ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΙΖ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΙΖ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΙΖ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΘΕΜΑ ΤΕΛΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΓΙΑΣ ΕΠΕΝ ΥΣΗΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ ΣΠΟΥ ΑΣΤΗΣ: ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2006

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία γίνεται η προσπάθεια κρίσης της οικονοµικής αποδοτικότητας που προσδοκάται από την επί σειρά ετών αιτούµενη προµήθεια γραµµικού επιταχυντή για της ανάγκες του Νοσοκοµείου Αλεξάνδρα και ειδικότερα του Α Ακτινοθεραπευτικού Τµήµατος. Αρχικά, παρουσιάζονται οι διεθνώς παραδεκτές βασικές µέθοδοι αξιολόγησης επενδύσεων. Αµέσως µετά ακολουθεί µια σύντοµη αναφορά στην ακτινοθεραπεία και τους γραµµικούς επιταχυντές, οι οποίοι αποτελούν το κύριο εργαλείο στα χέρια των γιατρών για την αντιµετώπιση των σχετικών ασθενειών. Στην συνέχεια περιγράφεται και αναδυκνύεται το πρόβληµα του εν λόγω τµήµατος του νοσοκοµείου. Τέλος, επιχειρείται η οικονοµική αξιολόγηση της επένδυσης µε βάση τις τεχνικές και τις µεθόδους που παρέχει η χρηµατοοικονοµική επιστήµη. ΛΕΞΕΙΣ - ΚΛΕΙ ΙΑ Οικονοµική Αξιολόγηση, Γραµµικός Επιταχυντής, Ακτινοθεραπεία, Καθαρή Παρούσα Αξία, Εσωτερικός Συντελεστής Απόδοσης ΣΕΛΙ Α 2 ΑΠΟ 85

3 ABSTRACT In this survey we try to evaluate the profitability of a fixed-asset investment. The investment involves the purchase of a linear accelerator, which is going to serve the needs of Alexandra Hospital and especially the First Radiotherapy Department. First of all, we present the generally accepted evaluation methods. Then, there is a short reference to radiotherapy and linear accelerators, which are the basic tools for the treatment of such diseases. At the following section, the problem of the Radiotherapy Department is described with every possible detail. Finally, we try to evaluate the investment using the methods and techniques of financial management. KEY - WORDS Economical Evaluation, Linear Accelerator, Radiotherapy, Net Present Value, Internal Rate of Return ΣΕΛΙ Α 3 ΑΠΟ 85

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΣΕΛΙ Α 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΚΑΙ PROJECTS ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΑΠΟΤΙΜΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΚΑΘΑΡΗ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΞΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΕΙΚΤΗΣ ΚΕΡ ΟΦΟΡΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ Α ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΟΜΗ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΓΙΑΣ ΕΠΕΝ ΥΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΚΟΣΤΟΣ ΕΠΕΝ ΥΣΗΣ ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΡΟΕΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΕΣΟΥ ΣΤΑΘΜΙΚΟΥ ΚΟΣΤ. ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΚΑΤΑΒΟΛΗ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΙΣ ΜΕΤΡΗΤΟΙΣ...55 ΣΕΛΙ Α 4 ΑΠΟ 85

5 ΣΕΛΙ Α ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΚΑΘΑΡΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΑΞΙΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΕΙΚΤΗ ΚΕΡ ΟΦΟΡΙΑΣ ΣΕΝΑΡΙΟ ΕΥΤΕΡΟ: ΚΑΤΑΒΟΛΗ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΡΙΜΗΝΕΣ ΟΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΚΑΘΑΡΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΑΞΙΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΕΙΚΤΗ ΚΕΡ ΟΦΟΡΙΑΣ ΣΕΝΑΡΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΑΝΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΩΜΗ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΗ...71 ΣΕΛΙ Α 5 ΑΠΟ 85

6 ΣΕΛΙ Α ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΚΑΘΑΡΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΑΞΙΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΕΙΚΤΗ ΚΕΡ ΟΦΟΡΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...83 ΠΙΝΑΚΕΣ ΠΙΝΑΚΑΣ 1. ΟΜΗ Α ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ...32 ΠΙΝΑΚΑΣ 2. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Α ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ...33 ΠΙΝΑΚΑΣ 3. ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ Α ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ...46 ΠΙΝΑΚΑΣ 4. ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΒΗΤΑ ΚΛΑ ΟΥ ΥΓΕΙΑΣ...53 ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΧΗΜΑ 1. ΧΡΗΜΑΤΙΚΗ ΡΟΗ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ...8 ΣΧΗΜΑ 2. ΟΙ ΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ...27 ΣΧΗΜΑ 3. ΚΛΙΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗΣ...30 ΣΕΛΙ Α 6 ΑΠΟ 85

7 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με αφορµή ένα πραγµατικό πρόβληµα που αντιµετωπίζει ένα γενικό νοσοκοµείο της Αθήνας, το Νοσοκοµείο Αλεξάνδρα, αποφασίσαµε αφενός να το παρουσιάσουµε, δίχως να προσπαθήσουµε φυσικά να καταλογίσουµε ευθύνες σε κανένα φορέα, και αφετέρου να το προσεγγίσουµε επιστηµονικά, θέλοντας να εφαρµόσουµε µερικές από τις γνωστές µεθόδους της χρηµατοοικονοµικής επιστήµης και να ερευνήσουµε σχετικά µε την οικονοµική αποδοτικότητα µιας ενδεχόµενης επενδυτικής κίνησης. Το πρόβληµα αφορά την τεχνολογική απαξίωση του γραµµικού επιταχυντή του Α Ακτινοθεραπευτικού τµήµατος, πράγµα που τον καθιστά πρακτικά άχρηστο και µη ικανό να εξυπηρετήσει τις αυξανόµενες ανάγκες των ασθενών που προσφεύγουν στο τµήµα. Η εισήγηση που έχει γίνει προς την διοίκηση του νοσοκοµείου είναι η αγορά δύο νέων γραµµικών επιταχυντών νέας τεχνολογίας, καθώς και η διαµόρφωση ενός νέου χώρου για την υποδοχή και λειτουργία τους. Η περιγραφείσα κατάσταση, η οποία ανήκει στον ευαίσθητο χώρο της υγείας, και δη της δηµόσιας υγείας, δεν µπορεί να προσεγγιστεί φυσικά µόνο µε αυστηρά τεχνοκρατικά κριτήρια και στυγνούς χρηµατοοικονοµικούς υπολογισµούς. Είναι σαφές ότι το υπέρτατο αγαθό της υγείας, προστατευµένο και θεµελιωµένο και στο Σύνταγµα, υπερέχει έναντι οποιασδήποτε µελέτης. Παρόλα αυτά, προσπαθούµε να αποδείξουµε ότι και από την σκοπιά της οικονοµικής επιστήµης η συγκεκριµένη επένδυση κρίνεται συµφέρουσα, αλλά και να τονίσουµε την ανάγκη για εισαγωγή οικονοµικών µεθόδων και συγκεκριµένων επιστηµονικών υπολογισµών που θα βοηθήσουν στην ορθή κατανοµή των πόρων και πιθανή εξοικονόµηση χρηµάτων στο χώρο του Εθνικού Συστήµατος Υγείας. Άλλωστε, πιστεύουµε ότι δεν έχουν εισχωρήσει ακόµα στο χώρο της υγείας, στο βαθµό τουλάχιστον που θα έπρεπε, οι µέθοδοι οικονοµικής αξιολόγησης που εφαρµόζονται ήδη σε άλλους τοµείς του δηµόσιου βίου. ΣΕΛΙ Α 7 ΑΠΟ 85

8 2. ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Κάθε οργανισµός αντιµετωπίζει δύο σηµαντικά χρηµατοοικονοµικά ερωτήµατα: ποιές επενδύσεις θα πρέπει να κάνει και πώς θα πληρώσει για αυτές τις επενδύσεις; Η πρώτη ερώτηση αφορά στο να ξοδέψει χρήµατα, ενώ η δεύτερη αφορά στο να τα εξασφαλίσει. Το µυστικό της επιτυχίας στη σωστή χρηµατοοικονοµική διαχείριση είναι η αύξηση της αξίας του οργανισµού (Brealey, Myers, Allen, 2006). Ο οικονοµικός διευθυντής στέκεται ανάµεσα στις λειτουργίες του οργανισµού και τις αγορές χρήµατος και κεφαλαίου. Η ροή ξεκινάει από τη στιγµή που ο οργανισµός θα βρεί χρήµατα και θα πραγµατοποιήσει µια επένδυση, περιµένοντας αργότερα αυτή η επένδυση να παράγει χρηµατικές ροές ώστε να πληρωθούν οι σχετικές δαπάνες και επιπλέον να φέρει κέρδος. ΣΧΗΜΑ 1. ΡΟΗ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΑΓΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ ΧΡΗΜΑΤΑ ΕΠΕΝ Ε ΥΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΕΛΙ Α 8 ΑΠΟ 85

9 Γυρνώντας στις δύο βασικές ερωτήσεις, κατανοούµε ότι ο οικονοµικός διευθυντής πρέπει να λάβει αποφάσεις επένδυσης και αποφάσεις χρηµατοδότησης (Bierman, 2003). Οι αποφάσεις αυτές εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, όπως οι ιδιαίτερες συνθήκες και οι στόχοι του οργανισµού, οι εκάστοτε συνθήκες που επικρατούν στην εγχώρια και τη διεθνή αγορά, οι τεχνολογικές εξελίξεις, ακόµα και οι προσωπικές εκτιµήσεις του διευθυντή. Όπως και να έχει πάντως, οι επενδυτικές αποφάσεις είναι ζωτικής σηµασίας για ένα οργανισµό και ο βασικός σκοπός είναι να βρεθούν επενδύσεις που αξίζουν περισσότερο από όσο στοιχίζουν. ΣΕΛΙ Α 9 ΑΠΟ 85

10 3. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΚΑΙ PROJECTS Η ανάλυση των προτάσεων για πραγµατοποίηση κεφαλαιακών δαπανών δεν είναι µια διαδικασία η οποία στερείται κόστους. Αντιθέτως, παρόλα τα αναµφισβήτητα οφέλη που µπορεί να προσφέρει, έχει κόστος το οποίο πρέπει να λαµβάνεται υπόψη. Για συγκεκριµένα έργα χρειάζονται εµπεριστατωµένες και λεπτοµερείς αναλύσεις, ενώ για άλλα µικρότερης σηµασίας θα πρέπει να υιοθετούνται απλούστερες διαδικασίες. Γενικά, οι οργανισµοί κατηγοριοποιούν τα projects και µετά τα αναλύουν σύµφωνα µε την κατηγορία στην οποία ανήκουν (Brigham, Ehrhardt, 2005). Έτσι, µπορούµε να συναντήσουµε: Αντικατάσταση και συνέχιση της εργασίας Η αντικατάσταση παλαιών και χαλασµένων µηχανηµάτων και εξοπλισµού είναι απαραίτητη ώστε ο οργανισµός να συνεχίσει την λειτουργία του. Εφόσον ο οργανισµός επιλέξει να έχει τις ίδιες παραγωγικές διαδικασίες, τότε οι αποφάσεις αντικατάστασης λαµβάνονται χωρίς περίπλοκες τεχνικές. Αντικατάσταση για µείωση κόστους Αυτές οι επενδυτικές αποφάσεις στοχεύουν στην µείωση του κόστους εργασίας, πρώτων υλών και άλλων εισροών όπως για παράδειγµα το ηλεκτρικό ρεύµα ή το φυσικό αέριο. Αυτό επιτυγχάνεται µε αντικατάσταση του λιγότερου αποτελεσµατικού τεχνολογικού εξοπλισµού. Η ανάλυση που απαιτείται είναι περισσότερο λεπτοµερής από την προηγούµενη περίπτωση. ΣΕΛΙ Α 10 ΑΠΟ 85

11 ιεύρυνση των υπάρχοντων προϊόντων ή αγορών Σε αυτή την κατηγορία περιλαµβάνονται πραγµατοποιούµενες δαπάνες προκειµένου να αυξήσουµε τις εκροές των υπάρχοντων προϊόντων του οργανισµού ή τις δυνατότητες διανοµής στις υφιστάµενες αγορές που δραστηριοποιούµαστε. Αυτού του είδους οι αποφάσεις είναι περίπλοκες, καθώς περιλαµβάνουν πρόβλεψη για την µελλοντική ζήτηση των προϊόντων ή υπηρεσιών και λαµβάνονται συνήθως από ανώτερα στελέχη του οργανισµού. ιεύρυνση σε νέα προϊόντα ή αγορές Αυτά τα projects αφορούν στρατηγικές αποφάσεις που θα µπορούσαν να αλλάξουν την θεµελιώδη φύση της εργασίας του οργανισµού. Συνήθως απαιτούν την εκταµίευση µεγάλων ποσών και χρηµατικές ειροές που θα έλθουν στο απώτερο µέλλον. Η ανάλυση τέτοιων επενδύσεων απαιτεί έµφαση στις λεπτοµέρειες και υπολογισµό πολλών παραµέτρων, ενώ η οριστική θετική απόφαση λαµβάνεται από το διοικητικό συµβούλιο ως µέρος του στρατηγικού πλάνου του οργανισµού. Επενδύσεις που αφορούν θέµατα ασφάλειας και περιβαντολλογικά θέµατα Υπάρχουν έργα που είναι απαραίτητα να πραγµατοποιηθούν προκειµένου ο οργανισµός να συµµορφωθεί µε κυβερνητικές εντολές, συµφωνίες µε εργατικά συνδικάτα ή όρους υγιεινής και ασφάλειας. Τα ανώτερω ονοµάζονται υποχρεωτικές επενδύσεις και συχνά δεν φέρνουν παραπάνω έσοδα. Ανάλογα το µέγεθός τους αναλύονται µε λιγότερες ή περισσότερες λεπτοµέρειες. Έρευνα και ανάπτυξη Οι αναµενόµενες ταµειακές ροές από την έρευνα και ανάπτυξη (research and development) είναι συχνά αβέβαιες ώστε να εφαρµοστούν οι τυπικές αναλύσεις προεξοφληµένων ταµειακών ροών και για αυτό το λόγο χρησιµοποιούνται µέθοδοι δέντρων αποφάσεων (decision tree analysis) και real options. ΣΕΛΙ Α 11 ΑΠΟ 85

12 Μακροπρόθεσµα συµβόλαια Πολλοί οργανισµοί υπογράφουν µακροπρόθεσµες συµφωνίες ώστε να παρέχουν προϊόντα ή υπηρεσίες σε συγκεκριµένους πελάτες. Έτσι, µπορεί η ανάληψη υποχρέωσης για τα επόµενα 5 ή 10 έτη να µην σηµαίνει αναγκαστικά µια τεράστια εκταµίευση τώρα, αλλά τα συσσωρευµένα έσοδα και δαπάνες των επόµενων ετών επιτάσσουν ανάλυση πριν την υπογραφή του συµβολαίου. Σαν κανόνα, µπορούµε να αναφέρουµε ότι σχετικά απλοί υπολογισµοί χρειάζονται για αποφάσεις αντικατάστασης, ιδιαίτερα αν οι ήδη λειτουργούσες παραγωγικές µονάδες είναι κερδοφόρες. Περισσότερη λεπτοµερή ανάλυση απαιτείται για αντικαταστάσεις που στοχεύουν στη µείωση κόστους, για επεκτάσεις σε υπάρχουσες γραµµές παραγωγής και φυσικά για επενδύσεις σε νέα προϊόντα ή περιοχές (Brigham, Ehrhardt, 2005). Είναι ευνόητο ότι το κόστος µιας επένδυσης καθορίζει το µέγεθος της ανάλυσης και το πρόσωπο της ιεραρχίας του οργανισµού που θα λάβει τη σχετική απόφαση. Είναι απαραίτητο να τονιστεί ότι η επένδυση δεν περιλαµβάνει µόνο κτίρια, παραγωγικές µονάδες ή βιοµηχανικό εξοπλισµό. Στην εποχή µας είναι εξίσου σηµαντικά και τα µη απτά αγαθά, όπως είναι τα κάθε είδους λογισµικά που βοηθάνε έναν οργανισµό στις σχέσεις του µε τους προµηθευτές του, τους πελάτες του, υπάρχοντες ή δυνητικούς, και τους ίδιους τους εργαζόµενους εντός ή εκτός της χώρας που βρίσκονται οι παραγωγικές εγκαταστάσεις. ΣΕΛΙ Α 12 ΑΠΟ 85

13 4. ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΑΠΟΤΙΜΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Οι βασικές χρησιµοποιούµενες µέθοδοι στη χρηµατοοικονοµική επιστήµη προκειµένου να αποφασιστεί η αποδοχή ή όχι µιας επένδυσης είναι έξι (Brigham, Weston, 1986): 1. η περίοδος επανείσπραξης (payback period) 2. η προεξοφληµένη περίοδος επανείσπραξης (discounted payback period) 3. η καθαρή παρούσα αξία (net present value) 4. ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης (internal rate of return) 5. ο τροποποιηµένος εσωτερικός συντελεστής απόδοσης (modified internal rate of return) 6. ο δείκτης κερδοφορίας (profitability index) Σε κάθε ανάλυση το πρώτο και πιο δύσκολο έργο είναι ο υπολογισµός των σχετικών ταµειακών ροών. Έτσι, οι εισροές και οι εκροές για κάθε έργο αντανακλούν το κόστος αγοράς, το κεφάλαιο κίνησης, τους φόρους, τις αποσβέσεις και τις υπολλειµατικές αξίες (Seitz, 1999). Μπορούµε να υποθέσουµε ότι οι χρηµατοροές πραγµατοποιούνται στην αρχή ή στο τέλος του έτους προκειµένου να πραγµατοποιήσουµε τους υπολογισµούς µας. Παρακάτω αναλύονται συνοπτικά οι έξι βασικές µέθοδοι αποτίµησης, τις οποίες θα χρησιµοποιήσουµε αργότερα για να αξιολογήσουµε την επένδυση που εξετάζουµε. ΣΕΛΙ Α 13 ΑΠΟ 85

14 4.1 ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ Η περίοδος επανείσπραξης ορίζεται ως ο αναµενόµενος αριθµός ετών που απαιτείται προκειµένου να ανακτηθούν τα χρήµατα που δόθηκαν αρχικά για την πραγµατοποίηση της επένδυσης. Έτσι: Περίοδος επανείσπραξης = Έτη πριν την πλήρη ανάκτηση + (Υπολειπόµενο κόστος στην αρχή του έτους / Ταµειακή ροή κατά την διάρκεια του έτους) Παράδειγµα Έργο Α: Αρχική επένδυση 1000 Ταµειακές ροές 500, 400, 300, 100 στο τέλος κάθε χρόνου Έργο Β: Αρχική επένδυση 1000 Ταµειακές ροές 100, 300, 400, 600 στο τέλος κάθε χρόνου Περίοδος επανείσπραξης για το Έργο Α: 2 + ( 100 / 300) = 2,33 έτη Περίοδος επανείσπραξης για το Έργο Β: 3 + ( 200 / 600) = 3,33 έτη Όσο µικρότερη είναι η περίοδος επανείσπραξης, τόσο το καλύτερο. Σε αµοιβαίως αποκλειόµενα έργα (όπου θα πρέπει να επιλέξουµε µεταξύ τους), προτιµάται αυτό µε την µικρότερη περίοδο επανείσπραξης. Στο συγκεκριµένο παράδειγµα θα προτιµούσαµε το Έργο Α. ΣΕΛΙ Α 14 ΑΠΟ 85

15 Παρόλα αυτά, η µέθοδος της επανείσπραξης µπορεί πολλές φορές να δώσει λανθασµένες απαντήσεις. Αυτό γίνεται διότι: 1. η επανείσπραξη αγνοεί όλες τις ταµειακές ροές µετά το σηµείο όπου πληρωθεί η αρχική επένδυση. 2. η επανείσπραξη δίνει ίση στάθµιση (βαρύτητα) σε όλες τις ταµειακές ροές πριν το σηµείο πληρωµής της αρχικής επένδυσης. Εάν είναι να χρησιµοποιηθεί η συγκεκριµένη µέθοδος, ο οργανισµός θα πρέπει να επιλέξει την κατάλληλη ηµεροµηνία βάσει της οποίας θα γίνουν οι σχετικοί υπολογισµοί (cutoff date). Αν χρησιµοποιηθεί η ίδια ηµεροµηνία ανεξάρτητα την διάρκεια των έργων, τότε είναι πιθανό να γίνονται δεκτά έργα µε µικρή διάρκεια ζωής και να απορρίπτονται έργα µε µεγάλη διάρκεια ζωής και κατοπινότερες χρηµατοροές (Brealey, Myers, Allen, 2006). ΣΕΛΙ Α 15 ΑΠΟ 85

16 4.2 ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΕΠΑΝΕΙΣΠΡΑΞΗΣ Μία παραλλαγή της παραπάνω µεθόδου είναι η προεξοφληµένη περίοδος επανείσπραξης, όπου η διαφοροποίηση έγγυται στο ότι οι αναµενόµενες χρηµατοροές προεξοφλούνται µε το κόστος κεφαλαίου της επένδυσης. Έτσι, η προεξοφληµένη περίοδος επανείσπραξης ορίζεται ως ο αριθµός των ετών που απατείται προκειµένου να ανακτηθούν τα χρήµατα από τις προεξοφληµένες ταµειακές ροές. Στο παραπάνω παράδειγµα και υποθέτοντας κόστος κεφαλαίου 10% και για τα δύο έργα έχουµε: Έργο Α: Αρχική επένδυση 1000 Ταµειακές ροές 500, 400, 300, 100 στο τέλος κάθε χρόνου Προεξοφληµένες ταµειακές ροές 455, 331, 225, 68 στο τέλος κάθε χρόνου Έργο Β: Αρχική επένδυση 1000 Ταµειακές ροές 100, 300, 400, 600 στο τέλος κάθε χρόνου Προεξοφληµένες ταµειακές ροές 91, 248, 301, 410 στο τέλος κάθε χρόνου Περίοδος επανείσπραξης για το Έργο Α: 2 + ( 214 / 225) = 2,95 έτη Περίοδος επανείσπραξης για το Έργο Β: 3 + ( 360 / 410) = 3,88 έτη Παρατηρούµε ότι και µε αυτή τη µέθοδο θα επιλέγαµε το Έργο Α, αφού έχει µικρότερη προεξοφληµένη περίοδο επανείσπραξης. Όµως για άλλα έργα, όπου τα αριθµητικά δεδοµένα είναι φυσικά διαφορετικά, οι δύο αυτές µέθοδοι µπορούν να δώσουν αντικρουόµενες απαντήσεις. ΣΕΛΙ Α 16 ΑΠΟ 85

17 Η µέθοδος προεξόφλησης της περιόδου επανείσπραξης παρακάµπτει το µειονέκτηµα της ίσης στάθµισης των χρηµατοροών πριν το σηµείο πληρωµής της αρχικής επένδυσης. Παρόλα αυτά, συνεχίζει να µην λαµβάνει υπόψη τις χρηµατοροές που θα έρθουν µετά από αυτό το σηµείο. Οι οικονοµικοί διευθυντές χρησιµοποιούν αυτή τη µέθοδο ως ένα σήµα για την ρευστότητα της επένδυσης, αφού όσο µικρότερη είναι η περίοδος επανείσπραξης τόσο πιο µεγάλη ρευστότητα έχει η επένδυση (Levy, Brealey, Myers, Allen, 2006). Επιπλέον, πολλοί θεωρούν τις µακρινές χρηµατικές ροές ως πιο επικίνδυνες, έτσι αυτή η µέθοδος δίνει ένα σήµα και για τον κίνδυνο της επένδυσης. ΣΕΛΙ Α 17 ΑΠΟ 85

18 4.3 ΚΑΘΑΡΗ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΞΙΑ Καθώς αναγνωρίστηκαν οι αδυναµίες των µεθόδων επανείσπραξης, κατασκευάστηκαν µέθοδοι που θα βελτίωναν την αποτελεσµατικότητα των αποτιµήσεων. Μία τέτοια µέθοδος είναι αυτή της καθαρής παρούσας αξίας όπου βασίζεται σε τεχνικές προεξοφλήσεων. Η µεθοδολογία της αναπτύσσεται σε τρία στάδια: 1. βρίσκουµε την παρούσα αξία κάθε χρηµατικής ροής, προεξοφληµένη στο κόστος κεφαλαίου της επένδυσης. 2. αθροίζουµε τις προεξοφληµένες ταµειακές ροές. Το άθροισµα είναι η καθαρή παρούσα αξία της επένδυσης. 3. εάν η παρούσα αξία είναι θετική, η επένδυση θα πρέπει να πραγµατοποιηθεί. Εάν η παρούσα αξία είναι αρνητική, η επένδυση θα πρέπει να απορριφθεί. Εάν δύο έργα είναι αµοιβαίως αποκλειόµενα, τότε θα πρέπει να επιλεγεί αυτό µε την µεγαλύτερη καθαρή παρούσα αξία. Έτσι, ο µαθηµατικός τύπος για τον υπολογισµό της Κ.Π.Α. είναι: Καθαρή Παρούσα Αξία = Σ ΤΡ t / (1 + r) t n t= 0 όπου: ΤΡ = Ταµειακές Ροές της Επένδυσης r = Κόστος Κεφαλαίου της Επένδυσης t = Έτη της Επένδυσης ΣΕΛΙ Α 18 ΑΠΟ 85

19 Παράδειγµα Έργο Α: Αρχική επένδυση 1000 Ταµειακές ροές 500, 400, 300, 100 στο τέλος κάθε χρόνου Κόστος κεφαλαίου της επένδυσης r = 10% άρα: Προεξοφληµένες ταµειακές ροές 454,55, 330,58, 225,39, 68,30 στο τέλος κάθε χρόνου και: Καθαρή παρούσα αξία έργου = , , , ,30 = 78,82 0 και η επένδυση πρέπει να πραγµατοποιηθεί. Το σκεπτικό της µεθόδου είναι ξεκάθαρο. Μία καθαρή παρούσα αξία ίση µε το µηδέν σηµαίνει ότι οι ταµειακές ρόες της επένδυσης είναι αρκετές ώστε να αποπληρωθεί το επενδεδυµένο κεφάλαιο και να φέρει την απαιτούµενη απόδοση πάνω σε αυτό το κεφάλαιο. Εάν η καθαρή παρούσα αξία είναι θετική, τότε η επένδυση παράγει περισσότερα χρήµατα από ότι χρειάζεται προκειµένου να εξυπηρετήσει τα χρέη της και να παρέχει και την απαιτούµενη απόδοση στους µετόχους της εταιρείας (Levy, 1994). ΣΕΛΙ Α 19 ΑΠΟ 85

20 4.4 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ Ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης ορίζεται ως το προεξοφλητικό επιτόκιο που εξισώνει την παρούσα αξία των αναµενόµενων ταµειακών ροών της επένδυσης µε την παρούσα αξία των δαπανών της επένδυσης: Παρούσα Αξία Εισροών = Παρούσα Αξία Επενδυτικών απανών Ισοδύναµα, ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης είναι το επιτόκιο που κάνει την καθαρή παρούσα αξία να ισούται µε το µηδέν. Έτσι, ο µαθηµατικός τύπος για τον υπολογισµό του Ε.Σ.Α. είναι: Καθαρή Παρούσα Αξία = Σ ΤΡ t / (1 + IRR) t = 0 n t= 0 όπου: ΤΡ = Ταµειακές Ροές της Επένδυσης IRR = Internal Rate of Return t = Έτη της Επένδυσης Παράδειγµα Έργο Α: Αρχική επένδυση 1000 Ταµειακές ροές 500, 400, 300, 100 στο τέλος κάθε χρόνου Η εξίσωση για την εύρεση του εσωτερικού συντελεστή απόδοσης είναι: / (1 + IRR) / (1 + IRR) / (1 + IRR) / (1 + IRR) 4 = 0 ΣΕΛΙ Α 20 ΑΠΟ 85

21 Ο άγνωστος στην παραπάνω εξίσωση είναι ο IRR, και η µαθηµατική λύση είναι εύκολη όταν οι χρηµατοροές είναι ίσες, διότι σε αυτή την περίπτωση πρόκειται για ράντα. Εάν οι χρηµατοροές είναι διαφορετικές, πράγµα που είναι και το πιο συνηθισµένο, απαιτείται άλλη µαθηµατική αντιµετώπιση. Στη συγκεκριµένη περίπτωση ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης είναι IRR = 14,5%. Εάν το κόστος κεφαλαίου είναι για παράδειγµα r= 10%, τότε η επένδυση πρέπει να γίνει. Γενικά, οι µέθοδοι της καθαρής παρούσας αξίας και του εσωτερικού συντελεστή απόδοσης οδηγούν στις ίδιες αποφάσεις αποδοχής ή απόρριψης για ανεξάρτητα έργα. Για αµοιβαίως αποκλειόµενα όµως έργα, µπορούν να οδηγήσουν σε αντικρουόµενες αποφάσεις. Ο λόγος για τον οποίο το προεξοφλητικό επιτόκιο που εξισώνει το κόστος του έργου µε την παρούσα αξία των εισροών του (δηλαδή ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης) είναι τόσο σηµαντικό βασίζεται στην εξής λογική: 1. ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης ενός έργου είναι η αναµενόµενη απόδοσή του. 2. εάν ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης είναι µεγαλύτερος από το κόστος κεφαλαίου που απαιτείται προκειµένου να χρηµατοδοτηθεί το έργο, τότε θα δηµιουργηθεί ένα πλεόνασµα µετά την πραγµατοποίηση των κεφαλαιακών πληρωµών και αυτό το πλεόνασµα θα συσσωρευτεί προς όφελος των µετόχων του οργανισµού. 3. σύµφωνα µε τα παραπάνω, η ανάληψη έργου του οποίου ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης υπερκαλύπτει το κόστος κεφαλαίου αυξάνει τον πλούτο των µετόχων. Εάν, στην αντίθετη περίπτωση, αναληφθεί έργο όπου ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης είναι µικρότερος από το κόστος κεφαλαίου, τότε οι µέτοχοι θα υποστούν κόστος. ΣΕΛΙ Α 21 ΑΠΟ 85

22 ύο βασικές συνθήκες µπορούν να περιπλέξουν τα πράγµατα όταν χρησιµοποιούνται οι µέθοδοι της καθαρής παρούσας αξίας και του εσωτερικού συντελεστή απόδοσης: 1. όταν υπάρχουν διαφορές στα µεγέθη δύο έργων, δηλαδή το κόστος του ενός έργου είναι φανερά µεγαλύτερο από του άλλου. 2. όταν υπάρχουν χρονικές διαφορές µεταξύ δύο έργων, δηλαδή η πραγµατοποίηση των ταµειακών ροών διαφοροποιούνται τόσο ώστε η πλειοψηφία των ροών του ενός έργου πραγµατοποιείται τα πρώτα έτη ενώ η πλειοψηφία των ροών του δεύτερου έργου πραγµατοποιείται τα τελευταία έτη. Η µέθοδος της καθαρής παρούσας αξίας υποθέτει ότι το επιτόκιο στο οποίο οι χρηµατοροές θα επανεπενδυθούν είναι το κόστος κεφαλαίου, ενώ η µέθοδος του εσωτερικού συντελεστή απόδοσης υποθέτει ότι ο οργανισµός µπορεί να επανεπενδύσει σε επιτόκιο ίσο µε τον εσωτερικό συντελεστή απόδοσης. Η ύπαρξη διαφορετικών απόψεων για το παραπάνω θέµα έχει οδηγήσει τους οικονοµολόγους να διερευνούν ποια υπόθεση είναι ρεαλιστικότερη, ότι δηλαδή οι χρηµατικές ροές µπορούν να επανεπενδυθούν στο κόστος κεφαλαίου ή στον εσωτερικό συντελεστή απόδοσης; Η καλύτερη απάντηση είναι ότι οι χρηµατοροές του έργου µπορούν να επανεπενδυθούν στο κόστος κεφαλαίου, που σηµαίνει ότι η µέθοδος της καθαρής παρούσας αξίας είναι περισσότερο αξιόπιστη (Brigham, Ehrhardt, 2005). Συµπερασµατικά, όταν τα έργα είναι ανεξάρτητα οι δύο µέθοδοι οδηγούν στις ίδιες αποφάσεις αποδοχής ή απόρριψης. Όµως όταν δύο έργα είναι αµοιβαίως αποκλειόµενα, και ειδικά όταν υπάρχουν διαφοροποιήσεις σε µέγεθος ή χρονικό ορίζοντα, τότε θα πρέπει να χρησιµοποιείται η µέθοδος της καθαρής παρούσας αξίας. ΣΕΛΙ Α 22 ΑΠΟ 85

23 4.5 ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ Πολλοί οικονοµικοί διευθυντές προτιµούν να αξιολογούν επενδύσεις σε όρους ποσοστιαίων αποδόσεων παρά σε χρήµατα ($ ή ) καθαρής παρούσας αξίας. Για αυτό το λόγο τροποποιήθηκε ο εσωτερικός συντελεστής απόδοσης και έγινε ένας δείκτης της σχετικής κερδοφορίας. Το νέο µέτρο λέγεται τροποποιηµένος εσωτερικός συντελεστής απόδοσης και ορίζεται ως: n Σ Τ.ΕΚΡ. / (1 + r) t = Σ Τ.ΕΙΣ. (1 + r) n - t n t = 0 (1 + MIRR) n Παρούσα αξία κόστους = Τελική Αξία / (1 + MIRR) n = Π.Α. Τελικής Αξίας όπου: Τ.ΕΚΡ. = Ταµειακές Εκροές (αρνητικοί αριθµοί) ή κόστος του έργου Τ.ΕΙΣ. = Ταµειακές Εισροές (θετικοί αριθµοί) r = Κόστος κεφαλαίου MIRR = Modified Internal Rate of Return Η τοκιζόµενη µελλοντική αξία των χρηµατοροών ονοµάζεται τελική αξία και το προεξοφλητικό επιτόκιο που κάνει την παρούσα αξία της µελλοντικής αξίας των χρηµατοροών να ισούται µε την παρούσα αξία του κόστους ονοµάζεται τροποποιηµένος εσωτερικός συντελεστής απόδοσης (Modified Internal Rate of Return). ΣΕΛΙ Α 23 ΑΠΟ 85

24 Παράδειγµα Έργο Α: Αρχική επένδυση 1000 Ταµειακές ροές 500, 400, 300, 100 στο τέλος κάθε χρόνου Κόστος κεφαλαίου r = 10% Έτσι έχουµε µελλοντικές αξίες στο τέλος του τέταρτου έτους τοκιζόµενες µε r = 10%: 665,5, 484, 330, 100 και σύνολο αυτών: Τελική Αξία = 665, = 1579,5 Η παρούσα αξία του κόστους επένδυσης είναι 1000, αφού έχουµε µόνο µια χρηµατοροή στο έτος 0. Η επίλυση της εξίσωσης µε τα παραπάνω δεδοµένα δίνει MIRR = 11,3%. Ο τροποποιηµένος εσωτερικός συντελεστής απόδοσης έχει ένα σηµαντικό πλεονέκτηµα σε σχέση µε τον εσωτερικό συντελεστή απόδοσης. Ο τροποποιηµένος Ε.Σ.Α. υποθέτει ότι οι χρηµατοροές του έργου επανεπενδύονται στο κόστος κεφαλαίου, ενώ ο Ε.Σ.Α. υποθέτει ότι οι χρηµατοροές του έργου επανεπενδύονται στον Ε.Σ.Α. του έργου. Επειδή η επανεπένδυση στο κόστος κεφαλαίου του έργου είναι ορθότερη, ο τροποποιηµένος Ε.Σ.Α. είναι µια καλύτερη ένδειξη της πραγµατικής κερδοφορίας της επένδυσης (Brigham, Ehrhardt, 2005). Εάν δύο έργα έχουν παρόµοιο µέγεθος και χρονική διάρκεια, τότε η µέθοδος της παρούσας αξίας και του τροποποιηµένου εσωτερικού συντελεστή απόδοσης θα οδηγούν πάντα στην ίδια απόφαση. Η µέθοδος της παρούσας αξίας πάντως δίνει την πληροφορία κατά πόσο µια επένδυση θα συνεισφέρει στην αύξηση της αξίας του οργανισµού. ΣΕΛΙ Α 24 ΑΠΟ 85

25 4.6 ΕΙΚΤΗΣ ΚΕΡ ΟΦΟΡΙΑΣ Μία ακόµη µέθοδος αξιολόγησης επενδύσεων είναι ο δείκτης κερδοφορίας, ο οποίος ορίζεται ως:.κ. = Παρούσα Αξία Μελλοντικών Χρηµατοροών / Αρχικό Κόστος = n Σ Τ.Ρ. / (1 + r) t = t = 1 T.Ρ. 0 όπου: Τ.Ρ. = Αναµενόµενες Μελλοντικές Ταµειακές Ροές T.Ρ. 0 = Αρχικό κόστος Επένδυσης r= Κόστος κεφαλαίου Ο είκτης Κερδοφορίας δείχνει την σχετική κερδοφορία ενός έργου ή την παρούσα αξία ανά χρηµατική µονάδα αρχικού κόστους. Μία επένδυση γίνεται δεκτή εάν ο δείκτης κερδοφορίας της είναι µεγαλύτερος της µονάδας και όσο µεγαλύτερος είναι, τόσο το καλύτερο. Η επένδυση απορρίπτεται εάν έχει δείκτη κερδοφορίας µικρότερο της µονάδας. Παράδειγµα Στο συγκεκριµένο παράδειγµα και µε ίδια τα αριθµητικά δεδοµένα, ο δείκτης κερδοφορίας της επένδυσης είναι:.κ. = 1078,82 / 1000 = 1,079 και ως εκ τούτου η επένδυση πρέπει να πραγµατοποιηθεί. ΣΕΛΙ Α 25 ΑΠΟ 85

26 5. ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 5.1 ΓΕΝΙΚΑ Η ακτινοθεραπεία χρησιµοποιείται, είτε αποκλειστικά είτε σε συνδυασµό µε χειρουργική επέµβαση και χηµειοθεραπεία, στην αντιµετώπιση του καρκίνου. Ο στόχος κατά την ακτινοθεραπεία είναι να αποδοθεί µια υψηλή δόση ακτινοβολίας σε µάζα στόχο ιστού µέσα στο σώµα του ασθενούς, ενώ ταυτόγχρονα να διατηρηθεί στο ελάχιστο η δόση που λαµβάνουν οι περιβάλλοντες υγιείς ιστοί και να διασφαλισθούν ακτινευαίσθητα όργανα στην ακτινοβολούµενη περιοχή από δόσεις που θα υπερέβαιναν τα επίπεδα ανοχής τους (Παλληκαράκης, Νικηφορίδης, Παναγιωτάκης, Khan). Κατά την ακτινοθεραπεία, η κατανοµή της δόσης σε ολόκληρη την ακτινοβολούµενη περιοχή πρέπει να προσδιορίζεται µε ακρίβεια τουλάχιστον 95%, αφού η κλινική εµπειρία έχει αποδείξει ότι οι δόσεις που απαιτούνται για τον πλήρη τοπικό έλεγχο της ασθένειας δεν διαφέρουν περισσότερο από 5% από τις δόσεις που προκαλούν σοβαρές βλάβες σε υγειή όργανα, οδηγώντας έτσι σε σοβαρές επιπλοκές (Ψαρράκος, Καρακατσάνης, 1985). Αυτός ο βαθµός ακριβείας έχει καταστεί δυνατό να επιτευχθεί τα τελευταία µόνο χρόνια, µετά την ανάπτυξη της Υπολογιστικής Τοµογραφίας που προσφέρει την δυνατότητα τρισδιάστατης απεικόνισης της εσωτερικής ανατοµίας του ανθρώπινου σώµατος, πλήρη καθορισµό των γεωµετρικών ορίων και προσδιορισµό των ηλεκτρονικών πυκνοτήτων των διαφόρων ανοµοιογενειών που εµπεριέχονται στον ακτινοβολούµενο όγκο. Ως επακόλουθο, ήλθε η ανάπτυξη συστηµάτων σχεδιασµού θεραπείας µε µεγάλες δυνατότητες σε ειδικές εφαρµογές, ακρίβεια και ταχύτητα. ΣΕΛΙ Α 26 ΑΠΟ 85

27 Η ακτινοθεραπεία µπορεί να θεωρηθεί ως συνισταµένη 6 ξεχωριστών φάσεων: ΣΧΗΜΑ 2. ΟΙ ΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΞΟΜΕΙΩΣΗ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΣΗ Η διάγνωση και σταδιοποίηση της ασθένειας είναι το αποτέλεσµα των εργαστηριακών και απεικονιστικών εξετάσεων που οδήγησαν στην απόφαση να αντιµετωπισθεί η ασθένεια µε ακτινοθεραπεία (Williams, Thwaites, 1993). Ο εντοπισµός περιλαµβάνει τη διαδικασία του καθορισµού της περιοχής στόχου σε τρεις διαστάσεις και τον προσδιορισµό των γειτονικών οργάνων που απαιτείται να προστατευθούν από την ακτινοβολία. Ορίζονται επίσης και οι περιοχές ανοµοιογενών ιστών µέσα στον υπό ακτινοβόληση όγκο. Ακολουθεί ο σχεδιασµός της ακτινοθεραπείας που περιλαµβάνει τον υπολογισµό της κατανοµής της δόσης από διάφορους συνδυασµούς πεδίων, την αξιολόγηση των πλάνων αυτών και την επιλογή του βέλτιστου προς εφαρµογή. Πριν το πλάνο αυτό εκτελεσθεί, γίνεται η εξοµείωσή του, η εφαρµογή δηλαδή των δεσµών πάνω στον ασθενή από τον εξοµειωτή, ο οποίος έχει τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ενός ακτινοθεραπευτικού µηχανήµατος, παρέχει όµως ακτινοδιαγνωστικές δέσµες ακτινοβολίας. ΣΕΛΙ Α 27 ΑΠΟ 85

28 Ακολουθεί η εκτέλεση της θεραπείας στο ακτινοθεραπευτικό µηχάνηµα, όπου η προκαθορισθείσα δόση απονέµεται σε πολλαπλές συνεδρίες. Κατά την πρώτη συνεδρία γίνεται και η επαλήθευση της θεραπείας, µε τη λήψη µιας ακτινογραφίας πάνω στο ακτινοθεραπευτικό µηχάνηµα και σύγκρισή της µε την αντίστοιχη από τον προσοµειωτή. Μετά το πέρας της θεραπείας, η επαφή µε τον ασθενή συνεχίζεται µέσα από τακτικές επανεξετάσεις (Παλληκαράκης, Νικηφορίδης, Παναγιωτάκης, 1991). Η ακτινοθεραπεία διεξάγεται µε δέσµες φωτονίων και ηλεκτρονίων. Σε ορισµένα ακτινοθεραπευτικά κέντρα του εξωτερικού χρησιµοποιούνται επίσης δέσµες νετρονίων, ενώ η χρήση άλλων σωµατιδίων, όπως πχ π-µεσόνιων βρίσκεται σε πειραµατικό στάδιο. ΣΕΛΙ Α 28 ΑΠΟ 85

29 5.2 ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ Μέχρι το 1950, η ακτινοθεραπεία γινόταν µε εξωτερικές δέσµες ενέργειας µέχρι 300 kvp. που λαµβάνοντο από ακτινοθεραπευτικές λυχνίες ακτίνων Χ, µε δυνατότητα να παρέχουν υψηλούς ρυθµούς έκθεσης. Το 1952 εγκαταστάθηκε η πρώτη µονάδα Co-60 στον Καναδά, ενώ µέσα στη δεκαετία του 1970 εγκαταστάθηκαν ευρέως οι επιταχυντές ηλεκτρονίων. Ανάλογα µε την ενέργεια της δέσµης που χρησιµοποιείται, η ακτινοθεραπεία χαρακτηρίζεται ως: 1. ακτινοθεραπεία επαφής 2. επιφανειακή ακτινοθεραπεία 3. ακτινοθεραπεία εις βάθος 4. υπερδυναµική ακτινοθεραπεία 5. µεγαδυναµική ακτινοθεραπεία Γραµµικός επιταχυντής (Clinac) Στους γραµµικούς επιταχυντές χρησιµοποιείται ένα ηλεκτροµαγνητικό κύµα πολύ υψηλής συχνότητας (RF) για να επιταχύνει ηλεκτρόνια σε πολύ υψηλές ενέργειες. Η δέσµη των ηλεκτρονίων µπορεί να χρησιµοποιηθεί απ ευθείας για ακτινοθεραπεία ή να χρησιµοποιηθεί για την παραγωγή ακτίνων Χ (Ψαρράκος, Καρακατσάνης, 1985). ΣΕΛΙ Α 29 ΑΠΟ 85

30 ΣΧΗΜΑ 3. ΚΛΙΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΟΥ ΕΚΤΟΞΕΥΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΩΝ ΕΠΙΤΑΧ. ΣΩΛΗΝΑΣ AFC ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΕΣΜΗΣ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΠΑΛΜΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΗΓΗ RF ΚΕΦΑΛΗ ΣΤΟΧΟΣ ΙΑΦΡΑΓΜΑ ΦΙΛΤΡΟ ΘΑΛ. ΙΟΝ. ΙΑΦΡΑΓΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Ηλεκτρόνια, από το νήµα, εκτοξεύονται σε κατάλληλους χρόνους πάνω στο ηλεκτροµαγνητικό κύµα (RF = ΜΗz περίπου) και επιταχύνονται από αυτό. Ο επιταχυντικός σωλήνας διατηρείται σε πολύ υψηλό κενό. Τα ηλεκτρόνια εκτοξεύονται µέσα σε αυτόν µε αρχική ενέργεια περίπου 50 kev και αυξάνουν την ενέργειά τους συνεχώς µέχρις ότου φθάσουν στο παράθυρο εξόδου, παίρνοντας ενέργεια από το ηλεκτροµαγνητικό κύµα. Όλοι οι γραµµικοί επιταχυντές είναι ισοκεντρικοί, έχουν δηλαδή την δυνατότητα η πηγή να περιστρέφεται γύρω από ένα σηµείο σταθερό στο χώρο, το ισόκεντρο, σε σταθερή απόσταση από αυτό, συνήθως ίση µε ένα µέτρο. ΣΕΛΙ Α 30 ΑΠΟ 85

31 6. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ 6.1 ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ Το Περιφερειακό Γενικό Νοσοκοµείο Αθηνών Αλεξάνδρα ανήκει οργανικά στην Α.Υ.ΠΕ. Αττικής (πρώην Α Πε.Σ.Υ. Αττικής). Το νοσοκοµείο ιδρύθηκε το 1938 µε διάταγµα που εξεδόθη κατά εξουσιοδότηση του ΑΝ 965 / 1937, µε αρχική επωνυµία ηµόσιο Μαιευτήριο Αθηνών. Για ορισµένα χρόνια λειτούργησε σε διάφορα µισθωµένα για αυτό το σκοπό κτίρια, µέχρι την εγκατάστασή του στο κτίριο που βρίσκεται σήµερα. Με το Ν 2592 /1953 Περί οργανώσεως της Ιατρικής Αντιλήψεως, αναµορφώθηκε ο Οργανισµός του Μαιευτικού και µετονοµάστηκε τούτο σε ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΟ ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ. Στις δηµοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 898 τ. Β' η αριθµ. Α3β / οικι / απόφαση του κ. Υπουργού Υγείας - Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων περί αναµόρφωσης του Οργανισµού του ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ. Σύµφωνα µε την παραπάνω απόφαση το Νοσοκοµείο ορίστηκε ως Περιφερειακό Γενικό Νοσοκοµείο µε κατεύθυνση στην Μαιευτική - Γυναικολογία και µετονοµάστηκε σε ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ. Το νοσοκοµείο αποτελείται σήµερα από την ιατρική υπηρεσία, την νοσηλευτική υπηρεσία, την διοικητική υπηρεσία και την τεχνική υπηρεσία, µε πλήθος ειδικοτήτων στην κάθε µία από αυτές. ιαθέτει χειρουργικό και παθολογικό τοµέα, εξωτερικά ιατρεία και κλινικές. Όσο αφορά το ακτινοθεραπευτικό του έργο, διαθέτει δύο αντίστοιχα τµήµατα, το Α και το Β. Το Β Ακτινοθεραπευτικό τµήµα περιορίζεται σε παροχή θεραπειών βραχείας διάρκειας σε καρκινοπαθείς ασθενείς, ενώ συµµετέχει και στο Ογκολογικό Συµβούλιο του νοσοκοµείου. ΣΕΛΙ Α 31 ΑΠΟ 85

32 6.2 Α ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΟΜΗ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Το τµήµα προσπαθεί επίµονα για την βελτίωση των παρεχόµενων υπηρεσιών στους καρκινοπαθείς ασθενείς της πατρίδας µας καθώς και σε αριθµό αλλοδαπών ασθενών, παρά τις µεγάλες δυσκολίες που ενίοτε αντιµετωπίζει. Παρατηρείται συνεχής ποιοτική και ποσοτική βελτίωση σε όλα τα µεγέθη κατά την διάρκεια των τελευταίων ετών, επιβεβαιώνοντας την προσφορά τόσο του τµήµατος, όσο και ολόκληρου του νοσοκοµείου. Θεωρείται ότι το Α Ακτινοθεραπευτικό τµήµα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της κοινωνίας και επιτελεί το καθήκον του στο ακέραιο, χωρίς να υπολογίζει κόπο και χρόνο, επιτυγχάνοντας υπηρεσίες υψηλού επιστηµονικού επιπέδου. ΠΙΝΑΚΑΣ 1. ΟΜΗ Α ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ 1 ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΣ Α 2 ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΣ Β 2 ΕΙ ΙΚΕΥΟΜΕΝΟΙ ΙΑΤΡΟΙ 3 ΑΚΤΙΝΟΦΥΣΙΚΟΙ 3 ΤΕΧΝΟΛΟΓΟΙ 8 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ 1 ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ 2 ΕΥΠΡΕΠΙΣΤΡΙΑ 1 ΕΚΠΑΙ ΕΥΟΜΕΝΟΙ ΣΠΟΥ ΑΣΤΕΣ ΡΑ ΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ 7 ΣΕΛΙ Α 32 ΑΠΟ 85

33 ΠΙΝΑΚΑΣ 2. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Α ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΗΜΕΡΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΕΡΓΑΣΙΜΕΣ ΩΡΕΣ 9.00 π.µ. έως µ.µ. ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΞΕΤΑΖ. ΑΝΑ ΗΜΕΡΑ / ΑΝΑ ΕΤΟΣ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΛΙΣΤΑ ΑΝΑΜΟΝΗΣ 30 / ΗΜΕΡΑ 300 / ΕΤΟΣ (ΜΕ ΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 1 1,5 ΜΗΝΑ) ΑΠΟ ΤΟ ΤΜΗΜΑ 2 ΜΗΝΕΣ Στο τµήµα πραγµατοποιούνται οι περισσότερες θεραπείες για την αντιµετώπιση του καρκίνου, εφαρµόζοντας κλασικές και σύγχρονες τεχνικές βασισµένες σε αναγνωρισµένα πρωτόκολλα ακτινοθεραπείας. Η βασική δραστηριότητα είναι η ακτινοθεραπεία καρκινοπαθών ασθενών µε γραµµικό επιταχυντή και µε τη µονάδα κοβαλτίου Co 60. Πραγµατοποιείται καθηµερινά Εξωτερικό Ιατρείο, προκειµένου να γίνει η διάγνωση και ο προγραµµατισµός των προς θεραπεία ασθενών. Επίσης, καθηµερινά πραγµατοποιούνται οι επανεξετάσεις παλαιών ασθενών οι οποίοι έχουν ακτινοβοληθεί κατά το παρελθόν. Για τη συµπλήρωση του διαγνωστικού και θεραπευτικού έργου υπάρχει καθηµερινή πρωινή ενηµέρωση του ιευθυντή, όπου αναλύονται όλα τα προβλήµατα των ασθενών. Οι γιατροί του τµήµατος συµµετέχουν κάθε Τρίτη στις εργασίες του Ογκολογικού Συµβουλίου του νοσοκοµείου. ΣΕΛΙ Α 33 ΑΠΟ 85

34 Αξίζει να σηµειωθεί ότι στο Α Ακτινοθεραπευτικό τµήµα πραγµατοποιούνται µετεκπαιδευτικά µαθήµατα µε βιβλιογραφική ενηµέρωση, παρουσίαση περιστατικών και διαλέξεις σε θέµατα Ακτινοφυσικής Ακτινολογίας Ραδιολογίας και Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας, όπως προβλέπεται από το πρόγραµµα εκπαίδευσης του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Βασικοί στόχοι του τµήµατος είναι η άριστη αξιοποίηση των διαθέσιµων µηχανηµάτων και η διασφάλιση και µεγιστοποίηση της ποιότητας των παρεχόµενων υπηρεσιών υγείας. Τα διαθέσιµα βασικά µηχανήµατα του τµήµατος είναι ένας γραµµικός επιταχυντής Philips Linac 6 MeV SL 75 5, ο οποίος αγοράστηκε το 1987, και µία µονάδα κοβαλτίου Co 60 Theratron 780E, η οποία αγοράστηκε το 1998 µε τιµή ρχ , χωρίς να συνυπολογίζεται η αξία του Φ.Π.Α. Όπως παρατηρούµε, δεν διαθέτουµε στοιχεία για το κόστος κτήσης του γραµµικού επιταχυντή. ΣΕΛΙ Α 34 ΑΠΟ 85

35 6.3 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗ Ο υφιστάµενος λοιπόν γραµµικός επιταχυντής, το βασικό όπλο στα χέρια των γιατρών για την αντιµετώπιση των καρκινοπαθών ασθενών, έχει αγοραστεί εδώ και 19 έτη (το 1987) και είναι κατασκευής 1980! Όπως εύκολα καταλαβαίνει κανείς, δίχως να χρειάζεται να έχει ιδιαίτερες γνώσεις ακτινοφυσικής, το εν λόγω µηχάνηµα έχει απαξιωθεί τεχνολογικά εντελώς. Αξίζει να σηµειωθεί ότι και η ίδια η κατασκευάστρια εταιρεία δίνει όριο το πολύ τα 15 έτη ζωής. Παρόλα αυτά, έχει επισηµανθεί πολλάκις στο παρελθόν, τόσο από τον εκάστοτε ιευθυντή του Ακτινοθεραπευτικού τµήµατος όσο και από τον Προϊστάµενο του τµήµατος Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, η παλαιότητα του γραµµικού επιταχυντή. Η εν λόγω παλαιότητα οδηγεί σε συνεχή προβλήµατα και βλάβες, οι οποίες δυσχεραίνουν το έργο του τµήµατος. Ενδεικτικά αναφέρουµε ότι πριν 5 έτη (κατά την διάρκεια του 2001 δηλαδή) οι µέρες µη λειτουργίας του επιταχυντή λόγω βλαβών ανήλθαν στις 100! Έτσι, ο παλαιός εξοπλισµός πρωτίστως και η έλλειψη γραµµατειακής υποστήριξης δευτερευόντως οδηγούν στην παραποµπή ασθενών του Ι.Κ.Α. στο ακτινοθεραπευτικό του Ι.Κ.Α. Οι προτάσεις αντικατάστασης του γραµµικού επιταχυντή έχουν ξεκινήσει από το Υπήρξε προσπάθεια εισαγωγής του επιταχυντή στο Γ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, µε κόστος αγοράς ενός νέου , χωρίς να υπολογίζεται στο παραπάνω νούµερο το κόστος διαµόρφωσης του περιβάλλοντα χώρου. Η προσπάθεια αυτή δεν τελεσφόρησε και ως εκ τούτου το πρόβληµα συνεχίζει να υφίσταται. ΣΕΛΙ Α 35 ΑΠΟ 85

36 Σε αυτό το σηµείο πρέπει να αναφέρουµε ότι τα στοιχεία που αφορούν την κατάσταση που επικρατεί στο τµήµα, καθώς και τα αιτήµατα που έχουν γίνει προς τη διοίκηση, µάς τα παρείχε πρόθυµα ο διευθυντής του Α Ακτινοθεραπευτικού τµήµατος κ. Πισσάκας, έπειτα από προσωπικές συνεντεύξεις που πραγµατοποιήσαµε. Για να συγκεκριµενοποιήσουµε λίγο περισσότερο το πρόβληµα που αντιµετωπίζει το Α Ακτινοθεραπευτικό τµήµα και οι γιατροί του, θα αναφέρουµε τα εξής: η παλαιότητα του κατασκευής 1980 γραµµικού επιταχυντή δεν επιτρέπει την διενέργεια λεπτοµερών επεµβάσεων ακτινοβόλησης σε ασθενείς, που σε συγκεκριµένες περιπτώσεις είναι κρίσιµης σηµασίας. Το παραπάνω πρόβληµα υπάρχει όταν και για όσο διάστηµα λειτουργεί, µε πατέντες των εργαζοµένων, ο επιταχυντής. Το σηµαντικότερο πρόβληµα όµως είναι όταν ο επιταχυντής δεν λειτουργεί (όπως και δεν λειτουργεί την παρούσα στιγµή) λόγω βλάβης. Σε αυτή την περίπτωση δεν µπορούν να ξεκινήσουν νέες θεραπείες σε ασθενείς που τις χρειάζονται και δυστυχώς αυτή η ασθένεια δεν επιδέχεται καµίας αναβολής στην έναρξη αντιµετώπισής της. Αλλά και για τους ασθενείς που ήδη έχουν ξεκινήσει ένα πρόγραµµα ακτινοθεραπείας, η διακοπή της ακτινοβόλησης για ένα χρονικό διάστηµα λόγω βλάβης του µηχανήµατος µπορεί να αποβεί µοιραία, καθώς είναι απαραίτητο η εκάστοτε ακτινοθεραπεία να γίνει εντός των αυστηρών ορίων που έχουν νωρίτερα τεθεί από τον θεράποντα ιατρό. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι γιατροί προτιµούν να αναβάλουν για ένα µικρό χρονικό διάστηµα την έναρξη της θεραπείας ενός ασθενούς, παρά να την ξεκινήσουν και αυτή να µείνει στη µέση λόγω µιας βλάβης του επιταχυντή. Είναι πλέον απόλυτα κατανοητό το µέγεθος και η οξύτητα του προβλήµατος για το ακτινοθεραπευτικό τµήµα του νοσοκοµείου και τους ασφαλισµένους που δεν µπορούν να εξυπηρετηθούν. Ας δούµε αναλυτικότερα το χρονικό της υφιστάµενης κατάστασης. ΣΕΛΙ Α 36 ΑΠΟ 85

37 Μαϊος 1999: η κατασκευάστρια εταιρεία Philips ενηµερώνει, όπως οφείλει, το νοσοκοµείο ότι λόγω παλαιότητας του µηχανήµατος έχει αρχίσει να υπάρχει πρόβληµα εύρεσης ανταλλακτικών. Φεβρουάριος 2001: η κατασκευάστρια εταιρεία ενηµερώνει εκ νέου το νοσοκοµείο ότι είναι πλεόν αδύνατη η εύρεση ανταλλακτικών για τον γραµµικό επιταχυντή. Η διοίκηση του νοσοκοµείου έχει ενηµερωθεί για το πρόβληµα που υφίσταται. 2004: αναλαµβάνει καθήκοντα ο νέος ιευθυντής του Α Ακτινοθεραπευτικού τµήµατος, ο οποίος µε τη σειρά του υποβάλλει αιτήµατα προς τη διοίκηση για προµήθεια νέου τεχνολογικού και λοιπού εξοπλισµού, καθώς και για χωροταξική διαµόρφωση του χώρου του τµήµατος. Η κατασκευάστρια εταιρεία λειτουργεί πλέον µε πατέντες προκειµένου να διασφαλίσει την λειτουργία του µηχανήµατος. εκέµβριος 2005: αποστολή end-of-life εγγράφου από την κατασκευάστρια εταιρεία προς το νοσοκοµείο. Απρίλιος 2006: χαλάει µια πλακέτα που µετράει τη δόση και λίγο αργότερα σταµατάει και η λειτουργία του επιταχυντή. Οι ασθενείς παραπέµπονται στο ακτινοθεραπευτικό του νοσοκοµείου Άγιος Σάββας. Η νέα πλακέτα έρχεται 1,5 µήνα αργότερα. Ο γραµµικός επιταχυντής δεν λειτουργεί πλέον καθώς κανείς δεν µπορεί να εξασφαλίσει την εύρυθµη και απρόσκοπτη λειτουργία του, ούτε να προσδιορίσει και να εγγυηθεί τις µέρες επισκευής του σε περίπτωση βλάβης. 29 Αυγούστου 2006: δηµοσίευµα στην εφηµερίδα Τα Νέα αναδυκνύει το πρόβληµα του νοσοκοµείου Αλεξάνδρα, καθώς και άλλων νοσοκοµείων της χώρας. Λίγες µέρες αργότερα υπάρχει και αντίστοιχο ρεπορτάζ στις ειδήσεις µεγάλου τηλεοπτικού καναλιού. ΣΕΛΙ Α 37 ΑΠΟ 85

38 7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΓΙΑΣ ΕΠΕΝ ΥΣΗΣ 7.1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Όπως έγινε εύκολα αντιληπτό από την προαναφερθείσα σύντοµη ιστορική αναδροµή, η αγορά ενός νέου γραµµικού επιταχυντή για το Α Ακτινοθεραπευτικό Τµήµα του νοσοκοµείου Αλεξάνδρα κρίνεται κάτι παραπάνω από αναγκαία. Η νέα τεχνολογία και όλες οι σύγχρονες επιστηµονικές εξελίξεις ενσωµατώνονται στα µηχανήµατα τριών κυρίως γνωστών εταιρειών, της Varian, της Siemens και της Elekta. Όλες αυτές οι εταιρείες έχουν αφιερώσει ξεχωριστό κοµµάτι των δραστηριοτήτων τους στην κατασκευή state-of-the-art ιατρικών µηχανηµάτων και συστηµάτων. Πιο συγκεκριµένα, η τεχνολογία που υιοθετείται σήµερα στον τοµέα της ογκολογίας ακτινοθεραπείας είναι το κληροδότηµα της πλούσιας µακρόχρονης εµπειρίας, ο συνδυασµός νέων τεχνικών, όπως η IMRT (Intensity Modulated Radiation Therapy), η Βραχυθεραπεία Υψηλού και Χαµηλού ρυθµού δόσης (HDR / LDR Brachytherapy), η Στερεοταξία (Stereotaxy), και τα δίκτυα των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Τα περισσότερα συστήµατα είναι ανοικτής αρχιτεκτονικής, προσφέροντας στο χρήστη την ελευθερία επιλογής ως προς τον σχεδιασµό πλάνων και εξοµοίωσης θεραπείας (βλ. αντίστοιχες ιστοσελίδες εταιρειών). Αυτό πραγµατοποιείται είτε χρησιµοποιώντας κλασικό εξοµοιωτή είτε λογισµικό εικονικής εξοµοίωσης σε συνεργασία µε αξονικό τοµογράφο. Ο βασικός στόχος όλων των επιταχυντών νέας γενιάς είναι να µειώσουν τις παρενέργειες από την ακτινοθεραπεία. Ενδεικτικά, παραθέτονται στη συνέχεια φωτογραφίες γραµµικών επιταχυντών τελευταίας γενιάς. ΣΕΛΙ Α 38 ΑΠΟ 85

39 ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗΣ VARIAN ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗΣ SIEMENS ΣΕΛΙ Α 39 ΑΠΟ 85

40 ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗΣ ELEKTA Για να είµαστε περισσότερο ακριβείς και σύµφωνοι µε όσα προτάσσει η ιατρική επιστήµη, κάθε ακτινοθεραπευτικό τµήµα είναι απαραίτητο να έχει δύο γραµµικούς επιταχυντές και όχι έναν, για τους λόγους που εξηγήσαµε παραπάνω και έχουν να κάνουν µε την συνέχεια της λειτουργίας των ακτινοθεραπειών. Οι ευρωπαϊκές ντιρεκτίβες κάνουν λόγο ήδη από το 1998 για την αναγκαιότητα ύπαρξης δύο επιταχυντών (German Cancer Research Center DKFZ). Έτσι, το αίτηµα του ακτινοθεραπευτικού τµήµατος του Αλεξάνδρα περιλαµβάνει την αγορά δύο νέων γραµµικών επιταχυντών, καθώς και την διαµόρφωση νέου χώρου για την υποδοχή τους. Στην ανάλυση που θα ακολουθήσει θα λάβουµε υπόψη µας το παραπάνω αίτηµα, υπολογίζοντας κόστος αγοράς για δύο µηχανήµατα, αλλά και µελλοντικές χρηµατοροές επίσης από λειτουργία δύο µηχανηµάτων. ΣΕΛΙ Α 40 ΑΠΟ 85

41 7.2 ΚΟΣΤΟΣ ΕΠΕΝ ΥΣΗΣ Σε αυτό το σηµείο πρέπει να τονιστούν οι επιλογές που έχει το νοσοκοµείο όσο αφορά την καταβολή των χρηµάτων. Στην πρώτη περίπτωση µπορεί να καταβάλλει ολόκληρο το ποσό που απαιτείται για την πραγµατοποίηση της επένδυσης (συνολικά , όπως θα αναλυθεί αµέσως παρακάτω) στην εταιρεία και να ξαναπληρώσει µετά το τέλος του 7 ου χρόνου για άλλες δαπάνες που αφορούν την επένδυση. Η επταετία που θα αναφέρεται συνεχώς είναι η περίοδος που η κατασκευάστρια εταιρεία αναλαµβάνει τα πάντα σχετικά µε την λειτουργία των µηχανηµάτων. Η δεύτερη επιλογή του νοσοκοµείου είναι να µπει στην πληρωµή 3µηνων δόσεων προς την εταιρεία, επειδή δεν θα διαθέτει τα χρήµατα για αγορά τοις µετρητοίς. Η πληρωµή των δόσεων θα κρατήσουν για 7 χρόνια και ανέρχεται σε έκαστη, ενώ θα πρέπει να τις καταβάλλει και κατά την διάρκεια κατασκευής του έργου (1,5 µε 2 χρόνια). Εµείς θα εξετάσουµε τα 2 προαναφερθέντα σενάρια, καθώς και ένα ακόµα που αφορά τραπεζικό δανεισµό εκ µέρους του νοσοκοµείου, πραγµατοποίηση της επένδυσης και αποπληρωµή τρίµηνων δόσεων στην τράπεζα. Έτσι λοιπόν, το κόστος αγοράς ενός νέου γραµµικού επιταχυντή µε ακτινοβολία MeV, τριπλάσιας δηλαδή ενέργειας από τον υπάρχοντα, πλήρη περιστροφή κρεβατιού, portal vision και κάποιων άλλων τεχνικών δυνατοτήτων ανέρχεται περίπου σε , χωρίς Φ.Π.Α. Η αγορά δύο επιταχυντών ανέρχεται λοιπόν γύρω στα , συν την αξία του Φ.Π.Α., φθάνοντας έτσι στην τιµή των Παρόλα αυτά, η αξία του Φ.Π.Α. ( ) δεν ενσωµατώνεται στο κόστος κτήσης, αλλά τηρείται σε διαφορετικό λογαριασµό (λογαριασµό παθητικού 54, Φ.Π.Α. παγίων). Άλλωστε, και οι αποσβέσεις υπολογίζονται επί της καθαρής αξίας του µηχανήµατος. Η συνολική τιµή αγοράς περιλαµβάνει επιπλέον και το κόστος συντήρησης των επιταχυντών από την πλευρά της εταιρείας για επτά χρόνια, καθώς και το κόστος εκπαίδευσης του προσωπικού του τµήµατος. ΣΕΛΙ Α 41 ΑΠΟ 85

42 Πέρα της επταετίας, το νοσοκοµείο θα πρέπει να πληρώνει το κόστος συντήρησης των µηχανηµάτων. Αυτό ανέρχεται σε ετησίως, που θα καταβληθεί τον 8 ο, 9 ο, 10 ο, 11 ο και 12 ο χρόνο λειτουργίας τους. Η ανάλυση θα πραγµατοποιηθεί λοιπόν σε ορίζοντα 12ετίας, όπου το νοσοκοµείο µπορεί να λάβει το 100% των υπηρεσιών των µηχανηµάτων χωρίς κανένα τεχνικό πρόβληµα. Έτσι, τα 12 έτη υπολογίζουµε κατά προσέγγιση ότι αποτελούν και την ωφέλιµη ζωή των µηχανηµάτων. Πέρα της 12ετίας, θεωρούµε ότι η υπολλειµατική αξία (salvage value) των µηχανηµάτων είναι µηδενική, γεγονός που είναι κοντά στην πραγµατικότητα. Όσο αφορά τις δαπάνες υποστήριξης και λειτουργίας των επιταχυντών, ιδιαίτερα για το απογευµατινό ωράριο, αυτές έχουν προϋπολογισθεί στο αρχικό κονδύλι αγοράς, πάντα σε ορίζοντα επταετίας. Η κατασκευάστρια εταιρεία τις υπολογίζει περί τις το χρόνο (περιλαµβάνονται στο αρχικό κόστος) και αφορούν την απασχόληση 4 χειριστών και ενός ακτινοφυσικού. Μετά την επταετία, υπολογίζουµε σε πρόσληψη ατόµων (προφανώς µέσω ΑΣΕΠ και αφού έχουν προβλεφθεί οι χρονοβόρες διαδικασίες του) και λειτουργία του απογευµατινού ωραρίου από προσωπικό του νοσοκοµείου, το οποίο θα λαµβάνει αύξηση στις αποδοχές 3% ετησίως. Αυτό θα επιβαρύνει το νοσοκοµείο κατά , , , και για τον 8 ο, 9 ο, 10 ο, 11 0 και 12 ο χρόνο λειτουργίας των µηχανηµάτων αντίστοιχα, λαµβάνοντας υπόψη το µέσο µισθό της κατηγορίας και τις εργοδοτικές εισφορές που θα πληρώνει στα ασφαλιστικά ταµεία. ΣΕΛΙ Α 42 ΑΠΟ 85

43 Σηµαντική είναι και η προβλεπόµενη δαπάνη για την χωροταξική διαµόρφωση του τµήµατος προκειµένου να λειτουργήσουν σωστά και µε ασφάλεια οι δύο νέοι επιταχυντές. Ο υπάρχων χώρος που βρίσκεται ο παλαιός επιταχυντής είναι µεν θωρακισµένος, αλλά είναι και µικρός σε εµβαδό. Ήδη αντιµετωπίζονται τεχνικά προβλήµατα µε την ύπαρξη ενός µόνο µηχανήµατος και σε καµία περίπτωση δεν θα µπορεί να χωρέσει δύο µηχανήµατα. Η λύση στο πρόβληµα υποδοχής των νέων µηχανηµάτων είναι η δηµιουργία ενός νέου χώρου κάτω από το προαύλιο του νοσοκοµείου (οδός Μιχαλακοπούλου και Λούρου γωνία). Θα πρέπει λοιπόν να γίνει εκσκαφή στον περιγραφέντα χώρο και δηµιουργία του κατάλληλου υπόγειου χώρου µε την δέουσα θωράκιση σε όλους τους τοίχους, προκειµένου να αποφευχθεί η διάχυση ανεπιθύµητης ακτινοβολίας. Το κόστος αυτής της χωροταξικής διαµόρφωσης υπολογίζεται, σύµφωνα µε στελέχη της αγοράς στα οποία απευθυνθήκαµε, γύρω στα Το παραπάνω προϋπολογισθέν νούµερο φαντάζει ίσως µεγάλο, περιλαµβάνει όµως ένα σύνολο εργασιών κατασκευής, αλλαγής και διαµόρφωσης. Για να γίνουµε λίγο περισσότερο συγκεκριµένοι, θα αναφέρουµε περιληπτικά τους βασικούς τοµείς που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την διάρκεια κατασκευής του έργου (Varian Planning Data For Clinac, 2000). Κατασκευαστική εργασία και εγκατάσταση Σύµφωνα µε τα τελικώς επιλεχθέντα µηχανήµατα, θα πρέπει να χτιστεί και το δωµάτιο υποδοχής τους υπολογίζοντας τουλάχιστον τις µικρότερες διαστάσεις του. Συνίσταται πάντως στις διαστάσεις να υπολογιστεί και πρόσθετος χώρος για θεραπεία του ασθενούς, επιπρόσθετο ιατρικό εξοπλισµό και την επίπλωση που χρειάζεται. Έπειτα, θα πρέπει να θωρακιστούν οι τοίχοι και το ταβάνι για ακτινοβολία, αλλά και για θόρυβο. ΣΕΛΙ Α 43 ΑΠΟ 85

44 Το πάτωµα θα πρέπει να κατασκευαστεί µε τέτοιο τρόπο ώστε να µην επηρεάζει µε στατικό ηλεκτρισµό τα ευαίσθητα ηλεκτρονικά µέρη των επιταχυντών. Ειδική βάση χρειάζεται ο κάθε επιταχυντής προκειµένου να τοποθετηθεί, όπως και αντισεισµική µελέτη πρέπει να εκπονηθεί πριν την κατασκευή του χώρου. Σύστηµα ψύξης των µηχανηµάτων Ιδιαίτερη πρόβλεψη πρέπει να γίνει για το σύστηµα ψύξης του επιταχυντή και για τη διαδικασία διατήρησης της πρέπουσας θερµοκρασίας, σύµφωνα µε τις λεπτοµερείς οδηγίες της κατασκευάστριας εταιρείας. Σύστηµα εξαερισµού του δωµατίου Απαιτείται συγκεκριµένο σύστηµα εξαερισµού, όπου χρησιµοποιεί καθαρό αέρα και δεν τον ανακυκλώνει. Επιπλέον, απαιτείται η αλλαγή του αέρα 6 φορές την ώρα, ανάλογα πάντα µε τις διαστάσεις του χώρου. εν θα πρέπει να εκτελείται καµία θεραπεία αν το σύστηµα εξαερισµού δεν λειτουργεί και αν δεν τηρούνται οι προβλεπόµενες τιµές θερµοκρασίας και υγρασίας (19 27 και 40% - 80% αντίστοιχα). Συστήµατα πεπιεσµένου αέρα και ηλεκτρικών εγκαταστάσεων Συγκεκριµένες ενέργειες πρέπει να γίνουν από τους τεχνικούς πάνω σε αυτούς τους τοµείς προκειµένου να λειτουργήσουν σωστά και µε ασφάλεια τα µηχανήµατα. Άλλα απαραίτητα συστήµατα Κατάλληλα συστήµατα πυρόσβεσης, ανιχνευτές θερµότητας και καπνού, καθώς και κάθε άλλο µέτρο που επιβάλλουν οι κανόνες υγιεινής και ασφάλειας θα πρέπει να παρθεί (σήµανση, µέτρα ελεγχόµενης πρόσβασης κλπ) (Βελονάκης, Τσαλίκογλου, 2005). ΣΕΛΙ Α 44 ΑΠΟ 85

Οδηγός Οικονοµικής Ανάλυσης: Οικονοµική Αξιολόγηση των Επιλογών Καθαρότερης Παραγωγής

Οδηγός Οικονοµικής Ανάλυσης: Οικονοµική Αξιολόγηση των Επιλογών Καθαρότερης Παραγωγής Οδηγός Οικονοµικής Ανάλυσης: Οικονοµική Αξιολόγηση των Επιλογών Καθαρότερης Παραγωγής. Τι Προσφέρει ο Οδηγός; Καθοδήγηση σχετικά µε την οικονοµική ανάλυση των επιλογών καθαρότερης παραγωγής o Εισαγωγή:

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητικά Μοντέλα Επιλογής Έργων

Αριθμητικά Μοντέλα Επιλογής Έργων Αριθμητικά Μοντέλα Επιλογής Έργων Διακρίνονται σε χρηματοοικονομικά μοντέλα και σε μοντέλα βαθμολόγησης. Τα χρηματοοικονομικά μοντέλα είναι: Περίοδος αποπληρωμής επενδεδυμένων κεφαλαίων (Payback Period)

Διαβάστε περισσότερα

Η τεχνική της Καθαρής Παρούσας Αξίας ( Net Present Value)

Η τεχνική της Καθαρής Παρούσας Αξίας ( Net Present Value) Η τεχνική της Καθαρής Παρούσας Αξίας ( Net Present Value) Σύμφωνα με αυτή την τεχνική θα πρέπει να επιλέγουμε επενδυτικά σχέδια τα οποία έχουν Καθαρή Παρούσα Αξία μεγαλύτερη του μηδενός. Συγκεκριμένα δίνεται

Διαβάστε περισσότερα

4. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ I

4. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ I Χρηματοοικονομική Διοίκηση I 4. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ I 1 Είδη Επενδύσεων Χρηματιστηριακές και Επενδύσεις Παγίων Είναι κάθε τοποθέτηση διαθεσίμων κεφαλαίων σε ενεργητικά στοιχεία μακράς χρονικής

Διαβάστε περισσότερα

Τι ενδιαφέρει τον ιδιώτη

Τι ενδιαφέρει τον ιδιώτη ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΠΜΣ «Επιστήµη και Τεχνολογία Υδατικών Πόρων» Οικονοµικά του Περιβάλλοντος και των Υδατικών Πόρων Αξιολόγηση επενδύσεων Τι ενδιαφέρει τον ιδιώτη Πόσα χρήµατα θα επενδύσω; Πότε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΡΓΩΝ Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Ε Ρ Γ Ω Ν. ΡΟΜΠΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, PhD.

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΡΓΩΝ Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Ε Ρ Γ Ω Ν. ΡΟΜΠΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, PhD. ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΡΓΩΝ Α Ξ Ι Ο Λ Ο Γ Η Σ Η Ε Ρ Γ Ω Ν ΡΟΜΠΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, PhD. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΡΓΩΝ Κάθε έργο αποτελεί ένα οικονομικό μηχανισμό, ο οποίος αναλώνει, αλλά και παράγει χρήμα. Οι εμπλεκόμενοι στο έργο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Κεφάλαιο 1 Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Επιτόκιο: είναι η αμοιβή του κεφαλαίου για κάθε μονάδα χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6ο ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6ο ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6ο ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Όταν μια επιχείρηση εξετάζει την περίπτωση ανάληψης ενός επενδυτικού προγράμματος, θα πρέπει να πάρει δύο ειδών αποφάσεις. Η πρώτη απόφαση αναφέρεται στα

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική Διοίκηση

Χρηματοοικονομική Διοίκηση Χρηματοοικονομική Διοίκηση Ενότητα 6: Τεχνικές επενδύσεων IV Γιανναράκης Γρηγόρης Τμήμα Διοίκηση Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Slide 8.1. ΤΕΙ Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Λογιστική και Χρηματοοικονομική. Δευτέρα 27 Ιανουαρίου & Τετάρτη 29 Ιανουαρίου

Slide 8.1. ΤΕΙ Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Λογιστική και Χρηματοοικονομική. Δευτέρα 27 Ιανουαρίου & Τετάρτη 29 Ιανουαρίου Slide 8.1 ΤΕΙ Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Λογιστική και Χρηματοοικονομική Δευτέρα 27 Ιανουαρίου & Τετάρτη 29 Ιανουαρίου Slide 8.2 Η μέθοδος λήψης αποφάσεων για αξιολόγηση επενδυτικών πλάνων Μετά το

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ-ΠΡΑΞΕΙΣ Εισαγωγική εισήγηση Νο1

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ-ΠΡΑΞΕΙΣ Εισαγωγική εισήγηση Νο1 ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΣΚΗΣΕΙΣ-ΠΡΑΞΕΙΣ Εισαγωγική εισήγηση Νο1 ΒΑΣΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Είναι η επένδυση συμφέρουσα; Ποιός είναι ο πραγματικός χρόνος αποπληρωμής της επένδυσης; Κατά πόσο επηρεάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 2η:Επιλογή Έργου

Διάλεξη 2η:Επιλογή Έργου Τµ. Διοίκησης Επιχειρήσεων/Μεσολόγγι ΤΕΙ Δυτ. Ελλάδας Διαχείριση Έργων Πληροφορικής Διάλεξη 2η:Επιλογή Έργου Β. Βασιλειάδης Τµ. Διοικ. Επιχειρήσεων, ΤΕΙ Δυτ. Ελλάδας Μελέτη Σκοπιµότητας Ø Τι είναι: Ø Τεκµηρίωση

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερικός βαθμός απόδοσης

Εσωτερικός βαθμός απόδοσης Εσωτερικός βαθμός απόδοσης Διεθνώς ονομάζεται internal rate of return, και συμβολίζεται με IRR. Με τη μέθοδο αυτή δεν χρησιμοποιούμε επιτόκιο υπολογισμού της αξίας της επένδυσης, αλλά υπολογίζουμε το επιτόκιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ

ΜΕΡΟΣ Α: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ Κεφάλαιο 1: Το θεωρητικό υπόβαθρο της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων και η χρονική αξία του χρήµατος Κεφάλαιο 2: Η καθαρή παρούσα αξία ως κριτήριο επενδυτικών

Διαβάστε περισσότερα

11.1.2 Κριτήρια αξιολόγησης επενδύσεων

11.1.2 Κριτήρια αξιολόγησης επενδύσεων Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευση και ια Βίου Μάθηση Πρόγραμμα ια Βίου Μάθησης ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ: Σύγχρονες Εξελίξεις στις Θαλάσσιες Κατασκευές Α.Π.Θ. Πολυτεχνείο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική Διοίκηση

Χρηματοοικονομική Διοίκηση Χρηματοοικονομική Διοίκηση Ενότητα 3: Τεχνικές επενδύσεων Ι Γιανναράκης Γρηγόρης Τμήμα Διοίκηση Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 2η:Επιλογή Έργου

Διάλεξη 2η:Επιλογή Έργου Τµ. Διοίκησης Επιχειρήσεων/Μεσολόγγι ΤΕΙ Δυτ. Ελλάδας Διαχείριση Έργων Πληροφορικής Διάλεξη 2η:Επιλογή Έργου A. Στεφανή Τµ. Διοικ. Επιχειρήσεων, ΤΕΙ Δυτ. Ελλάδας Μελέτη Σκοπιµότητας Ø Τι είναι: Ø Τεκµηρίωση

Διαβάστε περισσότερα

Έτος 1 Έτος 2 Έτος 3 Έτος 4 Έτος 5 Εισπράξεις 270.000 300.000 350.000 500.000 580.000

Έτος 1 Έτος 2 Έτος 3 Έτος 4 Έτος 5 Εισπράξεις 270.000 300.000 350.000 500.000 580.000 Θέμα 1 0 Η εταιρία ΑΒΓ σχεδιάζει να επενδύσει σήμερα (στο έτος 0), σε ένα έργο το οποίο θα έχει αρχικό κόστος 00.000, διάρκεια ζωής 5 έτη και αναμένεται να δώσει τις ακόλουθες εισπράξεις: Έτος 1 Έτος 2

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική Διοίκηση

Χρηματοοικονομική Διοίκηση Χρηματοοικονομική Διοίκηση Ενότητα 4: Τεχνικές επενδύσεων ΙΙ Γιανναράκης Γρηγόρης Τμήμα Διοίκηση Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Έργου. Ενότητα 2: Επιλογή Έργων. Σαμαρά Ελπίδα Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη)

Διοίκηση Έργου. Ενότητα 2: Επιλογή Έργων. Σαμαρά Ελπίδα Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Διοίκηση Έργου Ενότητα 2: Επιλογή Έργων Σαμαρά Ελπίδα Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Επενδυτικών Σχεδίων

Αξιολόγηση Επενδυτικών Σχεδίων Αξιολόγηση Επενδυτικών Σχεδίων Ενότητα 3: Κριτήρια Αξιολόγησης Επενδύσεων Δ. Δαμίγος Μ. Μενεγάκη Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ Η επιλογή της κατάλληλης εκτιμητικής μεθόδου ακινήτων αποτελεί μία «λεπτή» διαδικασία που εξαρτάται κυρίως από τη φύση και τις προοπτικές του κάθε ακινήτου.

Διαβάστε περισσότερα

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες:

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες: Business Plan Το επιχειρηµατικό πλάνο αποτελεί το πρώτο και µερικές φορές το µοναδικό έγγαφο κείµενο που παρουσιάζει ολοκληρωµένα την επενδυτική πρόταση, γι' αυτό πρέπει να είναι ρεαλιστικό και εφικτό,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 4 η : Αξιολόγηση Επενδυτικών Αποφάσεων Εισαγωγή

Ενότητα 4 η : Αξιολόγηση Επενδυτικών Αποφάσεων Εισαγωγή Ενότητα 4 η : Αξιολόγηση Επενδυτικών Αποφάσεων Εισαγωγή Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο "Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Άρα, ο χρόνος απλής επανείσπραξης της επένδυσης Α, είναι τα 3 έτη.

Άρα, ο χρόνος απλής επανείσπραξης της επένδυσης Α, είναι τα 3 έτη. Άσκηση Έστω δυο επενδυτικές προτάσεις, Α και Β, αρχικού κόστους 200000000 και 236000000 η καθεμία αντίστοιχα. Το ελάχιστο απαιτούμενο ποσοστό απόδοσης που θέτεται ως manager είναι 8%. Οι μελλοντικές ταμιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Θαλάσσιες Κατασκευές: Χρηματοδότηση

Θαλάσσιες Κατασκευές: Χρηματοδότηση Operational Programme Education and Lifelong Learning Continuing Education Programme for updating Knowledge of University Graduates: Modern Development in Offshore Structures AUTh TUC 11.3.1 Θαλάσσιες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΟΙΚΗΣΗ [1]

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΟΙΚΗΣΗ [1] ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΟΙΚΗΣΗ [1] Οικονοµικός Σχεδιασµός είναι η διαδικασία πρόβλεψης της γενικής απόδοσης της επιχείρησης και η παροχή της βάσης λήψης αποφάσεων για τις µελλοντικές οικονοµικές απαιτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Αξιολόγησης Επενδύσεων:

Μέθοδοι Αξιολόγησης Επενδύσεων: TΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΑΡΑ ΟΣΕΙΣ V. Βασικές Μέθοδοι Αξιολόγησης Επενδύσεων. ιδάσκων, Μακρυγιωργάκης Μάριος BSc, ΜΒΑ, MSc, PhD-c. Μέθοδοι Αξιολόγησης Επενδύσεων: Οι επενδυτικές αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΟ: Επισκεφθείτε το Management Portal της Specisoft:

ΑΡΘΡΟ: Επισκεφθείτε το Management Portal της Specisoft: Specisoft ΑΡΘΡΟ: Επισκεφθείτε το Management Portal της Specisoft: NPV & IRR: Αξιολόγηση & Ιεράρχηση Επενδυτικών Αποφάσεων Από Αβραάμ Σεκέρογλου, Οικονομολόγo, Συνεργάτη της Specisoft Επισκεφθείτε το Management

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές με Ράντες. 1 Εισαγωγή. 2 Απόσβεση στοιχείων. Σύνοψη Οι βασικές έννοιες αυτού του κεφαλαίου είναι. - Απόσβεση

Εφαρμογές με Ράντες. 1 Εισαγωγή. 2 Απόσβεση στοιχείων. Σύνοψη Οι βασικές έννοιες αυτού του κεφαλαίου είναι. - Απόσβεση Εφαρμογές με Ράντες Σύνοψη Οι βασικές έννοιες αυτού του κεφαλαίου είναι - Απόσβεση - Σύνθετη παραγωγική διάρκεια παγίων - Κεφαλαιοποιημένο κόστος - Καθαρά παρούσα αξία - Εσωτερικός βαθμός απόδοσης - Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Ενότητα 3: Αξιολόγηση Επενδύσεων (3/5). Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΗΓΟΣ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΓΙΑ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ» TEXNOOIKONOMIKH ΜΕΛΕΤΗ Για την καλύτερη κατανόηση της οικονοµικότητας και της απόδοσης µιας φωτοβολταϊκής εγκατάστασης, θα παρουσιαστεί µία τεχνοοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινοθεραπεία Βασικές Αρχές Λειτουργίας και Ακτινοπροστασία

Ακτινοθεραπεία Βασικές Αρχές Λειτουργίας και Ακτινοπροστασία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Εκπαιδευτικό Σεμινάριο Ακτινοβολίες & Ακτινοπροστασία Ακτινοθεραπεία Βασικές Αρχές Λειτουργίας και Ακτινοπροστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ιδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστικές Έννοιες (Υπολογισμός Χρηματοοικονομικού κινδύνου και απόδοσης, διαχρονική αξία του Χρήματος)

Στατιστικές Έννοιες (Υπολογισμός Χρηματοοικονομικού κινδύνου και απόδοσης, διαχρονική αξία του Χρήματος) Στατιστικές Έννοιες (Υπολογισμός Χρηματοοικονομικού κινδύνου και απόδοσης, διαχρονική αξία του Χρήματος) 1 γ Ποιος είναι ο αριθμητικός μέσος όρος ενός δείγματος ετησίων αποδόσεων μιας μετοχής, της οποίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 31 1 η γραπτή εργασία Τελική έκδοση με παρατηρήσεις

ΔΕΟ 31 1 η γραπτή εργασία Τελική έκδοση με παρατηρήσεις ΔΕΟ 31 1 η γραπτή εργασία 2013-14 - Τελική έκδοση με παρατηρήσεις ΠΡΟΣΟΧΗ! Αποτελεί υποδειγματική λύση. απάντηση! 1 Μελετήστε τη λύση και δώστε τη δική σας ΘΕΜΑ 1 Ο Επένδυση Α Για την επένδυση Α γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Α.Α.Δράκος 2014-2015

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Α.Α.Δράκος 2014-2015 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑ ΣΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ 1 3.) ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΘΑΡΩΝ ΤΑΜΕΙΑΚΩΝ ΡΟΩΝ Α.Α.Δράκος 2014-2015 Α. Εισαγωγικά Oι Καθαρές

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις - Εφαρμογές. Διάλεξη 2 η. Χρηματοοικονομική Αξιολόγηση Έργων

Ασκήσεις - Εφαρμογές. Διάλεξη 2 η. Χρηματοοικονομική Αξιολόγηση Έργων Ασκήσεις - Εφαρμογές Διάλεξη 2 η Χρηματοοικονομική Αξιολόγηση Έργων ΑΣΚΗΣΗ 1 Η επιχείρηση «ΚΘ» αγόρασε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή προς 15.000. Ο Η/Υ θα χρησιμοποιηθεί για 4 έτη και κατόπιν θα πωληθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογή στην αξιολόγηση επενδύσεων

Εφαρµογή στην αξιολόγηση επενδύσεων Εφαρµογή στην αξιολόγηση επενδύσεων Τα απλούστερα κριτήρια PV IRR Επένδυση: είναι µια χρηµατοροή σε περιοδικά σηµεία του χρόνου t,,,,ν, που εµφανίζονται ποσά Χ,Χ,,Χ Ν, που είναι µη αρνητικά Χ,,, Ν, κατά

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστικές Έννοιες (Υπολογισμός Χρηματοοικονομικού κινδύνου και απόδοσης, διαχρονική αξία του Χρήματος)

Στατιστικές Έννοιες (Υπολογισμός Χρηματοοικονομικού κινδύνου και απόδοσης, διαχρονική αξία του Χρήματος) Στατιστικές Έννοιες (Υπολογισμός Χρηματοοικονομικού κινδύνου και απόδοσης, διαχρονική αξία του Χρήματος) 1. Ποιος είναι ο αριθμητικός μέσος όρος ενός δείγματος ετησίων αποδόσεων μιας μετοχής, της οποίας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο X. Χρηµατοοικονοµική Λογιστική & ιοίκηση Ισολογισµοί & Αποτελέσµατα Χρήσης

Κεφάλαιο X. Χρηµατοοικονοµική Λογιστική & ιοίκηση Ισολογισµοί & Αποτελέσµατα Χρήσης Οργάνωση Παραγωγής & ιοίκηση Επιχειρήσεων ΙΙ Κοστολόγηση Επιχειρήσεων & Λήψη Αποφάσεων Κεφάλαιο X Χρηµατοοικονοµική Λογιστική & ιοίκηση Ισολογισµοί & Αποτελέσµατα Χρήσης Νικόλαος Α. Παναγιώτου 2005 ΕΜΠ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;... 17 2. ΕΙΔΗ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗΣ... 35 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ (ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ)

Πρόλογος...13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;... 17 2. ΕΙΔΗ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗΣ... 35 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ (ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;... 17 Βασικές Ικανότητες της Χρηματοοικονομικής Διαχείρισης... 23 Κατανόηση των Οικονομικών Παραγόντων... 23 Σημασία της Λογιστικής...

Διαβάστε περισσότερα

Α. Συντελεστής Ανάκτησης Κεφαλαίου ΣΑΚ = Β. Συντελεστής Συσσώρευσης Κεφαλαίου ΣΣΚ =

Α. Συντελεστής Ανάκτησης Κεφαλαίου ΣΑΚ = Β. Συντελεστής Συσσώρευσης Κεφαλαίου ΣΣΚ = Χρήσιμοι συντελεστές Α. Συντελεστής Ανάκτησης Κεφαλαίου *(1 ) ΣΑΚ = (1 ) 1 Β. Συντελεστής Συσσώρευσης Κεφαλαίου ΣΣΚ = ( 1 ) 1 Κόστος εξοπλισμού Στο κόστος αυτό του εξοπλισμού περιλαμβάνεται (α) το κόστος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑΣ askoikones.gr

ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑΣ askoikones.gr ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑΣ askoikones.gr Ο/Η επισκέπτης/ρια της ιστοσελίδας http://www.askoikones.gr έχει τη δυνατότητα να λάβει μια αρχική γνώμη βιωσιμότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Πηγές χρηματοδότησης για την δημιουργία μιας νέας επιχείρησης και χρηματοδότησης μιας καινοτόμου ιδέας Σχέδιο χρηματοδότησης της επένδυσης Επιχειρησιακό Σχέδιο-Business

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί η χρηµατοδότηση είναι αναγκαία;

Γιατί η χρηµατοδότηση είναι αναγκαία; Χρηµατοοικονοµική και ο ρόλος των Manager Παρούσα Αξία, ο σκοπός και η κυβερνητική των επιχειρήσεων Υπολογισµός της Παρούσας Αξίας Γιατί η Καθαρή Παρούσα Αξία οδηγεί σε καλύτερες επενδυτικές αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επενδυτικός κίνδυνος

Επενδυτικός κίνδυνος Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευση και ια Βίου Μάθηση Πρόγραμμα ια Βίου Μάθησης ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ: Σύγχρονες Εξελίξεις στις Θαλάσσιες Κατασκευές Α.Π.Θ. Πολυτεχνείο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπ επέν έ δ ν υσης

Σκοπ επέν έ δ ν υσης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Πανεπιστήμιο Αιγαίου 1 Εισαγωγή Ο σκοπός μιας επένδυσης είναι ίδιος για οποιοδήποτε επενδυτή (επιχείρηση ή µεµονωµένα άτοµα) και είναι ανεξάρτητος από το είδος της επένδυσης.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Επενδύσεων Σύνολο- Περιεχόμενο Μαθήματος

Αξιολόγηση Επενδύσεων Σύνολο- Περιεχόμενο Μαθήματος Αξιολόγηση Επενδύσεων Σύνολο- Περιεχόμενο Μαθήματος Ζιώγας Ιώαννης Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

O ΕΙΚΤΗΣ PRICE EARNINGS GROWTH (P.E.G.)

O ΕΙΚΤΗΣ PRICE EARNINGS GROWTH (P.E.G.) INVESTMENT RESEARCH & ANALYSIS JOURNAL O ΕΙΚΤΗΣ PRICE EARNINGS GROWTH (P.E.G.) Με την ευγενική χορηγία O δείκτης αποτίµησης που συνδυάζει το λόγο «Τιµή προς Κέρδη ανά Μετοχή» µε τους διαχρονικούς ρυθµούς

Διαβάστε περισσότερα

( p) (1) (2) ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Α.Α.Δράκος

( p) (1) (2) ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Α.Α.Δράκος ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑ ΣΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ Δράκος 4-5 4.) ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ 4.. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφοριακά Συστήματα Διοίκησης. Επισκόπηση μοντέλων λήψης αποφάσεων Τεχνικές Μαθηματικού Προγραμματισμού

Πληροφοριακά Συστήματα Διοίκησης. Επισκόπηση μοντέλων λήψης αποφάσεων Τεχνικές Μαθηματικού Προγραμματισμού Πληροφοριακά Συστήματα Διοίκησης Επισκόπηση μοντέλων λήψης αποφάσεων Τεχνικές Μαθηματικού Προγραμματισμού Σημασία μοντέλου Το μοντέλο δημιουργεί μια λογική δομή μέσω της οποίας αποκτούμε μια χρήσιμη άποψη

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Επενδυτικών Σχεδίων

Αξιολόγηση Επενδυτικών Σχεδίων Αξιολόγηση Επενδυτικών Σχεδίων Ενότητα 5: Ειδικά ζητήματα Δ. Δαμίγος Μ. Μενεγάκη Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

6. Οικονοµική Αξιολόγηση Ενεργειακών Επενδύσεων

6. Οικονοµική Αξιολόγηση Ενεργειακών Επενδύσεων ιαχείριση Ενέργειας και Περιβαλλοντική Πολιτική 6. Οικονοµική Αξιολόγηση Ενεργειακών Επενδύσεων Καθηγητής Ιωάννης Ψαρράς Εργαστήριο Συστηµάτων Αποφάσεων & ιοίκησης Γρ. 0.2.7. Ισόγειο Σχολής Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ Εισαγωγή

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ Εισαγωγή 1 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ Εισαγωγή Η ανάλυση ευαισθησίας μιάς οικονομικής πρότασης είναι η μελέτη της επιρροής των μεταβολών των τιμών των παραμέτρων της πρότασης στη διαμόρφωση της τελικής απόφασης. Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ 4 η ΑΣΚΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΤΕΧΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ Εισαγωγή Άσκησης

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ 4 η ΑΣΚΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΤΕΧΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ Εισαγωγή Άσκησης ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ 4 η ΑΣΚΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΤΕΧΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ Εισαγωγή Άσκησης ΥΠΕΥΘΥΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική Ι. Ενότητα 8: Βασικές αρχές αποτίμησης μετοχών. Ιωάννης Ταμπακούδης. Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

Χρηματοοικονομική Ι. Ενότητα 8: Βασικές αρχές αποτίμησης μετοχών. Ιωάννης Ταμπακούδης. Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Χρηματοοικονομική Ι Ενότητα 8: Βασικές αρχές αποτίμησης μετοχών Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 1 η. Ανάλυση Αναπτυξιακών Έργων Επενδυτικά Κριτήρια

Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 1 η. Ανάλυση Αναπτυξιακών Έργων Επενδυτικά Κριτήρια Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 1 η Ανάλυση Αναπτυξιακών Έργων Επενδυτικά Κριτήρια Στην παρούσα ενότητα θα παρουσιασθούν και θα αναλυθούν: Η Έννοια και Σκοπός της Κοινονικο-οικονομικής Αξιολόγησης. Τα Επενδυτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΟΣΜΙΔΟΥ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΟΣΜΙΔΟΥ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΟΣΜΙΔΟΥ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ kosmid@econ.auth.gr ΣΗΜΕΙΩςΕΙς ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗςΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Επιλογή επενδύσεων κάτω από αβεβαιότητα

Επιλογή επενδύσεων κάτω από αβεβαιότητα Επιλογή επενδύσεων κάτω από αβεβαιότητα Στατιστικά κριτήρια επιλογής υποδειγμάτων Παράδειγμα Θεωρήστε τον παρακάτω πίνακα ο οποίος δίνει τις ροές επενδυτικών σχεδίων λήξης μιας περιόδου στο μέλλον, όταν

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Μαθηματικά

Οικονομικά Μαθηματικά Οικονομικά Μαθηματικά Ενότητα 10: Εφαρμογές των Ράντων Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Ανάλυση Επενδύσεων Έργων Α.Π.Ε.

Οικονομική Ανάλυση Επενδύσεων Έργων Α.Π.Ε. Οικονομική Ανάλυση Επενδύσεων Έργων Α.Π.Ε. υρτώ Θεοφιλίδη - Χημικός Μηχανικός, MSc (Εργαστήριο Ανάλυσης Ενεργειακών Συστημάτων) άρης Ανδρεοσάτος Διπλωματούχος Μηχανολόγος Μηχανικός, MSc (Τμήμα Ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης

Συστήματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Συστήματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης Ακαδημαϊκό Έτος 2014 2015 Εξάμηνο 8 ο 7 η Διάλεξη: Αξιολόγηση επενδύσεων Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Κόστος κεφαλαίου κόστος ευκαιρίας των κεφαλαίων Υποθέσεις υπολογισμού Στάδια υπολογισμού Πηγές χρηματοδότησης (κεφαλαίου)

ΚΟΣΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Κόστος κεφαλαίου κόστος ευκαιρίας των κεφαλαίων Υποθέσεις υπολογισμού Στάδια υπολογισμού Πηγές χρηματοδότησης (κεφαλαίου) ΚΟΣΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Κόστος κεφαλαίου Ορισμός: είναι το κόστος ευκαιρίας των κεφαλαίων που έχουν όλοι οι επενδυτές της εταιρείας (μέτοχοι και δανειστές) Κόστος ευκαιρίας: είναι η απόδοση της καλύτερης εναλλακτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ Α. Εισαγωγή Ο σκοπός µιας επένδυσης είναι ανεξάρτητος από το είδος της επένδυσης. Ο σκοπός αυτός είναι η µεγιστοποίηση της αξίας της επένδυσης. Για τον σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

424 ΓΕΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Τηλ Φ / 102 / Σ Θεσσαλονίκη, 12 Οκτ 2016 Συν.

424 ΓΕΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Τηλ Φ / 102 / Σ Θεσσαλονίκη, 12 Οκτ 2016 Συν. ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ : Πίνακα Αποδεκτών 424 ΓΕΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Τηλ. 2310381080 Φ. 460.2 / 102 / 17087 Σ. 5130 Θεσσαλονίκη, 12 Οκτ 2016 Συν.: ΘΕΜΑ: ηµοσιεύσεις - Ανακοινώσεις

Διαβάστε περισσότερα

29 Σεπτεμβρίου Ετοιμάστηκε από την. Τελική Μελέτη για το Πανεπιστήμιο Κύπρου

29 Σεπτεμβρίου Ετοιμάστηκε από την. Τελική Μελέτη για το Πανεπιστήμιο Κύπρου ΤΑΜΕΙΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ Αναλογιστική μελέτη με ημερομηνία αναφοράς την 30 η Ιουνίου, 2010 για την εξέταση των οικονομικών επιπτώσεων στο Ταμείο

Διαβάστε περισσότερα

11.2.2 Είδη δαπανών. Μιχάλης Δούμπος, Αναπλ. Καθηγητής Πολυτεχνείο Κρήτης, Σχολή Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης mdoumpos@dpem.tuc.

11.2.2 Είδη δαπανών. Μιχάλης Δούμπος, Αναπλ. Καθηγητής Πολυτεχνείο Κρήτης, Σχολή Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης mdoumpos@dpem.tuc. Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευση και ια Βίου Μάθηση Πρόγραμμα ια Βίου Μάθησης ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ: Σύγχρονες Εξελίξεις στις Θαλάσσιες Κατασκευές Α.Π.Θ. Πολυτεχνείο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Σημειώσεις Μαθήματος Πέτρος Γ. Σολδάτος, Στέλιος Π. Ροζάκης Αθήνα 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ... 3 1.1 Εισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

Αποφάσεις Χρηματοδοτήσεων

Αποφάσεις Χρηματοδοτήσεων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Ακαδημαϊκό Έτος 2008 2009 Εξάμηνο 8 ο 6η Διάλεξη: Αποφάσεις Χρηματοδοτήσεων Ιωάννης Ψαρράς Καθηγητής Χρηματοοικονομικές

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική Διοίκηση

Χρηματοοικονομική Διοίκηση Χρηματοοικονομική Διοίκηση Ενότητα 5: Τεχνικές επενδύσεων ΙΙΙ Γιανναράκης Γρηγόρης Τμήμα Διοίκηση Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΡ. - 2.900 1.250 1.900 1.585 1.280 Π.ΚΤΡ. - 2.900 1.147 1.599 1.224 907 Κ.Π.Α. 1.977

ΚΤΡ. - 2.900 1.250 1.900 1.585 1.280 Π.ΚΤΡ. - 2.900 1.147 1.599 1.224 907 Κ.Π.Α. 1.977 1.Έχετε να επιλέξτε για την κατάθεση ενός ποσού 150 Euro, στην τράπεζα Αλφα µε σταθερό επιτόκιο 10% για 5 έτη και ανατοκισµό στο τέλος κάθε έτους, και την κατάθεση 148 Euro στην τράπεζα Βήτα µε το ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Επόµενη Ηµέρα των Ελληνικών Τραπεζικών Μετοχών

Η Επόµενη Ηµέρα των Ελληνικών Τραπεζικών Μετοχών Παρασκευή 31 Μαϊου 2013 Η Επόµενη Ηµέρα των Ελληνικών Τραπεζικών Μετοχών Η πρόσφατη σηµαντική άνοδος και στη συνέχεια έντονη διακύµανση των ελληνικών τραπεζικών µετοχών ενόψει και εν µέσω αυξήσεων του

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Κόστους Κύκλου Ζωής

Ανάλυση Κόστους Κύκλου Ζωής Ανάλυση Κόστους Κύκλου Ζωής ρ Γ. Γιαννακίδης Εισαγωγή Στόχοι και Οφέλη Ανάλυση Κόστους Κύκλου Ζωής Life Cycle Cost Analysis - LCCA Μέθοδος οικονοµικής σύγκρισης εναλλακτικών επενδύσεων που βασίζεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Συµπλήρωση οδηγιών και διευκρινήσεις για την εγκύκλιο 67/07 περί κατάργησης επιτροπών Μαγνητικής Τοµογραφίας και καθιέρωση νέας διαδικασίας έγκρισης.

Συµπλήρωση οδηγιών και διευκρινήσεις για την εγκύκλιο 67/07 περί κατάργησης επιτροπών Μαγνητικής Τοµογραφίας και καθιέρωση νέας διαδικασίας έγκρισης. Συµπλήρωση οδηγιών και διευκρινήσεις για την εγκύκλιο 67/07 περί κατάργησης επιτροπών Μαγνητικής Τοµογραφίας και καθιέρωση νέας διαδικασίας έγκρισης. Γ.Ε.: Γ32/ 978/31-5-2007 ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Χρονική Αξία Χρήµατος Στη Χρηµατοοικονοµική, κεφάλαιο ονοµάζουµε εκείνο το χρηµατικό ποσό που µπορούµε να διαθέσουµε σε µια επένδυση για όποιο χρονικό

Χρονική Αξία Χρήµατος Στη Χρηµατοοικονοµική, κεφάλαιο ονοµάζουµε εκείνο το χρηµατικό ποσό που µπορούµε να διαθέσουµε σε µια επένδυση για όποιο χρονικό 2. ΧΡΟΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ 1 Χρονική Αξία Χρήµατος Στη Χρηµατοοικονοµική, κεφάλαιο ονοµάζουµε εκείνο το χρηµατικό ποσό που µπορούµε να διαθέσουµε σε µια επένδυση για όποιο χρονικό διάστηµα θέλουµε. Εκτός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Ενότητα 4: Αξιολόγηση Επενδύσεων (4/5). Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Case 06: Το πρόβληµα τωνlorie και Savage Εισαγωγή (1)

Case 06: Το πρόβληµα τωνlorie και Savage Εισαγωγή (1) Case 06: Το πρόβληµα τωνlorie και Savage Εισαγωγή (1) Το εσωτερικό ποσοστό απόδοσης (internal rate of return) ως κριτήριο αξιολόγησης επενδύσεων Προβλήµατα προκύπτουν όταν υπάρχουν επενδυτικές ευκαιρίες

Διαβάστε περισσότερα

Γραπτή Εργασία 1 Χρηματοδοτική Διοίκηση. Γενικές οδηγίες

Γραπτή Εργασία 1 Χρηματοδοτική Διοίκηση. Γενικές οδηγίες ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ και ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 31 Χρηματοοικονομική Διοίκηση Ακαδημαϊκό Έτος: 2009-10 Γραπτή Εργασία 1 Χρηματοδοτική Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή - Έννοια της Επένδυσης... 1.1 Κριτήριο της Περιόδου Επανείσπραξης... 1.2 Κριτήριο του Μέσου Βαθµού Απόδοσης ή Μέση Ετήσια Αποδοτικότητα.

Εισαγωγή - Έννοια της Επένδυσης... 1.1 Κριτήριο της Περιόδου Επανείσπραξης... 1.2 Κριτήριο του Μέσου Βαθµού Απόδοσης ή Μέση Ετήσια Αποδοτικότητα. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περίληψη Εισαγωγή - Έννοια της Επένδυσης... 2 Ενότητα 1 1. Τα συνήθη κριτήρια αξιολόγησης των επενδύσεων 1.1 Κριτήριο της Περιόδου Επανείσπραξης... 1.2 Κριτήριο του Μέσου Βαθµού Απόδοσης ή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 4. ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΡΓΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΡΓΟΥ. Κατερίνα Αδάμ, Μ. Sc., PhD Eπίκουρος Καθηγήτρια

ΕΝΟΤΗΤΑ 4. ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΡΓΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΡΓΟΥ. Κατερίνα Αδάμ, Μ. Sc., PhD Eπίκουρος Καθηγήτρια ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΟΥ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών ΕΝΟΤΗΤΑ 4. ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΡΓΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΡΓΟΥ Κατερίνα Αδάμ, Μ. Sc., PhD Eπίκουρος Καθηγήτρια ΑΔΕΙΑ ΧΡΗΣΗΣ 2 Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήστε όλες τις ερωτήσεις. ιάρκεια εξετάσεων: Μια ώρα και 30 λεπτά Ονοµατεπώνυµο φοιτητού/τριας;... Αρ. Μητρ.:...

Απαντήστε όλες τις ερωτήσεις. ιάρκεια εξετάσεων: Μια ώρα και 30 λεπτά Ονοµατεπώνυµο φοιτητού/τριας;... Αρ. Μητρ.:... ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ: ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 ΜΑΘΗΜΑ: ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α.ΝΟΥΛΑΣ Απαντήστε όλες τις ερωτήσεις. ιάρκεια εξετάσεων: Μια

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία, Τεχνικές και Θεωρία για Οικονοµοτεχνικές Μελέτες. Πρόλογος 9 Ο Σκοπός αυτού του βιβλίου 11

Μεθοδολογία, Τεχνικές και Θεωρία για Οικονοµοτεχνικές Μελέτες. Πρόλογος 9 Ο Σκοπός αυτού του βιβλίου 11 Μεθοδολογία, Τεχνικές και Θεωρία για Οικονοµοτεχνικές Μελέτες Πρόλογος 9 Ο Σκοπός αυτού του βιβλίου 11 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οικονοµοτεχνικές Μελέτες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Επιχειρηµατικότητα και Νέες Επιχειρηµατικές ραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηματικό Σχέδιο - Βασικά

Επιχειρηματικό Σχέδιο - Βασικά Επιχειρηματικό Σχέδιο - Βασικά στοιχεία χρηματο-οικονομικής οικονομικής ανάλυσης 1 ο θερινό σχολείο νεανικής επιχειρηματικότητας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Μ. Μπεκιάρης Ποια ζητήματα θα μας απασχολήσουν; Πώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Στο υποβληθέν επιχειρηματικό σχέδιο θα περιλαμβάνονται κατ ελάχιστον οι ακόλουθες ενότητες: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ Θα παρατεθεί σύντομη περιγραφή των βασικών

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις Χρηµατοοικονοµικής ιοίκησης

Ασκήσεις Χρηµατοοικονοµικής ιοίκησης Ασκήσεις Χρηµατοοικονοµικής ιοίκησης. Εξετάζετε δύο αµοιβαία αποκλειόµενες επενδύσεις, µε τις ακόλουθες Καθαρές Ταµειακές Ροές. Κάθε επένδυση διαρκεί τρία έτη. Α Β Τ 0 (.000) (2.000) Τ 629,326.79,245 Τ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες για αξία χρήματος και επενδύσεις. Δρ. Αθανάσιος Δαγούμας, Λέκτορας Οικονομικής της Ενέργειας & των Φυσικών Πόρων, Παν.

Βασικές έννοιες για αξία χρήματος και επενδύσεις. Δρ. Αθανάσιος Δαγούμας, Λέκτορας Οικονομικής της Ενέργειας & των Φυσικών Πόρων, Παν. Βασικές έννοιες για αξία χρήματος και επενδύσεις Δρ. Αθανάσιος Δαγούμας, Λέκτορας Οικονομικής της Ενέργειας & των Φυσικών Πόρων, Παν. Πειραιώς Βασικοί Ορισμοί Διαχρονική Αξία Χρήματος Το χρήµα έχει δύο

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλέον, το ιοικητικό Συµβούλιο, ορίζει Υπεύθυνο ιαχείρισης Κινδύνων µε συγκεκριµένες αρµοδιότητες.

Επιπλέον, το ιοικητικό Συµβούλιο, ορίζει Υπεύθυνο ιαχείρισης Κινδύνων µε συγκεκριµένες αρµοδιότητες. ηµοσιοποίηση πληροφοριών εποπτικής φύσεως της ΠΕΝΤΕ ΕΚΑΣ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ Α.Ε.Π.Ε.Υ., σε εφαρµογή της απόφασης 9/459/27.12.2007 του.σ. της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς. Σύµφωνα µε το Άρθρο 3 της Απόφασης 9/459/27.12.2007

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης

Συστήματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Συστήματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης Ακαδημαϊκό Έτος 2007 2008 Εξάμηνο 8 ο 7η Διάλεξη: Αξιολόγηση Επενδύσεων Ιωάννης Ψαρράς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ (DURATION MODEL)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ (DURATION MODEL) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ (DURATION MODL) Ορισμός και μέτρηση της διάρκειας H διάρκεια ενός χρηματοοικονομικού προϊόντος είναι ο μέσος σταθμικός χρόνος που απαιτείται

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης

Συστήματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Συστήματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης Ακαδημαϊκό Έτος 2008 2009 Εξάμηνο 8 ο 5η Διάλεξη: Αξιολόγηση Επενδύσεων Ιωάννης Ψαρράς

Διαβάστε περισσότερα

IT IS ALL ABOUT CASH! ΟΛΗ Η ΑΞΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΑ ΜΕΤΡΗΤΑ!

IT IS ALL ABOUT CASH! ΟΛΗ Η ΑΞΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΑ ΜΕΤΡΗΤΑ! INVESTMENT RESEARCH & ANALYSIS JOURNAL IT IS ALL ABOUT CASH! ΟΛΗ Η ΑΞΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΑ ΜΕΤΡΗΤΑ! Με την ευγενική χορηγία Η ικανότητα και δυνατότητα να παράγει ρευστότητα καθορίζει την αξία της επιχείρησης 1

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Ενότητα 2: Αξιολόγηση Επενδύσεων (2/5) Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΧΡΟΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΧΡΟΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΧΡΟΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Προεξοφλητικό επιτόκιο Η χρονική αξία του χρήματος είναι το κόστος ευκαιρίας του κεφαλαίου της επιχείρησης. Το προεξοφλητικό επιτόκιο ή επιτόκιο αναγωγής σε παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Οικονοµικές καταστάσεις

Οικονοµικές καταστάσεις Οικονοµικές καταστάσεις Θ έ µ α τ α κ ε φ α λ α ί ο υ Σκοπός οικονοµικών καταστάσεων. Η κατάσταση του ισολογισµού τέλους χρήσης. Η κατάσταση λογαριασµού αποτελεσµάτων χρήσης. Ο πίνακας διάθεσης αποτελεσµάτων.

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των ΚΕΝ στους προϋπολογισμούς των Νοσοκομείων. Εισηγητής: Θωμάς Χ. Λάζαρης Οικονομολόγος Υγείας Διευθύνων Σύμβουλος της Εταιρείας

Η επίδραση των ΚΕΝ στους προϋπολογισμούς των Νοσοκομείων. Εισηγητής: Θωμάς Χ. Λάζαρης Οικονομολόγος Υγείας Διευθύνων Σύμβουλος της Εταιρείας Η επίδραση των ΚΕΝ στους προϋπολογισμούς των Νοσοκομείων Εισηγητής: Θωμάς Χ. Λάζαρης Οικονομολόγος Υγείας Διευθύνων Σύμβουλος της Εταιρείας 1 Δομή εισήγησης Η εργασία εντάσσεται στην θεματική ενότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική Ι. Ενότητα 5: Η Χρονική Αξία του Χρήματος (2/2) Ιωάννης Ταμπακούδης. Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

Χρηματοοικονομική Ι. Ενότητα 5: Η Χρονική Αξία του Χρήματος (2/2) Ιωάννης Ταμπακούδης. Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Χρηματοοικονομική Ι Ενότητα 5: Η Χρονική Αξία του Χρήματος (2/2) Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών ιαχείριση Ενέργειας και Περιβαλλοντική Πολιτική

Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών ιαχείριση Ενέργειας και Περιβαλλοντική Πολιτική ιαχείριση Ενέργειας και Περιβαλλοντική Πολιτική 5. Οικονομική Αξιολόγηση Ενεργειακών Επενδύσεων Καθηγητής Ιωάννης Ψαρράς Εργαστήριο Συστημάτων Αποφάσεων & ιοίκησης Γρ. 0.2.7. Ισόγειο Σχολής Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα