ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ

2

3 Κ. ΚΩΣΤΗΣ H ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ: ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ α. «Ή Ελλάς χωρίς τούς πρόσφυγας» Ένα άπό τά πιο ενδιαφέροντα φαινόμενα πού χαρακτηρίζουν τή σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία είναι καί ό τρόπος μέ τον όποιο προσεγγίζει τίς συνέπειες πού είχε για τήν ελληνική οικονομία ή εισροή των προσφύγων μετά τή Μικρασιατική Καταστροφή. Έτσι, αν καί ή βιβλιογραφία πού καλύπτει τήν οικονομική ιστορία τού μεσοπολέμου αυξάνεται μέ ρυθμούς ικανοποιητικούς καί παρά τό γεγονός ότι ούδείς αμφισβητεί τήν ιδιαίτερη σημασία πού διατηρούν οί πρόσφυγες για τή μεσοπολεμική έλληνική οικονομία, καμιά μονογραφία δεν έχει άποπειραθεΐ να μελετήσει τή θέση καί τό ρόλο των προσφύγων στήν οικονομική ανάπτυξη τής Ελλάδας μεταξύ των δύο πολέμων. "Ολες οί σχετικές μέ τό θέμα αύτό αναφορές προέρχονται άπό κείμενα τά όποια πραγματεύονται εύρεΐες θεματικές καί όπου τό προσφυγικό ζήτημα ένσωματώνεται μέ δεδομένη έκ των προτέρων τήν άντιμετώπισή του. Στήν κατεύθυνση αύτή, ή ριζοσπαστική άναδιάρθρωση τής ελληνικής οικονομίας κάτω άπό τήν έπίδραση των προσφύγων άποτελεΐ ένα θέσφατο, πλέον, τής έλληνικής ιστοριογραφίας, άλλα καί άμεσο συνειρμό τού κοινού νοΰ στο άκουσμα τής λέξης πρόσφυγες1- ό οπαδός τής άντίθετης οπτικής δέν μπορεί παρά να θεωρηθεί, στήν καλύτερη περίπτωση, θρασύς εικονοκλάστης. "Αν ή στάση αύτή, δηλαδή ή παράκαμψη μιας μονογραφικοΰ χαρακτήρα προσέγγισης, απέναντι στή μελέτη τού προσφυγικού ζητήματος άποτελοΰσε προϊόν ενός έπιστημονικοΰ προγράμματος, τότε δέν θά είχα να έκφράσω 1. Αντιπροσωπευτικό αυτής τής τρέχουσας άντίληψης είναι τό κείμενο του Λ. Έφραίμογλου, βουλευτή καί τέως προέδρου του Εμπορικού καί Βιομηχανικού Επιμελητηρίου τής Αθήνας, στήν έφημερίδα Τά Νέα τής 4ης Αύγουστου Σύμφωνα μέ τήν άποψή του, ή έλληνική οικονομία παρουσιάζεται να μπαίνει, ουσιαστικά, σέ μία δυναμική τροχιά μόνον μετά τή Μικρασιατική Καταστροφή.

4 32 Κ. ΚΩΣΤΗΣ καμιά άντίρρηση, ύπό τήν προϋπόθεση φυσικά ότι το επιστημονικό αύτό πρόγραμμα θά άπέβλεπε σε μια συστηματική μελέτη του οικονομικού μεσοπολέμου όπου ή οικονομική θεωρία καί ή θεωρία τής άνάπτυξης δεν θά βρίσκονταν εξοβελισμένες, καί μάλιστα αποσπασματικά, στό χώρο των υποσημειώσεων, άλλα θά συγκροτούσαν τό θεωρητικό υπόβαθρο τής προγραμματικής σύγκλισης των επί μέρους ερευνών. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει για τή σημερινή πραγματικότητα. Άντιθέτως, ή μελέτη τής οικονομίας του μεσοπολέμου πραγματοποιείται χωρίς τήν απαραίτητη οικονομική παιδεία καί στό πλαίσιο αυτό τό προσφυγικό εντάσσεται ώς μία συνιστώσα, τής όποιας γνωρίζουμε έκ των προτέρων τήν άπόληξη: ή άφιξη των προσφύγων ασκεί μία άναμφισβήτητα θετική επίδραση στήν εθνική οικονομία καί κυρίως στό χώρο τής βιομηχανίας, ή όποια για ορισμένους, κυρίως παλαιότερους έρευνητές περνάει στό στάδιο τής άπογείωσής της μόνον μετά τό Ή συγκρότηση συνεπώς τής οικονομικής ιστορίας τοΰ μεσοπολέμου ώς ερευνητικού αντικειμένου, όπως έχει σήμερα, προϋποθέτει καί μία κρίση για τό θέμα τής σχέσης προσφύγων καί οικονομικής άνάπτυξης τόσο τελεσίδικη, πού δύσκολα αφήνει περιθώρια γιά νέες ερευνητικές προσεγγίσεις. Ή αντίληψη αύτή επικρατεί μετά τό δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Προηγουμένως καί σε όλη τή διάρκεια τοΰ μεσοπολέμου, οί αντιπαραθέσεις καί οί αντεγκλήσεις γύρω άπό τίς επιδράσεις πού άσκησε ή εισροή καί ή εγκατάσταση τών προσφύγων στό έλληνικό κράτος άφθονοΰν. Σε δεκάδες άριθμοϋνται τά κείμενα, άρθρα στό μεγαλύτερο μέρος τους στον καθημερινό άλλα καί τον περιοδικό τύπο, πού, τίς περισσότερες φορές μέ ιδιαίτερη οξύτητα, προσπαθούν να πείσουν γιά τήν άρνητική ή θετική κατά περίπτωση συμβολή τών προσφύγων στήν ελληνική οικονομία. Ό Β' Παγκόσμιος Πόλεμος φαίνεται πώς εξάλειψε αύτό τό σημείο τριβής, μεταθέτοντας τήν προβληματική γιά τήν πολιτική τής οικονομικής άνάπτυξης τής χώρας σε άλλα πεδία. Παράλληλα ή άφομοίωση τοΰ προσφυγικοΰ κόσμου άπό τό πολιτικό σύστημα τής χώρας, σημείο πού έχει έπαρκώς διευκρινήσει ό Γ. Μαυρογορδάτος, αφαιρεΐ κάθε πολιτικό περιεχόμενο άπό τίς έριδες γιά τό προσφυγικό ζήτημα. Καθώς λοιπόν οί μεσοπολεμικές πολιτικές άντιθέσεις επισκιάζονται άπό άλλες όξύτερες καί άμεσότερες, ή γενικότερη στάση τών διανοουμένων άπέναντι στό προσφυγικό ζήτημα αποκρυσταλλώνεται σέ μια εύνοϊκή, ύπέρ τών προσφύγων, προδιάθεση, ή οποία ώστόσο άποκτά ορισμένες φορές καί ρατσιστική χροιά. Έτσι, άνάμεσα στούς άλλους μύθους πού κληροδοτεί ό μεσοπόλεμος καί βεβαίως άναφέρομαι εδώ πάντα στό οικονομικό πεδίο ένας άκόμη έρχεται να προστεθεί2. 2. Τυπικό δείγμα αύτης τής μυθολογίας άποτελεϊ ή άντιμετώπιση τής οικονομικής κατάρρευσης τής Ελλάδας κατά τή διάρκεια τής μικρασιατικής έκστρατείας σύμφωνα μέ τήν όποια τήν άποκλειστική ευθύνη φέρει ή μεταπολίτευση τοΰ Καμιά ώστόσο κριτική στάση δέν

5 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 33 Έκανα λόγο προηγουμένως περί επιστημονικών προγραμμάτων καί εμμέσως υποστήριξα την άποψη ότι δεν θά ήταν, κατ ανάγκη, απαραίτητη μια μονογραφία για τούς πρόσφυγες καί τή συμβολή τους στήν ελληνική οικονομία. Ό λόγος είναι απλός: μια εργασία αύτοΰ τού τύπου εκ των πραγμάτων θά έθετε καί θά προσπαθούσε να απαντήσει σε ένα μεταφυσικό ερώτημα, τό όποιο, αν καί έπανειλημμένως έχει τεθεί, δύσκολα μπορεί να βρει καί άπόκριση. Τό ερώτημα αυτό δεν είναι άλλο άπό τό «όποια θά ήτο ή Ελλάς χωρίς τούς πρόσφυγας», για να χρησιμοποιήσω τήν έκφραση τού συγγραφέα ενός κλασικού βιβλίου για τό προσφυγικό ζήτημα, τού A. I. Αίγίδη3. Ή αποθετική διατύπωση τής θεματικής αύτής τής «φανταστικής» μονογραφίας είναι μοιραία άπό τή στιγμή πού ή στάθμιση τής συμβολής τών προσφύγων στις επιδόσεις πού καταγράφει ή εθνική οικονομία προϋποθέτει τή δυνατότητα σύγκρισης δύο καταστάσεων: άπό τή μία πλευρά τήν ελληνική οικονομία χωρίς τούς πρόσφυγες καί άπό τήν άλλη, τήν ίδια οικονομία μέ τούς πρόσφυγες παραγωγικά ενσωματωμένους. Μιά σύγκριση αύτού τού τύπου βεβαίως δεν είναι εφικτή, θυμίζει δε κατά τή γνώμη μου τις προσπάθειες τών Αμερικανών κατά κύριο λόγο καί δευτερευόντως τών Εύρωπαίων ποσοτικών ιστορικών τών δεκαετιών τού 1960 καί τού 1970, να ελέγξουν, στή λογική τών οικονομομετρικών μοντέλων, τή βαρύτητα οικονομικών επιλογών ή καταναγκασμών πού φέρονται να έχουν παίξει άποφασιστικό ρόλο στήν αναπτυξιακή διαδικασία μιας χώρας, ελέγχοντας εναλλακτικές υποθέσεις πού αντιπροσώπευαν καταστάσεις στις όποιες τό συγκεκριμένο συμβάν δέν είχε λάβει χώρα. Οί προσπάθειες τών cliometricians, όπως είναι πιο γνωστοί οί έν λόγω ιστορικοί, εκφυλίστηκαν εφόσον ποτέ δέν γνώρισαν τήν αποδοχή τών ιστορικών σέ μεγάλη κλίμακα, κάτι πού θά έπρεπε να αναμένεται. 'Ο φορμαλισμός τών στατιστικών μοντέλων δέν μπορούσε να κρύψει καί τήν επιστημολογική άνεπάρκεια τών λογικών ακροβατισμών τους. Είναι για τό λόγο αυτό άπορίας άξιο πώς τό έργο τού A. I. Αίγίδη, για να περιοριστώ σέ αύτό τό άντιπροσωπευτικό παράδειγμα, άποτελεΐ καί σήμερα ένα σημείο αναφοράς για τούς σύγχρονους ιστορικούς, παρά τό γεγονός ότι μεθοδολογικά άκολουθεΐ τήν ίδια μεταφυσική προσέγγιση. 'Ο λόγος ίσως νά βρίσκεται στήν εκτεταμένη χρήση τών επίσημων κρατικών στατιστικών, «τών άριθμών», όπως λέγει ό ίδιος, ή όποια προσφέρει τήν κατάλληλη επιστημονική έπίφαδικαιολογεΐ τήν άντίληψη αυτή, ή όποια, ας σημειωθεί, έχει υιοθετηθεί καί άπό τούς άντιβενιζελικούς στα πλαίσια κάποιων, φαντάζομαι, συμπλεγμάτων ένοχης. Σχετικά βλ. Κ. Κωστής, «Ή συναλλαγματική πολιτική τής Ελλάδας στή διάρκεια τής Μικρασιατικής εκστρατείας»,, στο Θ. Βερέμης - Κ. Κωστής, Ή Εθνική Τράπεζα στή Μικρά Ασία, , Αθήνα 1984, σσ A. I. Αίγίδης, Ή 'Ελλάς χωρίς τούς πρόσφυγας, Αθήνα 1934, Αθήνα 1934, σ. 7.

6 34 Κ. ΚΩΣΤΗΣ ση, «διότι», όπως συμπληρώνει, «μόνον αύτοί άποτελοΰσιν άκαταμάχητα τεκμήρια καί αποδείξεις»4, έτσι ώστε τά συμπεράσματα στά όποια όδηγεΐται νά υιοθετούνται χωρίς πολλές άντιρρήσεις. Τό ερώτημα λοιπόν τής συμβολής των προσφύγων στήν οικονομική άνάπτυξη τής Ελλάδας δεν άποτελεΐ παρά ένα ψευδοπρόβλημα κατά τήν γνώμη μου. Θά ήταν πολύ πιό άποδοτικό καί γόνιμο νά ελεγχθούν τά μεγέθη τής ελληνικής οικονομίας, όχι στήν οπτική ορισμένων μεμονωμένων δυαδικών αίτιακών σχέσεων, όπως εϊθισται κατά κόρον5, άλλά στή λογική ενός συστήματος, τού όποιου επισημαίνω τό σημείο αύτό, αν καί πρόκειται περί ταυτολογίας τά έπιμέρους τμήματα δέχονται άμοιβαΐες επιδράσεις. Κατ αυτόν τον τρόπο ίσως νά καταστεί περισσότερο διεισδυτική ή κατανόηση τής θέσης πού κατείχαν οί πρόσφυγες στους μηχανισμούς τής εθνικής οικονομίας, οί κανόνες καί τά κριτήρια τής όποιας λειτουργούν άνεξαρτήτως τής ύπαρξης ή μή προσφυγικών πληθυσμών. β. Ή Ελλάδα μέ τούς πρόσφυγες Μιά άπό τις σημαντικότερες έργασίες, πού υπογραμμίζουν, μεταξύ άλλων, τήν τομή πού παρατηρεΐται κατά τον ελληνικό μεσοπόλεμο στο χώρο τών κοινωνικών επιστημών, είναι ή διατριβή επί ύφηγεσία τού Β. Βαλαώρα για τό δημογραφικό πρόβλημα τής Ελλάδας καί τούς πρόσφυγες6. Γραμμένη προς τά τέλη τού μεσοπολέμου, ή διατριβή τού Βαλαώρα επιδιώκει μέ τεχνικές άρκετά προωθημένες γιά τήν εποχή εκείνη νά έξετάσει τις δομικές μεταβολές πού επιφέρει ή εγκατάσταση τών προσφύγων στή δημογραφία τού ελληνικού κράτους. Τό συμπέρασμα είναι συντριπτικό: στις περιοχές πού εγκαθίστανται πρόσφυγες, οί πληθυσμιακοί δείκτες παρουσιάζουν μιά κίνηση άνατροπής τών γενικότερων δημογραφικών τάσεων πού χαρακτήριζαν μέχρι τότε τό έλληνικό κράτος. Εκρηκτικά ποσοστά γεννήσεων, άλλά καί υψηλά ποσοστά θνησιμότητας, υποδεικνύουν μιά επιστροφή σέ ό,τι ονομάζεται παλαιό δημογραφικό καθεστώς, σέ άντίθεση μέ τήν Παλιά Ελλάδα, ή όποια, σύμφωνα πάντα μέ τον ίδιο συγγραφέα, έδειχνε ότι, ήδη άπό τά τέλη τού 19ου αιώνα, κινούνταν προς τήν κατεύθυνση ενός σύγχρονου δημογραφικού καθεστώτος7. 4. Στο ίδιο, σ Όπως για παράδειγμα κάνει ό Κ. Βεργόπουλος, Εθνισμός καί οικονομική άνάπτυξη, Αθήνα Β. Βαλαώρας, Τό δημογραφικόν πρόβλημα τής Ελλάδος καί ή έπίδρασις τών προσφύγων, Αθήνα Σέ άντίστοιχο πνεύμα κινείται καί ή έπόμενη εργασία του Βαλαώρα, Στοιχεία βιομετρίας καί στατιστικής, Αθήνα Ό ίδιος συγγραφέας, άρκετά χρόνια άργότερα ενσωμάτωσε τήν άποψη αύτή σέ μιά

7 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 35 Δεν θέλω καί δεν είμαι σε θέση να ύπεισέλθω στο κατά πόσον οί μετρήσεις τού Βαλαώρα είναι άμερόληπτες ή όχι8. Πάντως καί μόνη ή διαπίστωση των εξαιρετικά υψηλών δημογραφικών δεικτών πού χαρακτηρίζουν τούς προσφυγικούς πληθυσμούς σε συνάρτηση με την άφιξη, μέσα σέ ελάχιστο χρονικό διάστημα, ενός εξαιρετικά μεγάλου άριθμοΰ ατόμων αποκομμένων από τις παραγωγικές δομές τού τόπου, θά άρκούσε σέ όποιονδήποτε οικονομολόγο για να αντιμετωπίσει μέ σκεπτικισμό τή δυνατότητα μιας χώρας οικονομικά κατεστραμμένης άπό πολύχρονες πολεμικές προσπάθειες να ανακάμψει σέ σύντομο χρονικό διάστημα. Γιατί δέν πρόκειται μόνο για μια ίλιγγιώδη πληθυσμιακή αύξηση πού πραγματοποιείται σέ νεκρό χρόνο, αλλά, καί ίσως αύτό να είναι τό σημαντικότερο, για μία συνεχή επιμήκυνση αύτοΰ τού νεκρού χρόνου μέσω τών υψηλών ποσοστών φυσικής αύξησης τών πληθυσμών9. Έτσι, άπό τό προσφυγικό πρόβλημα ή Ελλάδα περνάει μέ τόν τρόπο αύτό στό δημογραφικό της πρόβλημα, τό όποιο θά άποτελέσει τό επίκεντρο όλων τών οικονομικών άναζητήσεων τού μεσοπολέμου, άλλά άκόμη καί τής περιόδου τής ανασυγκρότησης καί τό όποιο στις ήπιες έκφάνσεις του θά διατυπωθεί ώς έρώτημα γύρω άπό τή βιωσιμότητα τής Ελλάδας, στις δέ ακραίες του ώς αναζήτηση τού ελληνικού Lebensraum10. Πρόκειται για ένα πρόβλημα πού δέν θά βρει τή λύση του παρά μόνον όταν, μετά τόν Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οί θύρες τής μετανάστευσης θά άνοίξουν ξανά μέ τή συνεπακόλουθη εισροή μεταναστευτικών εμβασμάτων. Καί μόνον ή διαπίστωση πάντως τής ύπαρξης ενός δημογραφικοΰ προβλήματος υπογραμμίζει εύθύς άμέσως τήν άδυναμία τών παραγωγικών δομών τής χώρας να άπορροφήσουν ορισμένα πληθυσμιακά πλεονάσματα, άδυναεύρύτερη προσπάθεια Ανασυγκρότησης τής δημογραφικής Ιστορίας τού Ελληνικού κράτους, V. G. Valaoras, «A reconstruction of the demographic history of modern Greece», άνάτυπο άπό τό Milbank Memorial Fund Quarterly, τ. 38/2, Απρίλιος I960, σσ Τις σχετικές επιφυλάξεις μου τις έχω συνοψίσει στην εργασία μου, Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία καί Γεωργική Τράπεζα. "Οψεις τής ελληνικής οικονομίας στο Μεσοπόλεμο ( ), Αθήνα 1987, σ. 309, σημ. 58. Τό κυριότερο σημείο τής αντίρρησής μου πάντως έγκειται στο δτι δέν θά πρέπει άπαραιτήτως να άποδοθεί στους προσφυγικούς πληθυσμούς ή αύξηση των ποσοστών κίνησης τού πληθυσμού. 'Υπάρχει καί μια πλειάδα άλλων παραγόντων πού μπορεί να συνεπέδρασαν προς τήν κατεύθυνση αύτή. 9. Τό μέσο ετήσιο ποσοστό πραγματικής αύξησης τού πληθυσμού άπό 7,1 καί 7,4 τοίς χιλίοις πού ήταν άντιστοίχως στα μεσοαπογραφικά διαστήματα καί , Ανέρχεται σέ 28,9 καί 13,7 τοίς χιλίοις γιά τα διαστήματα καί Επίσης τά κατ έκτίμηση ποσοστά φυσικής αύξησης τού πληθυσμού πού υπολογίστηκαν γιά τή δεκαετία σέ 13,5 τοίς χιλίοις καί γιά τήν έπόμενή της ( ), σέ 7,8 τοίς χιλίοις άνέρχονται σέ 10,9 καί 12,5 τοίς χιλίοις γιά τις περιόδους καί άντιστοίχως: Γ. Σιάμπος, Δημογραφική έξέλιξις τής νεωτέρας 'Ελλάδος, , Αθήνα 1973, σσ. 20 καί Χρ. Χατζηϊωσήφ, «Απόψεις γιά τή βιωσιμότητα τής 'Ελλάδας καί τό ρόλο τής βιομηχανίας», 'Αφιέρωμα στον Νίκο Σβορώνο, τ. 2, Ρέθυμνο 1986, σσ

8 36 Κ. ΚΩΣΤΗΣ μία πού είχε παρατηρηθεί σε κάθε τομέα οικονομικής δραστηριότητας. Οί σύγχρονοι, τουλάχιστον εκείνοι πού προσπαθούσαν νά δουν με ψυχραιμία την κατάσταση, είχαν πλήρη συνείδηση του προβλήματος: «Κατέστη δε απολύτως καταφανές», έλεγε ό διοικητής τής Τράπεζας τής Ελλάδος στα 1932, «ότι ό υπερπληθυσμός τής χώρας παραμένει καί σήμερον ακόμη, μία κυρία άφορμή ανωμαλίας τής οικονομικής μας ζωής»". Λίγοι όμως ήσαν εκείνοι πού αντιμετώπιζαν τό πρόβλημα αύτό άποστασιοποιημένα. Οί περισσότεροι επιδίδονταν σε καταστροφολογία ή έξειδανικεύσεις, πού συχνά άναπαράγονται καί στις μέρες μας. Ή άπόδοση πάντως τού πληθυσμιακού προβλήματος στήν εισροή των προσφύγων θά ήταν παρακινδυνευμένη, παρά τό γεγονός ότι αποτελεί τόν πλέον άμεσα προκαλούμενο συνειρμό. Οί περιοχές πού παρουσιάζουν τή μεγαλύτερη πυκνότητα ενεργού άγροτικοΰ πληθυσμού, ένας δείκτης πού επιτρέπει τόν συσχετισμό τής διαθέσιμης γής μέ τις πληθυσμιακές διαθεσιμότητες, δεν είναι πάντα εκείνες στις όποιες έχουν έγκατασταθεΐ οί πρόσφυγες11 12, ενώ καί εισοδηματικά, περιοχές όπως ή Μακεδονία καί ή Θράκη, στις όποιες κατεξοχήν εγκαταστάθηκαν άγροτικοί προσφυγικοί πληθυσμοί, παρουσιάζουν μέσα εισοδήματα άνά άγροτική οικογένεια κατά πολύ ύψηλότερα από τό μέσο όρο τού ελληνικού κράτους13. Καί άν ή μετανάστευση εί'θισται νά εκλαμβάνεται ώς τό τυπικό κριτήριο για τήν ύπαρξη πληθυσμιακών πλεονασμάτων σέ έναν τόπο, τότε ας ύπενθυμίσω ότι στήν προπολεμική Ελλάδα, τήν Ελλάδα δηλαδή τής υπερωκεάνιας μετανάστευσης, τό μεταναστευτικό ρεύμα παρατηρεΐται ακριβώς κατά τήν περίοδο τής μεγάλης έλλειψης εργατικών χεριών. Σέ άντίθεση λοιπόν μέ ό,τι μπορεί νά θεωρείται αύτονόητο, τό πρόβλημα τού ύπερπληθυσμοΰ στον ελληνικό μεσοπόλεμο απαιτεί πολύ μεγαλύτερη διερεύνηση καί προσοχή άπό εκείνην πού τού είχε δοθεί. Ή άμεση συνάρτηση δέ τού συγκεκριμένου προβλήματος μέ τούς πρόσφυγες μάλλον θά πρέπει νά θεωρείται άτυχής, καθώς ή στοιχειώδης παραδειγματολογία στήν όποια μόλις άναφέρθηκα υποδεικνύει, αν μή τι άλλο, ότι θά πρέπει νά στρέψουμε τίς αναζητήσεις μας περισσότερο προς τούς γενικότερους μηχανισμούς τής αγροτικής οικονομίας τής χώρας πού αφορούν εξίσου τήν Παλαιά καί τή Νέα Ελλάδα καί νά μήν περιοριστούμε αποκλειστικά στήν προσφυγική εγκατάσταση. Στο κάτω-κάτω δέν πρέπει νά αγνοείται ότι ό ύπερπληθυσμός δέν αντιπροσωπεύει ένα απόλυτο μέγεθος, άλλα μια σχέση πού συχνά είναι εξαιρετικά δύσκολο νά οριστεί. Γιά τή βιομηχανία ειδικότερα, πού μόνη αύτή ήταν σέ θέση νά δώσει 11. Τράπεζα τής Ελλάδος, Έκθεσις έπί του ισολογισμού 31 Δεκεμβρίου 1932, Αθήνα 1933, σ. vi. 12. Σχετικά βλ. Κ. Κωστής, Άγροτική οικονομία..., σ Χρ. Εΰελπίδης, Θεωρία καί πράξις άγροτικής πολιτικής καί οικονομίας, Α', Αθήνα 1939, σ. 170.

9 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 37 λύσεις στα αδιέξοδα τής εποχής, έχει έπανειλημμένως γραφτεί καί τονιστεί ή σημασία πού είχε τό προσφυγικό επιχειρηματικό δαιμόνιο για τήν ανάπτυξή της14. Στερεότυπα επίσης τής σχετικής φιλολογίας αποτελούν καί οί διαθεσιμότητες σέ φθηνά εργατικά χέρια, πού δήθεν διευκόλυναν τή βιομηχανική άνάπτυξη τής «καθυστερημένης» Ελλάδας, όπως επίσης καί ή άπότομη διεύρυνση τής άγοράς, πού αυξάνοντας τή ζήτηση θά δημιουργήσει εύνοϊκό έδαφος γιά τήν ίδρυση νέων μεταποιητικών μονάδων. Πρόκειται άναμφισβήτητα γιά άπλοϊκούς έξωραϊσμούς μιας πραγματικότητας πού λειτουργεί μέ διαφορετικά κριτήρια άπό αύτά πού χρησιμοποιούν οί ύποστηρικτές των άπόψεων πού μόλις εξέθεσα. Γιατί δεν βλέπω μέ ποιά κριτήρια θά μπορούσε νά ύποστηριχθεΐ ή άνατροπή πού φέρνουν οί πρόσφυγες στήν ελληνική βιομηχανία. Θεωρητικά; Ή άφθονία φθηνής εργατικής δύναμης ποτέ δέν άποτέλεσε, άπό μόνη της, προϋπόθεση γιά τή βιομηχανική άνάπτυξη ενός τόπου. Μιά σειρά άπό άλλους παράγοντες, εξίσου σημαντικούς, παρεμβαίνουν γιά νά ρυθμίσουν τήν πορεία μιας εθνικής οικονομίας προς τήν εκβιομηχάνιση. Εξάλλου ή διεύρυνση τής άγοράς δέν άποτελεΐ ένα άποκλειστικά ποσοτικό πρόβλημα, άκόμη καί σέ οικονομίες άπολύτως έκχρηματισμένες. Τά άντανακλαστικά τού ισοζυγίου πληρωμών τής χώρας καί ειδικότερα τού εμπορικού ισοζυγίου έχουν στή συγκεκριμένη περίπτωση νά ποΰν πολύ περισσότερα πράγματα καί κυρίως νά υποδείξουν τήν ικανότητα τής εσωτερικής άγοράς νά άνταποκριθεΐ στή δραματικά αύξανόμενη ζήτηση. Αλλά, εκτός άπό τά θεωρητικά, υπάρχουν καί τά εμπειρικά επιχειρήματα, πού ύποδεικνύουν τό μάλλον άθεμελίωτο τής άποψης γιά τήν καταλυτική δράση τών προσφύγων στό χώρο τής βιομηχανίας. Ή ελληνική βιομηχανία στό διάστημα , δηλαδή μέχρι τό τέλος τής μεγάλης κρίσης, δέν κατέγραψε καμιά ιδιαίτερη επίδοση πού θά μπορούσε νά θεωρηθεί ως σταθμός σέ μία πλέον μακρόχρονη ιστορία. Άντιθέτως οί ρυθμοί της ύπήρξαν άργοί, διατακτικοί, άσταθεΐς, μέ λίγα λόγια άνεπαρκεΐς γιά νά μπορέσει νά γίνει λόγος γιά μιά τομή15. Καί βεβαίως δέν θά μπορούσε νά περιμένει κανείς τίποτε καλύτερο σέ μιά εποχή έντονης νομισματικής άστάθειας, εποχή δηλαδή απρόσφορη γιά επενδύσεις στή βι 14. A. I. Αϊγίδης, Ή 'Ελλάς χωρίς τούς πρόσφυγας, δ.π., σσ Σχετικά βλ. Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία..., σσ Ας προστεθεί δτι ό δυναμικότερος τομέας τής βιομηχανίας κατά τήν πρώτη περίοδο του μεσοπολέμου ήταν ή παραγωγή ήλεκτρτκής ένεργείας, ή οποία παρέσυρε, λόγω τής σχετικής βαρύτητάς της, σέ ταχύτερους ρυθμούς άπό δ,τι θά κατέγραφε χωρίς αυτήν, τό γενικό δείκτη βιομηχανικής παραγωγής. Καί βεβαίως ή παραγωγή ήλεκτρικής ένεργείας δέν είχε καμιά άμεση σχέση μέ τούς πρόσφυγες. Επισημαίνω άκόμη δτι τό μεγαλύτερο μέρος τών βιομηχανικών μονάδων πού ιδρύονται μέχρι τήν κρίση τού 1929 είναι μικρού μεγέθους, πού μάλλον θά έπρεπε νά χαρακτηρισθοϋν βιοτεχνίες (σχετικά βλ. καί Μ. Ρηγίνος, Παραγωγικές δομές καί εργατικά ήμερομίσθια στήν 'Ελλάδα, Βιομηχανία - βιοτεχνία, Αθήνα 1987, σσ ).

10 38 Κ. ΚΩΣΤΗΣ ομηχανία. Τέλος, τα ελλείμματα τοΰ εμπορικού ισοζυγίου άπό τό 1923 καί μετά διευρύνονται σε έκταση πού πολλά χρόνια είχε να γνωρίσει ή ελληνική οικονομία, ύποδεικνύοντας ότι, στα πρώτα τουλάχιστον χρόνια, ή μεγέθυνση τής άγοράς ικανοποιήθηκε μέσω τής εξωτερικής προσφοράς16 καί μόνο σε περιορισμένη έκταση τροφοδοτήθηκε άπό τήν εγχώρια παραγωγή αγαθών καί υπηρεσιών. Άλλα καί άπό τήν πλευρά τής συμβολής τών προσφύγων επιχειρηματιών, ή άποψη για τήν αποφασιστική δράση τους στον χώρο τών βιομηχανικών άλλα καί άλλων επιχειρήσεων δεν είναι λιγότερο άβάσιμη. Τα κεφάλαια πού ήλθαν άπό τή Μικρά Άσία17 καί τό επιχειρηματικό πνεύμα, να δύο άπό τά στοιχεία πού προτείνονται για να ένισχύσουν τήν άποψη πώς οί πρόσφυγες-έπιχειρηματίες μετακενώνουν κάτι καινούργιο στήν ελληνική βιομηχανία18. 'Ωστόσο, πέρα άπό τούς δείκτες τής βιομηχανικής παραγωγής πού δεν δείχνουν καμιά τομή στα χρόνια μέχρι καί τό 1932, όπως ήδη έχω άναφέρει, καί ή άποταμίευση επίσης δέν είναι σε θέση να παρακολουθήσει αύτό τό επιχείρημα: ή Ελλάδα τού 1923, άλλα καί τών χρόνων πού άκολουθοΰν μέχρι καί τή μεγάλη κρίση, άποταμιεύει πολύ λιγότερα από τήν Ελλάδα πού βγαίνει άπό τούς Βαλκανικούς πολέμους, παρά τις εισροές κεφαλαίων πού ύποστηρίχθηκε ότι συνόδεψαν τήν άφιξη τών προσφύγων. Τά κεφάλαια αύτά δέν φαίνονται πουθενά στούς δείκτες καταθέσεων στις τράπεζες, οί όποιοι άντιθέτως υπογραμμίζουν τή συρρίκνωση τής εθνικής αποταμίευσης στο διάστημα πού άκολουθεΐ τήν υπογραφή τής συνθήκης τών Βερσαλιών19. Ό λόγος είναι προφανής: ή Ελλάδα τού μεσοπολέμου είναι φτωχότερη, καί μάλιστα κατά πολύ, άπό έκείνην πού ετοίμασε καί πραγματοποίησε τούς βαλκανικούς πολέμους καί πιθανώς καί τή μικρασιατική εκστρατεία. Οί άνάγκες ώστόσο είναι πολύ μεγαλύτερες καί ό πληθυσμός σαφώς ύψηλότερος. Όταν ή βιομηχανία θά αρχίσει να κινείται μέ ταχύτερους ρυθμούς, καί 16. Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία..., δ.π., σ. 144 κ.έ. 17. A. I. Αίγίδης, Ή 'Ελλάς..., σσ Στή διατριβή τής Α. Μπαξεβάνογλου, Les capitalistes grecs au début du XXe siècle: Profil économique et social, δακτυλογραφημένο κείμενο, Paris I-Pantheon - Sorbonne, Παρίσι 1990, σ. 131, καμιά ειδική ποσοτική βαρύτητα των προσφύγων επιχειρηματιών δέν διαφαίνεται, ένώ στήν εργασία τού A. P. Alexander, Greek industrialists, Αθήνα 1964, τά δεδομένα έχουν ήδη άλλάξει καθώς ή έρευνα άσχολεΐται μέ τούς άπογόνους τών έπιχειρηματιών τοΰ μεσοπολέμου, ώστε δέν είναι δυνατή ή χρήση τών άποτελεσμάτων της. 19. Σχετικά βλ. Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία καί Γεωργική Τράπεζα. Τά τεκμήρια, Αθήνα 1990, σ. 167 πίνακες καί Α. Κυρκιλίτσης, Οί Τράπεζες έν Έλλάδι, Αθήνα 1934, σ. 42. Σύμφωνα μέ τά στοιχεία αύτά, τό σύνολο τών καταθέσεων σέ έλληνικές τράπεζες, πού άναμφίβολα αντιπροσωπεύει τό συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος τής εθνικής άποταμίευσης, έγγίζει τό ύψηλότερο σημείο τό 1921, μέ βάση τό 1914, για νά γνωρίσει στή συνέχεια σημαντική συρρίκνωση πού θά διαρκέσει μέχρι τό τέλος τής κρίσης.

11 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 39 αυτό θά συμβεί μόνον μετά το 1931, τότε τό αίτιο δεν θά πρέπει να άναζητηθεΐ στό επιχειρηματικό πνεύμα των προσφύγων ή στη φθήνεια τής εργατικής δύναμης πού προσφέρουν. Ή πολιτική τής αύτάρκειας πού υιοθετεί καί ή Ελλάδα μετά τήν κατάρρευση τού διεθνούς νομισματικού συστήματος, καθώς επίσης καί οι ιδιαίτερα εύνοϊκές συνθήκες για τή βιομηχανία πού δημιουργοΰνται με βάση τήν οικονομική πολιτική τού έλληνικοΰ κράτους ή υποκατάσταση των εισαγωγών καί ό ελεγχόμενος πληθωρισμός σέ συνάρτηση με τήν επιλεκτική πολιτική χρηματοδότησης τής βιομηχανίας προσφέρουν ιδανικές συνθήκες για τήν άνάπτυξή της θά πρέπει να θεωρηθούν ώς πολύ πιό σοβαρά κίνητρα για τούς ταχείς ρυθμούς πού ακολουθούν οί δείκτες τής βιομηχανικής παραγωγής. Τό προσφυγικό στοιχείο εδώ δεν φαίνεται να διατηρεί κάποιο πρωτεύοντα ρόλο. Ενδεχομένως, στις συνθήκες αυτές, ή βιομηχανία να επωφελείται άπό τήν ύπαρξη τής φθηνής εργατικής δύναμης στα αστικά κέντρα. Οφείλω ωστόσο να σημειώσω ότι σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα ακόμη καί ή συγκρότηση αύτής τής φθηνής εργατικής δύναμης έχει αμφισβητηθεί20. Αλλά καί στήν περίπτωση κατά τήν όποια γίνει δεκτή ή ύπαρξή της, ή βιομηχανική άνάπτυξή με βάση συστήματα έντασης εργασίας θά πρέπει άραγε νά θεωρηθεί ώς θετικό σημείο για τήν εκβιομηχάνιση τής χώρας, ή υποθηκεύει, άραγε, τό μέλλον τής ελληνικής βιομηχανίας για πολλά χρόνια άκόμη; Πάντως γιά ένα πράγμα μπορούμε νά μιλήσουμε μέάπόλυτη βεβαιότητα. Μέ τήν άφιξη τών προσφύγων ή αναγκαιότητα τής εκβιομηχάνισης τής Ελλάδας δεν μπορεί νά άγνοηθεΐ άπό κανέναν. Όχι τόσο γιά οικονομικούς λόγους, όσο γιά πολιτικούς καί κοινωνικούς, «διότι», σύμφωνα μέ τά λόγια τού εισηγητή τού προϋπολογισμού χρήσης , «ή ΰπαρξίς των (δηλ. τών βιομηχανιών) έλαττώνει κατά πολύ τόν κίνδυνον τής αεργίας, τής όποιας τελευταίως πολλά είναι τά άνησυχητικά συμπτώματα»21. Πρόκειται γιά άποψη μέ έλάχιστα άναπτυξιακό πνεύμα, ή όποια ώστόσο δηλώνει τή συνείδηση ενός καταναγκασμού κοινωνικού, μά καί πολιτικού, άπό τόν αστικό κόσμο τής χώρας καί ή όποια, πιστεύω, συνδέεται άμεσα όχι τόσο μέ τά προβλήματα «αεργίας», όσο μέ τήν κοινωνική ριζοσπαστικότητα πού χαρακτηρίζει μερίδες τών πληθυσμών τών άστικών κέντρων. Ή βιομηχανική ανάπτυξη σέ μιά χώρα όπως ή Ελλάδα δέν είναι άμοιρη, όμως, τής τύχης τής γεωργίας. Τό άντίθετο μάλιστα ισχύει: οί έξαρτήσεις καί οί αλληλεπιδράσεις είναι έξαιρετικά ισχυρές. Καί ή παρέμβαση τών προσφύγων (άκόμη καί αν συγκριτικά ό αριθμός εκείνων πού έγκαταστάθηκαν στήν ύπαιθρο είναι μικρότερος άπό τόν αριθμό τών «άστών» προσφύγων) δέν είναι καί στό χώρο αύτό αμελητέα αν καί πιστεύω πώς ούτε εδώ ή 20. Μ. Ρηγίνος, Παραγωγικές δομές καί εργατικά ήμερομίσθια..., δ.π. 21. Πρακτικά τών Συνεδριάσεων τής Β' Συνόδου τής A ' Βουλευτικής Περιόδου, τ. 2, Αθήνα 1928, συνεδρ. ΝΑ', σ. 586.

12 40 Κ. ΚΩΣΤΗΣ δράση τους είναι τέτοια όπως συνήθως παρουσιάζεται σε μια μανιχαϊστική οπτική καλών ιθαγενών καί κακών προσφύγων ή άντιστρόφως, πάντα σύμφωνα με τήν (πολιτική) οπτική του συγγραφέα. Μερικοί απλοϊκοί δείκτες πού άκριτα χρησιμοποιούνται άρκοϋν συνήθως για να υποδείξουν τα άλματα ή, σε μετριοπαθέστερη εκδοχή, τις προόδους πού πραγματοποιεί ή έλληνική γεωργία μετά τήν εγκατάσταση τών προσφύγων. 'Ο πλέον χαρακτηριστικός δείκτης αυτής τής κατηγορίας δεν είναι άλλος άπό τήν αύξηση τών καλλιεργούμενων εκτάσεων πού παρατηρεΐται μετά το , αν καί συνήθως δεν λαμβάνεται υπόψη ότι τό επίπεδο τών καλλιεργουμένων εκτάσεων τού 1914 θά προσεγγιστεί μόνο στά , άνάλογα με τήν περίπτωση καί με όρισμένες μικρές εξαιρέσεις23. Στο σημείο αύτό ώστόσο θά έπανέλθω στή συνέχεια24. Χωρίς αμφιβολία, ή άγροτική μεταρρύθμιση, είτε αύτή θεωρηθεί ώς πολιτικό είτε ώς κοινωνικό εγχείρημα, υπήρξε άμεση συνέπεια τής άφιξης τών προσφύγων, με τήν έννοια ότι διαδικασίες πού είχαν ήδη τεθεί σέ εφαρμογή επιταχύνθηκαν καί μάλιστα δραματικά μετά τήν Μικρασιατική Καταστροφή, ενώ συνάμα καί οί επιλογές τής πολιτείας ώς προς τήν έκταση έφαρμογής τής μεταρρύθμισης ριζοσπαστικοποιήθηκαν. Άλλα σέ ποιά έκταση ή άγροτική μεταρρύθμιση διευκόλυνε τήν οικονομική ανάπτυξη τής χώρας, αύτό αποτελεί ένα άλλο ερώτημα, πού δέν νομίζω ότι μπορεί να βρει έδώ τήν απάντησή του25. Βέβαιο πάντως είναι ότι ή μεταρρύθμιση δέν έφερε τά προσδοκώμενα άποτελέσματα. 22. Βλ. χαρακτηριστικά Μαργαρίτα Δρίτσα, Βιομηχανία καί τράπεζες στην 'Ελλάδα του μεσοπολέμου, Αθήνα 1990, σσ Χρ. Εύελπίδης, Ή γεωργία τής Ελλάδος, Αθήνα 1944, σ Πάντως όφείλω νά έπισημάνω έδώ δτι μια πάγια τακτική, πού άκολουθοΰν καί πολλοί σημερινοί έρευνητές καί στήν όποια στηρίχθηκε ό A. I. Αίγίδης, δ.π., προκειμένου νά άντλήσει τά συμπεράσματά του, θά πρέπει νά θεωρηθεί τουλάχιστον άτυχής. Σύμφωνα μέ τήν τακτική αύτή, τά μεγέθη τοΰ 1922 συγκρίνονται μέ τά άντίστοιχά τους μερικά χρόνια άργότερα καί ή διαφορά άποδίδεται στήν προσφυγική έγκατάσταση. Μιά περίοδος όμως πολεμικής έντασης δέν προσφέρεται γιά συγκρίσεις μέ έποχές κατά τις όποιες ή οικονομία λειτουργεί σέ συνθήκες είρήνης. Θά ήταν λοιπόν πιο φρόνιμο νά συγκρίνει κανείς τά στοιχεία τού 1914, ή έστω του 1919, μέ έκεΐνα του 1928 π.χ., όπότε όμως ή εικόνα θά άντιστρεφόταν σέ σχέση μέ έκείνην πού προσπαθεί νά διαμορφώσει ό Αίγίδης καί όσοι άκολουθοΰν τήν έπιχειρηματολογία του. Προφανώς τό πρόβλημα δέν έγκειται στή μεταφυσική, όπως είπα, σύγκριση μιας Ελλάδας μέ πρόσφυγες καί μιας χωρίς αύτούς, πού στή συγκεκριμένη περίπτωση άντιπροσωπεύεται άπό τά μεγέθη του Αντιθέτως τό εύρος τών διαφοροποιήσεων πού φέρνει ό μεσοπόλεμος φανερώνεται στή σύγκριση τής προπολεμικής Ελλάδας (μέ τήν άμετρη αισιοδοξία γιά τό οικονομικό της μέλλον, τυπική έκδήλωση τής όποιας άποτελεϊ τό βιβλίο του Ε. Τσουδεροΰ, Le relèvement économique de la Grèce, Παρίσι 1919) μέ τήν Ελλάδα μεταξύ τών δύο πολέμων, μέ τήν 'Ελλάδα δηλαδή τών κρίσεων καί του φόβου γιά τίς άνεξέλεγκτες διεθνείς οικονομικές έξελίξεις. 25. Στό έρώτημα αύτό προσπάθησα νά δώσω μιά συνοπτική άπάντηση στο κείμενό μου «Άγροτική μεταρρύθμιση καί οικονομική άνάπτυξη στήν Ελλάδα, », στό Γ. Θ.

13 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 41 Οί πανάκριβες έκδόσεις-άπολογισμοί τής Επιτροπής Άποκαταστάσεως Προσφύγων ύμνοϋν, όπως είναι φυσικό, τό έργο τής επιτροπής καί τις αλλαγές πού έρχονται να μεταβάλουν τό ελληνικό αγροτικό τοπίο26 με τήν εγκατάσταση των προσφυγικών πληθυσμών στήν ύπαιθρο. Καί εδώ όμως δύσκολα μπορεί να πιστέψει κανείς στά εύχολόγια τών άδρά άμειβόμενων διευθυντών τής Επιτροπής ή τών, έκ τών πραγμάτων μεροληπτούντων, άντιπροσώπων τών προσφυγικών οργανώσεων. Τα μεγέθη τής ελληνικής γεωργίας στό διάστημα του μεσοπολέμου δεν παρουσιάζουν σε καμιά περίπτωση εκρηκτικές άλλαγές στό χώρο αύτό. Άντιθέτως πείθουν για τήν άληθοφάνεια τουλάχιστον τής εικόνας πού μπορεί κανείς να άντλήσει άπό τόν ήμερήσιο τύπο καί τά περιοδικά καί κυρίως άπό τις έργασίες μιας πλειάδας εξαιρετικά αξιόλογων άγροτικών οικονομολόγων καί γεωπόνων πού άνέδειξε ό μεσοπόλεμος: συνθήκες κρίσης, συνθήκες άπελπισίας για πληθυσμούς ξένους προς τό περιβάλλον πού εγκαθίστανται, ξένους επίσης προς τόν τρόπο ζωής πού επιδιώκεται νά τούς έπιβληθεΐ. 'Ωστόσο, οί διαδικασίες προσαρμογής τών προσφύγων στον έλλαδικό χώρο θά πρέπει νά έξεταστοΰν σέ συνάρτηση μέ τούς γενικότερους μηχανισμούς τής οικονομίας για νά άποκτήσουν νόημα. Για τό λόγο αύτό θά σταθώ σέ ένα παράδειγμα, πού θεωρώ τό πλέον άντιπροσωπευτικό. 'Ο μεγάλος αριθμός προσφύγων πού θά ένταχθοϋν στήν καπνοπαραγωγή δεν συνεπάγεται τήν αλματώδη αύξηση τής παραγωγής καπνών μόνο. Παράμετροι τού φαινομένου αυτού είναι ή συνεχής μείωση τής παραγωγικότητας27 καί τής ποιότητας, σέ μιά έποχή κατά τήν όποια αγαθά όπως ό καπνός γνωρίζουν μιά συνεχή καί μακρόχρονη μείωση τής τιμής τους, ή όποια θά επιταθεί μέ τή Μεγάλη 'Ύφεση28. Καί αν γιά τούς έπιμέρους καλλιεργητές καί τις οίκογένειές τους ή αναζήτηση του μέγιστου ακαθάριστου εισοδήματος αποτελούσε τή μόνη επιλογή γιά τήν έπιβίωσή τους, γιά τήν έθνική οικονομία ή επιλογή αύτή δέν θά μπορούσε νά θεωρηθεί παρά ή χειρότερη δυνατή, καθώς ή άνταγωνιστικότητα τών ελληνικών καπνών γνώριζε μιά κατακόρυφη μείωση. Πρόκειται γιά πρόβλημα πού είχε καταστεί απολύτως σαφές στούς εμπειρογνώμονες τής οικονομικής ζωής τού τόπου29. Μαυροκορδάτος - Χρ. Χατζηϊωσήφ (έπιμέλεια), Βενιζελισμός καί άστικός έκσυγχρονισμός, Ηράκλειο σσ, , 26. Société des Nations, L établissement des réfugiés en Grèce, Γενεύη 1926 καί C. B. Eddy, Greece and the Greek refugees, Λονδίνο Ή μέση στρεμματική απόδοση τών βιομηχανικών καί άρωματικών φυτών, πού στήν ουσία αντιπροσωπεύουν τά καπνά, μειώνεται άπό κιλά κατά στρέμμα πού ήταν στό διάστημα σέ49 κιλά κατά τήν περίοδο Βλ. Μ. Άλιβιζάτος, Ή μεταπολεμική έξέλιξις τής έλληνικής γεωργικής οικονομίας, Έπιθεώρησις Κοινωνικής καί Δημοσίας Οικονομικής, τ. 2 (1932), σ Κ. Κωστής, Αγροτική οικονομία..., σ Σχετικά μπορεί νά συμβουλευθεΐ κανείς, άνάμεσα σέ έναν πολύ μεγάλο άριθμό δημοσιευμάτων γιά τήν παραγωγή καί έμπορία τού καπνού, τούς Ν. Η. Άναγνωστόπουλος, Όέλληνι-

14 42 Κ. ΚΩΣΤΗΣ Σέ μια γενικότερη κλίμακα πού αφορά σέ ολόκληρη την αγροτική Ελλάδα τού μεσοπολέμου, καί σέ αναλογία μέ τό πρόβλημα των καπνών, προκύπτει τό ζήτημα τής κατάρρευσης των αγροτικών συστημάτων. Μοιραίο επακόλουθο τής αποδιοργάνωσης αυτής ή πτώση τών άποδόσεων στή γεωργία, ό πιό άντιπροσωπευτικός δείκτης δηλαδή τής ικανότητας τής άγροτικής οικονομίας να άντιδράσει στα ερεθίσματα τοΰ περιβάλλοντος. Γιατί όντως οί καλλιεργούμενες εκτάσεις αυξάνονται, τουλάχιστον σέ σύγκριση μέ τό 1922, αλλά σέ βάρος τής άποδοτικότητας, επιβαρύνοντας έτσι τό σύνολο τής κοινωνίας καί οικονομίας. Ή αποκατάσταση τών άγροτών προσφύγων, άλλα καί γενικότερα ή αγροτική μεταρρύθμιση, κατηγορήθηκαν συχνά ώς υπεύθυνες αύτής τής εξέλιξης30. Τίποτε δέν θά ήταν πιό άδικο, στήν οπτική τουλάχιστον τής άμεσης σύνδεσης τών πτώσεων τών άποδόσεων μέ τήν έγκατάσταση τών προσφύγων, κυρίως γιατί τό πρόβλημα τής μείωσης τής άποδοτικότητας τής γής δέν αντανακλά παρά τα γενικότερα προβλήματα πού άντιμετωπίζει ό ελληνικός αγροτικός χώρος, καθώς ή διεθνής οικονομική συγκυρία άποδεικνύεται Ιδιαιτέρως δυσμενής γιά αύτόν. Για τούς πρόσφυγες πού θά εγκατασταθούν στούς κλήρους τής Βορείου κυρίως 'Ελλάδος ή ενσωμάτωσή τους στό πνεύμα τής ελληνικής άγροτικής οικονομίας θά είναι άμεση. Θά παράγουν γιά νά ζήσουν, άλλα λειτουργώντας μέ τόν τρόπο αύτό θά παράγουν κατά τρόπο όλο καί πιό άντιπαραγωγικό. Συνάμα ή έγκατάστασή τους στα κατατμημένα πλέον εδάφη τών τσιφλικιών θά οδηγήσει έμμέσως καί στήν κατάρρευση τών αγροτικών συστημάτων τών περιοχών αύτών χωρίς νά είναι εφικτή κάποια άμεση ύποκατάσταση τών παραγωγικών δομών από άλλες, πού θά μπορούσαν νά εξασφαλίσουν τίς οικονομικές καί κοινωνικές ισορροπίες. Παράλληλα ή μετακινούμενη κτηνοτροφία θά συρρικνοΰται καθώς τα εδάφη πού ένέμετο πριν από τήν μεταρρύθμιση βρίσκονται πλέον στή διάθεση τών, όπως συνήθως χαρακτηρίζονται, αιωνίων αντιπάλων της, τών γεωργών. "Αν οι συνθήκες αύτές, πού πολύ σχηματικά παρουσίασα, άντανακλοΰν τήν όντως προβληματική κατάσταση τής ελληνικής γεωργίας, τότε δύσκολα μπορεί κανείς νά κάνει λόγο γιά θετική συμβολή τών προσφύγων κατά τή γνώμη μου όμως εξίσου δύσκολα μπορεί νά μιλήσει καί γιά άρνητική. Ή οικονομία, καί στή συγκεκριμένη περίπτωση ό αγροτικός τομέας, λειτουργεί κάτω άπό τή συνεπίδραση πολλών παραγόντων καί ή έμφαση σέ έναν άπό αύτούς δέν μπορεί παρά νά οδηγήσει σέ παραμορφωτική απλοποίηση. κός καπνός καί ή καλλιέργεια αυτού, Αθήνα 1932, Δ. Καλιτσουνάκης, Ό καπνός: ή παραγωγή, τό έμπόριον, ή βιομηχανία καί ή φορολογία αύτοΰ, Αθήνα 1931, καί βεβαίως τό δημοσίευμα τοΰ Άνωτάτου Οικονομικού Συμβουλίου, Επί τοΰ ζητήματος τοΰ καπνοΰ, Αθήνα Βλ. ένδεικτικά Ν. Η. Άναγνωστόπουλος, Ή άγροτική μεταρρύθμισις, Αθήνα 1929.

15 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 43 Ή κρίση τής ελληνικής άγροτικής οικονομίας συνδέεται με άνακατατάξεις πού πραγματοποιούνται σε όλη τήν έκτασή της, άνακατατάξεις πού προέρχονται τόσο άπό τις πιέσεις πού άσκεΐ ό διεθνής οικονομικός περίγυρος όσο καί ή εσωτερική συγκυρία. Επιπλέον, ή κρίση αφορά εξίσου σε περιοχές στις όποιες εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες καί σε περιοχές χωρίς εποικισμό, τόπους στούς όποιους έλαβε χώρα ή άγροτική μεταρρύθμιση καί περιοχές κατά παράδοση μικρής ιδιοκτησίας. Συνοψίζοντας όσα άνέφερα προηγουμένως, πιστεύω πώς καί στό χώρο τής μεταποίησης καί στό χώρο τής άγροτικής οικονομίας είναι άδύνατο νά βγάλει κανείς συμπεράσματα ώς προς τήν άκριβή συμβολή θετική ή άρνητική των προσφύγων. Αύτό συμβαίνει γιατί, όπως ήδη άνέφερα, ή εκτίμησή της άποτελεΐ κυρίως ένα ήθικό πρόβλημα, πού δέν άνταποκρίνεται στή δεοντολογία άνάλυσης των οικονομικών μηχανισμών μιας έποχής καί μιας χώρας. Εκείνο όμως πού τουλάχιστον φαίνεται σαφές είναι ότι καί στούς δύο χώρους ή δράση τών προσφύγων δέν υπήρξε τόσο καταλυτική όσο συχνά λέγεται. Ούτε ή ελληνική βιομηχανία ούτε ή γεωργία γνώρισαν επαναστατικές άλλαγές έξαιτίας τής άφιξης τών προσφύγων, μά ούτε καί ή παρέμβασή τους υπήρξε τόσο καταστροφική όσο ύποστηρίχθηκε. Ή ελληνική οικονομία μέ τήν έγκατάσταση τών προσφύγων έξακολούθησε νά είναι κατεξοχήν άγροτική, όπως ήταν καί πριν άπό τό μεσοπόλεμο. Στή διαμόρφωση όμως τής συγκεκριμένης εικόνας τής ελληνικής οικονομίας στό μεσοπόλεμο φαίνεται πώς παρεμβαίνουν παράγοντες πολύ ευρύτερου βεληνεκοΰς άπό εκείνους πού θά μπορούσε νά άναδείξει ή γεωγραφικά περιορισμένη δράση τών προσφυγικών πληθυσμών. Εκείνο πού άλλάζει καί λειτουργεί ώς άποφασιστικό έρέθισμα γιά τήν ελληνική οικονομία είναι ή συγκυρία τής έποχής. Τό διεθνές οικονομικό κλίμα τού μεσοπολέμου καί τό βάρος μιας δεκαετούς πολεμικής περιόδου ύπήρξαν πολύ πιο άποφασιστικά ώς προς τίς εξελίξεις πού παρατηρήθηκαν στούς δύο τομείς τής οικονομίας, γιά τούς όποιους έγινε > όγος προηγουμένως, άπό ό.τΐ ή δράση τών προσφύγων. Θά άφήσω κατά μέρος τήν εξέταση άλλων τομέων ή κλάδων τής οικονομικής ζωής τής Ελλάδας τού μεσοπολέμου προκειμένου νά σταθώ σέ ένα σημείο, ή άντιμετώπιση τού όποιου είναι έξίσου άμφιλεγόμενη μέ τή στάση πού κράτησαν οί ερευνητές καί στό γενικότερο πρόβλημα τής σχέσης εθνικής οικονομίας καί προσφύγων. Πρόκειται γιά τό ζήτημα τών δημοσίων οικονομικών, πού στό μεσοπόλεμο, όπως έξάλλου καί σήμερα, άποτελοΰσαν τον κύριο άποσταθεροποιητικό παράγοντα τής οικονομικής ζωής, τροφοδοτώντας τούς εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς αύξησης τών τιμών. Τά εξαιρετικά μεγάλα ελλείμματα τών προϋπολογισμών τού μεσοπολέμου δέν μπορούν, βεβαίως, νά θεωρηθούν άμοιρα τής πολιτικής «κοινωνικής πρόνοιας» πού άνέλαβε νά εφαρμόσει τό ελληνικό κράτος, άνεξαρτήτως τού πόσο έπιτυχημένη ή άποτυχημένη θά μπορούσε νά θεωρηθεί. 'Ολόκληρο τό σύμπλεγμα δημοσίου προϋπολογισμού - πιστωτικού συστήματος - νομίσματος δέχεται έξαιρετικές πιέσεις, καθώς τό πρώτο σκέλος τού τριγώνου προ-

16 44 Κ. ΚΩΣΤΗΣ σπαθεΐ απελπισμένα να βρει πόρους, για να αντιμετωπίσει αρχικά τα πρώτα προβλήματα πού γεννά ή μαζική εισροή των προσφύγων καί στή συνέχεια το βάρος τής αποκατάστασής τους. Δύο σημαντικά δάνεια θά συναφθοΰν μέ σκοπό να συνδράμουν τούς προσφυγικούς πληθυσμούς, ή επείγουσα δε άνάγκη σύναψης αυτών άκριβώς τών δανείων θά περιορίσει σημαντικά καί τή διαπραγματευτική ικανότητα του έλληνικοΰ κράτους στις ξένες κεφαλαιαγορές. Συνάμα ή άμεση άνάγκη κάλυψης τών δημοσίων ελλειμμάτων οδηγεί τό έλληνικό κράτος σε έναν συνεχή βραχυπρόθεσμο δανεισμό καί αύτό ισχύει κυρίως για τά χρόνια πού, ούτε λίγο ούτε πολύ, θά άπειλήσει ολόκληρο τό πιστωτικό σύστημα, μέ τελικό αποτέλεσμα τήν προσφυγή στό δεύτερο άναγκαστικό δάνειο31. Βεβαίως οί παρατηρήσεις αυτές δέν έχουν τίποτε τό επιλήψιμο. 'Ωστόσο μιά σειρά από ερωτήματα μπορούν εύκολα να άνακύψουν από μια προσεκτικότερη μελέτη τών δημοσίων οικονομικών τής περιόδου καί πριν άπό όλα τής δημοσιονομικής πολιτικής. Μόνον ό Α. Άνδρεάδης είχε έπισημάνει, σχεδόν σε όλα τά πανεπιστημιακά του εγχειρίδια, τις ολέθριες έπιλογές όλων τών 'Υπουργών Οικονομικών τής περιόδου, πού αρχίζει μέ τούς Βαλκανικούς Πολέμους καί φθάνει σχεδόν μέχρι τή νομισματική σταθεροποίηση τού 1928, να καλύψουν τις έκτακτες δαπάνες άποκλειστικά μέ τήν έκδοση χαρτονομίσματος καί μέ τόν εξωτερικό δανεισμό. Ό ίδιος εξάλλου είχε έπισημάνει τήν έλλειψη θέλησης άπό μέρους τους να προχωρήσουν σε αύξηση τών φορολογικών εσόδων, κυρίως μέ τήν άμεση φορολογία, κατά τό παράδειγμα άλλων συμμαχικών χωρών. 'Αλλά καί μετά τήν ψήφιση τού νόμου 1640 τού 1919 πού είσήγαγε τή φορολογία εισοδήματος στήν Ελλάδα, καμιά κυβέρνηση δέν θά τολμήσει να τόν εφαρμόσει κατά τρόπο αύστηρό, ώστε τά έσοδά του να άποτελέσουν ένα σημαντικό κονδύλι τού δημοσίου προϋπολογισμού32. 'Η άπόδοση λοιπόν τών δημοσίων έλλειμμάτων στήν πολιτική ενίσχυσης τών προσφυγικών πληθυσμών είναι σε θέση να στοιχειοθετήσει ένα βασικό αίτιο τής ανισορροπίας τού δημοσίου προϋπολογισμού, ωστόσο υπάρχει πάντα καί μιά άλλη πλευρά πού συνήθως παραγνωρίζεται: 'Η άπουσία βούλησης να άσκηθεΐ μιά αύστηρή καί ισορροπημένη πολιτική φορολογικού χαρακτήρα. Προσθέτω τέλος ότι οί παρατηρήσεις για τις επιβαρύνσεις τού προϋπολογισμού έξαιτίας τής άποκατάστασης τών προσφύγων προέρχονται άπό διαπιστώσεις τών δημοσιονομικών αρχών. Θά ήταν δέ πολύ 31. Ή σχετική βιβλιογραφία είναι πλουσιότατη. Για τό λόγο αύτό περιορίζομαι να άναφέρω τις σημαντικότερες εργασίες, όπως Α. Άγγελόπουλος, Τό δημόσιον χρέος τής 'Ελλάδος, Αθήνα 1937, Ε. Σ. Άναζηρόπουλος, Δημοσιονομική έπισκόπησις τής 'Ελλάδος, , Αθήνα 1926, Α. Άνδρεάδης, Μαθήματα Δημοσίας Οικονομίας, τεύχος Δ', Αθήνα 1927, Α. Σμπαρούνης, Τά δημόσια οικονομικά μετά τήν Μικρασιατική Καταστροφή, Αθήνα 1949 καί Γ. Ν. Κοφινάς, Το ίσοζύγιον τοΰ προϋπολογισμού καί ή σταθεροποίησις τής δραχμής, Αθήνα A. Sbarounis, L impôt sur Je revenu en Grèce, Παρίσι 1934.

17 Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 45 ενδιαφέρον νά γνωρίζαμε το μέγεθος των πόρων πού διανεμήθηκαν για τήν ένίσχυση των προσφύγων, άλλα καί τούς αγωγούς μέσω των όποιων διοχετεύθηκαν τά ποσά αύτά. Πρόκειται για στοιχεία πού έξακολουθοΰμε νά αγνοούμε καί μια σχετική έρευνα ίσως νά μάς έφερνε προ εκπλήξεων. Ό προϋπολογισμός κάθε κράτους άντανακλά ορισμένες κοινωνικές καί πολιτικές ισορροπίες καί έπιλογές. Έτσι, αν ή διαπίστωση πώς τά αίτια τής άποσταθεροποιητικής δράσης τού προϋπολογισμού μπορούν νά άναζητηθοΰν σέ ποιά έκταση είναι άγνωστο στις έπιβαρύνσεις γιά τήν άποκατάσταση των προσφύγων φαίνεται ορθή, έξίσου όρθή θά ήταν καί ή άποψη τής άπόδοσης των δημοσιονομικών άνισορροπιών στις άδράνειες τού πολιτικού συστήματος καί στήν άδυναμία του νά προσαρμοστεί στις έκτακτες συνθήκες τού πολέμου καί τής προσφυγικής εισροής. Κάτι πού θά συμβεΐ, έστω καί σέ περιορισμένη έκταση, μόνον μετά τήν παρέμβαση τής Κοινωνίας των Εθνών καί προκειμένου νά χορηγηθεί στήν Ελλάδα τό μεγάλο δάνειο τού γ. Ή Ελλάδα καί οί πρόσφυγες Τό προσφυγικό ζήτημα όπως έξειδικεύεται στό χώρο τής οικονομίας αν καί μπορώ νά φανταστώ ότι τό ϊδιο θά Ισχύει καί στά άλλα πεδία τού. κοινωνικού βίου άκόμη καί σήμερα χαρακτηρίζεται άπό μιά άντιμετώπιση πού δεν τή διακρίνει ή κριτική διάθεση. Άντιθέτως ή μελέτη του άναπαράγει τίς πολεμικές καί τίς έντάσεις τού μεσοπολέμου, στή μορφή πού πήρανε ό^αν ή Μικρασιατική Καταστροφή έπαψε νά άποτελεΐ άντικείμενο πολιτικών διενέξεων. Αυτό άποδεικνύεται ήδη άπό τό μεταφυσικό τρόπο με τον όποιο έχει συγκροτηθεί όλη ή προβληματική γύρω άπό τό ζήτημα33. Ή άναζήτηση τής θετικής ή άρνητικής συμβολής τών προσφύγων στις έπιδόσείς τής ελληνικής οικονομίας στήν πραγματικότητα συγκαλύπτει μή πραγματικές (counter-factual) ύποθέσεις καί ήθικά/πολιτικά διλήμματα34, πού τίποτε δεν έχουν νά προσφέρουν στήν άναζήτηση καί κατανόηση τής θέσης πού κατέλαβαν οί πρόσφυγες στούς μηχανισμούς τής έλληνικής μεσοπολεμικής οικονομίας. Ή μέχρι σήμερα άδυναμία μας νά προσεγγίσουμε μέ όρους οικονομικούς τήν οικονομία τού μεσοπολέμου, όσο καί αν κάτι τέτοιο άποτελεΐ οξύμωρο σχήμα, έχει οδηγήσει στήν άναγωγή όλων τών προβλημάτων τής μεσοπολε- 33. Τυπικό ώς προς τό σημείο αυτό είναι τό άφιέρωμα τής εφημερίδας ΤάΝέα ( ) στή Μικρασιατική Καταστροφή, τό όποιο τιτλοφορείται «Πώς θά ήταν ή 'Ελλάδα σήμερα έάν δεν είχε γίνει ή Καταστροφή». 34. Βλ. χαρακτηριστικά τίς άπαντήσεις τών Ελλήνων βουλευτών καί πολιτευτών στήν ερευνά πού άνέφερα στήν προηγούμενη σημείωση.

18 46 Κ. ΚΩΣΤΗΣ μικής ελληνικής οικονομίας σέ επακόλουθα τής προσφυγικής εγκατάστασης. 'Υπέδειξα καί προηγουμένως ότι όλες αυτές οί απόψεις δεν είναι σέ θέση να ύποστηριχθοΰν στό θεωρητικό επίπεδο. Άλλα καί εμπειρικά δέν φαίνεται νά εύσταθοΰν, γεγονός πού είναι άξιο άπορίας άν λάβει κανείς υπόψη του τήν «άριθμολατρεία», αν όχι «άριθμολαγνεία», πού διακρίνει τή σύγχρονη ελληνική οικονομική ιστοριογραφία. Τά παραδείγματα πού χρησιμοποίησα μέχρι τώρα μπορούν, ελπίζω, νά άποτελέσουν έρεθίσματα για τήν άνάγκη μιας πιό σύνθετης καί περισσότερο εκλεπτυσμένης άνάλυσης των οικονομικών μεγεθών τής Ελλάδας μεταξύ τών δύο πολέμων. Εννοώ μιά ανάλυση πού θά ξεφεύγει από τις εύκολες λύσεις πού προσφέρει ό ιμπρεσιονισμός τού γεγονότος, όπως για παράδειγμα ή προσφυγική εισροή, καί θά διερευνά τις δομές καί τούς μηχανισμούς τής οικονομίας στό σύνολό της, χωρίς νά θεωρεί τίποτε ώς αύτονόητο. Μόνον έτσι τό προσφυγικό πρόβλημα θά διασπάσει τό ήθικό του περίβλημα, πού εξακολουθεί νά τό έμποδίζει νά άποτελέσει άντικείμενο έπιστημονικής άναζήτησης.

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ Πρόταση για ρύθμιση δανείων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων 1. Ελληνική Οικονομία και Τουρισμός Ο τουρισμός είναι σημαντικός τομέας για την ελληνική οικονομία από απόψεως

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας

Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Εισαγωγή Κατ αρχάς θα ήθελα να σας μεταφέρω τους χαιρετισμούς του πρώην Ομοσπονδιακού Υπουργού των Οικονομικών,

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές

Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές του Πέτρου Λινάρδου Ρυλμόν 1. Εισαγωγή Θυμόμαστε τη Στρατηγική της Λισσαβόνας ως όραμα μιας ευρωπαϊκής οικονομίας βασισμένης στη

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πειραιάς, 17 Ιουλίου 2013 (Πηγή: Icap) ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Η ελληνική οικονομία εξακολούθησε να λειτουργεί υπό καθεστώς βαθειάς ύφεσης και το 2012, η έκταση της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θέμα: Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2014-15

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θέμα: Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2014-15 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 17 Ιουνίου 2015 Θέμα: Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2014-15 Υποβλήθηκε σήμερα στην Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων και το Υπουργικό Συμβούλιο η Έκθεση της

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης

Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης Ενημερωτική Εσπερίδα ΤΕΕ Μαγνησίας και Κοσμητείας Πολυτεχνικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με θέμα: Οι επαγγελματικές προοπτικές των μηχανικών Νέοι τομείς ανάπτυξης ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Βασίλης Θ. Ράπανος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αθηνών Εκδήλωση του KEBE και ΟΠΕΚ με θέμα «Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές για την ανάπτυξη» Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Παράρτημα Α. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα

Ειδικό Παράρτημα Α. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα Ειδικό Παράρτημα Α Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα 2013 Ετήσια έκθεση ελληνικού εμπορίου Α. Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα Στο παράρτημα αυτό παρουσιάζεται ξεχωριστά για κάθε κλάδο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο.

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Αποτελέσματα από την επεξεργασία 226 ισολογισμών ισάριθμων βιομηχανιών με έδρα την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη Βασικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, Ευχαριστώ για την παρουσία σας σημερινή εκδήλωση. Ευχαριστώ επίσης την Ο.Κ.Ε. και το Πρόεδρό της, κ. Πολυζωγόπουλο, για την τιμή που μου έκαναν να μου ζητήσουν να μιλήσω

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Αναδιάρθρωση του Χάρτη των ΑΕΙ της Ελλάδος Περίγραμμα Μεθοδολογικής Προσέγγισης

Αναδιάρθρωση του Χάρτη των ΑΕΙ της Ελλάδος Περίγραμμα Μεθοδολογικής Προσέγγισης Αναδιάρθρωση του Χάρτη των ΑΕΙ της Ελλάδος Περίγραμμα Μεθοδολογικής Προσέγγισης Ι. Εισαγωγή Το παρόν κείμενο αποτελεί συνοπτική παρουσίαση των βασικών αξόνων, επάνω στους οποίους θα κινηθεί η αναδιάρθρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ;

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ & ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ; Βοηθούν στη διαφοροποίηση της οικονομικής βάσης της χώρας Βοηθούν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και στον περιορισμό της

Διαβάστε περισσότερα

HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα»

HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα» HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα» Κυρίες και κύριοι, Παρασκευή, 13 Μαρτίου 2015 Χαιρετισμός από

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές

Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές Εισαγωγική ομιλία του Αθανάσιου Ορφανίδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, στο επιμορφωτικό σεμινάριο του Συνδέσμου Οικονομολόγων Καθηγητών Κύπρου

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Tων Νικόλαου Α. Παναγιώτου Λέκτορα ΕΜΠ, Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, Τομέας Βιομηχανικής Διοίκησης & Επιχειρησιακής Eρευνας* και Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Αναδημοσίευση από τις παρουσιάσεις Α) Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ T SWOT ANALYSIS - Μάθημα: Πολεοδομική και Οικιστική Ανάπτυξη και Πολιτική Β) Βαγής Σαμαθρακής

Διαβάστε περισσότερα

Te ;ΔΦΔΦΔΦΔΦ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

Te ;ΔΦΔΦΔΦΔΦ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Te ;ΔΦΔΦΔΦΔΦ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ Κυριακή απόγευμα, 26 Ιουλίου 2015 ΠΡΟΣ: 1/. Δημότες, κατοίκους και επισκέπτες της

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις»

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις» ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Χάουσμαν: Η λύση βρίσκεται στις εξαγωγές Κέρδος online 10/6/2011 15:26 http://www.kerdos.gr/default.aspx?id=1511781&nt=103 Περισσότερα προβλήματα θα δημιουργούσε παρά θα επέλυε τυχόν έξοδος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση αποτελεσμάτων Δείκτη Εμπιστοσύνης Συμβούλων Μάνατζμεντ - GMCCI για το β τρίμηνο του 2015. Με την υποστήριξη των εταιρειών μελών του ΣΕΣΜΑ

Παρουσίαση αποτελεσμάτων Δείκτη Εμπιστοσύνης Συμβούλων Μάνατζμεντ - GMCCI για το β τρίμηνο του 2015. Με την υποστήριξη των εταιρειών μελών του ΣΕΣΜΑ Παρουσίαση αποτελεσμάτων Δείκτη Εμπιστοσύνης Συμβούλων Μάνατζμεντ - GMCCI για το β τρίμηνο του 215 Με την υποστήριξη των εταιρειών μελών του ΣΕΣΜΑ Ιούλιος 215 6 η τριμηνιαία έρευνα στις επιχειρήσεις-μέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr Ερώτηση Α.1 Σε μια κλειστή οικονομία οι αγορές αγαθών και χρήματος βρίσκονται σε ταυτόχρονη ισορροπία (υπόδειγμα IS-LM). Να περιγράψετε και να δείξετε διαγραμματικά το πώς θα επηρεάσει την ισορροπία των

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς»

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» «Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» Η Ρένα ούρου, µέλος του ΣΥΡΙΖΑ και εκλεγµένη Περιφερειάρχης Αττικής (η διοικητική περιφέρεια της Αθήνας), από την 1η Σεπτεµβρίου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1 Μιχάλης Ρηγίνος 1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1977 αποφοίτησε από το Οικονομικό Τμήμα της ΑΣΟΕΕ και στη συνέχεια σπούδασε Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γενική Συνέλευση των Μετόχων Παρασκευή, 21 Μαΐου 2010 Ομιλία του Προέδρου, κ. Β. ΡΑΠΑΝΟΥ

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γενική Συνέλευση των Μετόχων Παρασκευή, 21 Μαΐου 2010 Ομιλία του Προέδρου, κ. Β. ΡΑΠΑΝΟΥ ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γενική Συνέλευση των Μετόχων Παρασκευή, 21 Μαΐου 2010 Ομιλία του Προέδρου, κ. Β. ΡΑΠΑΝΟΥ Κυρίες και κύριοι μέτοχοι, Η ετήσια γενική συνέλευση της Εθνικής Τράπεζας γίνεται σε

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής

ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν είναι καθόλου σχήμα λόγου, ότι τα οικονομικά των 325 Δήμων της χώρας βρίσκονται επί ξυρού ακμής (σε κρίσιμο σημείο). Η οικονομική κατάσταση και δυσπραγία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»*

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Η ΥΠΟΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ» 13 Αντί Εισαγωγής Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Στο διάστημα από τον Οκτώβριο του 2009 μέχρι το Μάιο του 2010, η Ελλάδα δέχτηκε μια πρωτοφανή χρηματοπιστωτική επίθεση, που οδήγησε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Τίτλος: Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Μπορεί η Ελλάδα να διδαχθεί από την ιστορία του παρελθόντος; [στα πλαίσια της οικονομικής ύφεσης] ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ιστορία κάνει συνεχώς κύκλους.

Διαβάστε περισσότερα

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Στην Ελλάδα η μη ρεαλιστική πρόβλεψη του ταμειακού ελλείμματος κατά το έτος 2009, εξαιτίας της υπερεκτίμησης των εσόδων και της αύξησης των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής Όπως αναφέρθηκε στο πρώτο κεφάλαιο, το κράτος είναι μια ισχυρότατη οντότητα που θέτει το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Θ.Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Θ.Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ Θ.Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΩΡΙΑ Ι. ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ Α. Επίκληση στη λογική 3 Β. Επίκληση στο συναίσθημα (του δέκτη) 6 Γ. Επίκληση στο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 17/7/2014

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 17/7/2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 17/7/2014 ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΙΝΕ / ΓΣΕΕ ΜΕ ΘΕΜΑ : Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΤΗΣ ΜΙΣΘΩΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Τη δραστική μείωση του εισοδήματος και της καταναλωτικής δύναμης των μισθωτών σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

young people in agriculture remains stable. Brussels: Eurostat, Statistics in Focus, Theme 5-7/2002.

young people in agriculture remains stable. Brussels: Eurostat, Statistics in Focus, Theme 5-7/2002. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα είναι κατά κύριο λόγο οικογενειακές επιχειρήσεις, 1 με σχεδόν ίση συμμετοχή ανδρών και γυναικών, και μικρό ποσοστό μισθωτής απασχόλησης. Σύμφωνα με στοιχεία της

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 16 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 16 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΜΣ: ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/11/2008 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΓΑΖΩΝΑΣ ΘΩΜΑΣ / ΜΟΥΤΖΟΥΡΗ ΕΛΕΝΗ Α.Μ: 1207Μ065

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Τύπου Προέδρου ΞΕΕ κ. Γιώργου Τσακίρη Philoxenia, Θεσ/κη 18 Νοεμβρίου 2010

Συνέντευξη Τύπου Προέδρου ΞΕΕ κ. Γιώργου Τσακίρη Philoxenia, Θεσ/κη 18 Νοεμβρίου 2010 EΛΛHNIKH ΔHMOKPATIA ΞENOΔOXEIAKO EΠIMEΛHTHPIO THΣ EΛΛAΔOΣ Πρόεδρος Συνέντευξη Τύπου Προέδρου ΞΕΕ κ. Γιώργου Τσακίρη Philoxenia, Θεσ/κη 18 Νοεμβρίου 2010 Κυρίες και κύριοι, καλημέρα σας, Σας καλωσορίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Ελλάδα: Κριτικές του Παρελθόντος και ο Δρόμος προς τα Εμπρός

Ελλάδα: Κριτικές του Παρελθόντος και ο Δρόμος προς τα Εμπρός Ελλάδα: Κριτικές του Παρελθόντος και ο Δρόμος προς τα Εμπρός Από τον Ολιβιέ Μπλανσάρ 9 Ιουλίου 2015 Τα μάτια όλου του κόσμου είναι καρφωμένα στην Ελλάδα, καθώς τα εμπλεκόμενα μέρη συνεχίζουν τις προσπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 8 Ιουνίου, 2012 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Διαστάσεις της κρίσης Γενεσιουργές Αιτίες & Συστημικές Αδυναμίες Προσπάθειες Επίλυσης Γιατί η ύφεση είναι τόσο βαθειά & παρατεταμένη;

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

1 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 1 ο Κ Ε Φ Α Α Ι Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΕΙ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΜΟΙ Α. ΕΡΩΤΗΕΙ ΚΕΙΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε (σωστό) ή µε (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Κάθε σύνολο ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Πτυχιακή Εργασία Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Σπουδαστής: Καραλάγας Γεώργιος Εισηγητής: Ντάνος Αναστάσιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τ.Ε.Ι

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης 1 ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ιανουάριος Μάρτιος 2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη «Μεταρρυθμίσεις και Οικονομική Ανάπτυξη» 20 Μαρτίου 2014 Ευθύμιος Ο. Βιδάλης Αντιπρόεδρος Δ.Σ. ΣΕΒ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2009

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2009 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2009 Αθήνα, Απρίλιος 2009 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2009 3 4 5 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια

Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Ημερίδα για την Εβδομάδα Οδικής Ασφάλειας Αθήνα, 19 Μαρτίου 2013 Παρουσίαση Θέσεων ΣΕΣ για την Οδική Ασφάλεια Γιώργος Γιαννής, Κώστας Αντωνίου, Ματθαίος Καρλαύτης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Η Οδική Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα

Έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα 2012 Διατήρησε τη θερμοκρασία της κρεβατοκάμαρας στους 18 ο C Διατήρησε τη θερμοκρασία των υπόλοιπων χώρων

Διαβάστε περισσότερα

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΣΤΑΤ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ALPHA BANK ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΣΤΑΤ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ALPHA BANK ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 22 Ιουνίου 2012 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΣΤΑΤ ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ALPHA BANK ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑ 11 Αυγούστου 211 Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων Σύγκριση συγκεντρωτικών αποτελεσμάτων για την Κύπρο και τη ζώνη του ευρώ ΙΟΥΛΙΟΣ 211 Η Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων

Διαβάστε περισσότερα