ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΚΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΒΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Χρήστος Μαλτέζος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΚΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΒΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Χρήστος Μαλτέζος"

Transcript

1 ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΚΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΒΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Χρήστος Μαλτέζος ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2010 ΕΠΟΠΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Στούπα Κωνσταντίνα Εκπονηθείσα πτυχιακή εργασία απαραίτητη για την κτήση του βασικού πτυχίου

2 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή Ανασκόπηση ερευνητικής περιοχής Ανασκόπηση ερευνητικής περιοχής : ορισμοί, ιστορική αναδρομή Σκοπός της εργασίας Δομή της εργασίας... 8 Κεφάλαιο 2: Βασικές έννοιες βάσεων δεδομένων Ορισμοί Λειτουργία βάσεων δεδομένων Συμμετέχοντες στη λειτουργία ενός ΣΒΔ Εργαζόμενοι στο προσκήνιο Εργαζόμενοι στο παρασκήνιο Πλεονεκτήματα χρήσης ΣΒΔ Πότε δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ΣΔΒΔ Κεφάλαιο 3ο : Βασικές Έννοιες Ασφάλειας Δεδομένων Εισαγωγικά Βασικές αρχές ασφάλειας δεδομένων Εχθροί και τρόποι άμυνας Τ ύποι επιθέσεων Κεφάλαιο 4ο : Τεχνικές Διατήρησης Ιδιωτικότητας Κρυπτογραφία Βασική Κρυπτογραφία Συμμετρική κρυπτογραφία Δημόσια και ιδιωτικά κλειδιά Πλεονεκτήματα - Μειονεκτήματα Ψηφιακές υπογραφές Αρχές πιστοποίησης Κεφάλαιο 5ο : Εργαλεία Διατήρησης Ιδιωτικότητας Firewalls Επιλέγοντας ένα σύστημα Firewall Αδυναμίες των συστημάτων Firewalls Passwords Smart Cards Antivirus Κεφάλαιο 6ο : Ιδιωτικότητα και Βάσεις Δεδομένων Σχεδιασμός συστήματος Ασφαλείας Ανάλυση Επικινδυνότητας Εφαρμογή Κρυπτογραφίας σε Προστασία Βάσης Δεδομένων Εκπονηθείσα πτυχιακή εργασία απαραίτητη για την κτήση του βασικού πτυχίου

3 6.4. Πιστοποίηση Ταυτότητας και Ψηφιακές Υπογραφές στην Προστασία Βάσης Δεδομένων Προστασία Βάσης Δεδομένων με τη Χρήση Μεθόδου Firewall Προστασία Βάσης Δεδομένων με τη Χρήση Passwords Κεφάλαιο 7ο : Συμπεράσματα ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Πηγές στο Διαδίκτυο Εκπονηθείσα πτυχιακή εργασία απαραίτητη για την κτήση του βασικού πτυχίου

4 Εισαγωγή Περιεχόμενα Σχεδιαγραμμάτων Σχεδιάγραμμα 1 - Σύστημα Βάσης Δεδομένων Σχεδιάγραμμα 2 - Σύνθετος Τύπος Δεδομένων Σχεδιάγραμμα 3 - Τα τέσσερα βασικά μέρη ενός κρυπτογραφικού συστήματος Σχεδιάγραμμα 4 - Συμμετρική Κρυπτογραφία Σχεδιάγραμμα 5 - Ασύμμετρη Κρυπτογραφία Σχεδιάγραμμα 6 - Firewall σύμφωνα με την προσέγγιση "Πύλη διπλής στέγης"...76 Σχεδιάγραμμα 7 - Firewall σύμφωνα με την προσέγγιση " διαχωριστικού κεντρικού υπολογιστή πύλης" Περιεχόμενα Εικόνων Εικόνα 1 - Σύστημα Βάσης Δεδομένων...11 Περιεχόμενα Πινάκων Πίνακας 1 - Τύποι Δεδομένων...15 Πίνακας Σελίδα 4 από 112

5 Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1. Ανασκόπηση ερευνητικής περιοχής Το πεδίο του προγραμματισμού συστημάτων γεννήθηκε αρχικά από τις προσπάθειες πολλών προγραμματιστών και διοικητικών στελεχών, που η δημιουργική τους ενέργεια στρεφόταν στην παραγωγή πρακτικών και χρήσιμων προγραμμάτων συστήματος, που τα χρειαζόταν η αναπτυσσόμενη με γρήγορους ρυθμούς βιομηχανία των υπολογιστών. Ο προγραμματισμός ήταν μια τέχνη, όπου ο κάθε προγραμματιστής επινοούσε τις δικές του λύσεις για τα προβλήματα, με ελάχιστη καθοδήγηση πέρα από εκείνη που είχε από τους άμεσους συνεργάτες του. Το 1968, ο αξέχαστος Ascher Opler, που ήταν τότε στην IBM, κατάλαβε ότι ήταν αναγκαίο να συγκεντρωθούν οι γνώσεις του προγραμματισμού με μια μορφή που θα ήταν προσιτή σε όλους τους προγραμματιστές συστημάτων. Μετά από μελέτη της κατάστασης, συμπέρανε ότι υπήρχε αρκετό χρήσιμο υλικό που να δικαιολογεί μια σημαντική προσπάθεια κωδικοποίησής του. Με δική του σύσταση η IBM αποφάσισε να χρηματοδοτήσει τη σειρά «The Systems Programming Series», ως μακροπρόθεσμο έργο με σκοπό τη συλλογή, την οργάνωση και τη δημοσίευση εκείνων των αρχών και τεχνικών που θα είχαν κάποια αξία με αντοχή στο χρόνο για τη βιομηχανία. Από το 1968, έχουν εκδοθεί δεκαεννέα τίτλοι στα πλαίσια αυτής της σειράς, στους οποίους περιλαμβάνεται και η έκτη έκδοση της Εισαγωγής στα Συστήματα Βάσεων Δεδομένων, βιβλίο που μέρος του θα χρησιμοποιηθεί για την εκπόνηση αυτής της πτυχιακής εργασίας. (R. Elmarsi - S. B. Navathe, 1996) - Δεκαετία του 1950 Για τη διαχείριση και επεξεργασία μεμονωμένων αρχείων χρησιμοποιούνταν οι Κάρτες και ταινίες (σειριακή επεξεργασία). Οι εξελίξεις σε συσκευές μαζικής αποθήκευσης τυχαίας πρόσβασης και αύξηση υπολογιστικής ισχύος θέτουν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη Σελίδα 5 από 112

6 συστημάτων διαχείρισης δεδομένων σε αντικατάσταση των συστημάτων διαχείρισης αρχείων. - Δεκαετία του 1960 Τα πρώτα συστήματα διαχείρισης βάσεων δεδομένων δημιουργήθηκαν τη δεκαετία του 1960 με σκοπό να προσφέρουν ένα κοινό οργανωτικό πλαίσιο για τη διαχείριση δεδομένων τα οποία μέχρι τότε αποθηκεύονταν σε μεμονωμένα αρχεία. Το 1964, ο Charles Bachman (1st Turing Award, 1973) της General Electric πρότεινε ένα δικτυωτό μοντέλο δεδομένων (network data model) στο οποίο οι εγγραφές δεδομένων ήταν συνδεδεμένες μεταξύ τους με τέτοιο τρόπο ώστε να σχηματίζουν τεμνόμενα σύνολα δεδομένων. Τα πρώτα συστήματα διαχείρισης βάσεων δεδομένων στηρίχθηκαν σε αυτό το δικτυωτό μοντέλο. Το 1965 η εταιρία IBM και η Διεύθυνση Διαστήματος της North American Aviation ανέπτυξαν από κοινού το ιεραρχικό μοντέλο δεδομένων (hierarchical data model). Σε αυτό το μοντέλο, τα δεδομένα παριστάνονταν ως δενδροειδείς δομές μέσα σε μια ιεραρχία εγγραφών. Το Σύστημα Διαχείρισης Πληροφοριών (Information Management System - IMS) της IBM που κυκλοφόρησε στην αγορά το 1969ήταν βασισμένο στο ιεραρχικό μοντέλο δεδομένων. Από τα δικτυωτά και ιεραρχικά συστήματα μόνο το IMS παραμένει σε χρήση μέχρι σήμερα. (R. Elmarsi - S. B. Navathe, 1996) - Δεκαετία του 1970 Ο ορισμός του σχεσιακού μοντέλου δεδομένων (Relational data model) έγινε για πρώτη φορά το 1970 από τον Δρ. Edgar Codd (Turing Award, 1981) σε ένα ερευνητικό έντυπο της IBM με τίτλο "System R4 Relational". Στην αρχή βέβαια δεν ήταν ξεκάθαρο κατά πόσο ένα σχεσιακό σύστημα που θα βασιζόταν στο σχεσιακό μοντέλο θα μπορούσε να πετύχει εμπορικά. Έτσι μέχρι και το 1979 όλες οι εμπορικές υλοποιήσεις βάσεων δεδομένων βασίζονταν είτε στη δικτυωτή είτε στην ιεραρχική προσέγγιση. Άρχισαν να αναπτύσσονται βέβαια τα ερευνητικά προγράμματα σχεσιακών συστημάτων System R (IBM) και INGRESS (Berkley) καθώς Σελίδα 6 από 112

7 και οι σχεσιακές γλώσσες SEQUEL, QBE και QUEL. Το 1976 αναπτύχθηκε το μοντέλο οντοτήτων συσχετίσεων του Chen. Το 1979 ιδρύθηκε η εταιρία Relational Software Incorporated (RSI) και κυκλοφόρησε στην αγορά τη σχεσιακή βάση δεδομένων Oracle V.2. Η IBM δεν ενσωμάτωσε τη σχεσιακή τεχνολογία σε κανένα προϊόν της μέχρι την κυκλοφορία του λογισμικού Query Management Facility το (R. Elmarsi - S. B. Navathe, 1996) - Δεκαετία του 1980 Στις αρχές του 1980, η σχεσιακή γλώσσα SQL (μέρος του System R) αντικατέστησε την QUEL στο σύστημα INGRESS. Αναπτύχθηκαν οι έννοιες της διαχείρισης συναλλαγών (transaction management) από τον Jim Gray (Turing Award, 1999). Οι τάσεις που άρχισαν να εμφανίζονται αφορούν τα αντικειμενοστραφή συστήματα, την αρχιτεκτονική πελάτη - διακομιστή, και τις κατανεμημένες βάσεις. Αργότερα οι εγκαταστάσεις των σχεσιακών συστημάτων αυξάνουν με γοργούς ρυθμούς με πρώτα τα συστήματα Oracle, SQL Server, Sybase, Informix, DB2. Εμφανίζονται τα σχεσιακά συστήματα διαχείρισης βάσεων δεδομένων σε προσωπικούς υπολογιστές : Dbase II (Ashton Tate) εξελίχθηκε μέχρι τις μέρες μας ως Paradox, Microsoft Access. (R. Elmarsi - S. B. Navathe, 1996) - Δεκαετία του 1990 Εμφανίζονται τα πρώτα εμπορικά αντικειμενοστραφή συστήματα ΒΔ, σύνδεση ΒΔ στο διαδίκτυο, η ευρύτατη διάδοση τεχνολογίας που επιτρέπει την επικοινωνία των χρηστών με ΒΔ μέσω διαδικτύου (HTML, XML, ASP κλπ) Σελίδα 7 από 112

8 1.2. Ανασκόπηση ερευνητικής περιοχής : ορισμοί, ιστορική αναδρομή 1.3. Σκοπός της εργασίας Η παρούσα πτυχιακή εργασία έχει ως αντικείμενο τις βάσεις δεδομένων και την διασφάλιση των δεδομένων σε αυτές. Σκοπός μας είναι να δώσουμε στον αναγνώστη τις βασικές γνώσεις γύρω από τις βάσεις δεδομένων αλλά και να του καταδείξουμε όλους τους κινδύνους και τους εχθρούς αυτών αλλά και όλους τους τρόπους προστασίας και τα εργαλεία διασφάλισης των δεδομένων που αυτές περιέχουν. Δεδομένα ευαίσθητα και προσωπικά. Τα δεδομένα μας Δομή της εργασίας Η εργασία αποτελείται συνολικά από έξι κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μια πρώτη παρουσίαση του αντικειμένου, του σκοπού και της δομής της αυτής. Στο δεύτερο κεφάλαιο το οποίο έχει τίτλο «Βασικές έννοιες βάσεων δεδομένων» γίνεται μια πρώτη γνωριμία με τις βάσεις δεδομένων και ειδικότερα παρουσιάζονται οι λειτουργίες αυτής καθώς και οι συμμετέχοντες στην λειτουργία ενός συστήματος βάσης δεδομένων, είτε αυτοί εργάζονται στο προσκήνιο είτε παρασκηνιακά. Επίσης παρουσιάζονται τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα ενός τέτοιου συστήματος. Στο τρίτο κεφάλαιο αναλύονται έννοιες ασφάλειας των δεδομένων όπως «hackers, ping of death κτλ.» και γένικα γίνεται μια αναλυτική παρουσιάση όλων των εχθρών ενός συστήματος βάσης δεδομένων. Το τέταρτο κεφάλαιο δεν θα μπορούσαμε να γράψουμε για κάτι άλλο από τους τρόπους και τεχνικές που χρησιμοποιούνται από τα συστήματα αυτά ώστε να διασφαλίζεται η ιδιωτικότητα των δεδομένων των χρηστών που περιέχονται στα συστήματα αυτά. Τέλος στο πέμπτο κεφάλαιο της εργασίας μας που έχει ως βασικό τίλο «Εργαλεία διατήρησης ιδιωτικότητας» πραγματοποιείται μια εκτενής Σελίδα 8 από 112

9 παρουσιάση όλων των μεθόδων και τρόπων που μπορεί ο μέσος χρήστης να χρησιμοποιήσει ώστε να εξασφαλίζει από μέρος του την ιδιωτικότητα των προσωπικών του δεδομένων. Η εργασία μας κλείνει με τα συμπεράσματα που προκύψαν από την μελέτη που πραγματοποιήθηκε για την πραγματοποίηση της εργασίας. Σελίδα 9 από 112

10 Κεφάλαιο 2: Βασικές έννοιες βάσεων δεδομένων 2.1. Ορισμοί Είναι εύλογο να ειπωθεί ότι οι βάσεις δεδομένων θα διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο σε όλες τις περιοχές όπου χρησιμοποιούνται υπολογιστές όπως στις επιχειρήσεις, στη μηχανική, στην ιατρική, στα νομικά, στην εκπαίδευση και στη βιβλιοθηκονομία, για να αναφέρουμε μερικές μόνο από αυτές. Η φράση βάση δεδομένων βρίσκεται σε τόσο κοινή χρήση που πρέπει να αρχίσουμε ορίζοντας τι είναι μια βάση δεδομένων. Βάση δεδομένων (database) είναι μια ολοκληρωμένη συλλογή από σχετιζόμενα δεδομένα. Με τον όρο δεδομένα εννοούμε γνωστά γεγονότα που μπορούν να καταγραφούν και που έχουν κάποια υπονοούμενη σημασία. Ο πιο πάνω ορισμός της βάσης δεδομένων είναι αρκετά γενικός. Ωστόσο, η συνήθης χρήση του όρου βάση δεδομένων είναι αρκετά πιο περιορισμένη. (R. Elmarsi - S. B. Navathe, 1996) Μπορούμε να πούμε ότι μια ΒΔ αναπαριστά ένα μικρόκοσμο. Παράδειγμα τέτοιων μικρόκοσμων είναι ένα πανεπιστήμιο (καθηγητέςφοιτητές-μαθήματα-αίθουσες κλπ.). Σημαντικό χαρακτηριστικό των πληροφοριών που περιέχονται σε μια ΒΔ είναι ότι αυτές είναι συσχετιζόμενες. Για παράδειγμα, στο μικρόκοσμο του πανεπιστημίου οι καθηγητές διδάσκουν μαθήματα, τα οποία παρακολουθούνται από φοιτητές κοκ. Αν μια πληροφορία δεν σχετίζεται με άλλες μέσα στο μικρόκοσμο, τότε δεν ανήκει στη συγκεκριμένη ΒΔ. Δεδομένα (data) είναι γνωστά γεγονότα / περιστατικά που καταγράφονται και έχουν νόημα. Βάση Δεδομένων - ΒΔ (database) είναι μια ολοκληρωμένη συλλογή σχετιζόμενων δεδομένων μέσα σε κοινά διαθέσιμο μέσο μαζικής αποθήκευσης. Άρα τα δεδομένα μιας ΒΔ δεν είναι ανεξάρτητα μεταξύ τους γιατί στην περίπτωση αυτή θα είχαμε όχι μια αλλά περισσότερες ΒΔ. Η Βάση Δεδομένων αποθηκεύεται (συνήθως) σε δευτερεύουσα μνήμη. Σελίδα 10 από 112

11 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου Σύστημα Διαχείρισης Βάσεων Δεδομένων - ΣΔΒΔ (Database Management System - DBMS) είναι μια αυτοτελής συλλογή από τμήματα λογισμικού (προγράμματα) για την δημιουργία, επεξεργασία και συντήρηση ΒΔ. Τέλος, Σύστημα Βάσεων Δεδομένων - ΣΒΔ (Database System) είναι το λογισμικό DBMS μαζί με τη Βάση Δεδομένων. Εικόνα 1 - Σύστημα Βάσης Δεδομένων Πηγή: Μανωλόπουλος Παπαδόπουλος, 2006 Το Σύστημα βάσης δεδομένων αποτελείται από τη βάση δεδομένων, μια ή περισσότερες γλώσσες βάσεων δεδομένων που επιτρέπουν την επικοινωνία με τη βάση και κάποια προγράμματα εφαρμογών Λειτουργία βάσεων δεδομένων Σ ένα τυπικό «σύστημα επεξεργασίας αρχείων» υποστηριζόμενο από ένα συμβατικό λειτουργικό σύστημα οι εγγραφές διατηρούνται στα μόνιμα αρχεία και τα προγράμματα εφαρμογών για να διαχειριστούν τα αρχεία αυτά για να εκτελέσουν ενέργειες εισαγωγής, διαγραφής, εύρεσης κλπ : καθώς η ανάπτυξη και εξέλιξη του συστήματος θα συνεχίζεται με την πάροδο του χρόνου νέα προγράμματα εφαρμογών πρέπει να γραφτούν, νέα μόνιμα αρχεία δημιουργούνται και στη διάρκεια μεγάλης χρονικής περιόδου τα αρχεία θα έχουν διαφορετικά format, και τα προγράμματα εφαρμογών θα είναι σε διαφορετικές γλώσσες προγραμματισμού. Σελίδα 11 από 112

12 Βασικές Έννοιες Βάσεων Δεδομένων Έτσι τα συστήματα διαχείρισης βάσεων δεδομένων αναπτύχθηκαν για να χειρίζονται και ελέγχουν τις παρακάτω δυσκολίες των τυπικών συστημάτων διαχείρισης αρχείων που υποστηρίζονταν από τα συμβατικά λειτουργικά συστήματα. (Μανωλόπουλος Παπαδόπουλος, 2006) - Προβλήματα Ασυνέπειας και πλεονασμού δεδομένων (οι ίδιες πληροφορίες μπορεί να αναπαραχθούν σε διαφορετικά αρχεία) - Προβλήματα Ακεραιότητας Δεδομένων (τα δεδομένα θα πρέπει να ικανοποιούν κάποιους περιορισμούς. Π.χ. κανένα υπόλοιπο λογαριασμού κάτω από 1.000). - Δυσκολίες προσπέλασης Δεδομένων (θα πρέπει να γραφτεί ένα νέο πρόγραμμα εφαρμογής για να ικανοποιηθεί ένα ασυνήθιστο αίτημα. Π.χ. βρείτε όλους τους πελάτες με τον ίδιο ταχυδρομικό κώδικα.) - Προβλήματα Ασφάλειας (π.χ. οι υπεύθυνοι μισθοδοσίας χειρίζονται μόνο τα αρχεία υπαλλήλων, και δεν πρέπει να δουν τους λογαριασμούς των πελατών.) - Προβλήματα Ανεξαρτησίας Δεδομένων (πολλαπλά αρχεία και formats) - Δυσκολίες ενημέρωσης πολλών αρχείων (όλα τα αντίγραφα δεν είναι δυνατόν να ενημερωθούν σωστά) - Προβλήματα ταυτόχρονης προσπέλασης από πολλούς χρήστες.(π.χ. δυο πελάτες που αποσύρουν τα κεφάλαια από τον ίδιο λογαριασμό την ίδια χρονική στιγμή - ο λογαριασμός έχει και αποσύρουν και ο καθένας) Αυτά τα προβλήματα και άλλα οδήγησαν στην ανάπτυξη των συστημάτων διαχείρισης βάσεων δεδομένων. Σύστημα διαχείρισης βάσεων δεδομένων (ΣΔΒΔ) (database management system - DBMS) είναι μια συλλογή από προγράμματα που επιτρέπουν στους χρήστες να δημιουργήσουν και να συντηρήσουν μια βάση δεδομένων. Σελίδα 12 από 112

13 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου Επομένως, το ΣΔΒΔ είναι ένα γενικής χρήσης (general - purpose) σύστημα λογισμικού που διευκολύνει τις διαδικασίες ορισμού, κατασκευής και χειρισμού βάσεων δεδομένων για διάφορες εφαρμογές. Ο ορισμός (definition) μιας βάσης δεδομένων περιλαμβάνει την προδιαγραφή των τύπων, των δομών και των περιορισμών των δεδομένων που θα αποθηκευτούν στη βάση. Κατασκευή μιας βάσης δεδομένων είναι η διαδικασία αποθήκευσης των ίδιων των δεδομένων σ ένα μέσο αποθήκευσης που ελέγχεται από το ΣΔΒΔ. Ο χειρισμός (manipulation) μιας βάσης δεδομένων περιλαμβάνει λειτουργίες όπως υποβολή επερωτήσεων (queries) προς τη βάση για ανάκτηση συγκεκριμένων δεδομένων, ενημέρωση της βάσης ώστε να αντανακλά αλλαγές στο μικρόκοσμο και παραγωγή αναφορών από τα δεδομένα. Μια βάση δεδομένων, μαζί με το αντίστοιχο λογισμικό DBMS, αποτελεί το σύστημα βάσης δεδομένων (database system). Ο γενικός σκοπός του Συστήματος βάσης δεδομένων είναι (Μανωλόπουλος Παπαδόπουλος, 2006): o Να τηρεί πληροφορίες και o Να δίνει αυτές τις πληροφορίες όταν του ζητούνται. Βασικά χαρακτηριστικά των Συστημάτων Βάσεων Δεδομένων είναι : o Η αυτοπεριγραφική τους φύση : ο ομοιογενής δηλαδή τρόπος δημιουργίας, πρόσβασης και ελέγχου των δεδομένων, ανεξάρτητα εφαρμογής. o Το μοίρασμα (sharing) των δεδομένων και η χρήση τους από πολλούς χρήστες, ακόμη και ταυτόχρονα o Ο κεντρικός έλεγχος λειτουργίας και διαχείρισης (database administration) από ένα ή περισσότερα πρόσωπα που έχουν συγκεκριμένο ρόλο «Διαχειριστή ΒΔ» (database administrator - DBA) o Η υποστήριξη κανόνων ακεραιότητας (δεν μπορούν να υπάρχουν λανθασμένα δεδομένα, δηλαδή δεδομένα που παραβαίνουν κάποιους κανόνες που έχουν δηλωθεί), Σελίδα 13 από 112

14 Βασικές Έννοιες Βάσεων Δεδομένων ασφάλειας (δεν μπορούν να πειραχτούν δεδομένα που δεν πρέπει), δικαιοδοσίας (το σύστημα «γνωρίζει» ποιος έχει δικαίωμα πάνω σε ποια δεδομένα) o Ο έλεγχος ταυτοχρονισμού (concurrency control) στις περιπτώσεις ταυτόχρονης προσπέλασης των ίδιων δεδομένων από περισσότερους του ενός χρήστες και ειδικοί μηχανισμοί για ανάκαμψη (recovery) σε περιπτώσεις αθέλητης διακοπής της λειτουργίας του ΣΔΒΔ. Σχεδιάγραμμα 1 - Σύστημα Βάσης Δεδομένων Πηγή: Μανωλόπουλος Παπαδόπουλος, 2006 Υπάρχουν συστήματα βάσεων δεδομένων για μηχανήματα που εκτείνονται σε όλο το φάσμα - από τους μικροϋπολογιστές (ακόμη και τα φορητά PC) μέχρι τα μεγαλύτερα συστήματα mainframe. Ειδικότερα, τα Σελίδα 14 από 112

15 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου συστήματα για μεγάλα μηχανήματα (τα «μεγάλα συστήματα»)είναι συνήθως συστήματα πολλών χρηστών, ενώ εκείνα των μικρότερων μηχανημάτων (τα «μικρά συστήματα») είναι συνήθως συστήματα ενός χρήστη. Σύστημα ενός χρήστη (single user system) είναι ένα σύστημα στο οποίο μόνο ένας χρήστης έχει πρόσβαση στη βάση δεδομένων οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή. Σύστημα πολλών χρηστών (multiuser system) είναι ένα σύστημα στο οποίο πολλοί χρήστες έχουν πρόσβαση στη βάση δεδομένων ταυτόχρονα. Οι πιο γνωστοί τύποι δεδομένων που χρησιμοποιούνται στα σύγχρονα πληροφοριακά συστήματα, είναι (Κολοκοτρώνης Δ.,2005): Πίνακας 1 - Τύποι Δεδομένων Ονομασία Περιγραφή Μέγεθος σε bytes Integer Ακέραιοι αριθμοί 2 Real Πραγματικοί αριθμοί 4 Char Χαρακτήρες 1 String Λέξεις και φράσεις Μεταβλητό Date Ημερομηνία 8 Πηγή: Κολοκοτρώνης Δ.,2005 Αυτοί οι στοιχειώδεις τύποι δεδομένων συσχετίζονται με μια και μοναδική τιμή, και δεν μπορούν να αναλυθούν σε μικρότερες μονάδες. Σύνθετοι τύποι δεδομένων : στις πιο συνηθισμένες περιπτώσεις, τα δεδομένα υφίστανται ευκολότερη και αποτελεσματικότερη διαχείριση εάν ομαδοποιηθούν σε μεγαλύτερες οντότητες, τις οποίες διαπραγματευόμαστε όπως ακριβώς και τα απλά δεδομένα. Ας πάρουμε για παράδειγμα την περίπτωση μιας Εταιρίας. Εάν θελήσουμε να δημιουργήσουμε ένα πρόγραμμα στο οποίο θα καταχωρούμε τα στοιχεία των υπαλλήλων, τότε τα στοιχεία εκείνα που θα κρατάμε για κάθε υπάλληλο, θα είναι το Όνομά του, το Επώνυμό του, η Ημερομηνία Γέννησής του, και οι Κωδικός του - ας περιοριστούμε μόνο σε αυτά. Σελίδα 15 από 112

16 Βασικές Έννοιες Βάσεων Δεδομένων Στην περίπτωση αυτή, δημιουργούμε ένα σύνθετο τύπο δεδομένων - τον οποίο ας ονομάσουμε ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ - που θα περιέχει τα τέσσερα πεδία που περιγράψαμε παραπάνω : Σχεδιάγραμμα 2 - Σύνθετος Τύπος Δεδομένων Πηγή: Μανωλόπουλος Παπαδόπουλος, 2006 Οι τέσσερις τύποι δεδομένων που σχηματίζουν τον σύνθετο τύπο δεδομένων ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ, υφίστανται διαχείριση, σαν να ήταν ένας απλός τύπος δεδομένων και χρησιμοποιείται για την αποθήκευση εγγραφών (records). Όπως γίνεται και στις συμβατικές γλώσσες προγραμματισμού όπου για παράδειγμα ένα πρόγραμμα PASCAL χρησιμοποιεί δηλώσεις για δομές εγγραφών, ένα πρόγραμμα C++ μπορεί να χρησιμοποιεί δηλώσεις "struct και "class ενώ ένα πρόγραμμα COBOL έχει δηλώσεις στο Data Division για τον ορισμό των αρχείων του. (Μανωλόπουλος Παπαδόπουλος, 2006) Βέβαια στην παραδοσιακή επεξεργασία αρχείων, ο ορισμός των δεδομένων αποτελεί τμήμα των ίδιων των προγραμμάτων εφαρμογών ενώ στην προσέγγιση των βάσεων δεδομένων οι ορισμοί των δομών των αρχείων, ο τύπος και η μορφή αποθήκευσης κάθε στοιχειώδους δεδομένου, καθώς και οι διάφοροι περιορισμοί επί των δεδομένων αποθηκεύονται ξεχωριστά στον κατάλογο (catalog) του συστήματος της βάσης δεδομένων και λέγονται μεταδεδομένα (meta - data). Σελίδα 16 από 112

17 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου 2.3. Συμμετέχοντες στη λειτουργία ενός ΣΒΔ Εργαζόμενοι στο προσκήνιο Για μια μικρή προσωπική βάση δεδομένων, όπως η λίστα των διευθύνσεων, συνήθως ένα άτομο ορίζει, κατασκευάζει και χειρίζεται τη βάση. Αντίθετα, πολλά άτομα αναμειγνύονται στο σχεδιασμό, στη χρήση και στη συντήρηση μιας μεγάλης βάσης δεδομένων με εκατοντάδες χρήστες. Στην ενότητα αυτή περιγράφουμε τα άτομα που η εργασία τους περιλαμβάνει την καθημερινή χρήση μιας μεγάλης βάσης δεδομένων, τους οποίους και ονομάζουμε "εργαζόμενοι στο προσκήνιο. Στην ενότητα εξετάζουμε τα άτομα που μπορούν να ονομαστούν "εργαζόμενοι στο παρασκήνιο" -είναι αυτοί που εργάζονται για τη συντήρηση του περιβάλλοντος του συστήματος βάσης δεδομένων, αλλά δεν ενδιαφέρονται ενεργά για την ίδια τη βάση. - Διαχειριστές βάσεων δεδομένων Σε κάθε οργανισμό όπου πολλά άτομα χρησιμοποιούν τους ίδιους πόρους, υπάρχει ανάγκη για ένα προϊστάμενο διαχειριστή που να επιβλέπει και να διαχειρίζεται τους πόρους αυτούς. Σε ένα περιβάλλον βάσης δεδομένων, ο πρωτεύον πόρος είναι η ίδια η βάση δεδομένων και δευτερεύοντες πόροι είναι το ΣΔΒΔ και το σχετικό λογισμικό. Η διαχείριση αυτών των πόρων είναι υπευθυνότητα του διαχειριστή της βάσης δεδομένων (ΔΒΔ) (Database administrator). Ο ΔΒΔ είναι υπεύθυνος να εξουσιοδοτεί την προσπέλαση στη βάση δεδομένων, να συντονίζει και να παρακολουθεί τη χρήση της και να αποκτά πόρους λογισμικού και υλικού σύμφωνα με τις ανάγκες. Ο ΔΒΔ είναι υπεύθυνος για προβλήματα όπως παραβιάσεις ασφάλειας ή χαμηλή απόδοση συστήματος -μεγάλοι χρόνοι απόκρισης. Σε μεγάλους οργανισμούς, ο ΔΒΔ υποβοηθάται από αντίστοιχο προσωπικό για να εκτελέσει όλες αυτές τις λειτουργίες. - Σχεδιαστές βάσεων δεδομένων Οι σχεδιαστές βάσεων δεδομένων είναι υπεύθυνοι να προσδιορίσουν τα δεδομένα που θα αποθηκευτούν στη βάση και να Σελίδα 17 από 112

18 Βασικές Έννοιες Βάσεων Δεδομένων επιλέξουν κατάλληλες δομές για την αναπαράσταση και την αποθήκευση αυτών των δεδομένων. Αυτές οι εργασίες γίνονται ως επί το πλείστον πριν την υλοποίηση της βάσης δεδομένων. Οι σχεδιαστές είναι υπεύθυνοι να επικοινωνήσουν με όλους τους υποψήφιους χρήστες της βάσης προκειμένου να κατανοήσουν τις απαιτήσεις τους και να δώσουν ένα σχεδιασμό που να καλύπτει τις απαιτήσεις αυτές. Σε πολλές περιπτώσεις, οι σχεδιαστές ανήκουν στους υφισταμένους του ΔΒΔ και μπορεί να αναλαμβάνουν άλλες ευθύνες μετά την ολοκλήρωση του σχεδιασμού της βάσης. Στην τυπική περίπτωση, οι σχεδιαστές της βάσης δεδομένων επικοινωνούν με κάθε ομάδα ενδεχόμενων χρηστών και αναπτύσσουν μια όψη της βάσης δεδομένων που καλύπτει τις απαιτήσεις δεδομένων και επεξεργασίας αυτής της ομάδας. Οι όψεις αυτές στη συνέχεια αναλύονται και ενοποιούνται με τις όψεις των άλλων ομάδων χρηστών. Ο τελικός σχεδιασμός της βάσης δεδομένων πρέπει να μπορεί να υποστηρίξει τις απαιτήσεις όλων των ομάδων χρηστών. ( ^ Ε^σΐΈΐ - β. Β. Νανσίήθ, 1996) - Τελικοί χρήστες Αυτοί είναι τα άτομα που η εργασία τους απαιτεί προσπέλαση στη βάση δεδομένων για ερωτήσεις, ενημέρωση και παραγωγή αναφορών. Η βάση δεδομένων υφίσταται κυρίως για δική τους χρήση. Υπάρχουν αρκετές κατηγορίες τελικών χρηστών: - Περιστασιακοί τελικοί χρήστες είναι αυτοί που προσπελάζουν κατά καιρούς τη βάση δεδομένων αλλά μπορεί να χρειάζονται διαφορετικές πληροφορίες κάθε φορά. Χρησιμοποιούν μια περίπλοκη γλώσσα ερωτήσεων και στην τυπική περίπτωση είναι μέσα ή υψηλόβαθμα διοικητικά στελέχη ή άλλοι περιστασιακοί χρήστες. - Οι απλοϊκοί ή παραμετρικοί τελικοί χρήστες αποτελούν ένα μεγάλο τμήμα των τελικών χρηστών μιας βάσης δεδομένων. Η κύρια εργασία τους επικεντρώνεται σε συνεχείς ερωτήσεις και ενημερώσεις που λέγονται προκατασκευασμένες δοσοληψίες και οι Σελίδα 18 από 112

19 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου οποίες έχουν προγραμματισθεί και ελεγχθεί προσεκτικά. Όλοι έχουμε συνηθίσει να συναλλασσόμαστε με αρκετών ειδών τέτοιους χρήστες. Υπάλληλοι κρατήσεων σε αεροπορικές εταιρείες, ξενοδοχεία και γραφεία ενοικιάσεως αυτοκινήτων ελέγχουν την διαθεσιμότητα για συγκεκριμένες θέσεις ή οχήματα και κάνουν κρατήσεις. Υπάλληλοι υποδοχής δεμάτων σε γραφεία ταχυμεταφορών εισάγουν τα στοιχεία των δεμάτων μέσω ραβδωτού κώδικα και συμπληρωματικές πληροφορίες από το πληκτρολόγιο, ενημερώνοντας μια κεντρική βάση δεδομένων για τα δέματα που φθάνουν ή διέρχονται. - Οι εξειδικευμένοι τελικοί χρήστες περιλαμβάνουν μηχανικούς, επιστήμονες, αναλυτές επιχειρήσεων και άλλους που μαθαίνουν σε βάθος τις δυνατότητες των ΣΔΒΔ για να μπορούν να ανταποκριθούν στις πολύπλοκες απαιτήσεις της δουλειάς τους. - Οι μεμονωμένοι χρήστες διατηρούν προσωπικές βάσεις δεδομένων χρησιμοποιώντας έτοιμα πακέτα προγραμμάτων που παρέχουν εύχρηστες διεπαφές βασισμένες σε μενού ή γραφικά. Ένα παράδειγμα είναι ο χρήστης ενός φορολογικού πακέτου που αποθηκεύει διάφορα προσωπικά οικονομικά δεδομένα για φορολογικούς λόγους. Ένα τυπικό ΣΔΒΔ παρέχει πολλές ευκολίες για την προσπέλαση μιας βάσης δεδομένων. Οι απλοϊκοί τελικοί χρήστες αρκεί να ξέρουν πολύ λίγα για τις δυνατότητες που παρέχει το ΣΔΒΔ, το μόνο που χρειάζεται να καταλαβαίνουν είναι οι τύποι των τυποποιημένων δοσοληψιών που έχουν σχεδιαστεί και υλοποιηθεί για χρήση από αυτούς. Οι περιστασιακοί χρήστες μαθαίνουν λίγες μόνο δυνατότητες που μπορούν να χρησιμοποιούν κατ' επανάληψη. Οι εξειδικευμένοι χρήστες προσπαθούν να μάθουν τις περισσότερες δυνατότητες ενός ΣΔΒΔ προκειμένου να ικανοποιήσουν τις πολύπλοκες απαιτήσεις τους. Οι μεμονωμένοι χρήστες συνήθως γίνονται ειδήμονες στη χρήση ενός συγκεκριμένου λογισμικού πακέτου. Σελίδα 19 από 112

20 Βασικές Έννοιες Βάσεων Δεδομένων - Αναλυτές συστημάτων και προγραμματιστές Οι αναλυτές συστημάτων προσδιορίζουν τις απαιτήσεις των τελικών χρηστών, ειδικά των απλοϊκών, και αναπτύσσουν προδιαγραφές για προκαθορισμένες δοσοληψίες που καλύπτουν τις απαιτήσεις αυτές. Οι προγραμματιστές εφαρμογών υλοποιούν τις προδιαγραφές των τυποποιημένων δοσοληψιών σε προγράμματα, τα οποία στη συνέχεια ελέγχουν, διορθώνουν, τεκμηριώνουν και συντηρούν. Για να πετύχουν τους σκοπούς τους οι αναλυτές και οι προγραμματιστές πρέπει να είναι εξοικιωμένοι με την πλήρη γκάμα δυνατοτήτων που παρέχει το ΣΔΒΔ Εργαζόμενοι στο παρασκήνιο Επί πλέον αυτών που σχεδιάζουν, χρησιμοποιούν και διαχειρίζονται μια βάση δεδομένων, υπάρχουν και άλλοι που σχετίζονται με το σχεδιασμό, την ανάπτυξη και τη λειτουργία του λογισμικού του ΣΔΒΔ και του περιβάλλοντος συστήματος. Αυτά τα άτομα συνήθως δεν ενδιαφέρονται για αυτή καθεαυτή τη βάση. Τους ονομάζουμε εργαζόμενους στο παρασκήνιο και περιλαμβάνουν τις πιο κάτω κατηγορίες. (Κολοκοτρώνης Δ.,2005) - Άτομα που σχεδιάζουν και υλοποιούν ΣΒΔΒ Αυτοί είναι άτομα που σχεδιάζουν και υλοποιούν τα τμήματα και τις διεπαφές του ΣΔΒΔ ως πακέτα λογισμικού. Ένα ΣΔΒΔ είναι ένα πολύπλοκο σύστημα λογισμικού που αποτελείται από πολλά συστατικά ή τμήματα, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων για την υλοποίηση του καταλόγου, της γλώσσας ερωτήσεων, των επεξεργαστών διεπαφής, της προσπέλασης στα δεδομένα και της ασφάλειας. Το ΣΔΒΔ πρέπει να επικοινωνεί με άλλα συστήματα λογισμικού όπως το λειτουργικό σύστημα και οι μεταγλωττιστές διαφόρων γλωσσών προγραμματισμού. - Κατασκευαστές εργαλείων Τα εργαλεία είναι πακέτα λογισμικού που διευκολύνουν το σχεδιασμό και τη χρήση συστημάτων βάσεων δεδομένων και βοηθούν στη Σελίδα 20 από 112

21 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου βελτίωση της απόδοσης. Τα εργαλεία είναι προαιρετικά πακέτα που συνήθως αγοράζονται ξεχωριστά. Περιλαμβάνουν πακέτα για σχεδιασμό βάσεων δεδομένων, παρακολούθηση της απόδοσης, διεπαφές φυσικής γλώσσας ή γραφικών, πρωτοτυποποίηση, προσομοίωση και παραγωγή δοκιμαστικών δεδομένων. Κατασκευαστές εργαλείων είναι τα άτομα που σχεδιάζουν και υλοποιούν τέτοια εργαλεία. Σε πολλές περιπτώσεις ανεξάρτητοι κατασκευαστές λογισμικού αναπτύσσουν και εμπορεύονται αυτά τα εργαλεία. - Χειριστές και προσωπικό συντήρησης Αυτοί είναι το προσωπικό διαχείρισης συστήματος που είναι υπεύθυνο για τη λειτουργία και τη συντήρηση του περιβάλλοντος υλικού και λογισμικού του συστήματος βάσης δεδομένων. Αν και οι πιο πάνω κατηγορίες εργαζομένων στο παρασκήνιο είναι απαραίτητες για να καθιστούν το σύστημα βάσης δεδομένων διαθέσιμο στους τελικούς χρήστες, στην τυπική περίπτωση δε χρησιμοποιούν τη βάση για δικούς τους σκοπούς Πλεονεκτήματα χρήσης ΣΒΔ Υπάρχουν συγκεκριμένα πλεονεκτήματα που προκύπτουν από τον κεντρικό έλεγχο των δεδομένων. (Κολοκοτρώνης Δ.,2005) - Ο πλεονασμός (redundancy) μπορεί να μειωθεί στο ελάχιστο με την απαλοιφή αρχείων. - Η ασυνέπεια μπορεί να αποφευχθεί (στην ουσία συνέπεια της προηγούμενης παρατήρησης). - Τα δεδομένα μπορούν να είναι κοινόχρηστα. - Μπορούν να επιβάλλονται πρότυπα. - Μπορούν να εφαρμόζονται περιορισμοί ασφάλειας. - Μπορεί να διατηρείται η ακεραιότητα. - Οι αντικρουόμενες απαιτήσεις μπορούν να εξισορροπούνται. Σελίδα 21 από 112

22 Βασικές Έννοιες Βάσεων Δεδομένων Ένα σύνολο διαφορετικών χαρακτηριστικών ξεχωρίζουν την προσέγγιση βάσεων δεδομένων από την παραδοσιακή προσέγγιση του προγραμματισμού με χρήση αρχείων. Στην κλασσική επεξεργασία αρχείων, κάθε χρήστης ορίζει και δημιουργεί τα αρχεία που χρειάζεται για μια συγκεκριμένη εφαρμογή. Ένας χρήστης, στη Γραμματεία για παράδειγμα, μπορεί να τηρεί, ένα αρχείο για τους φοιτητές και τους βαθμούς τους και να έχει κατασκευάσει προγράμματα για να τυπώνει αναλυτικές βαθμολογίες και να εισάγει νέους βαθμούς στο αρχείο. Ένας δεύτερος χρήστης, στο Λογιστήριο, μπορεί να παρακολουθεί τα δίδακτρα και τις πληρωμές των φοιτητών. Ενώ και οι δύο χρήστες ενδιαφέρονται για τα δεδομένα των φοιτητών, κάθε χρήστης τηρεί ξεχωριστά αρχεία -και προγράμματα για το χειρισμό τους- διότι ο καθένας απαιτεί κάποια δεδομένα που δεν είναι διαθέσιμα από τα αρχεία του άλλου. Αυτός ο πλεονασμός στον ορισμό και την αποθήκευση των δεδομένων έχει ως αποτέλεσμα να σπαταλάται αποθηκευτικός χώρος και να καταβάλλεται πρόσθετος κόπος για τη διατήρηση των κοινών δεδομένων σε ενημερωμένη μορφή. Στην προσέγγιση των βάσεων δεδομένων, διατηρείται ένας και μοναδικός ταμιευτήρας δεδομένων που ορίζεται μία φορά και στη συνέχεια προσπελάζεται από τους διάφορους χρήστες. Οι κύριες διαφορές της προσέγγισης βάσεων δεδομένων από την προσέγγιση επεξεργασίας αρχείων είναι οι ακόλουθες. Ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό της προσέγγισης βάσεων δεδομένων είναι το ότι ένα σύστημα βάσης δεδομένων δεν περιέχει μόνο την ίδια τη βάση αλλά και τον πλήρη ορισμό ή την περιγραφή αυτής. Αυτός ο ορισμός αποθηκεύεται στον κατάλογο του συστήματος, ο οποίος περιέχει πληροφορίες όπως η δομή κάθε αρχείου, ο τύπος και η μορφή αποθήκευσης κάθε στοιχειώδους δεδομένου και διάφοροι περιορισμοί επί των δεδομένων. Οι πληροφορίες που περιέχονται σε αυτόν τον κατάλογο λέγονται μετα-δεδομένα (meta-data) και περιγράφουν τη δομή της κυρίως βάσης. Ο κατάλογος χρησιμοποιείται από το λογισμικό του ΣΔΒΔ και περιστασιακά Σελίδα 22 από 112

23 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου από τους χρήστες της βάσης δεδομένων που χρειάζονται πληροφορίες για τη δομή της βάσης. Στην παραδοσιακή επεξεργασία αρχείων, ο ορισμός των δεδομένων αποτελεί στην τυπική περίπτωση τμήμα των ίδιων των προγραμμάτων εφαρμογών. Στην τυπική περίπτωση μια βάση δεδομένων έχει πολλούς χρήστες, από τους οποίους κάθε ένας μπορεί να απαιτεί και μια διαφορετική προοπτική ή όψη της βάσης δεδομένων. Μια όψη μπορεί να είναι υποσύνολο της βάσης δεδομένων ή να περιέχει εικονικά δεδομένα που παράγονται από τα αρχεία της βάσης δεδομένων αλλά δεν αποθηκεύονται. Μερικοί χρήστες δεν έχουν ανάγκη να ξέρουν αν τα δεδομένα στα οποία αναφέρονται είναι αποθηκευμένα ή παραγόμενα. Ένα ΣΔΒΔ πολλαπλών χρηστών, του οποίου οι χρήστες χρησιμοποιούν μια ποικιλία εφαρμογών, πρέπει να παρέχει ευκολίες για τον ορισμό πολλαπλών όψεων. Ένα ΣΔΒΔ πολλών χρηστών πρέπει να επιτρέπει, όπως υπαινίσσεται και το όνομά του, σε πολλούς χρήστες να προσπελάζουν τη βάση δεδομένω κατά την ίδια χρονική στιγμή. Αυτό το χαρακτηριστικό αποκτά ουσιαστική σημασία αν πρόκειται δεδομένα από πολλαπλές εφαρμογές να ολοκληρωθούν και να συντηρούνται σε μια και μόνο βάση δεδομένων. Το ΣΔΒΔ πρέπει να περιλαμβάνει λογισμικό για έλεγχο ταυτόχρονης προσπέλασης που να εξασφαλίζει, στην περίπτωση που πολλοί χρήστες προσπαθούν να ενημερώσουν τα ίδια δεδομένα, ότι αυτό γίνεται κατά ελεγχόμενο τρόπο ώστε το αποτέλεσμα να είναι σωστό. Ένα παράδειγμα είναι η περίπτωση όπου υπάλληλοι κρατήσεων προσπαθούν να κρατήσουν μία θέση σε μία αεροπορική πτήση. Το ΣΔΒΔ πρέπει να εξασφαλίσει ότι κάθε θέση μπορεί σε κάθε στιγμή να την προσπελάσει μόνο ένας υπάλληλος για να την παραχωρήσει σε ένα επιβάτη. Αυτές οι εφαρμογές γενικά ονομάζονται εφαρμογές επεξεργασίας δοσοληψιών. Βασικός ρόλος του λογισμικού ενός ΣΔΒΔ πολλαπλών χρηστών είναι να εξασφαλίζει ότι οι ταυτόχρονες δοσοληψίες εκτελούνται σωστά χωρίς παρεμβολές. Σελίδα 23 από 112

24 Βασικές Έννοιες Βάσεων Δεδομένων Επιπλέον των όσων αναφέρθηκαν στην προηγούμενη ενότητα, άλλα αποτελέσματα της προσέγγισης με χρήση βάσεων δεδομένων μπορούν να ωφελήσουν τους περισσότερους οργανισμούς. Η προσέγγιση των βάσεων δεδομένων επιτρέπει στον ΔΒΔ να ορίσει και να επιβάλει πρότυπα στους χρήστες μιας βάσης δεδομένων σε ένα μεγάλο οργανισμό. Αυτό διευκολύνει την επικοινωνία και τη συνεργασία μεταξύ διαφόρων τμημάτων, προγραμμάτων και χρηστών μέσα στον οργανισμό. Πρότυπα μπορούν να οριστούν για τα ονόματα και τη μορφή στοιχείων δεδομένων, για τη μορφή της παρουσίασης, για δομές αναφορών, για την ορολογία κ.ο. κ. Ο ΔΒΔ μπορεί να επιβάλει πρότυπα πιο εύκολα σε ένα συγκεντρωτικό περιβάλλον από ότι σε ένα περιβάλλον όπου κάθε ομάδα χρηστών έχει τον έλεγχο των δικών της αρχείων και του λογισμικού. Ένα από τα κύρια και εμπορικότερα χαρακτηριστικά της προσέγγισης των βάσεων δεδομένων είναι ότι η ανάπτυξη μιας νέας εφαρμογής χρειάζεται πολύ λίγο χρόνο. Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μιας βάσης δεδομένων από την αρχή μπορεί να απαιτεί περισσότερο χρόνο από το να γραφτεί μια απλή εξειδικευμένη εφαρμογή αρχείων. Όμως, όταν μια βάση δεδομένων εγκατασταθεί και δουλεύει, ο χρόνος που απαιτείται για τη δημιουργία νέων εφαρμογών χρησιμοποιώντας τις δυνατότητες του ΣΔΒΔ είναι σημαντικά μικρότερος. Ο χρόνος ανάπτυξης με τη χρήση ενός ΣΔΒΔ υπολογίζεται ανάμεσα στο ένα έκτο και στο ένα τέταρτο του χρόνου με χρήση παραδοσιακών συστημάτων αρχείων. Μέσω ενός ΣΔΒΔ μια βάση δεδομένων είναι διαθέσιμη σε όλους τους χρήστες. Ευθύς μόλις μια ενημέρωση από ένα χρήστη καταγραφεί στη βάση δεδομένων, όλοι οι άλλοι χρήστες μπορούν αμέσως να δουν αυτή την ενημέρωση. Αυτή η διαθεσιμότητα ενημερωμένων πληροφοριών είναι ουσιώδης για πολλές εφαρμογές επεξεργασίας δοσοληψιών, όπως συστήματα κρατήσεων ή τραπεζικές βάσεις δεδομένων, και επιτυγχάνεται με τα υποσυστήματα ελέγχου συγχρονισμού και ανάκαμψης ενός ΣΔΒΔ. Σελίδα 24 από 112

25 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου Η προσέγγιση των ΣΔΒΔ επιτρέπει την ενοποίηση δεδομένων και εφαρμογών, ελλατώνοντας έτσι τις άχρηστες επικαλύψεις μεταξύ δραστηριοτήτων του προσωπικού επεξεργασίας δεδομένων σε διάφορα προγράμματα ή τμήματα. Αυτό επιτρέπει σε όλο τον οργανισμό να επενδύσει σε πιο ισχυρούς επεξεργαστές, μονάδες αποθήκευσης ή εξοπλισμό επικοινωνιών, από το να αγοράζει κάθε τμήμα ανεξάρτητα το δικό του εξοπλισμό. Έτσι, ελαττώνεται το συνολικό κόστος λειτουργίας και διαχείρισης Πότε δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ΣΔΒΔ Παρόλα αυτά τα πλεονεκτήματα, υπάρχουν μερικές περιπτώσεις όπου η χρήση ενός ΣΔΒΔ μπορεί να επιφέρει άσκοπο επιπλέον κόστος σε σύγκριση με την παραδοσιακή επεξεργασία αρχείων. Το επιπλέον κόστος χρήσης ενός ΣΔΒΔ οφείλεται στους κατωτέρω λόγους (Μανωλόπουλος Παπαδόπουλος, 2006): - Υψηλή αρχική επένδυση σε υλικό, λογισμικό και επιμόρφωση. - Η γενικότητα που προσφέρει ένα ΣΔΒΔ για τον ορισμό και την επεξεργασία δεδομένων. - Επιβαρύνσεις για την παροχή λειτουργιών ασφαλείας, ελέγχου συγχρονισμού, ανάκαμψης και ορθότητας. - Πρόσθετα προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν αν οι σχεδιαστές της βάσης δεδομένων και ο ΔΒΔ δεν σχεδιάσουν σωστά τη βάση, ή αν οι εφαρμογές του συστήματος βάσης δεδομένων δεν υλοποιηθούν σωστά. Λόγω του επιπλέον κόστους χρήσης ενός ΣΔΒΔ και των ενδεχόμενων προβλημάτων κακής διαχείρισης, ίσως είναι προτιμότερο να χρησιμοποιηθούν συνηθισμένα αρχεία κάτω από τις ακόλουθες συνθήκες: - Η βάση δεδομένων και οι εφαρμογές είναι απλές, καλά ορισμένες και δεν αναμένεται να αλλάξουν. - Υπάρχουν πιεστικές απαιτήσεις λειτουργίας σε πραγματικό χρόνο για κάποια προγράμματα, οι οποίες ίσως δεν μπορέσουν να ικανοποιηθούν λόγω των επιβαρύνσεων του ΣΔΒΔ. Σελίδα 25 από 112

26 Βασικές Έννοιες Βάσεων Δεδομένων - Δεν απαιτείται προσπέλαση πολλών χρηστών στα δεδομένα. Σελίδα 26 από 112

27 Κεφάλαιο 3ο : Βασικές Έννοιες Ασφάλειας Δεδομένων 3.1. Εισαγωγικά Οι περισσότεροι επικεντρώνουν την προσοχή τους στους κινδύνους που αφορούν τη μυστικότητα των δεδομένων. Σε μεγάλο βαθμό το γεγονός αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό, καθώς πολλές εταιρείες διατηρούν στους υπολογιστές τα σημαντικότερα δεδομένα τους, όπως για παράδειγμα: Τα σχέδια των προϊόντων τους, οικονομικά αρχεία, αριθμούς πιστωτικών καρτών, πελατολόγιο, προσφορές. Η λύση στο πρόβλημα της μυστικότητας δείχνει απλή ειδικά για τις επιχειρήσεις που δεν απαιτείται να ανταλλάσσουν δεδομένα τους με άλλες επιχειρήσεις ή πελάτες μέσω Intemet. Απομονώνουν τα μηχανήματα που περιέχουν τα κρίσιμα δεδομένα από εκείνα που συνδέονται με το διαδίκτυο. Επομένως για αυτούς το πρόβλημα της ασφάλειας των βάσεων δεδομένων λύθηκε; Η απάντηση είναι όχι διότι δεν έχει αποκλειστεί ο κίνδυνος για τη διαθεσιμότητα και ακεραιότητα των δεδομένων. Ακόμη και αν τα δεδομένα μιας εταιρείας δεν είναι μυστικά είναι βέβαιο πως το πλήγμα της παραποίησης ή της καταστροφής τους, θα έχει σημαντικό κόστος τόσο οικονομικό όσο και γοήτρου. Τα περιστατικά που αφορούν την ασφάλεια των βάσεων δεδομένων διαφέρουν από τα τυπικά εγκλήματα γιατί η ανίχνευσή τους είναι δύσκολη. Σε πολλές περιπτώσεις μια βίαιη είσοδος στο πληροφοριακό σύστημα μπορεί να είναι προτιμότερη από μία εισβολή που δεν αφήνει ίχνη και επομένως δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς "διαβάστηκε" ή "πειράχτηκε". Ένας εισβολέας εκτός από την κλοπή, παραποίηση ή καταστροφή των δεδομένων έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει το συγκεκριμένο σύστημα και να εμφανιστεί στο διαδίκτυο με τη δική μας ταυτότητα, να χρησιμοποιήσει το λογισμικό μας ή ακόμη και να καταστρέψει ολόκληρο ή μέρος του συστήματος μας. Πέρα απο την πιθανότητα καταστροφής που η σημασία της είναι προφανής, η ενδεχόμενη χρήση του συστήματός μας - Σελίδα 27 από 112

28 Βασικές Έννοιες Ασφάλειας Δεδομένων χωρίς ασφαλώς την έγκρισή μας-κρύβει εξίσου σημαντικούς κινδύνους. Από τον κίνδυνο να μην μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε εμείς το σύστημα μέχρι τον κίνδυνο να θεωρηθούμε υπεύθυνοι για τις πράξεις του εισβολέα στο internet, που γίνονται με τη δική μας ταυτότητα. (Για παράδειγμα, μπορεί να μην χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητό μας από τα μεσάνυχτα μέχρι τις 6π.μ., αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα χαιρόμασταν να ξέρουμε πως κρυφά κάποιος το χρησιμοποιεί έστω και εκείνες μόνο τις ώρες). (Κολοκοτρώνης Δ.,2005) 3.2. Βασικές αρχές ασφάλειας δεδομένων Γενικότερα, τα δεδομένα που δημιουργούνται ή διακινούνται κατά τη διεξαγωγή μιας ηλεκτρονικής συναλλαγής σχετίζονται άμεσα με τους εμπλεκόμενους στη συναλλαγή και θα πρέπει να διασφαλιστούν απέναντι σε όλους τους πιθανούς κινδύνους, όπως υποκλοπή, αλλοίωση, ανεπιθύμητη κοινοποίηση σε τρίτους κλπ. Για το σκοπό αυτό απαιτείται η δημιουργία ενός περιβάλλοντος ηλεκτρονικών συναλλαγών, το οποίο, επιπλέον της ασφάλειας των συστημάτων, θα δίνει έμφαση στην ασφάλεια των ίδιων των δεδομένων και θα διασφαλίζει τις εξής βασικές αρχές (Μανωλόπουλος Παπαδόπουλος, 2006): 1. Επιβεβαίωση ταυτότητας (authentication), ώστε να αποδεικνύεται η ταυτότητα ενός ατόμου ή μιας εφαρμογής λογισμικού ή ενός μηχανήματος (π.χ. server) 2. Εμπιστευτικότητα (confidentiality), ώστε να εξασφαλίζεται ο ιδιωτικός χαρακτήρας της πληροφορίας. 3. Ακεραιότητα (integrity), ώστε να βεβαιώνεται ότι η πληροφορία δεν έχει αλλοιωθεί κατά την μετάδοσή της. 4. Μη αποκήρυξη (non-repudiation), ώστε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο κάποιος από τους συμμετέχοντες σε μια συναλλαγή να αρνηθεί εκ των υστέρων την εμπλοκή του σ' αυτήν ή τα αποτελέσματά της. Με βάση τα σημερινά τεχνολογικά δεδομένα, η πλήρης διασφάλιση των πιο πάνω βασικών αρχών είναι δυνατόν να επιτευχθεί μόνο με τη Σελίδα 28 από 112

29 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου χρήση της κρυπτογραφίας, η οποία επιπλέον θα πρέπει να συνδυάζεται με πολιτικές ασφάλειας, που να καθορίζουν τους κανόνες με τους οποίους λειτουργεί ένα σύστημα κρυπτογράφησης, προϊόντα (software και hardware) τα οποία να επιτρέπουν την δημιουργία, αποθήκευση και διαχείριση των κλειδιών ασφαλείας, που θα χρησιμοποιούνται κατά την κρυπτογράφηση / αποκρυπτογράφηση και τέλος, διαδικασίες που να περιγράφουν τους τρόπους δημιουργίας, διανομής και χρήσης των κλειδιών ασφαλείας. Η σύγχρονη προσέγγιση στις παραπάνω απαιτήσεις είναι γνωστή με τον όρο Συστήματα Υποδομής Δημοσίου Κλειδιού (Public Key Infrastructure Systems-Συστήματα PKI), τα οποία ενσωματώνουν ως αναπόσπαστο τμήμα τους και διάφορες τεχνικές κρυπτογραφίας και επιτρέπουν την ασφαλή διεξαγωγή των εμπορικών συναλλαγών μέσω του Internet, επιτυγχάνοντας την τήρηση των τεσσάρων βασικών αρχών που προαναφέρθηκαν. Πιο συγκεκριμένα και σε σχέση με τις τέσσερις βασικές αρχές, ένα σύστημα ΡΚΙ λειτουργεί ως εξής: - Επιβεβαίωση ταυτότητας (authentication) Η επιβεβαίωση ταυτότητας σε ένα ηλεκτρονικό σύστημα είναι απαραίτητη, προκειμένου η πρόσβαση σ' αυτό να επιτρέπεται μόνος σε όσους μπορούν να παράσχουν τα σχετικά διαπιστευτήρια. Στα περισσότερα συστήματα η επιβεβαίωση ταυτότητας διεκπεραιώνεται με τη χρήση ενός κωδικού χρήστη και ενός συνθηματικού (password), τεχνική η οποία παρουσιάζει πλήθος αδυναμιών από πλευράς ασφάλειας. Σε ένα περιβάλλον ΡΚΙ, για την επιβεβαίωση ταυτότητας χρησιμοποιούνται τα «ψηφιακά πιστοποιητικά» (ή ψηφιακές ταυτότητες). Τα συνηθέστερα σημείας αποθήκευσης ενός ψηφιακού πιστοποιητικού είναι είτε ο μαγνητικός δίσκος του υπολογιστή του χρήστη, είτε μια ειδική κάρτα (έξυπνη κάρτα) μικρού μεγέθους, που ο χρήστης έχει πάντα μαζί του. Με ψηφιακά πιστοποιητικά εξάλλου εφοδιάζονται όχι μόνο τα φυσικά πρόσωπα, αλλά και ορισμένα μηχανήματα, π.χ. ο web server μιας Σελίδα 29 από 112

30 Βασικές Έννοιες Ασφάλειας Δεδομένων επιχείρησης, ώστε να μπορεί να "αποδείξε"» στον εν δυνάμει χρήστη που τον έχει επισκεφθεί μέσω του Internet ότι πράγματι εκπροσωπεί μια συγκεκριμένη εταιρεία και έχει κατά συνέπεια το δικαίωμα να προβαίνει σε νόμιμες ηλεκτρονικές συναλλαγές (πωλήσεις κλπ.). - Εμπιστευτικότητα (confidentiality) Βασικό χαρακτηριστικό μιας ασφαλούς συναλλαγής μεταξύ δύο μερών είναι το περιεχόμενό της να παραμείνει μυστικό και απροσπέλαστο για οποιονδήποτε τρίτο. Τα προς προστασία δεδομένα μπορεί να αφορούν επιχειρηματικά σχέδια, οικονομικές συναλλαγές, πνευματική ιδιοκτησίας, εμπιστευτικές πληροφορίες σχετικές με το πρόσωπο κλπ. Ένα σύστημα ΡΚΙ χρησιμοποιεί διαδικασίες κρυπτογράφησης και αποκρυπτογράφησης, στηριζόμενες σε κατάλληλα «κλειδιά», προκειμένου να κρατήσει τα ευαίσθητα δεδομένα προστατευμένα από κάθε ανεπιθύμητη πρόσβαση. Έτσι ακόμη και αν τα δεδομένα υποκλαπούν, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο έως αδύνατο να αξιοποιηθούν, διότι θα πρέπει προηγουμένως να αποκρυπτογραφηθούν. - Ακεραιότητα δεδομένων (data integrity) Η αρχή αυτή διασφαλίζει ότι τα δεδομένα που έφθασαν στον παραλήπτη ενός μηνύματος είναι τα ίδια με αυτά που απέστειλε ο αποστολέας και δεν έχουν αλλοιωθεί καθ' οδόν. Η σημασία της ακεραιότητας των δεδομένων μιας ηλεκτρονικής συναλλαγής γίνεται εύκολα αντιληπτή αν σκεφθεί κανείς το παράδειγμα μιας ηλεκτρονικά μεταδιδόμενης οικονομικής προσφοράς για μονάδες ενός συγκεκριμένου είδους, προς 5 ευρώ ανά μονάδα. Αν η τιμή μονάδας αλλοιωθεί σε 50 ευρώ, τότε αμφισβητείται η ίδια η υπόσταση της προσφοράς. Ένα σύστημα ΡΚΙ χρησιμοποιεί τους λεγόμενους αλγόριθμους κατατεμαχισμού και την έννοια του "αποτυπώματος" ενός μηνύματος, σε συνδυασμό με ψηφιακές υπογραφές, προκειμένου να επιτρέψει στον παραλήπτη να βεβαιωθεί ότι το μήνυμα δεν έχει αλλοιωθεί ούτε κατ' ελάχιστον σε σχέση με αυτό που Σελίδα 30 από 112

31 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου πράγματι απέστειλε ο αποστολέας. Ακόμη και στην περίπτωση που δεν υφίσταται κίνδυνος κακόβουλης ενέργειας εκ μέρους τρίτων, η βεβαιότητα για την ακρίβεια και την πληρότητα ενός ηλεκτρονικού μηνύματος είναι σημαντική. - Μη αποκήρυξη (non-repudiation) Η αρχή της μη αποκήρυξης σημαίνει ότι εάν προκύψει διαφωνία ή αμφισβήτηση σχετικά με τη διεξαγωγή μιας ηλεκτρονικής συναλλαγής, υπάρχουν διαθέσιμα, αδιάψευστα αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από ένα τρίτο ουδέτερο μέρος, προκειμένου να διαπιστωθεί τι ακριβώς έχει συμβεί. Πρόκειται ουσιαστικά για το συνδυασμό "επιβεβαίωση ταυτότητας- ακεραιότητα δεδομένων, ο οποίος παρέχει στον παραλήπτη την βεβαιότητα ότι ο αποστολέας δεν θα μπορέσει να αρνηθεί (ψευδώς) ότι έχει δημιουργήσει, υπογράψει και αποστείλει ένα ηλεκτρονικό έγγραφο ή έχει συμμετάσχει σε μια συναλλαγή. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε οικονομικές ιδίως συναλλαγές, όπου το ένα από τα δυο μέρη θα μπορούσε πιθανόν να αρνηθεί την πληρωμή π.χ. ενός λογαριασμού για παροχή υπηρεσιών, με τον ισχυρισμό ότι οι σχετικές υπηρεσίες δεν είχαν ποτέ ζητηθεί. Σε ένα περιβάλλον ΡΚΙ, η μη αποκήρυξη χρησιμοποιεί μεν την έννοια των ψηφιακών υπογραφών, προϋποθέτει όμως και ένα γενικότερο πλαίσιο λειτουργίας που καθορίζεται από συγκεκριμένες πολιτικές και διαδικασίες. Φυσικά, σημαντικό ρόλο παίζει στην περίπτωση αυτή και το ισχύον κάθε φορά νομικό πλαίσιο, το οποίο θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπ'όψη Εχθροί και τρόποι άμυνας Βασικό τμήμα του σχεδιασμού ενός συστήματος ασφαλείας αποτελεί να εξακριβώσουμε τι επίπεδο ασφάλειας χρειάζεται και ποιές απειλές θα κληθεί να αντιμετωπίσει. Η επιλογή των μέτρων προστασίας γίνεται λαμβάνοντας υπόψη τι κόστος (οικονομικό, απόδοσης ή ενόχλησης λόγω της παρουσίας τους) έχουν για την εταιρεία. Σελίδα 31 από 112

32 Βασικές Έννοιες Ασφάλειας Δεδομένων Το πρώτο λοιπόν, βήμα είναι να εντοπίσουμε τον εχθρό. Συνήθως οι άνθρωποι επικεντρώνονται στο είδος της επίθεσης ξεχνώντας ότι οι επιθέσεις είναι τα εργαλεία. Για παράδειγμα, ένας αποφασισμένος εισβολέας θα επιμείνει πολύ περισσότερο από ένα τυπικό εισβολέα. Έτσι, παρόλο που θα χρησιμοποιηθούν τα ίδια είδη επίθεσης, η επιμονή μπορεί να είναι αυτή που θα αποβεί καταλυτική για την επιτυχία ή μη της επίθεσης. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να έχουμε προσδιορίσει: - Ποιοί είναι οι εχθροί μας. - Ποιές είναι οι προθέσεις τους - Ποιά είναι τα μέσα τους Οι εν δυνάμει εχθροί ενός πληροφοριακού συστήματος κατηγοριοποιούνται στις ακόλουθες ομάδες (Κολοκοτρώνης Δ.,2005): - Hackers - Crackers Είναι οι "αναρχικοί" του κυβερνοχώρου που εισβάλουν στα πληροφοριακά συστήματα είτε για διασκέδαση, είτε για να καταστρέψουν, είτε για επίδειξη. Τους ελκύουν όλοι οι απαγορευμένοι χώροι. Πολλές εταιρείες συνηθίζουν να προσλαμβάνουν άτομα που εισέβαλαν στα συστήματά τους με τη λογική "Καλύτερα να δουλεύουν για μας παρά εναντίον μας". Άλλωστε αυτοί που παραβίασαν ένα σύστημα ασφαλείας ξέρουν καλύτερα από τον καθένα που μειονεκτεί και μπορούν να το βελτιώσουν. - Κλέφτες Είναι όλοι αυτοί που εισβάλουν σε ένα σύστημα έχοντας ως στόχο την κλοπή δεδομένων που θα τους αποφέρει οικονομικά οφέλη είτε χρησιμοποιώντας τα, είτε πουλώντας τα. - Ανταγωνιστές Ένας ανταγωνιστής συνήθως, δεν εισβάλει για να κλέψει χρήματα, ούτε για να καταστρέψει αλλά για να αποκτήσει πληροφορίες που Σελίδα 32 από 112

33 Πτυχιακή Εργασία Χρήστου Μαλτέζου είναι πόλεμο. σημαντικές προκειμένου να κυριαρχήσει στον "επιχειρηματικό - Εσωτερικοί εχθροί Δυσαρεστημένοι, αποξενωμένοι και άπληστοι υπάλληλοι μπορούν να αποτελέσουν ένα ιδιαίτερα σοβαρό εκ των έσω κίνδυνο για τις βάσεις δεδομένων μιας εταιρείας. - Ατυχήματα Πολλές καταστροφές δεν είναι αποτέλεσμα πρόθεσης ούτε οργανωμένης επίθεσης, αλλά πρόκειται για ατυχήματα ή λάθη από αφέλεια. Δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο γεγονός εταιρείες να καταστρέφουν από μόνες τους τις βάσεις δεδομένων τους, ή να τις απελευθερώνουν στο internet κατά λάθος. Έχοντας γνωρίσει τους πιθανούς εισβολείς ενός συστήματος, εν συνεχεία, περιγράφουμε τους τρόπους που έχουν οι crackers για να αποκτούν παράνομη ή έστω παράτυπη πρόσβαση σε υπολογιστικά συστήματα, τα εργαλεία που χρησιμοποιούν για να κερδίζουν τον έλεγχο σε υπολογιστές, καθώς και τις διαθέσιμες τεχνικές στις οποίες καταφεύγουν για να προκαλούν ζημιές ή να «γονατίζουν» ένα σύστημα, ανεξαρτήτως της ισχύος του. Στο ξεχωριστό κείμενο στο τέλος της ενότητας περιέχετε ένα σύντομο γλωσσάρι με τεχνικούς όρους, η γνώση των οποίων βοηθά στην καλύτερη κατανόηση όσων ακολουθούν. Εξάλλου, αν και επικρατεί η αντίληψη ότι οι crackers είναι άνθρωποι με υψηλό επίπεδο τεχνογνωσίας, καθώς και με άπειρα αποθέματα υπομονής και επιμονής, δυστυχώς διαπιστώνουμε ότι οι αρετές αυτές δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορέσει κάποιος να μας προκαλέσει πονοκεφάλους ακόμα και ζημιές Τύποι επιθέσεων Μία από τις πλέον διάσημες και αποτελεσματικές μεθόδους που χρησιμοποιούν οι crackers για να θέτουν εκτός λειτουργίας δικτυωμένους Σελίδα 33 από 112

34 Βασικές Έννοιες Ασφάλειας Δεδομένων υπολογιστές είναι οι επιθέσεις DoS (Denial of Service attacks). Το όνομα της τεχνικής (άρνηση εξυπηρέτησης) οφείλεται στο γεγονός ότι ο υπολογιστής-θύμα για ένα χρονικό διάστημα δεν είναι σε θέση να εξυπηρετεί αιτήσεις μηχανημάτων-πελατών (clients), εξαιτίας του τεράστιου πλήθους κίβδηλων αιτήσεων (bogus requests) που δέχεται από τον επιτιθέμενο. Υπάρχουν διάφορα είδη επιθέσεων DoS, πολλά από τα οποία εκμεταλλεύονται εγγενείς αδυναμίες του ζεύγους πρωτοκόλλων TCP/IP. Για τα περισσότερα από αυτά είναι ήδη γνωστά τα αντίστοιχα μέτρα προστασίας. Συγκεκριμένα, οι διαχειριστές συστημάτων μπορούν να εγκαθιστούν patches σε λειτουργικά συστήματα και προγράμματα - διακομιστές, ώστε να αποτρέπουν επιθέσεις DoS ή να ελαχιστοποιούν τις συνέπειές τους. Όπως, όμως, συμβαίνει και με τους ιούς υπολογιστών, κατά καιρούς εφευρίσκονται νέα είδη ή παραλλαγές επιθέσεων DoS. Παραθέτουμε εν συντομία τέσσερις από τις διασημότερες παραλλαγές, σε αλφαβητική σειρά. - Ping of death Αίτηση PING ή, αλλιώς, αίτηση ICMP, προς τον υπολογιστή-στόχο, με άκυρο μέγεθος πακέτου στην κεφαλή (header) του τελευταίου (πάνω από 64Kb). Τέτοια «παράτυπα» πακέτα μπορούν να «κρεμάσουν» υπολογιστές που τρέχουν λειτουργικά συστήματα ανίκανα να τα μεταχειριστούν. (Κολοκοτρώνης Δ.,2005) - Smurf Attack Επιτυγχάνεται αποστέλλοντας αιτήσεις ICMP σε μια διεύθυνση εκπομπής (broadcast address) στο υπό επίθεση δίκτυο ή σε κάποιο άλλο, ενδιάμεσο. Η διεύθυνση επιστροφής (return address) των πακέτων ICMP πλαστογραφείται, ώστε να είναι ίδια με αυτήν του υπολογιστή-στόχου. Από τη στιγμή που μια διεύθυνση εκπομπής αντιστοιχεί σε όλα τα μηχανήματα ενός υποδικτύου, λειτουργεί ενισχυτικά, δημιουργώντας από Σελίδα 34 από 112

Διαχείριση Δεδομένων

Διαχείριση Δεδομένων Διαχείριση Δεδομένων Βαγγελιώ Καβακλή Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου 1 Εαρινό Εξάμηνο 2012-13 Περιεχόμενο σημερινής διάλεξης Βάσεις Δεδομένων Ορισμοί Παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα Συστήματα Βάσεων Δεδομένων. Βάσεις Δεδομένων 2014-2015 Ευαγγελία Πιτουρά 1

Εισαγωγή στα Συστήματα Βάσεων Δεδομένων. Βάσεις Δεδομένων 2014-2015 Ευαγγελία Πιτουρά 1 Εισαγωγή στα Συστήματα Βάσεων Δεδομένων Ευαγγελία Πιτουρά 1 Τι θα δούμε σήμερα I. Σύντομη εισαγωγή στις ΒΔ II. Περιγραφή σκοπού και περιεχομένου μαθήματος III. Ιστορία των ΣΔΒΔ IV. Διαδικαστικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ÈÛ ÁˆÁ ÛÙÈ μ ÛÂÈ Â ÔÌ ÓˆÓ

ÈÛ ÁˆÁ ÛÙÈ μ ÛÂÈ Â ÔÌ ÓˆÓ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.1 ÈÛ ÁˆÁ ÛÙÈ μ ÛÂÈ Â ÔÌ ÓˆÓ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟI ΣΤOΧΟΙ Στο τέλος της ενότητας αυτής πρέπει να μπορείτε: να επεξηγείτε τις έννοιες «βάση δεδομένων» και «σύστημα διαχείρισης βάσεων δεδομένων» να αναλύετε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα Συστήµατα Βάσεων Δεδοµένων

Εισαγωγή στα Συστήµατα Βάσεων Δεδοµένων Εισαγωγή στα Συστήµατα Βάσεων Δεδοµένων Βάσεις εδοµένων 2011-2012 Ευαγγελία Πιτουρά 1 Βασικές Έννοιες Τι είναι µια βάση δεδοµένων; Βάση Δεδοµένων: συλλογή από σχετιζόµενα δεδοµένα Ειδικού σκοπού λογισµικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Βάσεις Δεδομένων. Αθανάσιος Σπυριδάκος Διοίκηση Επιχειρήσεων

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Βάσεις Δεδομένων. Αθανάσιος Σπυριδάκος Διοίκηση Επιχειρήσεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Βάσεις Δεδομένων Αθανάσιος Σπυριδάκος Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Σε δίκτυο υπολογιστών εμπιστευτική πληροφορία μπορεί να υπάρχει αποθηκευμένη σε μέσα αποθήκευσης (σκληροί δίσκοι, μνήμες κ.λ.π.), ή να κυκλοφορεί μέσου του δικτύου με τη μορφή πακέτων. Η ύπαρξη πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΒΔ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΟΝΤΟΤΗΤΩΝ ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΒΔ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΟΝΤΟΤΗΤΩΝ ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Χειμερινό Εξάμηνο 2013 - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΒΔ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΟΝΤΟΤΗΤΩΝ ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΩΝ Δρ. Βαγγελιώ Καβακλή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1 Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΥΜΒΟΛΑ - ΛΕΞΕΙΣ ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΕ ΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΤΡΕΙΤΑΙ ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΤΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια Στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Λάζος Αλέξανδρος Α.Μ. 3530

Ασφάλεια Στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Λάζος Αλέξανδρος Α.Μ. 3530 Ασφάλεια Στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο Λάζος Αλέξανδρος Α.Μ. 3530 Ηλεκτρονικό Εμπόριο Χρησιμοποιείται για να περιγράψει την χρήση τηλεπικοινωνιακών μέσων (κυρίως δικτύων) για κάθε είδους εμπορικές συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ασκήσεις και ερωτήσεις

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ασκήσεις και ερωτήσεις ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ασκήσεις και ερωτήσεις 1) Ερωτήσεις Σωστού/Λάθους (ΣΛ) Το πακέτο λογισμικού Excel της Microsoft είναι λογισμικό διαχείρισης ΒΔ (ΣΛ) Το πακέτο λογισμικού Access της Microsoft είναι λογισμικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι απειλές. Απόρρητο επικοινωνίας. Αρχές ασφάλειας δεδομένων. Απόρρητο (privacy) Μέσω κρυπτογράφησης

Οι απειλές. Απόρρητο επικοινωνίας. Αρχές ασφάλειας δεδομένων. Απόρρητο (privacy) Μέσω κρυπτογράφησης Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής στην Επιστήμη των Υπολογιστών 2014-015 Ασφάλεια Δεδομένων http://www.ionio.gr/~mistral/tp/csintro/ Οι απειλές Ένας κακόβουλος χρήστης Καταγράφει μηνύματα που ανταλλάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2014-2015 ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2014-2015 ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2014-2015 ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ Λαρισα Καμπέρη ΓΕΝΑΡΗΣ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Adware : Λογισμικό που εμφανίζει διαφημιστικό περιεχ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Δ Εξάμηνο

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Δ Εξάμηνο ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο Εισαγωγή- Βασικές Έννοιες Διδάσκων : Δρ. Παρασκευάς Κίτσος Επίκουρος Καθηγητής e-mail: pkitsos@teimes.gr, pkitsos@ieee.org Αντίρριο 2015 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΡΥΠΤΟΛΟΓΙΑ?

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στο Ηλεκτρονικό Επιχειρείν. ΤΕΙ Δυτικής Ελλάδας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων - Πάτρα Κουτσονίκος Γιάννης

Ασφάλεια στο Ηλεκτρονικό Επιχειρείν. ΤΕΙ Δυτικής Ελλάδας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων - Πάτρα Κουτσονίκος Γιάννης Ασφάλεια στο Ηλεκτρονικό Επιχειρείν ΤΕΙ Δυτικής Ελλάδας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων - Πάτρα Κουτσονίκος Γιάννης 1 Κίνδυνοι Η-Ε Μερικοί από τους κινδύνους ενός δικτυακού τόπου Ε-εμπορίου περιλαμβάνουν:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην πληροφορική

Εισαγωγή στην πληροφορική Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Εισαγωγή στην πληροφορική Ενότητα 6: Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων (Μέρος Α) Αγγελίδης Παντελής Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Λογισμικό Συστήματος

Κεφάλαιο 4: Λογισμικό Συστήματος Κεφάλαιο 4: Λογισμικό Συστήματος Ερωτήσεις 1. Να αναφέρετε συνοπτικά τις κατηγορίες στις οποίες διακρίνεται το λογισμικό συστήματος. Σε ποια ευρύτερη κατηγορία εντάσσεται αυτό; Το λογισμικό συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

8.3 Ασφάλεια ικτύων. Ερωτήσεις

8.3 Ασφάλεια ικτύων. Ερωτήσεις 8.3 Ασφάλεια ικτύων Ερωτήσεις 1. Με τι ασχολείται η ασφάλεια των συστηµάτων; 2. Τι είναι αυτό που προστατεύεται στην ασφάλεια των συστηµάτων και για ποιο λόγο γίνεται αυτό; 3. Ποια η διαφορά ανάµεσα στους

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7. 91 Βάσεις δεδομένων και Microsoft Access... 9. 92 Microsoft Access... 22

Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7. 91 Βάσεις δεδομένων και Microsoft Access... 9. 92 Microsoft Access... 22 ΕΝΟΤΗΤΑ 5 Περιεχόμενα Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7 91 Βάσεις δεδομένων και Microsoft Access... 9 92 Microsoft Access... 22 93 Το σύστημα Βοήθειας του Microsoft Office... 32 94 Σχεδιασμός βάσης δεδομένων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων - Η ανατομία μιας βάσης δεδομένων

Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων - Η ανατομία μιας βάσης δεδομένων ΕΣΔ516 Τεχνολογίες Διαδικτύου Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων - Η ανατομία μιας βάσης δεδομένων Περιεχόμενα - Βιβλιογραφία Ενότητας Περιεχόμενα Ορισμοί Συστατικά στοιχεία εννοιολογικής σχεδίασης Συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Security & Privacy. Overview

Security & Privacy. Overview Security & Privacy Καλλονιά Χρήστος Overview Βασικές Έννοιες ενός Πληροφοριακού Συστήματος Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων Βασικές Ιδιότητες Ασφάλειας Ασφάλεια vs Ιδιωτικότητα Βασικές Αρχές Ιδιωτικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομένων. Database Management Systems (DBMS) Συστήματα Διαχείρισης Βάσεων Δεδομένων (ΣΔΒΔ)

Βάσεις Δεδομένων. Database Management Systems (DBMS) Συστήματα Διαχείρισης Βάσεων Δεδομένων (ΣΔΒΔ) Βάσεις Δεδομένων Συστήματα Διαχείρισης Βάσεων Δεδομένων (ΣΔΒΔ) Database Management Systems (DBMS) Αυγερινός Αραμπατζής avi@ee.duth.gr www.aviarampatzis.com Περιεχόμενα 1. Παραδοσιακές και νέες εφαρμογές

Διαβάστε περισσότερα

Επισκόπηση Μαθήµατος

Επισκόπηση Μαθήµατος Βάσεις εδοµένων 5 ο Εξάµηνο ηµήτρης Λέκκας Επίκουρος Καθηγητής dlekkas@env.aegean.gr Τµήµα Στατιστικής & Αναλογιστικών-Χρηµατοοικονοµικών Μαθηµατικών Επισκόπηση Μαθήµατος Εισαγωγή (Σ Β ) Το µοντέλο σχέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΧΕΔΙΟ

ΑΡΧΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΣΧΕΔΙΟ «Κοινή Πράξη της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (Α.Π.Δ.Π.Χ.) και της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (Α.Δ.Α.Ε.) ως προς τις υποχρεώσεις των παρόχων για την προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη της Πληροφορικής και των. Aσφάλεια

Εισαγωγή στην επιστήμη της Πληροφορικής και των. Aσφάλεια Εισαγωγή στην επιστήμη της Πληροφορικής και των Τηλεπικοινωνιών Aσφάλεια Περιεχόμενα Πλευρές Ασφάλειας Ιδιωτικό Απόρρητο Μέθοδος Μυστικού Κλειδιού (Συμμετρική Κρυπτογράφηση) Μέθοδος Δημόσιου Κλειδιού (Ασύμμετρη

Διαβάστε περισσότερα

Information Technology for Business

Information Technology for Business Information Technology for Business! Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate!! e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Διαχείριση Επιχειρηματικών Δεδομένων - Databases Ορισμός Βάσης Δεδομένων Συλλογή συναφών αρχείων

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσίες Πληροφόρησης στην Ψηφιακή Εποχή: Ζητήματα Ασφάλειας και Προστασίας Ιδιωτικότητας

Υπηρεσίες Πληροφόρησης στην Ψηφιακή Εποχή: Ζητήματα Ασφάλειας και Προστασίας Ιδιωτικότητας 1 Υπηρεσίες Πληροφόρησης στην Ψηφιακή Εποχή: Ζητήματα Ασφάλειας και Προστασίας Ιδιωτικότητας Βασίλης Ζορκάδης Ηλ. Μηχ., Δρ. Επιστήμης Υπολογιστών Παν. Καρλσρούης Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων zorkadis@dpa.gr

Διαβάστε περισσότερα

8.3.4 Τεχνικές Ασφάλειας Συμμετρική Κρυπτογράφηση Ασυμμετρική Κρυπτογράφηση Ψηφιακές Υπογραφές

8.3.4 Τεχνικές Ασφάλειας Συμμετρική Κρυπτογράφηση Ασυμμετρική Κρυπτογράφηση Ψηφιακές Υπογραφές Κεφάλαιο 8 8.3.4 Τεχνικές Ασφάλειας Συμμετρική Κρυπτογράφηση Ασυμμετρική Κρυπτογράφηση Ψηφιακές Υπογραφές Σελ. 320-325 Γεώργιος Γιαννόπουλος ΠΕ19, ggiannop (at) sch.gr http://diktya-epal-g.ggia.info/ Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι µια βάση δεδοµένων;

Εισαγωγή. Τι είναι µια βάση δεδοµένων; Ζήτω οι Βάσεις εδοµένων!! Εισαγωγή Αντικείµενο: Θεµελιώδες πρόβληµα της επιστήµης µας εδοµένα Μοντελοποίηση Αποθήκευση Επεξεργασία (εύρεση πληροφορίας σχετικής µε µια συγκεκριµένη ερώτηση) Σωστή Λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλίστε τις εμπιστευτικές πληροφορίες σας.

Ασφαλίστε τις εμπιστευτικές πληροφορίες σας. Ασφαλίστε τις εμπιστευτικές πληροφορίες σας. Οι υπολογιστές σας προφυλάσσονται πλέον χάρη στην εξελιγμένη τεχνολογία με τείχη προστασίας, προγράμματα έναντι ιών, ακόμα και με την κρυπτογράφηση δεδομένων.

Διαβάστε περισσότερα

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Επιστήμη 9 1Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ Στόχοι Στόχος του κεφαλαίου είναι οι μαθητές: να γνωρίσουν βασικές έννοιες και τομείς της Επιστήμης. Λέξεις κλειδιά Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α

Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ Η/Υ, ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΙΚΤΥΩΝ Εργ. Τεχνολογίας Λογισμικού & Υπηρεσιών S 2 E Lab Π Τ Υ Χ Ι

Διαβάστε περισσότερα

2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος

2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος 2.5 Σύστημα αρχειοθέτησης, έγγραφα και βάσεις δεδομένων 2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος Να είναι σε θέση να διατηρήσει ένα καθιερωμένο, ηλεκτρονικό και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Ηλεκτρονικό Εμπόριο

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Ηλεκτρονικό Εμπόριο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Ηλεκτρονικό Εμπόριο Αναπτύσσοντας ένα Ηλεκτρονικό Κατάστημα Ηλεκτρονικό Εμπόριο Λειτουργικότητα Εφαρμογής Κατάλογος προϊόντων Καλάθι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Καράβια βουλιάζουν. Αεροσκάφη πέφτουν. Προϊόντα ανακαλούνται. Εταιρίες μηνύονται για ληγμένα τρόφιμα ή

Διαβάστε περισσότερα

CyberEdge από την AIG

CyberEdge από την AIG Προστασία από τις συνέπειες των ηλεκτρονικών και διαδικτυακών κινδύνων Business Solutions CyberEdge από την AIG ηλεκτρονικοί και Οι ηλεκτρονικοί και διαδικτυακοί κίνδυνοι αποτελούν καθημερινή πραγματικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. α. Πριν εμφανιστεί η τεχνολογία ISDN οι υπηρεσίες φωνής, εικόνας και δεδομένων απαιτούσαν διαφορετικά δίκτυα.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. α. Πριν εμφανιστεί η τεχνολογία ISDN οι υπηρεσίες φωνής, εικόνας και δεδομένων απαιτούσαν διαφορετικά δίκτυα. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΘΕΜΑ Α ΚΥΡΙΑΚΗ 04/05/2014- ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΟΚΤΩ (8) ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α1. Να χαρακτηρίσετε

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι Λειτουργικά Συστήματα 1 Λογισμικό του Υπολογιστή Για να λειτουργήσει ένας Η/Υ εκτός από το υλικό του, είναι απαραίτητο και το λογισμικό Το σύνολο των προγραμμάτων που συντονίζουν τις λειτουργίες του υλικού

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτικός Οδηγός Χρήσης του Moodle για τον Καθηγητή

Συνοπτικός Οδηγός Χρήσης του Moodle για τον Καθηγητή Συνοπτικός Οδηγός Χρήσης του Moodle για τον Καθηγητή 1 Πίνακας Περιεχομένων 1. Εισαγωγή... 4 1.1 Περιβάλλον Moodle...4 1.2 Χρήση ονόματος χρήστη και κωδικού...4 1.3 Δημιουργία νέου μαθήματος...4 1.3.1

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικιακής Οικονομίας και Οικολογίας. Οργάνωση Υπολογιστών

Τμήμα Οικιακής Οικονομίας και Οικολογίας. Οργάνωση Υπολογιστών Οργάνωση Υπολογιστών Υπολογιστικό Σύστημα Λειτουργικό Σύστημα Αποτελεί τη διασύνδεση μεταξύ του υλικού ενός υπολογιστή και του χρήστη (προγραμμάτων ή ανθρώπων). Είναι ένα πρόγραμμα (ή ένα σύνολο προγραμμάτων)

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα Ι. Καθηγήτρια Παπαδάκη Αναστασία

Λειτουργικά Συστήματα Ι. Καθηγήτρια Παπαδάκη Αναστασία Λειτουργικά Συστήματα Ι Καθηγήτρια Παπαδάκη Αναστασία 2013 1 Ηλεκτρονικός Υπολογιστής αποτελείται: 1. Από Υλικό Hardware (CPUs, RAM, Δίσκοι), & 2. Λογισμικό - Software Και μπορεί να εκτελέσει διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. (αριθμ.: 52 /2009)

ΑΠΟΦΑΣΗ. (αριθμ.: 52 /2009) Μαρούσι, 23 Φεβρουαρίου 2009 ΑΠΟΦΑΣΗ (αριθμ.: 52 /2009) Θέμα: «παρόχους υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών κατά τη Λειτουργία του Συστήματος Άρσης Απορρήτου σε πραγματικό χρόνο» Την Τετάρτη, 14 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Διαβούλευση για την ηλεκτρονική υποβολή αποδείξεων

Διαβούλευση για την ηλεκτρονική υποβολή αποδείξεων Διαβούλευση για την ηλεκτρονική υποβολή αποδείξεων Εισαγωγή Είναι δεδομένη η εστίαση του νέου φορολογικού νόμου στην αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής. Σημαντική διάσταση των μεταρρυθμίσεων που εισάγονται

Διαβάστε περισσότερα

Κρυπτογραφία. Κεφάλαιο 1 Γενική επισκόπηση

Κρυπτογραφία. Κεφάλαιο 1 Γενική επισκόπηση Κρυπτογραφία Κεφάλαιο 1 Γενική επισκόπηση Ανασκόπηση ύλης Στόχοι της κρυπτογραφίας Ιστορικό Γενικά χαρακτηριστικά Κλασσική κρυπτογραφία Συμμετρικού κλειδιού (block ciphers stream ciphers) Δημοσίου κλειδιού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ

ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΙ 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 ο Α) Ποια είναι τα βασικά στοιχεία, τα οποία χαρακτηρίζουν το ISDN; Η ψηφιακή μετάδοση. Όλα τα σήματα μεταδίδονται σε ψηφιακή μορφή απ' άκρη σ' άκρη του δικτύου,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7 - ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 7 - ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 7 - ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Ποια από τις πιο κάτω δηλώσεις περιγράφει την σωστή διαδικασία ασφάλειας των πληροφοριών για ένα οργανισμό; a) Να μην υπάρχουν διαδικασίες για την αναφορά των

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 12 (κεφάλαιο 28) Αρχιτεκτονικές Εφαρμογών

Ενότητα 12 (κεφάλαιο 28) Αρχιτεκτονικές Εφαρμογών ΕΠΛ362: Τεχνολογία Λογισμικού ΙΙ (μετάφραση στα ελληνικά των διαφανειών του βιβλίου Software Engineering, 9/E, Ian Sommerville, 2011) Ενότητα 12 (κεφάλαιο 28) Αρχιτεκτονικές Εφαρμογών Οι διαφάνειες αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις εδομένων ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Μέρμηγκας Αλέξανδρος Α.Μ. 30000. ιαχείρηση Πληροφοριακών Συστηματών

Βάσεις εδομένων ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Μέρμηγκας Αλέξανδρος Α.Μ. 30000. ιαχείρηση Πληροφοριακών Συστηματών TMHMA ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βάσεις εδομένων Μέρμηγκας Αλέξανδρος Α.Μ. 30000 Βάση εδομένων Βάση δεδομένων είναι μια οργανωμένη συλλογή αλληλοσυσχετιζόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. 1 ο ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΩΔΙΚΑ «Βασικά Θέματα Προγραμματισμού στην Ανάπτυξη Δυναμικών Διαδικτυακών Εφαρμογών» (Part 3) Ουρανία Σμυρνάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. 1 ο ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΩΔΙΚΑ «Βασικά Θέματα Προγραμματισμού στην Ανάπτυξη Δυναμικών Διαδικτυακών Εφαρμογών» (Part 3) Ουρανία Σμυρνάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 1 ο ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΩΔΙΚΑ «Βασικά Θέματα Προγραμματισμού στην Ανάπτυξη Δυναμικών Διαδικτυακών Εφαρμογών» (Part 3) Ουρανία Σμυρνάκη 1 3 η ενότητα: Εισαγωγή στις Βάσεις Δεδομένων και στην MySQL

Διαβάστε περισσότερα

Εισ. Στην ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ. Διάλεξη 8 η. Βασίλης Στεφανής

Εισ. Στην ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ. Διάλεξη 8 η. Βασίλης Στεφανής Εισ. Στην ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Διάλεξη 8 η Βασίλης Στεφανής Περιεχόμενα Τι είναι κρυπτογραφία Ιστορική αναδρομή Αλγόριθμοι: Καίσαρα Μονοαλφαβιτικοί Vigenere Vernam Κρυπτογραφία σήμερα Κρυπτογραφία Σκοπός Αποστολέας

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια Υπολογιστικών Συστηµάτων

Ασφάλεια Υπολογιστικών Συστηµάτων Ορισµοί Κρυπτογράφηση: η διεργασία µετασχηµατισµού ενός µηνύµατος µεταξύ ενός αποστολέα και ενός παραλήπτη σε µια ακατανόητη µορφή ώστε αυτό να µην είναι αναγνώσιµο από τρίτους Αποκρυπτογράφηση: η διεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακά Πληροφοριακά Συστήματα. Site: www.aggelopoulos.tk e-mail: ioannis.aggelopoulos@gmail.com. Στόχος Σκοπός μαθήματος

Επιχειρησιακά Πληροφοριακά Συστήματα. Site: www.aggelopoulos.tk e-mail: ioannis.aggelopoulos@gmail.com. Στόχος Σκοπός μαθήματος Επιχειρησιακά Πληροφοριακά Συστήματα Διδάσκων: Αγγελόπουλος Γιάννης Δευτέρα 3-5 Τρίτη 4-6 Εργαστήριο Α Site: www.aggelopoulos.tk e-mail: ioannis.aggelopoulos@gmail.com 1 Στόχος Σκοπός μαθήματος Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή οργάνωση πολιτισμικής πληροφορίας

Ψηφιακή οργάνωση πολιτισμικής πληροφορίας Ψηφιακή οργάνωση πολιτισμικής πληροφορίας Πληροφορική, Νέες Tεχνολογίες και Μουσεία Ψηφιοποίηση Αρχειοθέτηση Παρουσίαση ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, τα δίκτυα τεχνολογίας / χρησιμοποιούν διεύθυνση 32 bits, προκειμένου να δρομολογήσουν ένα αυτοδύναμο πακέτο στο προορισμό του. Κατά σύμβαση έχει επικρατήσει οι διευθύνσεις να

Διαβάστε περισσότερα

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες Συνοπτική παρουσίαση του ευνητικού έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Ενοποίηση τρίτων παρόχων υπηρεσιών με ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα σε πολυλειτουργικές πλατφόρμες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Ενότητα 13: (Μέρος Β ) Λειτουργικό Σύστημα Δρ. Μηνάς Δασυγένης mdasyg@ieee.org Εργαστήριο Ψηφιακών Συστημάτων και Αρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΕ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΕ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ Ψηφιακές υπογραφές ΝΙΚΟΣ ΣΑΡΙΔΑΚΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ Γενική Γραμματεία Δημόσιας Διοίκησης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης ΥΠΕΣΔΔΑ 1 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΕ ΠΟΛΙΤΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

τεχνογνωσία στην πληροφορική

τεχνογνωσία στην πληροφορική τεχνογνωσία στην πληροφορική οι υπηρεσίες Η SeCure καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα αναγκών της σύγχρονης επιχείρησης στον τομέα της πληροφορικής. Αποστολή μας είναι η παροχή τεχνογνωσίας και η εφαρμογή της έτσι

Διαβάστε περισσότερα

F-Secure Anti-Virus for Mac 2015

F-Secure Anti-Virus for Mac 2015 F-Secure Anti-Virus for Mac 2015 2 Περιεχόμενα F-Secure Anti-Virus for Mac 2015 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1: Έναρξη...3 1.1 Διαχείριση συνδρομής...4 1.2 Πώς μπορώ να βεβαιωθώ ότι ο υπολογιστής μου προστατεύεται;...4

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση σε Windows 8.1 από τα Windows 8

Ενημέρωση σε Windows 8.1 από τα Windows 8 Ενημέρωση σε Windows 8.1 από τα Windows 8 Τα Windows 8.1 και τα Windows RT 8.1 είναι βασισμένα στα Windows 8 και στα Windows RT, για να σας προσφέρουν βελτιώσεις στην εξατομίκευση, την αναζήτηση, τις εφαρμογές,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Τεχνική Ανίχνευσης του. Πτυχιακή Εργασία Σελίδα 95

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Τεχνική Ανίχνευσης του. Πτυχιακή Εργασία Σελίδα 95 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Τεχνική Ανίχνευσης του ICMP Echo Spoofing Πτυχιακή Εργασία Σελίδα 95 Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ 98 ΜΕΡΟΣ Α: Έλεγχος του Icmp Echo Reply Πακέτου 103 A.1. Ανίχνευση του spoofed Icmp Echo Request Πακέτου.

Διαβάστε περισσότερα

TRAVIS TRAFFIC VIOLATION INFORMATION SYSTEM ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΕΩΝ ΦΩΤΟΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ

TRAVIS TRAFFIC VIOLATION INFORMATION SYSTEM ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΕΩΝ ΦΩΤΟΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ TRAFFIC VIOLATION INFORMATION SYSTEM ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΕΩΝ ΦΩΤΟΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ TRAVIS-V1-2012 TRAVIS Λογισμικό Διαχείρισης Παραβάσεων Φωτοεπισήμανσης Το σύστημα διαχείρισης παραβάσεων φωτοεπισήμανσης

Διαβάστε περισσότερα

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu.

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu. Managing Information Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων Learning Objectives Για ποιό λόγο

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΡΑΦΗ. Ηλεκτρονική επικοινωνία. Κρυπτογραφία και ψηφιακές υπογραφές ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ & ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ

ΥΠΟΓΡΑΦΗ. Ηλεκτρονική επικοινωνία. Κρυπτογραφία και ψηφιακές υπογραφές ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ & ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ & Γιώργος Ν.Γιαννόπουλος Λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών gyannop@law.uoa.gr 1 ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΑΚ 160 και ΚΠολΔ 443 α Το έγγραφο πρέπει να έχει ιδιόχειρη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονικές κατανεμημένων συστημάτων. I. Sommerville 2006 Βασικές αρχές Τεχνολογίας Λογισμικού, 8η αγγ. έκδοση Κεφ. 12

Αρχιτεκτονικές κατανεμημένων συστημάτων. I. Sommerville 2006 Βασικές αρχές Τεχνολογίας Λογισμικού, 8η αγγ. έκδοση Κεφ. 12 Αρχιτεκτονικές κατανεμημένων συστημάτων Στόχοι Εξήγηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων των αρχιτεκτονικών κατανεμημένων συστημάτων Εξέταση των αρχιτεκτονικών συστημάτων πελάτηδιακομιστή και των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο Ψηφιακή Υπογραφή και Αυθεντικοποίηση Μηνύματος Διδάσκων : Δρ. Παρασκευάς Κίτσος Επίκουρος Καθηγητής e-mail: pkitsos@teimes.gr, pkitsos@ieee.org Αντίρριο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Μιλτιάδης Κακλαμάνης

ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Μιλτιάδης Κακλαμάνης Σελίδα 1από ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ Πτυχιακή εργασία Δικτυακή Εφαρμογή διαχείρισης ηλεκτρονικών εγγράφων υπηρεσίας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μιλτιάδης Κακλαμάνης Σελίδα 2από Κατάλογος περιεχομένων ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 Σχετιζόμενα πρόσωπα...3

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΥΠΟΒΟΛΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑΣ (BSD07) (ΠΔ.Τ.Ε. 2563/19.7.2005 Ε50) Ιανουάριος 2005 ΓΕΝΙΚΑ... 4 1. Προϋποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπιµότητα των firewalls

Σκοπιµότητα των firewalls Σκοπιµότητα των firewalls Παρέχουν προστασία των εσωτερικών δικτύων από απειλές όπως: Μη εξουσιοδοτηµένη προσπέλαση των δικτυακών πόρων: όταν επίδοξοι εισβολείς προσπαθούν να εισχωρήσουν στο δίκτυο και

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλο Οντοτήτων-Συσχετίσεων

Μοντέλο Οντοτήτων-Συσχετίσεων Μοντέλο Οντοτήτων-Συσχετίσεων 1 Εισαγωγή Σχεδιασμός μιας εφαρμογής ΒΔ: Βήματα 1. Συλλογή και Ανάλυση Απαιτήσεων (requirement analysis) Τι δεδομένα θα αποθηκευτούν, ποιες εφαρμογές θα κτιστούν πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Εξυπηρέτησης Πολιτών και Παρόχων

Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Εξυπηρέτησης Πολιτών και Παρόχων Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Εξυπηρέτησης Πολιτών και Παρόχων Γιάννης Γιαννάκος Ηλεκτρονικός Μηχανικός Ηλεκτρονικών Υπολογιστών/ Α.Δ.Α.Ε. Ηράκλειο,1Δεκεμβρίου 2008 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

1.Ηλεκτρονικά έγγραφα µε ηλεκτρονική υπογραφή: Μπορούµε να διακρίνουµε τις δύο παρακάτω υποκατηγορίες: Α) Ηλεκτρονικά έγγραφα µε προηγµένη

1.Ηλεκτρονικά έγγραφα µε ηλεκτρονική υπογραφή: Μπορούµε να διακρίνουµε τις δύο παρακάτω υποκατηγορίες: Α) Ηλεκτρονικά έγγραφα µε προηγµένη 1.Ηλεκτρονικά έγγραφα µε ηλεκτρονική υπογραφή: Μπορούµε να διακρίνουµε τις δύο παρακάτω υποκατηγορίες: Α) Ηλεκτρονικά έγγραφα µε προηγµένη ηλεκτρονική υπογραφή Σύµφωνα µε το Νοµοθέτη (άρθρο 3&1 Π.. 150/2001),

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια Υπολογιστικών Συστηµάτων

Ασφάλεια Υπολογιστικών Συστηµάτων Ασφάλεια ενός Π.Σ.: Η ικανότητα ενός οργανισµού να προστατεύει τις πληροφορίες/πόρους του από τυχόν αλλοιώσεις, καταστροφές και µη εξουσιοδοτηµένη χρήση Η ικανότητά του να παρέχει ορθές και αξιόπιστες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο Συναρτήσεις Κατακερματισμού και Πιστοποίηση Μηνύματος Διδάσκων : Δρ. Παρασκευάς Κίτσος Επίκουρος Καθηγητής e-mail: pkitsos@teimes.gr, pkitsos@ieee.org Αντίρριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ(ΜΑΝUΑL) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ-ΧΡΗΣΤΗ.

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ(ΜΑΝUΑL) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ-ΧΡΗΣΤΗ. ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ(ΜΑΝUΑL) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ-ΧΡΗΣΤΗ. Οδηγός Διαχειριστή Το m-learning Toolkit είναι μια ολοκληρωμένη πλατφόρμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης που έχει σχεδιαστεί για να υπάρχει η δυνατότητα της πρόσβασης

Διαβάστε περισσότερα

Symantec Backup Exec System Recovery 7.0 Server Edition. Πλήρης Επαναφορά Συστημάτων Windows Μέσα σε Λίγα Λεπτά και όχι σε Ώρες ή Ημέρες

Symantec Backup Exec System Recovery 7.0 Server Edition. Πλήρης Επαναφορά Συστημάτων Windows Μέσα σε Λίγα Λεπτά και όχι σε Ώρες ή Ημέρες ΒΑΣΙΚΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ Πλήρης Επαναφορά Συστημάτων Windows Μέσα σε Λίγα Λεπτά και όχι σε Ώρες ή Ημέρες Η Symantec έχει επανειλημμένα καταδείξει δημόσια ότι το Backup Exec System Recovery μπορεί να εκτελέσει

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να προστατευτείτε από τους ιούς

Πώς να προστατευτείτε από τους ιούς Πώς να προστατευτείτε από τους ιούς Περιεχόµενα 10 χρυσοί κανόνες για προστασία από ιούς και δούρειους ίππους...2 Πώς να προστατευτείτε από τους ιούς σελ. 1 10 χρυσοί κανόνες για προστασία από ιούς και

Διαβάστε περισσότερα

Σύστημα υποβολής αιτήσεων υποψήφιων συνεργατών ΕΚΤ

Σύστημα υποβολής αιτήσεων υποψήφιων συνεργατών ΕΚΤ Σύστημα υποβολής αιτήσεων υποψήφιων συνεργατών ΕΚΤ 1 Λειτουργικές απαιτήσεις Το σύστημα υποβολής αιτήσεων υποψήφιων συνεργατών στοχεύει στο να επιτρέπει την πλήρως ηλεκτρονική υποβολή αιτήσεων από υποψήφιους

Διαβάστε περισσότερα

«ΖΕΥΣ» Εγχειρίδιο Συμμετοχής σε Ψηφοφορία

«ΖΕΥΣ» Εγχειρίδιο Συμμετοχής σε Ψηφοφορία «ΖΕΥΣ» Εγχειρίδιο Συμμετοχής σε Ψηφοφορία 23 Ιουλίου 2013 Εισαγωγή Η «Ψηφιακή Κάλπη ΖΕΥΣ» είναι ένα πληροφοριακό σύστημα για την αδιάβλητη διεξαγωγή απόρρητων ψηφοφοριών με αμιγώς ηλεκτρονικό τρόπο. Τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΩΝ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΔΙΕΚΠΕΡΑΙΩΣΗΣ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΩΝ VLT ΕΚΔΟΣΗ 1.0 Δεκέμβριος 2014 1 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Απορρήτου της Fon

Πολιτική Απορρήτου της Fon Πολιτική Απορρήτου της Fon Τελευταία αναθεώρηση: Ιούνιος 2015 1. Δεδομένα εγγραφής Κατά την εγγραφή σας στην Υπηρεσία Fon ενδέχεται να συλλέξουμε κάποια στοιχεία όπως όνομα χρήστη, κωδικό εισόδου, διεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Οµοσπονδία HEAL-Link. Παράρτηµα - 4. Εικονικός Οργανισµός Προέλευσης (VHO) Περιγραφή της υπηρεσίας. Πολιτική Εγγραφής

Οµοσπονδία HEAL-Link. Παράρτηµα - 4. Εικονικός Οργανισµός Προέλευσης (VHO) Περιγραφή της υπηρεσίας. Πολιτική Εγγραφής Οµοσπονδία HEAL-Link Ανώτατα Εκπαιδευτικά & Ερευνητικά Ιδρύµατα Παράρτηµα - 4 Εικονικός Οργανισµός Προέλευσης (VHO) Περιγραφή της υπηρεσίας Πολιτική Εγγραφής 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Συνηθίζεται να υπάρχουν αρκετοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η Εταιρεία

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η Εταιρεία O p e n T e c h n o l o g y S e r v i c e s Η Εταιρεία H O.T.S A.E. είναι σήµερα µία από τις πιο ραγδαία αναπτυσσόµενες εταιρείες στην Ελλάδα στους τοµείς των Ολοκληρωµένων Υπηρεσιών Πληροφορικής και της

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική WHOIS Ονομάτων Τομέα.eu

Πολιτική WHOIS Ονομάτων Τομέα.eu Πολιτική WHOIS Ονομάτων Τομέα.eu 1/7 ΟΡΙΣΜΟΙ Οι όροι που περιγράφονται στους Όρους και τις Προϋποθέσεις και /ή στους Κανόνες Επίλυσης Διαφορών.eu χρησιμοποιούνται στο παρόν με κεφαλαίο το πρώτο γράμμα.

Διαβάστε περισσότερα

http://www.gunet.gr/09_02.php

http://www.gunet.gr/09_02.php ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΕΝΤΡΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΙΚΤΥΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ 157 84 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: (210) 7275611 FAX: (210) 7275601 www.gunet.gr ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ Κωδ ΟΠΣ (MIS)

Διαβάστε περισσότερα

Copyright 2007 Ramez Elmasri and Shamkant B. Navathe, Ελληνική Έκδοση Δίαυλος Διαφάνεια 2-1

Copyright 2007 Ramez Elmasri and Shamkant B. Navathe, Ελληνική Έκδοση Δίαυλος Διαφάνεια 2-1 Copyright 2007 Ramez Elmasri and Shamkant B. Navathe, Ελληνική Έκδοση Δίαυλος Διαφάνεια 2-1 Κεφάλαιο 2 Έννοιες και Αρχιτεκτονική Συστημάτων Βάσεων δεδομένων Copyright 2007 Ramez Elmasri and Shamkant B.

Διαβάστε περισσότερα

7.5 Πρωτόκολλο IP. Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ

7.5 Πρωτόκολλο IP. Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ Τεχνολογία ικτύων Επικοινωνιών ΙΙ 7.5 Πρωτόκολλο IP 38. Τι είναι το πρωτόκολλο ιαδικτύου (Internet Protocol, IP); Είναι το βασικό πρωτόκολλο του επιπέδου δικτύου της τεχνολογίας TCP/IP. Βασίζεται στα αυτοδύναµα

Διαβάστε περισσότερα

CASE STUDY. Το Έργο της Εγκατάστασης του ΟΠΣ. «Διαχείριση Παραγωγής & Διαχείριση. Διανομής Εκπαιδευτικών Βιβλίων, στον ΟΕΔΒ :

CASE STUDY. Το Έργο της Εγκατάστασης του ΟΠΣ. «Διαχείριση Παραγωγής & Διαχείριση. Διανομής Εκπαιδευτικών Βιβλίων, στον ΟΕΔΒ : ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ Το Έργο της Εγκατάστασης του ΟΠΣ Διαχείρισης Παραγωγής & Διαχείρισης Διανομής Εκπαιδευτικών Βιβλίων, στον ΟΕΔΒ : ΕΡΓΟ: «Διαχείριση Παραγωγής &

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3. Στρώµα Ζεύξης: Αρχές Λειτουργίας & Το Υπόδειγµα του Ethernet

Ενότητα 3. Στρώµα Ζεύξης: Αρχές Λειτουργίας & Το Υπόδειγµα του Ethernet Ενότητα 3 Στρώµα Ζεύξης: Αρχές Λειτουργίας & Το Υπόδειγµα του Ethernet Εισαγωγή στις βασικές έννοιες του στρώµατος Ζεύξης (Data Link Layer) στα δίκτυα ΗΥ Γενικές Αρχές Λειτουργίας ηµιουργία Πλαισίων Έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

01 SOLUTIONS HELLAS Ε.Π.Ε. Χελμού 20, 151 25 Μαρούσι Αττικής Τηλ 215 55 00 880 FAX 215 55 00 883. Ηλεκτρονικό Πρωτόκολλο & Διακίνηση Εγγράφων

01 SOLUTIONS HELLAS Ε.Π.Ε. Χελμού 20, 151 25 Μαρούσι Αττικής Τηλ 215 55 00 880 FAX 215 55 00 883. Ηλεκτρονικό Πρωτόκολλο & Διακίνηση Εγγράφων 01 SOLUTIONS HELLAS Ε.Π.Ε. Χελμού 20, 151 25 Μαρούσι Αττικής Τηλ 215 55 00 880 FAX 215 55 00 883 e Prtcl-01 Ηλεκτρονικό Πρωτόκολλο & Διακίνηση Εγγράφων Συνοπτική Παρουσίαση Το σύστημα e Prtcl-01 Το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 6 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ 6.1 Τι ονοµάζουµε πρόγραµµα υπολογιστή; Ένα πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα πανταχού παρόντος υπολογιστή σε περιβάλλοντα υβριδικών βιβλιοθηκών

Συστήματα πανταχού παρόντος υπολογιστή σε περιβάλλοντα υβριδικών βιβλιοθηκών Συστήματα πανταχού παρόντος υπολογιστή σε περιβάλλοντα υβριδικών βιβλιοθηκών Βερονίκης Σπύρος Τμήμα Αρχειονομίας- Βιβλιοθηκονομίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο spver@ionio.gr Stoica Adrian Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Ανάπτυξης Ηλεκτρονικού Καταστήματος Μικρομεσαίας Επιχείρησης. Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις και Καινοτομία

Τεχνολογίες Ανάπτυξης Ηλεκτρονικού Καταστήματος Μικρομεσαίας Επιχείρησης. Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις και Καινοτομία Τεχνολογίες Ανάπτυξης Ηλεκτρονικού Καταστήματος Μικρομεσαίας Επιχείρησης Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις και Καινοτομία Ηλεκτρονικό Εμπόριο H δυνατότητα των καταναλωτών και των εμπορικών καταστημάτων να κάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα Κεφάλαιο 2 Οργάνωση Συστήματος Αρχείων 2.1 Διαχείριση Αρχείων και Σύστημα Αρχείων(File System)

Λειτουργικά Συστήματα Κεφάλαιο 2 Οργάνωση Συστήματος Αρχείων 2.1 Διαχείριση Αρχείων και Σύστημα Αρχείων(File System) 2.1 Διαχείριση Αρχείων και Σύστημα Αρχείων(ile System) 2.1.11 Καταχώρηση και απελευθέρωση του Δίσκου Συνδεδεμένη καταχώρηση (Linked Allocation) α) Το Λ.Σ. δίνει ένα μόνο τομέα γιατοαρχείοπουδημιουργείται.

Διαβάστε περισσότερα

Τα προσωπικά στοιχεία που συλλέγουμε από εσάς μπορεί να περιέχουν: το όνομα,

Τα προσωπικά στοιχεία που συλλέγουμε από εσάς μπορεί να περιέχουν: το όνομα, Πολιτική Απορρήτου 1. Εισαγωγή Είμαστε η Supplies Distributors SA, με έδρα επί της οδού Louis Blériot 5, 4460 Grâce- Hollogne, αριθμό εγγραφής στο Εμπορικό Μητρώο Λιέγης 208.795 και αριθμό φορολογικού

Διαβάστε περισσότερα

STORAGE AREA NETWORK. Σπουδαστές: Δόση Νικολέτα Καρακούση Πελαγία 30/5/2014 1

STORAGE AREA NETWORK. Σπουδαστές: Δόση Νικολέτα Καρακούση Πελαγία 30/5/2014 1 STORAGE AREA NETWORK Σπουδαστές: Δόση Νικολέτα Καρακούση Πελαγία 30/5/2014 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΤΥΟ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ (SAN) ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΙΚΤΥΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ (SAN) Οποιοδήποτε, υψηλής απόδοσης, δίκτυο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΛ 674: Εργαστήριο 1 Ασφάλεια Επικοινωνιακών Συστημάτων - Κρυπτογραφία

ΕΠΛ 674: Εργαστήριο 1 Ασφάλεια Επικοινωνιακών Συστημάτων - Κρυπτογραφία ΕΠΛ 674: Εργαστήριο 1 Ασφάλεια Επικοινωνιακών Συστημάτων - Κρυπτογραφία Παύλος Αντωνίου Γραφείο: ΘΕΕ 02 B176 Εαρινό Εξάμηνο 2011 Department of Computer Science Ασφάλεια - Απειλές Ασφάλεια Γενικά (Ι) Τα

Διαβάστε περισσότερα