έτσι ώστε τά συμπεράσματα στά όποια όδηγεΐται νά υιοθετούνται χωρίς πολλές άντιρρήσεις. Τό ερώτημα λοιπόν τής συμβολής των προσφύγων στήν οικονομική άνάπτυξη τής Ελλάδας δεν άποτελεΐ παρά ένα ψευδοπρόβλημα κατά τήν γνώμη μου. Θά ήταν πολύ πιό άποδοτικό καί γόνιμο νά ελεγχθούν τά μεγέθη τής ελληνικής οικονομίας, όχι στήν οπτική ορισμένων μεμονωμένων δυαδικών αίτιακών σχέσεων, όπως εϊθισται κατά κόρον5, άλλά στή λογική ενός συστήματος, τού όποιου επισημαίνω τό σημείο αύτό, αν καί πρόκειται περί ταυτολογίας τά έπιμέρους τμήματα δέχονται άμοιβαΐες επιδράσεις. Κατ αυτόν τον τρόπο ίσως νά καταστεί περισσότερο διεισδυτική ή κατανόηση τής θέσης πού κατείχαν οί πρόσφυγες στους μηχανισμούς τής εθνικής οικονομίας, οί κανόνες καί τά κριτήρια τής όποιας λειτουργούν άνεξαρτήτως τής ύπαρξης ή μή προσφυγικών πληθυσμών. β. Ή Ελλάδα μέ τούς πρόσφυγες Μιά άπό τις σημαντικότερες έργασίες, πού υπογραμμίζουν, μεταξύ άλλων, τήν τομή πού παρατηρεΐται κατά τον ελληνικό μεσοπόλεμο στο χώρο τών κοινωνικών επιστημών, είναι ή διατριβή επί ύφηγεσία τού Β. Βαλαώρα για τό δημογραφικό πρόβλημα τής Ελλάδας καί τούς πρόσφυγες6. Γραμμένη προς τά τέλη τού μεσοπολέμου, ή διατριβή τού Βαλαώρα επιδιώκει μέ τεχνικές άρκετά προωθημένες γιά τήν εποχή εκείνη νά έξετάσει τις δομικές μεταβολές πού επιφέρει ή εγκατάσταση τών προσφύγων στή δημογραφία τού ελληνικού κράτους. Τό συμπέρασμα είναι συντριπτικό: στις περιοχές πού εγκαθίστανται πρόσφυγες, οί πληθυσμιακοί δείκτες παρουσιάζουν μιά κίνηση άνατροπής τών γενικότερων δημογραφικών τάσεων πού χαρακτήριζαν μέχρι τότε τό έλληνικό κράτος. Εκρηκτικά ποσοστά γεννήσεων, άλλά καί υψηλά ποσοστά θνησιμότητας, υποδεικνύουν μιά επιστροφή σέ ό,τι ονομάζεται παλαιό δημογραφικό καθεστώς, σέ άντίθεση μέ τήν Παλιά Ελλάδα, ή όποια, σύμφωνα πάντα μέ τον ίδιο συγγραφέα, έδειχνε ότι, ήδη άπό τά τέλη τού 19ου αιώνα, κινούνταν προς τήν κατεύθυνση ενός σύγχρονου δημογραφικού καθεστώτος7. 4. Στο ίδιο, σ Όπως για παράδειγμα κάνει ό Κ. Βεργόπουλος, Εθνισμός καί οικονομική άνάπτυξη, Αθήνα Β. Βαλαώρας, Τό δημογραφικόν πρόβλημα τής Ελλάδος καί ή έπίδρασις τών προσφύγων, Αθήνα Σέ άντίστοιχο πνεύμα κινείται καί ή έπόμενη εργασία του Βαλαώρα, Στοιχεία βιομετρίας καί στατιστικής, Αθήνα Ό ίδιος συγγραφέας, άρκετά χρόνια άργότερα ενσωμάτωσε τήν άποψη αύτή σέ μιά

7 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 35 Δεν θέλω καί δεν είμαι σε θέση να ύπεισέλθω στο κατά πόσον οί μετρήσεις τού Βαλαώρα είναι άμερόληπτες ή όχι8. Πάντως καί μόνη ή διαπίστωση των εξαιρετικά υψηλών δημογραφικών δεικτών πού χαρακτηρίζουν τούς προσφυγικούς πληθυσμούς σε συνάρτηση με την άφιξη, μέσα σέ ελάχιστο χρονικό διάστημα, ενός εξαιρετικά μεγάλου άριθμοΰ ατόμων αποκομμένων από τις παραγωγικές δομές τού τόπου, θά άρκούσε σέ όποιονδήποτε οικονομολόγο για να αντιμετωπίσει μέ σκεπτικισμό τή δυνατότητα μιας χώρας οικονομικά κατεστραμμένης άπό πολύχρονες πολεμικές προσπάθειες να ανακάμψει σέ σύντομο χρονικό διάστημα. Γιατί δέν πρόκειται μόνο για μια ίλιγγιώδη πληθυσμιακή αύξηση πού πραγματοποιείται σέ νεκρό χρόνο, αλλά, καί ίσως αύτό να είναι τό σημαντικότερο, για μία συνεχή επιμήκυνση αύτοΰ τού νεκρού χρόνου μέσω τών υψηλών ποσοστών φυσικής αύξησης τών πληθυσμών9. Έτσι, άπό τό προσφυγικό πρόβλημα ή Ελλάδα περνάει μέ τόν τρόπο αύτό στό δημογραφικό της πρόβλημα, τό όποιο θά άποτελέσει τό επίκεντρο όλων τών οικονομικών άναζητήσεων τού μεσοπολέμου, άλλά άκόμη καί τής περιόδου τής ανασυγκρότησης καί τό όποιο στις ήπιες έκφάνσεις του θά διατυπωθεί ώς έρώτημα γύρω άπό τή βιωσιμότητα τής Ελλάδας, στις δέ ακραίες του ώς αναζήτηση τού ελληνικού Lebensraum10. Πρόκειται για ένα πρόβλημα πού δέν θά βρει τή λύση του παρά μόνον όταν, μετά τόν Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οί θύρες τής μετανάστευσης θά άνοίξουν ξανά μέ τή συνεπακόλουθη εισροή μεταναστευτικών εμβασμάτων. Καί μόνον ή διαπίστωση πάντως τής ύπαρξης ενός δημογραφικοΰ προβλήματος υπογραμμίζει εύθύς άμέσως τήν άδυναμία τών παραγωγικών δομών τής χώρας να άπορροφήσουν ορισμένα πληθυσμιακά πλεονάσματα, άδυναεύρύτερη προσπάθεια Ανασυγκρότησης τής δημογραφικής Ιστορίας τού Ελληνικού κράτους, V. G. Valaoras, «A reconstruction of the demographic history of modern Greece», άνάτυπο άπό τό Milbank Memorial Fund Quarterly, τ. 38/2, Απρίλιος I960, σσ Τις σχετικές επιφυλάξεις μου τις έχω συνοψίσει στην εργασία μου, Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία καί Γεωργική Τράπεζα. "Οψεις τής ελληνικής οικονομίας στο Μεσοπόλεμο ( ), Αθήνα 1987, σ. 309, σημ. 58. Τό κυριότερο σημείο τής αντίρρησής μου πάντως έγκειται στο δτι δέν θά πρέπει άπαραιτήτως να άποδοθεί στους προσφυγικούς πληθυσμούς ή αύξηση των ποσοστών κίνησης τού πληθυσμού. 'Υπάρχει καί μια πλειάδα άλλων παραγόντων πού μπορεί να συνεπέδρασαν προς τήν κατεύθυνση αύτή. 9. Τό μέσο ετήσιο ποσοστό πραγματικής αύξησης τού πληθυσμού άπό 7,1 καί 7,4 τοίς χιλίοις πού ήταν άντιστοίχως στα μεσοαπογραφικά διαστήματα καί , Ανέρχεται σέ 28,9 καί 13,7 τοίς χιλίοις γιά τα διαστήματα καί Επίσης τά κατ έκτίμηση ποσοστά φυσικής αύξησης τού πληθυσμού πού υπολογίστηκαν γιά τή δεκαετία σέ 13,5 τοίς χιλίοις καί γιά τήν έπόμενή της ( ), σέ 7,8 τοίς χιλίοις άνέρχονται σέ 10,9 καί 12,5 τοίς χιλίοις γιά τις περιόδους καί άντιστοίχως: Γ. Σιάμπος, Δημογραφική έξέλιξις τής νεωτέρας 'Ελλάδος, , Αθήνα 1973, σσ. 20 καί Χρ. Χατζηϊωσήφ, «Απόψεις γιά τή βιωσιμότητα τής 'Ελλάδας καί τό ρόλο τής βιομηχανίας», 'Αφιέρωμα στον Νίκο Σβορώνο, τ. 2, Ρέθυμνο 1986, σσ

8 36 Κ. ΚΩΣΤΗΣ μία πού είχε παρατηρηθεί σε κάθε τομέα οικονομικής δραστηριότητας. Οί σύγχρονοι, τουλάχιστον εκείνοι πού προσπαθούσαν νά δουν με ψυχραιμία την κατάσταση, είχαν πλήρη συνείδηση του προβλήματος: «Κατέστη δε απολύτως καταφανές», έλεγε ό διοικητής τής Τράπεζας τής Ελλάδος στα 1932, «ότι ό υπερπληθυσμός τής χώρας παραμένει καί σήμερον ακόμη, μία κυρία άφορμή ανωμαλίας τής οικονομικής μας ζωής»". Λίγοι όμως ήσαν εκείνοι πού αντιμετώπιζαν τό πρόβλημα αύτό άποστασιοποιημένα. Οί περισσότεροι επιδίδονταν σε καταστροφολογία ή έξειδανικεύσεις, πού συχνά άναπαράγονται καί στις μέρες μας. Ή άπόδοση πάντως τού πληθυσμιακού προβλήματος στήν εισροή των προσφύγων θά ήταν παρακινδυνευμένη, παρά τό γεγονός ότι αποτελεί τόν πλέον άμεσα προκαλούμενο συνειρμό. Οί περιοχές πού παρουσιάζουν τή μεγαλύτερη πυκνότητα ενεργού άγροτικοΰ πληθυσμού, ένας δείκτης πού επιτρέπει τόν συσχετισμό τής διαθέσιμης γής μέ τις πληθυσμιακές διαθεσιμότητες, δεν είναι πάντα εκείνες στις όποιες έχουν έγκατασταθεΐ οί πρόσφυγες11 12, ενώ καί εισοδηματικά, περιοχές όπως ή Μακεδονία καί ή Θράκη, στις όποιες κατεξοχήν εγκαταστάθηκαν άγροτικοί προσφυγικοί πληθυσμοί, παρουσιάζουν μέσα εισοδήματα άνά άγροτική οικογένεια κατά πολύ ύψηλότερα από τό μέσο όρο τού ελληνικού κράτους13. Καί άν ή μετανάστευση εί'θισται νά εκλαμβάνεται ώς τό τυπικό κριτήριο για τήν ύπαρξη πληθυσμιακών πλεονασμάτων σέ έναν τόπο, τότε ας ύπενθυμίσω ότι στήν προπολεμική Ελλάδα, τήν Ελλάδα δηλαδή τής υπερωκεάνιας μετανάστευσης, τό μεταναστευτικό ρεύμα παρατηρεΐται ακριβώς κατά τήν περίοδο τής μεγάλης έλλειψης εργατικών χεριών. Σέ άντίθεση λοιπόν μέ ό,τι μπορεί νά θεωρείται αύτονόητο, τό πρόβλημα τού ύπερπληθυσμοΰ στον ελληνικό μεσοπόλεμο απαιτεί πολύ μεγαλύτερη διερεύνηση καί προσοχή άπό εκείνην πού τού είχε δοθεί. Ή άμεση συνάρτηση δέ τού συγκεκριμένου προβλήματος μέ τούς πρόσφυγες μάλλον θά πρέπει νά θεωρείται άτυχής, καθώς ή στοιχειώδης παραδειγματολογία στήν όποια μόλις άναφέρθηκα υποδεικνύει, αν μή τι άλλο, ότι θά πρέπει νά στρέψουμε τίς αναζητήσεις μας περισσότερο προς τούς γενικότερους μηχανισμούς τής αγροτικής οικονομίας τής χώρας πού αφορούν εξίσου τήν Παλαιά καί τή Νέα Ελλάδα καί νά μήν περιοριστούμε αποκλειστικά στήν προσφυγική εγκατάσταση. Στο κάτω-κάτω δέν πρέπει νά αγνοείται ότι ό ύπερπληθυσμός δέν αντιπροσωπεύει ένα απόλυτο μέγεθος, άλλα μια σχέση πού συχνά είναι εξαιρετικά δύσκολο νά οριστεί. Γιά τή βιομηχανία ειδικότερα, πού μόνη αύτή ήταν σέ θέση νά δώσει 11. Τράπεζα τής Ελλάδος, Έκθεσις έπί του ισολογισμού 31 Δεκεμβρίου 1932, Αθήνα 1933, σ. vi. 12. Σχετικά βλ. Κ. Κωστής, Άγροτική οικονομία..., σ Χρ. Εΰελπίδης, Θεωρία καί πράξις άγροτικής πολιτικής καί οικονομίας, Α', Αθήνα 1939, σ. 170.

9 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 37 λύσεις στα αδιέξοδα τής εποχής, έχει έπανειλημμένως γραφτεί καί τονιστεί ή σημασία πού είχε τό προσφυγικό επιχειρηματικό δαιμόνιο για τήν ανάπτυξή της14. Στερεότυπα επίσης τής σχετικής φιλολογίας αποτελούν καί οί διαθεσιμότητες σέ φθηνά εργατικά χέρια, πού δήθεν διευκόλυναν τή βιομηχανική άνάπτυξη τής «καθυστερημένης» Ελλάδας, όπως επίσης καί ή άπότομη διεύρυνση τής άγοράς, πού αυξάνοντας τή ζήτηση θά δημιουργήσει εύνοϊκό έδαφος γιά τήν ίδρυση νέων μεταποιητικών μονάδων. Πρόκειται άναμφισβήτητα γιά άπλοϊκούς έξωραϊσμούς μιας πραγματικότητας πού λειτουργεί μέ διαφορετικά κριτήρια άπό αύτά πού χρησιμοποιούν οί ύποστηρικτές των άπόψεων πού μόλις εξέθεσα. Γιατί δεν βλέπω μέ ποιά κριτήρια θά μπορούσε νά ύποστηριχθεΐ ή άνατροπή πού φέρνουν οί πρόσφυγες στήν ελληνική βιομηχανία. Θεωρητικά; Ή άφθονία φθηνής εργατικής δύναμης ποτέ δέν άποτέλεσε, άπό μόνη της, προϋπόθεση γιά τή βιομηχανική άνάπτυξη ενός τόπου. Μιά σειρά άπό άλλους παράγοντες, εξίσου σημαντικούς, παρεμβαίνουν γιά νά ρυθμίσουν τήν πορεία μιας εθνικής οικονομίας προς τήν εκβιομηχάνιση. Εξάλλου ή διεύρυνση τής άγοράς δέν άποτελεΐ ένα άποκλειστικά ποσοτικό πρόβλημα, άκόμη καί σέ οικονομίες άπολύτως έκχρηματισμένες. Τά άντανακλαστικά τού ισοζυγίου πληρωμών τής χώρας καί ειδικότερα τού εμπορικού ισοζυγίου έχουν στή συγκεκριμένη περίπτωση νά ποΰν πολύ περισσότερα πράγματα καί κυρίως νά υποδείξουν τήν ικανότητα τής εσωτερικής άγοράς νά άνταποκριθεΐ στή δραματικά αύξανόμενη ζήτηση. Αλλά, εκτός άπό τά θεωρητικά, υπάρχουν καί τά εμπειρικά επιχειρήματα, πού ύποδεικνύουν τό μάλλον άθεμελίωτο τής άποψης γιά τήν καταλυτική δράση τών προσφύγων στό χώρο τής βιομηχανίας. Ή ελληνική βιομηχανία στό διάστημα , δηλαδή μέχρι τό τέλος τής μεγάλης κρίσης, δέν κατέγραψε καμιά ιδιαίτερη επίδοση πού θά μπορούσε νά θεωρηθεί ως σταθμός σέ μία πλέον μακρόχρονη ιστορία. Άντιθέτως οί ρυθμοί της ύπήρξαν άργοί, διατακτικοί, άσταθεΐς, μέ λίγα λόγια άνεπαρκεΐς γιά νά μπορέσει νά γίνει λόγος γιά μιά τομή15. Καί βεβαίως δέν θά μπορούσε νά περιμένει κανείς τίποτε καλύτερο σέ μιά εποχή έντονης νομισματικής άστάθειας, εποχή δηλαδή απρόσφορη γιά επενδύσεις στή βι 14. A. I. Αϊγίδης, Ή 'Ελλάς χωρίς τούς πρόσφυγας, δ.π., σσ Σχετικά βλ. Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία..., σσ Ας προστεθεί δτι ό δυναμικότερος τομέας τής βιομηχανίας κατά τήν πρώτη περίοδο του μεσοπολέμου ήταν ή παραγωγή ήλεκτρτκής ένεργείας, ή οποία παρέσυρε, λόγω τής σχετικής βαρύτητάς της, σέ ταχύτερους ρυθμούς άπό δ,τι θά κατέγραφε χωρίς αυτήν, τό γενικό δείκτη βιομηχανικής παραγωγής. Καί βεβαίως ή παραγωγή ήλεκτρικής ένεργείας δέν είχε καμιά άμεση σχέση μέ τούς πρόσφυγες. Επισημαίνω άκόμη δτι τό μεγαλύτερο μέρος τών βιομηχανικών μονάδων πού ιδρύονται μέχρι τήν κρίση τού 1929 είναι μικρού μεγέθους, πού μάλλον θά έπρεπε νά χαρακτηρισθοϋν βιοτεχνίες (σχετικά βλ. καί Μ. Ρηγίνος, Παραγωγικές δομές καί εργατικά ήμερομίσθια στήν 'Ελλάδα, Βιομηχανία - βιοτεχνία, Αθήνα 1987, σσ ).

10 38 Κ. ΚΩΣΤΗΣ ομηχανία. Τέλος, τα ελλείμματα τοΰ εμπορικού ισοζυγίου άπό τό 1923 καί μετά διευρύνονται σε έκταση πού πολλά χρόνια είχε να γνωρίσει ή ελληνική οικονομία, ύποδεικνύοντας ότι, στα πρώτα τουλάχιστον χρόνια, ή μεγέθυνση τής άγοράς ικανοποιήθηκε μέσω τής εξωτερικής προσφοράς16 καί μόνο σε περιορισμένη έκταση τροφοδοτήθηκε άπό τήν εγχώρια παραγωγή αγαθών καί υπηρεσιών. Άλλα καί άπό τήν πλευρά τής συμβολής τών προσφύγων επιχειρηματιών, ή άποψη για τήν αποφασιστική δράση τους στον χώρο τών βιομηχανικών άλλα καί άλλων επιχειρήσεων δεν είναι λιγότερο άβάσιμη. Τα κεφάλαια πού ήλθαν άπό τή Μικρά Άσία17 καί τό επιχειρηματικό πνεύμα, να δύο άπό τά στοιχεία πού προτείνονται για να ένισχύσουν τήν άποψη πώς οί πρόσφυγες-έπιχειρηματίες μετακενώνουν κάτι καινούργιο στήν ελληνική βιομηχανία18. 'Ωστόσο, πέρα άπό τούς δείκτες τής βιομηχανικής παραγωγής πού δεν δείχνουν καμιά τομή στα χρόνια μέχρι καί τό 1932, όπως ήδη έχω άναφέρει, καί ή άποταμίευση επίσης δέν είναι σε θέση να παρακολουθήσει αύτό τό επιχείρημα: ή Ελλάδα τού 1923, άλλα καί τών χρόνων πού άκολουθοΰν μέχρι καί τή μεγάλη κρίση, άποταμιεύει πολύ λιγότερα από τήν Ελλάδα πού βγαίνει άπό τούς Βαλκανικούς πολέμους, παρά τις εισροές κεφαλαίων πού ύποστηρίχθηκε ότι συνόδεψαν τήν άφιξη τών προσφύγων. Τά κεφάλαια αύτά δέν φαίνονται πουθενά στούς δείκτες καταθέσεων στις τράπεζες, οί όποιοι άντιθέτως υπογραμμίζουν τή συρρίκνωση τής εθνικής αποταμίευσης στο διάστημα πού άκολουθεΐ τήν υπογραφή τής συνθήκης τών Βερσαλιών19. Ό λόγος είναι προφανής: ή Ελλάδα τού μεσοπολέμου είναι φτωχότερη, καί μάλιστα κατά πολύ, άπό έκείνην πού ετοίμασε καί πραγματοποίησε τούς βαλκανικούς πολέμους καί πιθανώς καί τή μικρασιατική εκστρατεία. Οί άνάγκες ώστόσο είναι πολύ μεγαλύτερες καί ό πληθυσμός σαφώς ύψηλότερος. Όταν ή βιομηχανία θά αρχίσει να κινείται μέ ταχύτερους ρυθμούς, καί 16. Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία..., δ.π., σ. 144 κ.έ. 17. A. I. Αίγίδης, Ή 'Ελλάς..., σσ Στή διατριβή τής Α. Μπαξεβάνογλου, Les capitalistes grecs au début du XXe siècle: Profil économique et social, δακτυλογραφημένο κείμενο, Paris I-Pantheon - Sorbonne, Παρίσι 1990, σ. 131, καμιά ειδική ποσοτική βαρύτητα των προσφύγων επιχειρηματιών δέν διαφαίνεται, ένώ στήν εργασία τού A. P. Alexander, Greek industrialists, Αθήνα 1964, τά δεδομένα έχουν ήδη άλλάξει καθώς ή έρευνα άσχολεΐται μέ τούς άπογόνους τών έπιχειρηματιών τοΰ μεσοπολέμου, ώστε δέν είναι δυνατή ή χρήση τών άποτελεσμάτων της. 19. Σχετικά βλ. Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία καί Γεωργική Τράπεζα. Τά τεκμήρια, Αθήνα 1990, σ. 167 πίνακες καί Α. Κυρκιλίτσης, Οί Τράπεζες έν Έλλάδι, Αθήνα 1934, σ. 42. Σύμφωνα μέ τά στοιχεία αύτά, τό σύνολο τών καταθέσεων σέ έλληνικές τράπεζες, πού άναμφίβολα αντιπροσωπεύει τό συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος τής εθνικής άποταμίευσης, έγγίζει τό ύψηλότερο σημείο τό 1921, μέ βάση τό 1914, για νά γνωρίσει στή συνέχεια σημαντική συρρίκνωση πού θά διαρκέσει μέχρι τό τέλος τής κρίσης.

11 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 39 αυτό θά συμβεί μόνον μετά το 1931, τότε τό αίτιο δεν θά πρέπει να άναζητηθεΐ στό επιχειρηματικό πνεύμα των προσφύγων ή στη φθήνεια τής εργατικής δύναμης πού προσφέρουν. Ή πολιτική τής αύτάρκειας πού υιοθετεί καί ή Ελλάδα μετά τήν κατάρρευση τού διεθνούς νομισματικού συστήματος, καθώς επίσης καί οι ιδιαίτερα εύνοϊκές συνθήκες για τή βιομηχανία πού δημιουργοΰνται με βάση τήν οικονομική πολιτική τού έλληνικοΰ κράτους ή υποκατάσταση των εισαγωγών καί ό ελεγχόμενος πληθωρισμός σέ συνάρτηση με τήν επιλεκτική πολιτική χρηματοδότησης τής βιομηχανίας προσφέρουν ιδανικές συνθήκες για τήν άνάπτυξή της θά πρέπει να θεωρηθούν ώς πολύ πιό σοβαρά κίνητρα για τούς ταχείς ρυθμούς πού ακολουθούν οί δείκτες τής βιομηχανικής παραγωγής. Τό προσφυγικό στοιχείο εδώ δεν φαίνεται να διατηρεί κάποιο πρωτεύοντα ρόλο. Ενδεχομένως, στις συνθήκες αυτές, ή βιομηχανία να επωφελείται άπό τήν ύπαρξη τής φθηνής εργατικής δύναμης στα αστικά κέντρα. Οφείλω ωστόσο να σημειώσω ότι σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα ακόμη καί ή συγκρότηση αύτής τής φθηνής εργατικής δύναμης έχει αμφισβητηθεί20. Αλλά καί στήν περίπτωση κατά τήν όποια γίνει δεκτή ή ύπαρξή της, ή βιομηχανική άνάπτυξή με βάση συστήματα έντασης εργασίας θά πρέπει άραγε νά θεωρηθεί ώς θετικό σημείο για τήν εκβιομηχάνιση τής χώρας, ή υποθηκεύει, άραγε, τό μέλλον τής ελληνικής βιομηχανίας για πολλά χρόνια άκόμη; Πάντως γιά ένα πράγμα μπορούμε νά μιλήσουμε μέάπόλυτη βεβαιότητα. Μέ τήν άφιξη τών προσφύγων ή αναγκαιότητα τής εκβιομηχάνισης τής Ελλάδας δεν μπορεί νά άγνοηθεΐ άπό κανέναν. Όχι τόσο γιά οικονομικούς λόγους, όσο γιά πολιτικούς καί κοινωνικούς, «διότι», σύμφωνα μέ τά λόγια τού εισηγητή τού προϋπολογισμού χρήσης , «ή ΰπαρξίς των (δηλ. τών βιομηχανιών) έλαττώνει κατά πολύ τόν κίνδυνον τής αεργίας, τής όποιας τελευταίως πολλά είναι τά άνησυχητικά συμπτώματα»21. Πρόκειται γιά άποψη μέ έλάχιστα άναπτυξιακό πνεύμα, ή όποια ώστόσο δηλώνει τή συνείδηση ενός καταναγκασμού κοινωνικού, μά καί πολιτικού, άπό τόν αστικό κόσμο τής χώρας καί ή όποια, πιστεύω, συνδέεται άμεσα όχι τόσο μέ τά προβλήματα «αεργίας», όσο μέ τήν κοινωνική ριζοσπαστικότητα πού χαρακτηρίζει μερίδες τών πληθυσμών τών άστικών κέντρων. Ή βιομηχανική ανάπτυξη σέ μιά χώρα όπως ή Ελλάδα δέν είναι άμοιρη, όμως, τής τύχης τής γεωργίας. Τό άντίθετο μάλιστα ισχύει: οί έξαρτήσεις καί οί αλληλεπιδράσεις είναι έξαιρετικά ισχυρές. Καί ή παρέμβαση τών προσφύγων (άκόμη καί αν συγκριτικά ό αριθμός εκείνων πού έγκαταστάθηκαν στήν ύπαιθρο είναι μικρότερος άπό τόν αριθμό τών «άστών» προσφύγων) δέν είναι καί στό χώρο αύτό αμελητέα αν καί πιστεύω πώς ούτε εδώ ή 20. Μ. Ρηγίνος, Παραγωγικές δομές καί εργατικά ήμερομίσθια..., δ.π. 21. Πρακτικά τών Συνεδριάσεων τής Β' Συνόδου τής A ' Βουλευτικής Περιόδου, τ. 2, Αθήνα 1928, συνεδρ. ΝΑ', σ. 586.

12 40 Κ. ΚΩΣΤΗΣ δράση τους είναι τέτοια όπως συνήθως παρουσιάζεται σε μια μανιχαϊστική οπτική καλών ιθαγενών καί κακών προσφύγων ή άντιστρόφως, πάντα σύμφωνα με τήν (πολιτική) οπτική του συγγραφέα. Μερικοί απλοϊκοί δείκτες πού άκριτα χρησιμοποιούνται άρκοϋν συνήθως για να υποδείξουν τα άλματα ή, σε μετριοπαθέστερη εκδοχή, τις προόδους πού πραγματοποιεί ή έλληνική γεωργία μετά τήν εγκατάσταση τών προσφύγων. 'Ο πλέον χαρακτηριστικός δείκτης αυτής τής κατηγορίας δεν είναι άλλος άπό τήν αύξηση τών καλλιεργούμενων εκτάσεων πού παρατηρεΐται μετά το , αν καί συνήθως δεν λαμβάνεται υπόψη ότι τό επίπεδο τών καλλιεργουμένων εκτάσεων τού 1914 θά προσεγγιστεί μόνο στά , άνάλογα με τήν περίπτωση καί με όρισμένες μικρές εξαιρέσεις23. Στο σημείο αύτό ώστόσο θά έπανέλθω στή συνέχεια24. Χωρίς αμφιβολία, ή άγροτική μεταρρύθμιση, είτε αύτή θεωρηθεί ώς πολιτικό είτε ώς κοινωνικό εγχείρημα, υπήρξε άμεση συνέπεια τής άφιξης τών προσφύγων, με τήν έννοια ότι διαδικασίες πού είχαν ήδη τεθεί σέ εφαρμογή επιταχύνθηκαν καί μάλιστα δραματικά μετά τήν Μικρασιατική Καταστροφή, ενώ συνάμα καί οί επιλογές τής πολιτείας ώς προς τήν έκταση έφαρμογής τής μεταρρύθμισης ριζοσπαστικοποιήθηκαν. Άλλα σέ ποιά έκταση ή άγροτική μεταρρύθμιση διευκόλυνε τήν οικονομική ανάπτυξη τής χώρας, αύτό αποτελεί ένα άλλο ερώτημα, πού δέν νομίζω ότι μπορεί να βρει έδώ τήν απάντησή του25. Βέβαιο πάντως είναι ότι ή μεταρρύθμιση δέν έφερε τά προσδοκώμενα άποτελέσματα. 22. Βλ. χαρακτηριστικά Μαργαρίτα Δρίτσα, Βιομηχανία καί τράπεζες στην 'Ελλάδα του μεσοπολέμου, Αθήνα 1990, σσ Χρ. Εύελπίδης, Ή γεωργία τής Ελλάδος, Αθήνα 1944, σ Πάντως όφείλω νά έπισημάνω έδώ δτι μια πάγια τακτική, πού άκολουθοΰν καί πολλοί σημερινοί έρευνητές καί στήν όποια στηρίχθηκε ό A. I. Αίγίδης, δ.π., προκειμένου νά άντλήσει τά συμπεράσματά του, θά πρέπει νά θεωρηθεί τουλάχιστον άτυχής. Σύμφωνα μέ τήν τακτική αύτή, τά μεγέθη τοΰ 1922 συγκρίνονται μέ τά άντίστοιχά τους μερικά χρόνια άργότερα καί ή διαφορά άποδίδεται στήν προσφυγική έγκατάσταση. Μιά περίοδος όμως πολεμικής έντασης δέν προσφέρεται γιά συγκρίσεις μέ έποχές κατά τις όποιες ή οικονομία λειτουργεί σέ συνθήκες είρήνης. Θά ήταν λοιπόν πιο φρόνιμο νά συγκρίνει κανείς τά στοιχεία τού 1914, ή έστω του 1919, μέ έκεΐνα του 1928 π.χ., όπότε όμως ή εικόνα θά άντιστρεφόταν σέ σχέση μέ έκείνην πού προσπαθεί νά διαμορφώσει ό Αίγίδης καί όσοι άκολουθοΰν τήν έπιχειρηματολογία του. Προφανώς τό πρόβλημα δέν έγκειται στή μεταφυσική, όπως είπα, σύγκριση μιας Ελλάδας μέ πρόσφυγες καί μιας χωρίς αύτούς, πού στή συγκεκριμένη περίπτωση άντιπροσωπεύεται άπό τά μεγέθη του Αντιθέτως τό εύρος τών διαφοροποιήσεων πού φέρνει ό μεσοπόλεμος φανερώνεται στή σύγκριση τής προπολεμικής Ελλάδας (μέ τήν άμετρη αισιοδοξία γιά τό οικονομικό της μέλλον, τυπική έκδήλωση τής όποιας άποτελεϊ τό βιβλίο του Ε. Τσουδεροΰ, Le relèvement économique de la Grèce, Παρίσι 1919) μέ τήν Ελλάδα μεταξύ τών δύο πολέμων, μέ τήν 'Ελλάδα δηλαδή τών κρίσεων καί του φόβου γιά τίς άνεξέλεγκτες διεθνείς οικονομικές έξελίξεις. 25. Στό έρώτημα αύτό προσπάθησα νά δώσω μιά συνοπτική άπάντηση στο κείμενό μου «Άγροτική μεταρρύθμιση καί οικονομική άνάπτυξη στήν Ελλάδα, », στό Γ. Θ.

13 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 41 Οί πανάκριβες έκδόσεις-άπολογισμοί τής Επιτροπής Άποκαταστάσεως Προσφύγων ύμνοϋν, όπως είναι φυσικό, τό έργο τής επιτροπής καί τις αλλαγές πού έρχονται να μεταβάλουν τό ελληνικό αγροτικό τοπίο26 με τήν εγκατάσταση των προσφυγικών πληθυσμών στήν ύπαιθρο. Καί εδώ όμως δύσκολα μπορεί να πιστέψει κανείς στά εύχολόγια τών άδρά άμειβόμενων διευθυντών τής Επιτροπής ή τών, έκ τών πραγμάτων μεροληπτούντων, άντιπροσώπων τών προσφυγικών οργανώσεων. Τα μεγέθη τής ελληνικής γεωργίας στό διάστημα του μεσοπολέμου δεν παρουσιάζουν σε καμιά περίπτωση εκρηκτικές άλλαγές στό χώρο αύτό. Άντιθέτως πείθουν για τήν άληθοφάνεια τουλάχιστον τής εικόνας πού μπορεί κανείς να άντλήσει άπό τόν ήμερήσιο τύπο καί τά περιοδικά καί κυρίως άπό τις έργασίες μιας πλειάδας εξαιρετικά αξιόλογων άγροτικών οικονομολόγων καί γεωπόνων πού άνέδειξε ό μεσοπόλεμος: συνθήκες κρίσης, συνθήκες άπελπισίας για πληθυσμούς ξένους προς τό περιβάλλον πού εγκαθίστανται, ξένους επίσης προς τόν τρόπο ζωής πού επιδιώκεται νά τούς έπιβληθεΐ. 'Ωστόσο, οί διαδικασίες προσαρμογής τών προσφύγων στον έλλαδικό χώρο θά πρέπει νά έξεταστοΰν σέ συνάρτηση μέ τούς γενικότερους μηχανισμούς τής οικονομίας για νά άποκτήσουν νόημα. Για τό λόγο αύτό θά σταθώ σέ ένα παράδειγμα, πού θεωρώ τό πλέον άντιπροσωπευτικό. 'Ο μεγάλος αριθμός προσφύγων πού θά ένταχθοϋν στήν καπνοπαραγωγή δεν συνεπάγεται τήν αλματώδη αύξηση τής παραγωγής καπνών μόνο. Παράμετροι τού φαινομένου αυτού είναι ή συνεχής μείωση τής παραγωγικότητας27 καί τής ποιότητας, σέ μιά έποχή κατά τήν όποια αγαθά όπως ό καπνός γνωρίζουν μιά συνεχή καί μακρόχρονη μείωση τής τιμής τους, ή όποια θά επιταθεί μέ τή Μεγάλη 'Ύφεση28. Καί αν γιά τούς έπιμέρους καλλιεργητές καί τις οίκογένειές τους ή αναζήτηση του μέγιστου ακαθάριστου εισοδήματος αποτελούσε τή μόνη επιλογή γιά τήν έπιβίωσή τους, γιά τήν έθνική οικονομία ή επιλογή αύτή δέν θά μπορούσε νά θεωρηθεί παρά ή χειρότερη δυνατή, καθώς ή άνταγωνιστικότητα τών ελληνικών καπνών γνώριζε μιά κατακόρυφη μείωση. Πρόκειται γιά πρόβλημα πού είχε καταστεί απολύτως σαφές στούς εμπειρογνώμονες τής οικονομικής ζωής τού τόπου29. Μαυροκορδάτος - Χρ. Χατζηϊωσήφ (έπιμέλεια), Βενιζελισμός καί άστικός έκσυγχρονισμός, Ηράκλειο σσ, , 26. Société des Nations, L établissement des réfugiés en Grèce, Γενεύη 1926 καί C. B. Eddy, Greece and the Greek refugees, Λονδίνο Ή μέση στρεμματική απόδοση τών βιομηχανικών καί άρωματικών φυτών, πού στήν ουσία αντιπροσωπεύουν τά καπνά, μειώνεται άπό κιλά κατά στρέμμα πού ήταν στό διάστημα σέ49 κιλά κατά τήν περίοδο Βλ. Μ. Άλιβιζάτος, Ή μεταπολεμική έξέλιξις τής έλληνικής γεωργικής οικονομίας, Έπιθεώρησις Κοινωνικής καί Δημοσίας Οικονομικής, τ. 2 (1932), σ Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία..., σ Σχετικά μπορεί νά συμβουλευθεΐ κανείς, άνάμεσα σέ έναν πολύ μεγάλο άριθμό δημοσιευμάτων γιά τήν παραγωγή καί έμπορία τού καπνού, τούς Ν. Η. Άναγνωστόπουλος, Όέλληνι-

14 42 Κ. ΚΩΣΤΗΣ Σέ μια γενικότερη κλίμακα πού αφορά σέ ολόκληρη την αγροτική Ελλάδα τού μεσοπολέμου, καί σέ αναλογία μέ τό πρόβλημα των καπνών, προκύπτει τό ζήτημα τής κατάρρευσης των αγροτικών συστημάτων. Μοιραίο επακόλουθο τής αποδιοργάνωσης αυτής ή πτώση τών άποδόσεων στή γεωργία, ό πιό άντιπροσωπευτικός δείκτης δηλαδή τής ικανότητας τής άγροτικής οικονομίας να άντιδράσει στα ερεθίσματα τοΰ περιβάλλοντος. Γιατί όντως οί καλλιεργούμενες εκτάσεις αυξάνονται, τουλάχιστον σέ σύγκριση μέ τό 1922, αλλά σέ βάρος τής άποδοτικότητας, επιβαρύνοντας έτσι τό σύνολο τής κοινωνίας καί οικονομίας. Ή αποκατάσταση τών άγροτών προσφύγων, άλλα καί γενικότερα ή αγροτική μεταρρύθμιση, κατηγορήθηκαν συχνά ώς υπεύθυνες αύτής τής εξέλιξης30. Τίποτε δέν θά ήταν πιό άδικο, στήν οπτική τουλάχιστον τής άμεσης σύνδεσης τών πτώσεων τών άποδόσεων μέ τήν έγκατάσταση τών προσφύγων, κυρίως γιατί τό πρόβλημα τής μείωσης τής άποδοτικότητας τής γής δέν αντανακλά παρά τα γενικότερα προβλήματα πού άντιμετωπίζει ό ελληνικός αγροτικός χώρος, καθώς ή διεθνής οικονομική συγκυρία άποδεικνύεται Ιδιαιτέρως δυσμενής γιά αύτόν. Για τούς πρόσφυγες πού θά εγκατασταθούν στούς κλήρους τής Βορείου κυρίως 'Ελλάδος ή ενσωμάτωσή τους στό πνεύμα τής ελληνικής άγροτικής οικονομίας θά είναι άμεση. Θά παράγουν γιά νά ζήσουν, άλλα λειτουργώντας μέ τόν τρόπο αύτό θά παράγουν κατά τρόπο όλο καί πιό άντιπαραγωγικό. Συνάμα ή έγκατάστασή τους στα κατατμημένα πλέον εδάφη τών τσιφλικιών θά οδηγήσει έμμέσως καί στήν κατάρρευση τών αγροτικών συστημάτων τών περιοχών αύτών χωρίς νά είναι εφικτή κάποια άμεση ύποκατάσταση τών παραγωγικών δομών από άλλες, πού θά μπορούσαν νά εξασφαλίσουν τίς οικονομικές καί κοινωνικές ισορροπίες. Παράλληλα ή μετακινούμενη κτηνοτροφία θά συρρικνοΰται καθώς τα εδάφη πού ένέμετο πριν από τήν μεταρρύθμιση βρίσκονται πλέον στή διάθεση τών, όπως συνήθως χαρακτηρίζονται, αιωνίων αντιπάλων της, τών γεωργών. "Αν οι συνθήκες αύτές, πού πολύ σχηματικά παρουσίασα, άντανακλοΰν τήν όντως προβληματική κατάσταση τής ελληνικής γεωργίας, τότε δύσκολα μπορεί κανείς νά κάνει λόγο γιά θετική συμβολή τών προσφύγων κατά τή γνώμη μου όμως εξίσου δύσκολα μπορεί νά μιλήσει καί γιά άρνητική. Ή οικονομία, καί στή συγκεκριμένη περίπτωση ό αγροτικός τομέας, λειτουργεί κάτω άπό τή συνεπίδραση πολλών παραγόντων καί ή έμφαση σέ έναν άπό αύτούς δέν μπορεί παρά νά οδηγήσει σέ παραμορφωτική απλοποίηση. κός καπνός καί ή καλλιέργεια αυτού, Αθήνα 1932, Δ. Καλιτσουνάκης, Ό καπνός: ή παραγωγή, τό έμπόριον, ή βιομηχανία καί ή φορολογία αύτοΰ, Αθήνα 1931, καί βεβαίως τό δημοσίευμα τοΰ Άνωτάτου Οικονομικού Συμβουλίου, Επί τοΰ ζητήματος τοΰ καπνοΰ, Αθήνα Βλ. ένδεικτικά Ν. Η. Άναγνωστόπουλος, Ή άγροτική μεταρρύθμισις, Αθήνα 1929.

15 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 43 Ή κρίση τής ελληνικής άγροτικής οικονομίας συνδέεται με άνακατατάξεις πού πραγματοποιούνται σε όλη τήν έκτασή της, άνακατατάξεις πού προέρχονται τόσο άπό τις πιέσεις πού άσκεΐ ό διεθνής οικονομικός περίγυρος όσο καί ή εσωτερική συγκυρία. Επιπλέον, ή κρίση αφορά εξίσου σε περιοχές στις όποιες εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες καί σε περιοχές χωρίς εποικισμό, τόπους στούς όποιους έλαβε χώρα ή άγροτική μεταρρύθμιση καί περιοχές κατά παράδοση μικρής ιδιοκτησίας. Συνοψίζοντας όσα άνέφερα προηγουμένως, πιστεύω πώς καί στό χώρο τής μεταποίησης καί στό χώρο τής άγροτικής οικονομίας είναι άδύνατο νά βγάλει κανείς συμπεράσματα ώς προς τήν άκριβή συμβολή θετική ή άρνητική των προσφύγων. Αύτό συμβαίνει γιατί, όπως ήδη άνέφερα, ή εκτίμησή της άποτελεΐ κυρίως ένα ήθικό πρόβλημα, πού δέν άνταποκρίνεται στή δεοντολογία άνάλυσης των οικονομικών μηχανισμών μιας έποχής καί μιας χώρας. Εκείνο όμως πού τουλάχιστον φαίνεται σαφές είναι ότι καί στούς δύο χώρους ή δράση τών προσφύγων δέν υπήρξε τόσο καταλυτική όσο συχνά λέγεται. Ούτε ή ελληνική βιομηχανία ούτε ή γεωργία γνώρισαν επαναστατικές άλλαγές έξαιτίας τής άφιξης τών προσφύγων, μά ούτε καί ή παρέμβασή τους υπήρξε τόσο καταστροφική όσο ύποστηρίχθηκε. Ή ελληνική οικονομία μέ τήν έγκατάσταση τών προσφύγων έξακολούθησε νά είναι κατεξοχήν άγροτική, όπως ήταν καί πριν άπό τό μεσοπόλεμο. Στή διαμόρφωση όμως τής συγκεκριμένης εικόνας τής ελληνικής οικονομίας στό μεσοπόλεμο φαίνεται πώς παρεμβαίνουν παράγοντες πολύ ευρύτερου βεληνεκοΰς άπό εκείνους πού θά μπορούσε νά άναδείξει ή γεωγραφικά περιορισμένη δράση τών προσφυγικών πληθυσμών. Εκείνο πού άλλάζει καί λειτουργεί ώς άποφασιστικό έρέθισμα γιά τήν ελληνική οικονομία είναι ή συγκυρία τής έποχής. Τό διεθνές οικονομικό κλίμα τού μεσοπολέμου καί τό βάρος μιας δεκαετούς πολεμικής περιόδου ύπήρξαν πολύ πιο άποφασιστικά ώς προς τίς εξελίξεις πού παρατηρήθηκαν στούς δύο τομείς τής οικονομίας, γιά τούς όποιους έγινε > όγος προηγουμένως, άπό ό.τΐ ή δράση τών προσφύγων. Θά άφήσω κατά μέρος τήν εξέταση άλλων τομέων ή κλάδων τής οικονομικής ζωής τής Ελλάδας τού μεσοπολέμου προκειμένου νά σταθώ σέ ένα σημείο, ή άντιμετώπιση τού όποιου είναι έξίσου άμφιλεγόμενη μέ τή στάση πού κράτησαν οί ερευνητές καί στό γενικότερο πρόβλημα τής σχέσης εθνικής οικονομίας καί προσφύγων. Πρόκειται γιά τό ζήτημα τών δημοσίων οικονομικών, πού στό μεσοπόλεμο, όπως έξάλλου καί σήμερα, άποτελοΰσαν τον κύριο άποσταθεροποιητικό παράγοντα τής οικονομικής ζωής, τροφοδοτώντας τούς εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς αύξησης τών τιμών. Τά εξαιρετικά μεγάλα ελλείμματα τών προϋπολογισμών τού μεσοπολέμου δέν μπορούν, βεβαίως, νά θεωρηθούν άμοιρα τής πολιτικής «κοινωνικής πρόνοιας» πού άνέλαβε νά εφαρμόσει τό ελληνικό κράτος, άνεξαρτήτως τού πόσο έπιτυχημένη ή άποτυχημένη θά μπορούσε νά θεωρηθεί. 'Ολόκληρο τό σύμπλεγμα δημοσίου προϋπολογισμού - πιστωτικού συστήματος - νομίσματος δέχεται έξαιρετικές πιέσεις, καθώς τό πρώτο σκέλος τού τριγώνου προ-

16 44 Κ. ΚΩΣΤΗΣ σπαθεΐ απελπισμένα να βρει πόρους, για να αντιμετωπίσει αρχικά τα πρώτα προβλήματα πού γεννά ή μαζική εισροή των προσφύγων καί στή συνέχεια το βάρος τής αποκατάστασής τους. Δύο σημαντικά δάνεια θά συναφθοΰν μέ σκοπό να συνδράμουν τούς προσφυγικούς πληθυσμούς, ή επείγουσα δε άνάγκη σύναψης αυτών άκριβώς τών δανείων θά περιορίσει σημαντικά καί τή διαπραγματευτική ικανότητα του έλληνικοΰ κράτους στις ξένες κεφαλαιαγορές. Συνάμα ή άμεση άνάγκη κάλυψης τών δημοσίων ελλειμμάτων οδηγεί τό έλληνικό κράτος σε έναν συνεχή βραχυπρόθεσμο δανεισμό καί αύτό ισχύει κυρίως για τά χρόνια πού, ούτε λίγο ούτε πολύ, θά άπειλήσει ολόκληρο τό πιστωτικό σύστημα, μέ τελικό αποτέλεσμα τήν προσφυγή στό δεύτερο άναγκαστικό δάνειο31. Βεβαίως οί παρατηρήσεις αυτές δέν έχουν τίποτε τό επιλήψιμο. 'Ωστόσο μιά σειρά από ερωτήματα μπορούν εύκολα να άνακύψουν από μια προσεκτικότερη μελέτη τών δημοσίων οικονομικών τής περιόδου καί πριν άπό όλα τής δημοσιονομικής πολιτικής. Μόνον ό Α. Άνδρεάδης είχε έπισημάνει, σχεδόν σε όλα τά πανεπιστημιακά του εγχειρίδια, τις ολέθριες έπιλογές όλων τών 'Υπουργών Οικονομικών τής περιόδου, πού αρχίζει μέ τούς Βαλκανικούς Πολέμους καί φθάνει σχεδόν μέχρι τή νομισματική σταθεροποίηση τού 1928, να καλύψουν τις έκτακτες δαπάνες άποκλειστικά μέ τήν έκδοση χαρτονομίσματος καί μέ τόν εξωτερικό δανεισμό. Ό ίδιος εξάλλου είχε έπισημάνει τήν έλλειψη θέλησης άπό μέρους τους να προχωρήσουν σε αύξηση τών φορολογικών εσόδων, κυρίως μέ τήν άμεση φορολογία, κατά τό παράδειγμα άλλων συμμαχικών χωρών. 'Αλλά καί μετά τήν ψήφιση τού νόμου 1640 τού 1919 πού είσήγαγε τή φορολογία εισοδήματος στήν Ελλάδα, καμιά κυβέρνηση δέν θά τολμήσει να τόν εφαρμόσει κατά τρόπο αύστηρό, ώστε τά έσοδά του να άποτελέσουν ένα σημαντικό κονδύλι τού δημοσίου προϋπολογισμού32. 'Η άπόδοση λοιπόν τών δημοσίων έλλειμμάτων στήν πολιτική ενίσχυσης τών προσφυγικών πληθυσμών είναι σε θέση να στοιχειοθετήσει ένα βασικό αίτιο τής ανισορροπίας τού δημοσίου προϋπολογισμού, ωστόσο υπάρχει πάντα καί μιά άλλη πλευρά πού συνήθως παραγνωρίζεται: 'Η άπουσία βούλησης να άσκηθεΐ μιά αύστηρή καί ισορροπημένη πολιτική φορολογικού χαρακτήρα. Προσθέτω τέλος ότι οί παρατηρήσεις για τις επιβαρύνσεις τού προϋπολογισμού έξαιτίας τής άποκατάστασης τών προσφύγων προέρχονται άπό διαπιστώσεις τών δημοσιονομικών αρχών. Θά ήταν δέ πολύ 31. Ή σχετική βιβλιογραφία είναι πλουσιότατη. Για τό λόγο αύτό περιορίζομαι να άναφέρω τις σημαντικότερες εργασίες, όπως Α. Άγγελόπουλος, Τό δημόσιον χρέος τής 'Ελλάδος, Αθήνα 1937, Ε. Σ. Άναζηρόπουλος, Δημοσιονομική έπισκόπησις τής 'Ελλάδος, , Αθήνα 1926, Α. Άνδρεάδης, Μαθήματα Δημοσίας Οικονομίας, τεύχος Δ', Αθήνα 1927, Α. Σμπαρούνης, Τά δημόσια οικονομικά μετά τήν Μικρασιατική Καταστροφή, Αθήνα 1949 καί Γ. Ν. Κοφινάς, Το ίσοζύγιον τοΰ προϋπολογισμού καί ή σταθεροποίησις τής δραχμής, Αθήνα A. Sbarounis, L impôt sur Je revenu en Grèce, Παρίσι 1934.

17 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 45 ενδιαφέρον νά γνωρίζαμε το μέγεθος των πόρων πού διανεμήθηκαν για τήν ένίσχυση των προσφύγων, άλλα καί τούς αγωγούς μέσω των όποιων διοχετεύθηκαν τά ποσά αύτά. Πρόκειται για στοιχεία πού έξακολουθοΰμε νά αγνοούμε καί μια σχετική έρευνα ίσως νά μάς έφερνε προ εκπλήξεων. Ό προϋπολογισμός κάθε κράτους άντανακλά ορισμένες κοινωνικές καί πολιτικές ισορροπίες καί έπιλογές. Έτσι, αν ή διαπίστωση πώς τά αίτια τής άποσταθεροποιητικής δράσης τού προϋπολογισμού μπορούν νά άναζητηθοΰν σέ ποιά έκταση είναι άγνωστο στις έπιβαρύνσεις γιά τήν άποκατάσταση των προσφύγων φαίνεται ορθή, έξίσου όρθή θά ήταν καί ή άποψη τής άπόδοσης των δημοσιονομικών άνισορροπιών στις άδράνειες τού πολιτικού συστήματος καί στήν άδυναμία του νά προσαρμοστεί στις έκτακτες συνθήκες τού πολέμου καί τής προσφυγικής εισροής. Κάτι πού θά συμβεΐ, έστω καί σέ περιορισμένη έκταση, μόνον μετά τήν παρέμβαση τής Κοινωνίας των Εθνών καί προκειμένου νά χορηγηθεί στήν Ελλάδα τό μεγάλο δάνειο τού γ. Ή Ελλάδα καί οί πρόσφυγες Τό προσφυγικό ζήτημα όπως έξειδικεύεται στό χώρο τής οικονομίας αν καί μπορώ νά φανταστώ ότι τό ϊδιο θά Ισχύει καί στά άλλα πεδία τού. κοινωνικού βίου άκόμη καί σήμερα χαρακτηρίζεται άπό μιά άντιμετώπιση πού δεν τή διακρίνει ή κριτική διάθεση. Άντιθέτως ή μελέτη του άναπαράγει τίς πολεμικές καί τίς έντάσεις τού μεσοπολέμου, στή μορφή πού πήρανε ό^αν ή Μικρασιατική Καταστροφή έπαψε νά άποτελεΐ άντικείμενο πολιτικών διενέξεων. Αυτό άποδεικνύεται ήδη άπό τό μεταφυσικό τρόπο με τον όποιο έχει συγκροτηθεί όλη ή προβληματική γύρω άπό τό ζήτημα33. Ή άναζήτηση τής θετικής ή άρνητικής συμβολής τών προσφύγων στις έπιδόσείς τής ελληνικής οικονομίας στήν πραγματικότητα συγκαλύπτει μή πραγματικές (counter-factual) ύποθέσεις καί ήθικά/πολιτικά διλήμματα34, πού τίποτε δεν έχουν νά προσφέρουν στήν άναζήτηση καί κατανόηση τής θέσης πού κατέλαβαν οί πρόσφυγες στούς μηχανισμούς τής έλληνικής μεσοπολεμικής οικονομίας. Ή μέχρι σήμερα άδυναμία μας νά προσεγγίσουμε μέ όρους οικονομικούς τήν οικονομία τού μεσοπολέμου, όσο καί αν κάτι τέτοιο άποτελεΐ οξύμωρο σχήμα, έχει οδηγήσει στήν άναγωγή όλων τών προβλημάτων τής μεσοπολε- 33. Τυπικό ώς προς τό σημείο αυτό είναι τό άφιέρωμα τής εφημερίδας ΤάΝέα ( ) στή Μικρασιατική Καταστροφή, τό όποιο τιτλοφορείται «Πώς θά ήταν ή 'Ελλάδα σήμερα έάν δεν είχε γίνει ή Καταστροφή». 34. Βλ. χαρακτηριστικά τίς άπαντήσεις τών Ελλήνων βουλευτών καί πολιτευτών στήν ερευνά πού άνέφερα στήν προηγούμενη σημείωση.

18 46 Κ. ΚΩΣΤΗΣ μικής ελληνικής οικονομίας σέ επακόλουθα τής προσφυγικής εγκατάστασης. 'Υπέδειξα καί προηγουμένως ότι όλες αυτές οί απόψεις δεν είναι σέ θέση να ύποστηριχθοΰν στό θεωρητικό επίπεδο. Άλλα καί εμπειρικά δέν φαίνεται νά εύσταθοΰν, γεγονός πού είναι άξιο άπορίας άν λάβει κανείς υπόψη του τήν «άριθμολατρεία», αν όχι «άριθμολαγνεία», πού διακρίνει τή σύγχρονη ελληνική οικονομική ιστοριογραφία. Τά παραδείγματα πού χρησιμοποίησα μέχρι τώρα μπορούν, ελπίζω, νά άποτελέσουν έρεθίσματα για τήν άνάγκη μιας πιό σύνθετης καί περισσότερο εκλεπτυσμένης άνάλυσης των οικονομικών μεγεθών τής Ελλάδας μεταξύ τών δύο πολέμων. Εννοώ μιά ανάλυση πού θά ξεφεύγει από τις εύκολες λύσεις πού προσφέρει ό ιμπρεσιονισμός τού γεγονότος, όπως για παράδειγμα ή προσφυγική εισροή, καί θά διερευνά τις δομές καί τούς μηχανισμούς τής οικονομίας στό σύνολό της, χωρίς νά θεωρεί τίποτε ώς αύτονόητο. Μόνον έτσι τό προσφυγικό πρόβλημα θά διασπάσει τό ήθικό του περίβλημα, πού εξακολουθεί νά τό έμποδίζει νά άποτελέσει άντικείμενο έπιστημονικής άναζήτησης.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. 30, ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ Πρόταση για ρύθμιση δανείων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων 1. Ελληνική Οικονομία και Τουρισμός Ο τουρισμός είναι σημαντικός τομέας για την ελληνική οικονομία από απόψεως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πειραιάς, 17 Ιουλίου 2013 (Πηγή: Icap) ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Η ελληνική οικονομία εξακολούθησε να λειτουργεί υπό καθεστώς βαθειάς ύφεσης και το 2012, η έκταση της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (Θ.Κ.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (Θ.Κ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (Θ.Κ.) ΙΙ Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Δημογραφικών και Κο ινωνικών Αναλύσεων, Πεδίον Άρεως, Βόλος, 38334, http://www. ldsa.gr / demolab@uth.gr, +302421074432-33

Εργαστήριο Δημογραφικών και Κο ινωνικών Αναλύσεων, Πεδίον Άρεως, Βόλος, 38334, http://www. ldsa.gr / demolab@uth.gr, +302421074432-33 ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΝΕΑ Demo Νews ΕΔΚΑ Τεύχος 25 ο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κο ινωνικών Αναλύσεων, Πεδίον Άρεως, Βόλος, 38334, http://www. ldsa.gr / demolab@uth.gr, +302421074432-33 Ο Πληθυσμός της Ελλάδας:

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο.

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Αποτελέσματα από την επεξεργασία 226 ισολογισμών ισάριθμων βιομηχανιών με έδρα την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη Βασικό

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2014 Αθήνα, Οκτώβριος 2014 2 Έρευνα Εμπιστοσύνης του

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας

Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Εισαγωγή Κατ αρχάς θα ήθελα να σας μεταφέρω τους χαιρετισμούς του πρώην Ομοσπονδιακού Υπουργού των Οικονομικών,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο.

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Αποτελέσματα από την επεξεργασία 226 ισολογισμών ισάριθμων βιομηχανιών με έδρα την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη ΤΟ ΠΛΗΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία τηςμελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σχέση με τον κοινοτικό μέσο όρο. Παραγωγικότητα της εργασίας.

Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σχέση με τον κοινοτικό μέσο όρο. Παραγωγικότητα της εργασίας. 1 Κος ΘΕΟΣ: (Μηχανικός. Την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων κατείχε θέση στον κρατικό μηχανισμό, η οποία είχε σχέση με τη χρηματοδότηση των Ολυμπιακών έργων και γενικότερα της αναπτυξιακής πολιτικής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ Η αυριανή ηµερίδα στόχο έχει την παρουσίαση των αποτελεσµάτων δύο ερευνητικών προγραµµάτων: 1. «ΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Προκλήσεις και Ευκαιρίες στην Ελλάδα σήμερα»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Προκλήσεις και Ευκαιρίες στην Ελλάδα σήμερα» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση των ΚΕΠΠ, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, με θέμα: «Προκλήσεις και Ευκαιρίες στην Ελλάδα σήμερα» Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009 35o Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο Αθήνα 11 Μαΐου 2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους 4 Έλληνες πολίτες πληρώνει από την τσέπη του για υπηρεσίες υγείας ενώ, συνολικά, η δαπάνη των νοικοκυριών για υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Οι εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου στo πλαίσιο της συζήτησης του κρατικού προϋπολογισμού για το 2015.

Οι εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου στo πλαίσιο της συζήτησης του κρατικού προϋπολογισμού για το 2015. Οι εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου στo πλαίσιο της συζήτησης του κρατικού προϋπολογισμού για το 2015. Δήλωση της κυρίας Χρυστάλλας Γιωρκάτζη, Διοικητού της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, στη

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 8 Ιουνίου, 2012 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Διαστάσεις της κρίσης Γενεσιουργές Αιτίες & Συστημικές Αδυναμίες Προσπάθειες Επίλυσης Γιατί η ύφεση είναι τόσο βαθειά & παρατεταμένη;

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ)

Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) Το βελγικό ΑΕΠ αντιπροσωπεύει το 2,9% του συνολικού ΑΕΠ της Ε.Ε., το 4% του ΑΕΠ της ευρωζώνης και το 0,97% του ΑΕΠ του ΟΟΣΑ (στοιχεία 2014). Το Βέλγιο είναι ένας σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Γ Τρίμηνο 2009

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Γ Τρίμηνο 2009 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2009 Αθήνα, Οκτώβριος 2009 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Γ Τρίμηνο 2009 2 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ PETER SANFEY REGIONAL ECONOMIST FOR SOUTHEASTE EUROPE AND GREECE, EBRD TO THE EVENT «RESURRECTING THE GREEK ECONOMY: GREAT EXPECTATIONS?» ΠΕΜΠΤΗ 9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

2. Πότε ξεκίνησε και πότε ολοκληρώθηκε η αγροτική µεταρρύθµιση στην Ελλάδα; Ποιους στόχους και ποια αποτελέσµατα είχε;

2. Πότε ξεκίνησε και πότε ολοκληρώθηκε η αγροτική µεταρρύθµιση στην Ελλάδα; Ποιους στόχους και ποια αποτελέσµατα είχε; Οµάδα Α 1. Να παρουσιάσετε τις επιπτώσεις που είχε στον πολιτικό και οικονοµικό τοµέα της µικρής Ελλάδας η ύπαρξη ισχυρών κέντρων ελληνισµού έξω από τα σύνορά της και η εθνική ιδεολογία που δηµιουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ΚΩΣΤΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ MP SECTOR HEAD OF DEVELOPMENT & COMPETITION, NEW DEMOCRACY PARTY Investment Energy Summit Greece, Cyprus, Israel Re-designing the European energy map ΠΕΜΠΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

φιλολογικές σελίδες, ιστορία κατευθυνσης γ λυκείου

φιλολογικές σελίδες, ιστορία κατευθυνσης γ λυκείου ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ (σελ. 42-54) 1. Το αγροτικό ζήτηµα ραγδαίες εξελίξεις βιοµηχανική επανάσταση πιέσεις στον αγροτικό χώρο που κυριαρχούσε

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ EΡΓΑΣΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου 26 Οκτωβρίου 2015 ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Ο Αντιπρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Στην Ελλάδα η μη ρεαλιστική πρόβλεψη του ταμειακού ελλείμματος κατά το έτος 2009, εξαιτίας της υπερεκτίμησης των εσόδων και της αύξησης των

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Παράρτημα Α. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα

Ειδικό Παράρτημα Α. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα Ειδικό Παράρτημα Α Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα 2013 Ετήσια έκθεση ελληνικού εμπορίου Α. Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα Στο παράρτημα αυτό παρουσιάζεται ξεχωριστά για κάθε κλάδο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χωρίζεται σε δύο μεγάλες περιοχές: -ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ -ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η συμπεριφορά της οικονομικής μονάδας (καταναλωτής, νοικοκυριό, επιχείρηση, αγορά). Εξετάζει θέματα

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές

Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές του Πέτρου Λινάρδου Ρυλμόν 1. Εισαγωγή Θυμόμαστε τη Στρατηγική της Λισσαβόνας ως όραμα μιας ευρωπαϊκής οικονομίας βασισμένης στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ;

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; Βοηθούν στη διαφοροποίηση της οικονομικής βάσης της χώρας Βοηθούν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και στον περιορισμό της

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θέμα: Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2014-15

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θέμα: Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2014-15 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 17 Ιουνίου 2015 Θέμα: Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2014-15 Υποβλήθηκε σήμερα στην Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων και το Υπουργικό Συμβούλιο η Έκθεση της

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Παράρτημα B. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια

Ειδικό Παράρτημα B. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια Ειδικό Παράρτημα B Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια 2013 Ετήσια έκθεση ελληνικού εμπορίου 290 Β. Ανάλυση ανά περιφέρεια Στο παράρτημα αυτό παρουσιάζεται η γεωγραφική διάσταση της διάρθρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης

Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης Ενημερωτική Εσπερίδα ΤΕΕ Μαγνησίας και Κοσμητείας Πολυτεχνικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με θέμα: Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» ΘΕΜΑΤΑ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑ Α Α. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» 8 ΜΟΝΑ ΕΣ 2. Ποιοι ήταν οι λόγοι της ίδρυσης και ποια τα αποτελέσµατα της δραστηριότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Η εξέλιξη των εισοδημάτων των μισθωτών

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Η εξέλιξη των εισοδημάτων των μισθωτών ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η έρευνα είχε ως στόχο την αποτύπωση των τάσεων κατανάλωσης των μισθωτών στην Ελλάδα, την καταγραφή της διαχρονικής τους εξέλιξης, τη γνώση των γενικότερων κριτηρίων που ορίζουν την

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΙΝΗΤΡΑ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΣΥΓΚΛΙΣΗ Κατά τη συνεδρίαση της Διαρκούς Επιτροπής Οικονομικών Υποθέσεων, που πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας για τον τομέα ΤΠΕ Α Τρίμηνο 1. ΔΕΙΚΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΤΟΜΕΑ ΤΠΕ 2. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΠΕ 3. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση του ΚΕΠΠ με θέμα : «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Αίθουσα Παλαιάς Βουλής Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2009 Με ιδιαίτερη ικανοποίηση μετέχω στη σημερινή συζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα