ΕΧΕΙ ΔΟΘΕΙ ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΑ «ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ» Ντελίριο": Ανατρέχοντας στην ιστορία του όρου μέσα στους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΧΕΙ ΔΟΘΕΙ ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΑ «ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ» Ντελίριο": Ανατρέχοντας στην ιστορία του όρου μέσα στους"

Transcript

1 1 ΕΧΕΙ ΔΟΘΕΙ ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΑ «ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ» Ντελίριο": Ανατρέχοντας στην ιστορία του όρου μέσα στους αιώνες ΜΕΡΟΣ Α' Δρ Αντωνάτος Σπυρίδων, Μαρούλης Γεράσιμος, Κάκαβος Βασίλειος Ψυχιατρικό Τμήμα - Νοσοκομείο «Ερυθρός Σταυρός» Αν κάτι µας ώθησε να ασχοληθούµε µε το ντελίριο και τις παραµέτρους του (ιστορία, παθοφυσιολογία, κλινική συµπτωµατολογία, θεραπεία κτλ) είναι η καθηµερινή ενασχόληση και εµπλοκή µαζί του ως νοσολογική οντότητα στο νοσοκοµείο που εργαζόµαστε. Όλα αυτά τα χρόνια ερχόµαστε αντιµέτωποι µε ποικίλα ερωτήµατα ιδίως από τις άλλες ειδικότητες, και κάποιες φορές µάλιστα σε ιδιαίτερα επιτακτικό τόνο που δεν αφήνει πολλά περιθώρια συνεννόησης όσον αφορά την τύχη του ασθενούς που βρίσκεται ήδη σε ντελίριο. Τα ερωτήµατα αυτά µε τον καιρό ήρθαν και κατακάθισαν µέσα µας και αναρωτηθήκαµε, τελικά ποιος έχει δίκιο και µάλιστα τη στιγµή που ο ασθενής βρίσκεται σε κρίση; Θεωρούµε πως απαντήσεις δε θα έρθουν ως καταληκτικές στο θέµα µας, άλλωστε ούτε εµείς τις έχουµε έτοιµες προς επίδοση. Όταν σε καιρούς κρίσης -όπως για παράδειγµα στις µέρες µας- διαπιστώνει κανείς την διατύπωση των όποιων προτάσεων ως συνθηµάτων, ή ως απόψεων χωρίς επιστηµονικό βάρος, τότε η καταφυγή στην ιστορία ίσως και να είναι θεραπευτική. Για τον λόγο πως η ιστορία συνεχίζει να διατηρεί τη λειτουργία που άσκησε για αιώνες ολοκλήρους απέναντι στους πιο διαφορετικούς λόγους και είναι ακριβώς αυτή η λειτουργία που ενδιαφέρει κάθε µια από τις συγκροτηµένες επιστήµες: η λειτουργία δηλαδή να αποτελεί µια κριτική θεώρηση. Φυσικά και το ενδιαφέρον για τη γέννηση, τη µεταβολή και εξέλιξη του οποιουδήποτε φαινοµένου µέσα στο χρόνο δεν πρέπει να εξαντλείται απλώς στην επισκόπηση του παρελθόντος του. Η ιστορία του οφείλει να συνδέεται άµεσα µε τις παλιές µα και τις σύγχρονες κοινωνικές πρακτικές - όρος αναγκαίος που ενυπάρχει σε κάθε πραγµατικά επιστηµονικό λόγο και όπως

2 2 υποστηρίζει σχετικά ο Michel De Certeau ( , Γάλλος Ιησουίτης και λόγιος του οποίου η εργασία συνδύαζε ιστορία, ψυχανάλυση, φιλοσοφία και κοινωνικές επιστήµες) το να κάνεις ιστορία είναι µία πρακτική. 1 Το επιστηµονικό πρόβληµα του ντελίριου χρειάζεται λοιπόν πρωτίστως την καταγραφή της ιστορίας του. Αρχίζουµε λοιπόν µε την ιστορία του φαινοµένου αυτού και ελπίζουµε πως σε ύστερο χρόνο -όχι πολύ µακρινό- να καταπιαστούµε µε τις υπόλοιπες παραµέτρους του, ίσως και πάλι από το φιλόξενο βήµα του συγκεκριµένου περιοδικού. Μία επισήµανση πριν ξεκινήσουµε: ιατηρήσαµε όπως ακριβώς κάνουν και τα δύο ταξινοµικά συστήµατα, τον όρο «ντελίριο» (delirium) και δεν τον αποδώσαµε µε τον όρο «παραλήρηµα» (ο οποίος ήταν µέχρι τώρα ευρύτατα διαδεδοµένος) προς αποφυγή σύγχυσης µε την αντίστοιχη απόδοση του όρου «delusion». Επίσης αποφύγαµε τον όρο οξύ οργανικό ψυχοσύνδροµο, τον οποίο θέτουµε στην καθηµερινή µας πρακτική τόσο στις γραπτές ψυχιατρικές εκτιµήσεις µας όσο και στην ευρύτερη επικοινωνία µας µε τις άλλες ειδικότητες στο νοσοκοµείο µας. Εισαγωγή Το ντελίριο θεωρείται ως «µια οξεία, κυµαινόµενη, παροδική και αναστρέψιµη κατάσταση - δηλαδή µία διαταραχή του επιπέδου συνείδησης του ασθενούς που αφορά τη µεταβολή της επίγνωσης του περιβάλλοντός του καθώς και τη µειωµένη ικανότητά του να εστιάζει, να διατηρεί, ή να µετακινεί αναλόγως την προσοχή του - η οποία προκαλείται από σωµατική ασθένεια». 2 Μετά την υποχώρηση του οξέος επεισοδίου, το προνοσηρό επίπεδο λειτουργικότητας επανέρχεται, µε την προσωπικότητα του ατόµου επίσης να επανεµφανίζεται ανέπαφη. Όµως η εµπειρία και η έρευνα καταδεικνύουν ότι τα πράγµατα δεν είναι πάντοτε έτσι το ντελίριο είναι συχνά µη αναστρέψιµο και ιδιαιτέρως στους γηραιότερους σε ηλικία και σε οργανισµούς µε προϋπάρχουσα άνοια. 3 Αν και οι δυο διεθνή ταξινοµικά συστήµατα (ICD, DSM) µπορούν να ενισχύσουν την εγκυρότητα µίας διάγνωσης µεταξύ των επαγγελµατιών υγείας και να διευκολύνουν την µεταξύ τους επικοινωνία, και τα δυο συστήµατα έχουν δεχτεί κριτικές όσον αφορά τον ορισµό του ντελίριου. Αµφότερα το ορίζουν ως µία διαταραχή (ακόµα και όταν είναι γνωστή η αιτιολογία του) 4,5 αλλά αµέσως µετά το χαρακτηρίζουν ως σύνδροµο. 6 Καθώς τα δύο συστήµατα δεν ορίζουν το ντελίριο σύµφωνα µε την έκβασή του, έχει διατυπωθεί ότι (τουλάχιστον στους επιβιώσαντες) θα πρέπει να ορίζεται µε

3 3 βάση το αναστρέψιµο ή µη που εµφανίζει το άτοµο στις ανώτερες γνωστικές του λειτουργίες. 7 Όµως, παρά τις τρεις χιλιετίες έρευνας για το ντελίριο, σύµφωνα µε τον Joseph Francis, παραµένει δύσκολο τελικά στο να το ορίσουµε και εξίσου δύσκολο στο να το µελετήσουµε ως νοσολογική οντότητα. 8 Στο συγκεκριµένο άρθρο θα ανατρέξουµε τις πιο σηµαντικές από αυτές τις απόψεις σχετικά µε το ντελίριο, από τα αρχαία χρόνια ως την εµφάνιση των δυο διεθνών συστηµάτων ταξινόµησης. Πώς διατρέχει µέσα στους αιώνες η έννοια του ντελίριου Αρχαιότητα και Μεσαίωνας Ο Κέλσος (Aulus Cornelius Celsus, 25 ή 30 π.χ. 50 µ.χ., Ρωµαίος συγγραφέας, µελετητής της αρχαίας ιατρικής) ήταν αυτός που χρησιµοποίησε πρώτος σε ιατρικά συγγράµµατα τον όρο «ντελίριο», προκειµένου να περιγράψει (είτε ως σύµπτωµα είτε ως σύνδροµο) ψυχικές διαταραχές που συµβαίνουν σε πυρετό ή σε τραυµατισµό της κεφαλής. 9 Επιπρόσθετα χρησιµοποίησε τον όρο «φρενίτιδα» ως εναλλακτικό για το ντελίριο. Τονίζεται ότι ο όρος «φρενίτιδα» είχε εισαχθεί νωρίτερα από τον Ιπποκράτη -το 500π.Χ.- για να περιγράψει και αυτός τις ψυχικές διαταραχές που προκαλούνται από πυρετό, από δηλητηρίαση ή από τραύµα κεφαλής. 10 Στις µέρες µας υποστηρίζεται πως η τρέχουσα ορολογία επιφέρει σύγχυση εξαιτίας των πολλών και διαφορετικών ονοµάτων που χρησιµοποιούνται για να ορίσουν και να περιγράψουν το ντελίριο, 11 και ότι η έννοια του συνδρόµου παρέµεινε σταθερή από κλινικής άποψης ανά τους αιώνες µέχρι τον 19 ο αιώνα. 12 Αξίζει όµως να σηµειωθεί πως ο Ιπποκράτης χρησιµοποιούσε περίπου δεκαέξι διαφορετικές λέξεις για να αναφερθεί και να ορίσει το κλινικό σύνδροµο που εµείς τώρα αποκαλούµε ντελίριο 10 ανάµεσα σε άλλα ήταν και οι λέξεις λήρος, µανία, παραφροσύνη, παραλήρος, φρενίτις, λήθαργος κτλ. Είναι δύσκολο να εντοπίσουµε σήµερα το ακριβές νόηµα αυτών των όρων για παράδειγµα, ο όρος παραφροσύνη µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να σηµαίνει την τρέλα, άλλα µπορεί επίσης να παραπέµπει και στην έκπτωση ή στην απώλεια της συνείδησης. Η λέξη ντελίριο προέρχεται από το λατινικό deliro - delirare (de-lira, βγαίνω από το αυλάκι), δηλαδή, παρεκκλίνω από µια ευθεία γραµµή (της λογικής προφανώς), είµαι τρελός, είµαι παράφρων, βρίσκοµαι σε παραλογισµό, είµαι ανόητος, ξεµωραίνοµαι, παραληρώ. 13 Μια δεύτερη σχετική πρόταση για την ετυµολογία της λέξης είναι ότι προήλθε από την ελληνική λέξη «λήρος» που σηµαίνει «ανόητη φλυαρία». 14 Ως συνώνυµά της διαθέτει τη µωρολογία και

4 4 την ανοησία. 15 Αν και οι δύο λέξεις (deliro και λήρος) έχουν παρόµοιο νόηµα (και φωνητική ίσως εκφορά), είναι µάλλον απίθανο να προήλθε το ντελίριο από την ελληνική για δύο λόγους: κατά πρώτο, η ετυµολογική ρίζα της λέξης λήρος είναι από το αρχαϊκό «*λα» ( εγώ φωνάζω), από την οποία προέρχεται και η λατινική λέξη «lamentum» (κλαίω, µοιρολογώ), και δεύτερο, είναι πολύ σπάνιο -ή ακόµη και άγνωστο- να µετατρέπεται το ελληνικό γράµµα «η» σε λατινικό «i» και αντίστροφα. 16 Ο Ιπποκράτης χρησιµοποιούσε τον όρο «φρενίτις» για να περιγράψει µία οξεία εµφάνιση προβληµάτων της συµπεριφοράς, διαταραχών του ύπνου καθώς και γνωστικών ελλειµµάτων που συνήθως συνδέονταν µε πυρετό, ενώ χρησιµοποιούσε τη λέξη «λήθαργος» για να περιγράψει την αδράνεια και την άµβλυνση των αισθήσεων. Πίστευε πως ο λήθαργος µπορεί να µεταπέσει σε φρενίτιδα και αντίστροφα. Σύµφωνα µε τον Ιπποκράτη ο τριγµός των οδόντων κατά τον πυρετό (για όσους φυσικά δεν εµφάνιζαν κάτι τέτοιο πριν ασθενήσουν) ήταν ένα σηµάδι αρχόµενου ντελίριου και επακόλουθου θανάτου. Αν το ντελίριο συνυπήρχε µε τον τριγµό, τότε ο θάνατος ήταν σχεδόν σίγουρος (προγνωστικόν 3). 10 Ο Ιπποκράτης αναγνώρισε ακόµη ένα µάλλον περίεργο προγνωστικό σηµείο: οι ηλικιωµένοι άνθρωποι µε πόνο στο αυτί κατά τη διάρκεια πυρετού ήταν λιγότερο επιρρεπείς στην ανάπτυξη ντελίριου (προγνωστικό 4), 10 αλλά δεν πρέπει να ξεχνάµε ότι µόνο το 10% των ανθρώπων τότε ζούσαν πάνω από τα 60 έτη. 17 Ο Κέλσος ήταν πιθανώς ο πρώτος που µίλησε για σποραδικές µη πυρετικές αιτίες: «Raro sed aliquando tamex ex metu delirium nascitunatura (δηλαδή, σε ελεύθερη απόδοση: Σπάνια ωστόσο και τότε και τώρα, το ντελίριο αποτελεί προϊόν φόβου )», 9 αλλά πρότεινε τις ίδιες θεραπείες όπως και στους υπόλοιπους τύπους του ντελίριου, εκτός από την περίπτωση του απύρετου ντελίριου όπου µπορεί να χορηγηθεί κρασί ως θεραπεία (εννοεί προφανώς την περίπτωση αλκοολικού ντελίριου, συνηθέστερα µετά από την απότοµη αποχή κατανάλωσης αλκοόλ αλλιώς, ντελίριο στέρησης). Ο Κέλσος υποστήριζε ότι δεν είναι όλες οι µορφές του ντελίριου αναστρέψιµες αλλά σε ορισµένες περιπτώσεις, µολονότι οι αιτίες έπαυαν να ισχύουν, οι ασθενείς παρέµεναν παράφρονες. Χρησιµοποίησε τον όρο «dementia» εννοώντας πιθανώς την παραφροσύνη. Ωστόσο, ο Σωρανός ο Εφέσιος (έζησε το πρώτο µισό του 2ου µ.χ. αιώνα και άσκησε την ιατρική στην Αλεξάνδρεια και στη Ρώµη- ο σηµαντικότερος εκπρόσωπος της σχολής των Μεθοδικών) επέµενε ότι ντελίριο δεν µπορεί ποτέ να προκύψει χωρίς πυρετό, και πως συχνά η τρέλα ξεκινούσε µαζί µε αυτόν. 18 Στο Μεσαίωνα έχουµε µια αξιοσηµείωτη περιγραφή του ντελίριου από τον Προκόπιο (Βυζαντινός ιστορικός της εποχής του Ιουστινιανού από την Καισάρεια της Παλαιστίνης). Περιέγραψε µία επιδηµία κάποιας µάλλον βουβωνικής ασθένειας(πανώλης;) που ξέσπασε στην Κωνσταντινούπολη το 542 µ.χ. 19 Ανέφερε πως περιστασιακά ψευδαισθήσεις µπορεί να προηγούνται

5 5 της εµφάνισης της ασθένειας. Ορισµένα θύµατα της νόσου γίνονταν βίαια, εµφάνιζαν αϋπνία, διέγερση, φωνές, έτρεχαν αλλόφρονες ( σηµειώνουµε πως πιθανώς αυτή η κατάσταση προσοµοιάζει µε την τρέχουσα έννοια του «υπερκινητικού ντελίριου»). Κάποιοι άλλοι έπεφταν σε κώµα, λησµονούσαν όλους τους οικείους τους, εµφάνιζαν υπερυπνία, ίσως δε και να πέθαιναν από αδυναµία λήψης τροφής ή νερού αν κανείς δε ενδιαφερόταν γι αυτούς ( πιθανώς αυτή η δεύτερη κατάσταση οµοιάζει στο «υποκινητικό ντελίριο»). Ο Προκόπιος συµπέρανε ότι όσοι ανέπτυσαν ντελίριο οποιασδήποτε µορφής στέκονταν τυχεροί, καθότι πίστευε πως όσοι βρίσκονται σε ντελίριο δεν αισθάνονται πόνο. Αρκετές αυθεντίες στο χώρο της ιατρικής κατά το Μεσαίωνα όπως ο Οριβήσιος της Περγάµου, ο Αλέξανδρος των Τραλλών (ή Τραλλιαννός, 525π.Χ.-605µ.Χ.) και ο Παύλος ο Αιγινήτης (625µ.Χ.-690µ.Χ., Βυζαντινός ιατρός γνωστός για το έργο του «Ιατρικές επιτοµές σε 7 βιβλία») εξέτασαν µε τη σειρά τους και ερµήνευσαν τα έργα των προκατόχων τους, όπως του Ιπποκράτη, του Κέλσου, του Γαληνού (Αέλιος ή Κλαύδιος Γαληνός, γνωστός και ως Γαληνός της Περγάµου, µ.Χ. ή 217µ.Χ.: Ρωµαίος ιατρός, χειρουργός και φιλόσοφος, ελληνικής καταγωγής, µε το πιο εκτενές, συγκροτηµένο και επιστηµονικά άρτιο ιατρικό έργο της αρχαιότητας), του Σωρανού και άλλων. Στα µέσα του 8 ου αιώνα ένας Άραβας ιατρός, ο Najab ub din Unhammad (870µ.Χ µ.Χ., Άραβας ιατρός, στοχαστής και παρατηρητής πολλών ψυχικών διαταραχών), περιέγραψε εννέα τάξεις ψυχοπαθολογίας, συµπεριλαµβανοµένου του Souda a Tabee (εµπύρετο ντελίριο). 20 Κατ αυτόν, το Souba a Tabee υποδιαιρούνταν σε Souba όπου οι ασθενείς εµφάνιζαν σοβαρές διαταραχές της µνήµης, απώλεια επαφής µε το περιβάλλον και παιδαριώδη συµπεριφορά όταν όµως το Souda περνούσε σε κατάσταση χρονιότητας, τότε µετέπιπτε σε Jannon (διεγερµένη αντίδραση) που χαρακτηριζόταν από αϋπνία, συνεχή ανησυχία, και ορισµένες φορές από µουγκρητά του ασθενή ως κτήνος. 20 Ο Rhazes (Muhammad ibn Zakariya al- Razi, µ.χ., Πέρσης ιατρός, χηµικός, αλχηµιστής, φιλόσοφος και στοχαστής), προωθούσε µία ενοποιηµένη ιδέα για το ντελίριο. Μάλιστα περιέγραφε σχετικά µία κατάσταση που ονόµαζε «sirsen», το οποίο αντιστοιχούσε τόσο σε λήθαργο όσο και σε φρενίτιδα (µε την έννοια του µεγάλου ενθουσιασµού, της χαράς, της διέγερσης) και οφειλόταν τόσο σε πυρετό όσο και στην υπερβολική κατανάλωση κρασιού. 18 Στην εγκυκλοπαίδεια του Bartholomeus Aglicus (η οποία µεταφράστηκε το 1495 στα Αγγλικά) ανευρίσκονται και κεφάλαια σχετικά µε τις ψυχικές νόσους. Αυτός εισήγαγε τον όρο «παραφρένεση»(paraphrenesis) µε σκοπό να διαχωρίσει το ντελίριο που προκαλείτο από εµπύρετη ασθένεια (µε σαφώς καλύτερη πρόγνωση) από το ντελίριο «φρένεση» (Delirium phrenesis ) το οποίο προκαλείτο από κάποια ασθένεια του εγκεφάλου και των µεµβρανών του και είχε πτωχότερη πρόγνωση. 21

6 6 Τόσο στην αρχαιότητα όσο και στο µεσαίωνα συναντά κανείς ενδελεχείς περιγραφές του ψυχικού φαινοµένου που σήµερα ονοµάζουµε ντελίριο, άλλα µε πολλά διαφορετικά ονόµατα. Οι θεµελιώδεις υπότυποι του ντελίριου περιγράφονταν είτε ως ξεχωριστές ασθένειες είτε ως διαφορετικά είδη της ίδιας ασθένειας. Αν και υπήρξε αντιπαράθεση σχετικά µε την έκβαση του ντελίριου, τελικά επήλθε γενική συµφωνία. Με λίγες εξαιρέσεις, προκαλείτο από εµπύρετο νόσο και αποτελούσε µία σοβαρή κλινική κατάσταση. έκατος έκτος έως δέκατος ένατος αιώνας Κατά τη διάρκεια του 16 ου αιώνα είχαµε περισσότερες γραπτές αναφορές σχετικά µε τη «φρενίτιδα» και το «ντελίριο». Ο όρος «παραφρένεση» επανεµφανίζεται για να ξεχωρίσει το ντελίριο που προκαλείται από πυρετό χρησιµοποιήθηκε επίσης από τον Guainerio για να περιγράψει την πρόδροµη φάση του ντελίριου. 18 Στην αγγλική ιατρική βιβλιογραφία ο όρος «ντελίριο» παρουσιάζεται για πρώτη φορά το 1592 από τον Άγγλο νοµικό Cosin στο βιβλίο του Conspiracie for Pretended Peformatio: viz.pressbyteriall Discipline. Το συγκεκριµένο εγχειρίδιο υπήρξε από τα πρώτα που υπερασπίστηκαν την τρέλα ως άµυνα του ατόµου. Εδώ, το ντελίριο περιγράφεται ως µία «αδυναµία της κρίσης και της αξιολόγησης της καταστάσεως από το άτοµο» ενώ ο λήθαργος ως µία «αξιοσηµείωτη τάση του ατόµου να λησµονεί το σύνολο των πραγµάτων µέχρι τώρα τα οποία βεβαίως και γνώριζε, ή ακόµα και το ίδιο τους το όνοµα». 21 Νωρίτερα, στα 1547, ο Andrew Boorde ( , Άγγλος περιηγητής, ιατρός και συγγραφέας) διαχώρισε το ντελίριο εξαιτίας πυρετού από τη φρένεση (φρενοπάθεια), δηλαδή την τοξίκωση από τη χρήση υοσκυάµου «frantickness» σύµφωνα µε την άποψή του. Μάλιστα την αναφέρει στη γλώσσα της εποχής του ως «phrenyse» και όχι ως «phrenesis» όπως αυτή καταγράφτηκε αργότερα. 21 Η πτωχότερη πρόγνωση για το ντελίριο αναφέρθηκε εκ νέου από τον Philip Barrought στο 1593 (Άγγλος ιατρός του 16 ου αιώνα που στα 1587 έγραψε το πρώτο βιβλίο ιατρικής στην αγγλική). Αυτός περιέγραψε τη λεγόµενη «φρένεση» ως µία «συνεχή τρέλα» συνοδευόµενη από αιφνίδιο πυρετό ανέφερε δε πως ήταν µία ανίατη και θανατηφόρα κατάσταση στις περισσότερες των περιπτώσεων, ενώ αν τύχαινε και υποχωρούσε θα άφηνε ίσως πίσω της τη σηµαντική απώλεια της µνήµης και της κριτικής ικανότητας. 22 Μία σηµαντική συνεισφορά κατά τον 16 ο αιώνα ήταν και το έργο του Ambroise Pare ( : Γάλλος χειρουργός, και µάλιστα κατά σειρά των βασιλέων Ερρίκου ΙΙ, Φραγκίσκου ΙΙ, Καρόλου ΙΧ και Ερρίκου ΙΙΙ αντίστοιχα, και ο οποίος θεωρείται πατέρας της χειρουργικής µε ποικίλες εφευρέσεις χειρουργικών εργαλείων και τεχνικών και µε σπουδαίο έργο στη χειρουργική στα πεδία των µαχών). Έγραψε σχετικά πως το ντελίριο αποτελεί επιπλοκή της χειρουργικής διαδικασίας. Το περιέγραψε ως µία

7 7 παροδική κατάσταση που συνήθως ακολουθούσε τον πυρετό αλλά και τον πόνο εξαιτίας τραυµάτων, γάγγραινας και χειρουργείων µε σοβαρή αιµορραγία του ασθενούς. 18 Ο Thomas Willis ( , Άγγλος ιατρός που έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην ιστορία της ανατοµίας, της νευρολογίας και της ψυχιατρικής στην εποχή του, πατέρας του «εξαγώνου του Willis» και του όρου «melitus» στον σακχαρώδη διαβήτη), προσφέρει µια ενδιαφέρουσα εξήγηση στην όλη ιδέα του ντελίριου. Από άποψη παθοφυσιολογίας, απέδωσε το ντελίριο σύµφωνα µε τη φυσική προδιάθεση του ατόµου (animal spirits, το γράφει), αποµακρυνόµενος από την παραδοσιακή θεωρία των χυµών σύµφωνα µε την οποία καθένα από τα τέσσερα υγρά του σώµατος (αίµα, φλέγµα, κίτρινη και µέλανα χολή) καθορίζουν τη νοητική και ψυχική κατάσταση ενός ατόµου. Αποδέχτηκε βεβαίως την θεωρία που επικρατούσε µέχρι τότε πως το ντελίριο και η φρένεση (φρενοπάθεια) διαφοροποιούνταν µόνο στη διάρκεια της ψυχικής διαταραχής. Πίστευε όµως ότι το ντελίριο µπορούσε να συµβεί και σε καταστάσεις που δε συνοδεύονταν από υστερία ή µέθη η οποία προσοµοιάζει µε πυρετό. εν αποδεχόταν την ιδέα ότι κάποια φλεγµονή του διαφράγµατος θα µπορούσε να προκαλέσει φρενοπάθεια («paraphrenesis», το ανέφερε) όπως µάλιστα ισχυρίζεται, ήταν παρών στη νεκροψία ενός ασθενούς µε απόστηµα στο διάφραγµα αλλά ο ασθενής δεν είχε εµφανίσει ντελίριο ή φρενοπάθεια όσο διάστηµα έζησε. Σχετικά µε την πρόγνωση του ντελίριου, υποστήριξε πως εξαρτάται από τη φύση της εµπύρετης ασθένειας, την ηλικία του ασθενούς και την προηγούµενη κατάσταση της υγείας του, καθώς επίσης και από αν το ντελίριο θα µπορούσε να υποχωρήσει µόλις υφεθεί ο πυρετός. Ίσως κάποιες περιπτώσεις παρατεινόµενου ντελίριου να οδηγούσαν ή σε µία «κατάσταση αέναης φρενίτιδας(τρέλας), σε µελαγχολία, ή σε µία εικόνα ανοησίας και ηλιθιότητας», σύµφωνα πάντα µε τον Thomas Willis. 23 Μία ακόµη εργασία µε µεγάλη επιρροή τον 17 ο αιώνα ήταν εκείνη του Richard Morton ( , Άγγλος ιατρός µε σηµαντικό έργο πάνω στη φυµατίωση όπως και ο πρώτος που περιέγραψε τη διαταραχή που σήµερα ταυτίζεται µε την Νευρογενή Ανορεξία). Ο Morton πρότεινε λοιπόν πως το ντελίριο αντιπροσωπεύει ένα όνειρο σε κατάσταση εγρήγορσης όµως (awaking dream), και υποστήριξε µία θεωρία η οποία επηρέασε τις εξελίξεις κατά τον επόµενο αιώνα. 18 Στις αρχές του 18 ου αιώνα τα περισσότερα ιατρικά συγγράµµατα διαχώριζαν το ντελίριο από τη φρενοπάθεια («phrensy-phrenesis», το έγραφαν τότε). Το πρώτο αποτελούσε έναν γενικό όρο για µικρής διάρκειας τρέλα ή παραλήρηµα, ενώ η δεύτερη µία κατάσταση προκαλούµενη κυρίως από πυρετό ή άλλες σωµατικές ασθένειες. Η φρενοπάθεια διαιρέθηκε περαιτέρω σε «φρένεση» (phrensy-phrenesis) και «παραφρένεση» (paraphrensyparaphrenesis). Η µεν πρώτη συνδέθηκε µε υποτιθέµενες φλεγµονές του εγκεφάλου ενώ η παραφρένεση αποδόθηκε σε φλεγµονές των υπολοίπων

8 8 οργάνων. Ωστόσο, η παραφρένεση χρησιµοποιείτο επίσης για να περιγράψει το πρόδροµο στάδιο του ντελίριου. Ήταν ευρέως αποδεκτό ότι το ντελίριο, αν και παροδικό στις περισσότερες των περιπτώσεων, αποτελούσε µία σοβαρή κλινική κατάσταση µε κακή πρόγνωση, και ότι σε ορισµένες περιπτώσεις, παρά την παύση του πυρετού, η ψυχική δυσλειτουργία µπορούσε να συνεχιστεί και να γίνει ακόµη και µόνιµη. Επιπλέον, σταδιακά είχαµε τη µετατόπιση από τη χυµική εξήγηση του ντελίριου προς µία πιο «χηµική» υπόθεση αυτήν της φλεγµονής της φυσικής προδιάθεσης του Thomas Willis. Τελικά, άρχισαν µέσα από τη συγκεκριµένη διαδικασία να αναδύονται παραλληλισµοί ανάµεσα στο ντελίριο και σε ονειρικές καταστάσεις. Αυτές οι αλλαγές στη σηµασία και την έννοια της αιτιολογίας του ντελίριου αντανακλώνται σε δύο αγγλικά ιατρικά λεξικά που εκδοθήκαν στις αρχές και στα µέσα του 18 ου αιώνα. Ο Quincy (1719) ανέφερε πως η µανία ή η τρέλα είναι «ένα ντελίριο χωρίς πυρετό» και ότι «το ντελίριο είναι τα όνειρα των ατόµων που βρίσκονται σε εγρήγορση». 24 Επιπλέον, ο James ( , Άγγλος ιατρός και συγγραφέας των τριών τόµων του Medicinal Dictionary και εφευρέτης της «σκόνης του πυρετού») στα 1745 τόνισε τη σχέση µεταξύ ντελίριου και των διαταραχών του κύκλου ύπνοςυ-αφύπνισης. 12,18,25 Τον αµέσως επόµενο χρόνο, στα 1746, εµφανίστηκε µία διατριβή πάνω στο ντελίριο από τον Frings, η οποία φαίνεται πως ήταν η πρώτη στην αγγλική γλώσσα. 12,18 Υπάρχει έντονη διαµάχη σχετικά µε αυτό το πόνηµα: ο Frings υποστηρίζει πως το µετέφρασε από ένα λατινικό κείµενο και το έκανε για χάρη -µεταφέρουµε κατά γράµµα- του Some Time Physician to Don Francisco, Late Infant of Portugal. Οι Hunter και Macalpine υπαινιχθήκαν πως το όνοµα Frings αποτελούσε ψευδώνυµο καθώς δεν υπάρχει κάτι άλλο γνωστό όσον αφορά το συγγραφέα, ούτε τον Don Francisco of Portugal ή για το ίδιο το λατινικό κείµενο. 21 Όποιος(α) και αν ήταν ο/η Frings (θυµίζει λίγο Φερνάντο Πεσσόα η περίπτωσή του, θα λέγαµε) τάχθηκε εναντίον των «Γαληνιστών» (οπαδών του Γαληνού) οι οποίοι χρησιµοποιούσαν την αιµορραγία ως θεραπεία για το ντελίριο, παρά το γεγονός ότι το βιβλίο ήταν αφιερωµένο στον Dr James Monro of Bethlem Hospital, στο οποίο νοσοκοµείο η αιµορραγία ήταν η συνήθης θεραπευτική πρακτική. Ο/Η Frings χρησιµοποιούσε τον όρο ντελίριο για να περιγράψει ψυχικές διαταραχές γενικώς και περιελάµβανε καταστάσεις µε, χωρίς ή µετά από πυρετό. Ακολουθούσε την τρέχουσα για την εποχή του κατάταξη τόσο για τη «φρένεση» (phrensy-phenesis) όσο και για την «παραφρένεση» (paraphrensy-paraphrenesis), ενώ διαίρεσε το ντελίριο µε πυρετό σε δυο υποτύπους, ανάλογα µε τις κλινικές τους εκδηλώσεις: «ο γελοίος τύπος» όταν ο ασθενής ήταν χαρούµενος και ευδιάθετος, και «ο σοβαρός τύπος» όταν ο ασθενής ήταν εξαγριωµένος. Υποστήριζε πως ο δεύτερος τύπος είχε χειρότερη πρόγνωση. 18 Στα 1749 ο David Hartley ( , Άγγλος φιλόσοφος, ιδρυτής του Associationist School of Psychology) περιέγραψε υπναγωγικά και

9 9 υπνοποµπικά φαινόµενα (αυτά που αναφέρονται σήµερα ως οι λυκοφωτικές καταστάσεις µεταβολής του επιπέδου συνείδησης, και στις οποίες ο ασθενής κινείται µε τη µειωµένη ικανότητα προσανατολισµού του υπνοβάτη, αλλά δεν έχει συναίσθηση της κατάστασης του, ενώ έχει µερικώς απωλέσει την αίσθηση χώρου, χρόνου και προσώπων που τον περιβάλλουν) καθώς και οπτικές ψευδαισθήσεις (κυρίως µικροψίες ή σκηνικά δρώµενα) στη φαινοµενολογία του ντελίριου. Αργότερα, στα 1794, ο Erasmus Darwin ( , Άγγλος ιατρός, ποιητής, φυσικός φιλόσοφος, φυσιοδίφης και εφευρέτης) συνέστησε επίσηµα πια τη διαταραχή του προσανατολισµού (αποπροσανατολισµός και παραγνώριση του περιβάλλοντος) καθώς και τη διαταραχή της συνείδησης ως κατ εξοχήν παθογνωµονικά σηµεία, προκειµένου να διαφοροποιήσει διαγνωστικά το ντελίριο από την «τρέλα». 21 Επιπλέον, ονόµασε το εµπύρετο ντελίριο µε τον ιπποκράτειο όρο «παραφροσύνη» («paraphrosyne»). Οφείλει να σταθεί κανείς ιδιαιτέρα στους δύο αυτούς -δηλαδή τους Hartley και Darwin. Υπήρξαν οι πρωτοπόροι που τόσο διακριτά τόνισαν και ανέδειξαν τα συγκεκριµένα κλινικά σηµεία (διαταραχή προσανατολισµού-µεταβολή επιπέδου συνείδησης-οπτικές ψευδαισθήσεις). Επίσης µε βάση τη σύγχυση (ή) όχι που επικρατεί στο επίπεδο συνείδησης του ασθενή πρότειναν πολύ εύστοχα τη διαφορική διάγνωση ανάµεσα σε ντελίριο και τρέλα (παραφροσύνη, παραφρένεια). Είναι αξιοσηµείωτο ότι όλα αυτά ισχύουν κατά γράµµα µέχρι και σήµερα, µας βοηθούν δε πολύ στην κλινική εργασία µας. έκατος ένατος αιώνας Στο 19 ο αιώνα οι όροι οι οποίοι περιέγραφαν το ντελίριο απέκτησαν ακόµη µεγαλύτερη αµφισηµία. Σύµφωνα µε κάποιους ιστορικούς της εποχής, αυτό συνέβη εν µέρει για γλωσσολογικούς λόγους, ειδικά µάλιστα στη Γαλλία. Εκεί χρησιµοποιούσαν τη λέξη «delire» τόσο για να αποδώσουν λάθη στην ευθυκρισία και αστοχία του ατόµου (παραλήρηµα) όσο και για τη φρενοπάθεια. ιαφάνηκε λοιπόν η ανάγκη για έναν όρο που να αφορά το οργανικό ντελίριο, και έτσι εισήχθη ο όρος «διανοητική σύγχυση» (confusion mentale). Αν και οι ιστορικοί αυτοί διατείνονται πως κάτι τέτοιο δεν επηρέασε τη Βρετανική ψυχιατρική, αυτή τελικά συµβαδίζει µε τις απόψεις του Darwin, ο οποίος στο τέλος του 18 ου αιώνα χρησιµοποιούσε τον όρο ντελίριο για να περιγράψει κάτι που θα εκλαµβανόταν σήµερα ως µία σωµατική ψευδαίσθηση. 26,27 Έγραφε σχετικά ο Darwin, στα 1796: «Είναι όπως ένας ασθενής ο οποίος πιστεύει ότι πάσχει από κνησµό ή από κάποιο αφροδίσιο νόσηµα, χωρίς να

10 10 παρουσιάζει κανένα σύµπτωµα και χάνει τη λογική του από τον πόνο έτσι προκαλείται αυτή η ιδέα. Συνεπώς το αντικείµενο της τρέλας του είναι γενικά µία παραληρητική ιδέα, και έκτοτε δεν µπορεί να την δαµάσει µε τη λογική συµβαίνει επειδή η ιδέα συνεχίζει να εξάπτεται από την επώδυνη αίσθηση, η οποία αποτελεί ένα ισχυρότερο ερέθισµα από τη βούληση». 21 Ο όρος «σύγχυση» ως συνώνυµο του ντελίριου είναι ευρέως αποδεκτός παγκοσµίως µέχρι τις µέρες µας. Ανατρέχοντας για λίγο στην «Ψυχιατρική» των Tölle και Windgassen, διασαφηνίζουµε πως µε ο,τι αποκαλούµε γενικώς ως «σύγχυση» εννοούµε τα εξής: «( )Στο ντελίριο η συνείδηση είναι θολή, η σκέψη σε σύγχυση και χωρίς ειρµό. Αυτή η µη συνεκτική σκέψη είναι εντελώς ασυνάρτητη Ο διατελών σε σύγχυση ασθενής δεν έχει επαφή (ή) δεν έχει καθόλου προσανατολισµό στο χώρο, στο χρόνο και όσον αφορά τον ίδιο τον εαυτό του. εν είναι σε θέση να αυτοκαθορίσει, ούτε να εκτιµήσει την κατάσταση του( ). Όταν παρέλθει το ντελίριο, οι ασθενείς δεν θυµούνται τίποτα (αµνησία) [σελ.328]». 28 Επιστρέφοντας τώρα στην ιστορία του όρου «ντελίριο», στη διάρκεια του 19 ου αιώνα, παλαιοί όροι όπως φρενίτις, φρένεση, λήθαργος και παραφρένεση (phrenitis, phrenesis, lethargy, paraphrenesis) ή άλλοι συναφείς όροι σταδιακά εξαφανίστηκαν από το ιατρικό λεξιλόγιο, και η συζήτηση στράφηκε κυρίως προς την ψυχοπαθολογία του ντελίριου και τις σχέσεις του µε τα όνειρα, καθώς και στις διαταραχές της συνείδησης ως πυρηνικό χαρακτηριστικό του. Το 1813 ο Thomas Sutton ( , Αγγλος ιατρός παθολόγος) πρότεινε το όρο «Delirium Tremens», εξαιτίας του παρατηρούµενου τρόµου των άνω άκρων που προκαλείται από την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή ως αποτέλεσµα της µεγάλης ευαισθησίας ορισµένων ατόµων στο αλκοόλ. Μάλιστα το ξεχώρισε από τη φρενοπάθεια. 29 Στον Greiner (1817) χρεώνεται η εισαγωγή της έννοιας της θόλωσης της συνείδησης ως το κύριο χαρακτηριστικό του ντελίριου, και δεν µίλησε για «καθαρή σύγχυση», όπως είχε κάνει ο E. Darwin είκοσι χρόνια πριν. 30 Πίστευε πως ο πυρετός επέφερε ανωµαλίες στη λειτουργία του οργάνου της συνείδησης- δηλαδή στον εγκέφαλο, και ότι η πορεία του ντελίριου, η σοβαρότητα αλλά και η κλινική του εικόνα εξαρτώνταν από τη διάρκεια και το βαθµό του πυρετού, όπως και από την προηγούµενη εµπειρία του ασθενούς και τις συνήθειές του. Ισχυριζόταν ότι όπως ο πυρετός διακυµαίνεται, οµοίως πράττει και το επίπεδο συνείδησης, και ο ασθενής µπορεί να έχει φωτεινά διαλείµµατα (διαύγεια). Ουσιαστικά αποδίδει για πρώτη φορά επίσηµα, αυτό που µέχρι σήµερα αναφέρουµε ως διακύµανση επιπέδου συνείδησης. Ο Greiner θεωρούσε ακόµη ότι υπάρχει στενή σχέση µεταξύ ονείρων και ντελίριου και ότι το ντελίριο αντιπροσωπεύει ένα όνειρο κατά την κατάσταση εγρήγορσης του ατόµου. Η συσχέτιση µεταξύ του ντελίριου και της θόλωσης της συνείδησης εξερευνήθηκε περαιτέρω, στα 1860, από τον Hughlings Jackson ( , Άγγλος νευρολόγος). 12,18,29,31

11 11 Στα 1870, ο Hood ανέφερε περιπτώσεις «γεροντικού ντελίριου»(senile delirium) υποστηρίζοντας ότι αυτό θα ήταν δυνητικά αναστρέψιµο αλλά θα µπορούσε να αποβεί και θανατηφόρο αν έµενε χωρίς θεραπεία. 30 Οι ιστορικοί αναφέρουν ότι κατά τη διάρκεια του δευτέρου µισού του 19 ου αιώνα η θόλωση της συνείδησης έγινε το πρωταρχικό κλινικό κριτήριο στο διαχωρισµό του ντελίριου από τις υπόλοιπες φρενοβλάβειες. Όµως, στα 1879 ο Richard von Krafft-Ebing ( , Αυστρο-Γερµανός ψυχίατρος) ανέφερε ότι η θόλωση της συνείδησης µπορούσε να υφίσταται και σε άλλες ψυχικές διαταραχές όπως οι λυκοφωτικές καταστάσεις, η εµβροντησία και η έκσταση, ενώ ο περιώνυµος Γερµανός Ψυχίατρος Emil Kraepelin( ) έγραψε στα 1915 πως η θόλωση της συνείδησης θα µπορούσε να συµβεί σε παροδικές υστερικές καταστάσεις, στην κατατονική εµβροντησία, στη µελαγχολία καθώς και σε διέγερση. 18 Συνοπτικά λοιπόν, στο 19 ο αιώνα είχαµε την εισαγωγή δύο νέων απόψεων: της θόλωσης της συνείδησης και της σύγχυσης αντίστοιχα. Ταυτόχρονα έγινε προσπάθεια να διαχωριστεί το ντελίριο που προκαλείται από αλκοόλ και να οριστεί ως µία αυτόνοµη νοσολογική οντότητα. Τα κλινικά συµπτώµατα έγιναν πια επίκεντρο των ορισµών, παρά η αιτιολογία και η πρόγνωση. 32 Εικοστός αιώνας Κατά το τέλος του 19 ου αιώνα και στις αρχές του 20 ου αιώνα, αν και η επίδραση της εργασίας του Kraepelin ήταν τεράστια, η άποψη του ότι η φυσική ιστορία κάθε ψυχικής ασθένειας θα πρέπει να γίνει µέρος του ορισµού της, 26 δε φαινόταν τελικά να επηρεάζει τους ορισµούς του ντελίριου. Κάτι τέτοιο θα µπορούσε να οφείλεται εν µέρει στην οµοφωνία που επικρατούσε έως τότε, πως η έκβαση του ντελίριου είτε θα ήταν ο θάνατος είτε η πλήρης ανάρρωση. Σις αρχές του 20 ου αιώνα ο William Pickett ( Αµερικανός νευρολόγος και φρενολόγος) πρότεινε έναν κάποιο διαχωρισµό µεταξύ ντελίριου και σύγχυσης στους ηλικιωµένους, πιστεύοντας ότι το ντελίριο έχει πάντοτε µία οργανική αιτία ενώ η σύγχυση θα µπορούσε να προκληθεί και από µη οργανικούς παράγοντες. 33 Λίγα χρόνια µετά ο Karl Bonhoeffer ( , Γερµανός Καθηγητής Ψυχιατρικής και Νευρολογίας, γνωστός και για τις αµφιλεγόµενες σχέσεις του µε τους Ναζί) περιέγραψε οξείες οργανικές διαταραχές του εγκεφάλου ως «συµπωµατικές ψυχώσεις» και στις οποίες συµπεριλαµβάνονταν το απλό ντελίριο, τη ψευδαισθήτωση, η άνοια, ο «επιληπτικός τύπος» εµβροντησίας και η συµπωµατική εµβροντησία, µε όλα αυτά να χαρακτηρίζονται από θόλωση της συνείδησης. Πίστευε ότι το «οξύ ντελίριο»(delirium acutum) είχε κακή πρόγνωση. Ο Bonhoeffer ανέφερε ότι ο εγκέφαλος µπορεί να αντιδράσει σε εξωγενείς βλαβερούς παράγοντες-

12 12 δηλαδή σωµατικές ασθένειες- και για αυτό το λόγο συγκέντρωσε αυτές τις αντιδράσεις κάτω από τον όρο «οξείες εξωγενείς τύποι αντίδρασης»(acute exogenous reaction types). 34,35 Ο περίφηµος Ελβετός Ψυχίατρος Eugen Bleuler ( ) υποστήριζε ότι σηµαντικό δεν ήταν ο τύπος των βλαβερών παράγοντων που επιδρούν αλλά η ένταση και η διάρκειά τους για την ανάπτυξη αυτών των αντιδράσεων, ενώ ο Kraepelin υποστήριζε ότι οι διακριτοί χαρακτήρες αυτών των τύπων αντίδρασης δεν προκαλούνταν από αυτή καθεαυτή την εξωτερική βλάβη που επέρχεται αλλά από την ταχεία τους ανάπτυξη. Κατά την ίδια περίοδο ο Adolf Meyer ( , Ελβετός Νευρολόγος-Ψυχίατρος που έζησε και σταδιοδρόµησε στην Αµερική,) πρότεινε ένα παρόµοιο µοντέλο «τύπων αντίδρασης», κατά το οποίο η «αντίδραση δυσεργασίας»(dysergasias reaction) αντιπροσώπευε οξείες οργανικές διαταραχές και που αργότερα -στα ερευνηθήκαν από τους Wolf and Curran. 30,36 Οι Manfred Bleuler ( , Ελβετός Ψυχίατρος) και Klaus Conrad ( , Γερµανός Νευρολόγος-Ψυχίατρος) διαφωνούσαν σχετικά µε τη θόλωση της συνείδησης ως διαγνωστικό κριτήριο. 35 Όµως, ο διάσηµος Γερµανός Ψυχίατρος Kurt Schneider ( ) που ασχολήθηκε µε τη διάγνωση και την κατανόηση της σχιζοφρένειας εκτός των άλλων, όταν αναφερόταν στις «εξωγενείς αντιδράσεις» τις οποίες αποκαλούσε «körperlich begrundbare Psychosen (σωµατικές ψυχώσεις) έδινε έµφαση στη θόλωση της συνείδησης ως ένα κεντρικό διαγνωστικό χαρακτηριστικό τους. Ο τελευταίος αποδέχονταν επίσης την πιθανότητα της χρονιότητας και την έννοια της άνοιας. 37,38 Οι G.I. Engel και J. Romano από το 1944 ακόµα, χρησιµοποίησαν το ηλεκτροεγκεφαλογράφηµα (EEG) για να διερευνήσουν το ντελίριο. Βρήκαν ότι σχετίζεται µε µείωση του µεταβολικού ρυθµού, όπως αυτό καταδείχθηκε από τη διάχυτη αύξηση στη δραστηριότητα των βραδέων κυµάτων. 39 Κατά τη δευτέρου µισού του 20 ου αιώνα, έγιναν προσπάθειες να καθοριστούν οι ψυχικές διαταραχές, συµπεριλαµβανοµένου και του ντελίριου, και µέσα από κατά κοινή συναίνεση, προέκυψαν τα δυο γνωστά συστήµατα ταξινόµησης: το DSM και το ICD. Σηµαντικός παράγοντας στην ανάπτυξη εννοιών σχετικά µε το ντελίριο ήταν και η δηµογραφική αλλαγή, ειδικά στις αναπτυγµένες χώρες, όπου είχαµε διαρκώς να αυξάνεται το ποσοστό των εισαγωγών και νοσηλείας στα νοσοκοµεία από άντρες και γυναίκες στα εβδοµήντα ή στα ογδόντα τους, συχνά µε πολλαπλά σωµατικά και γνωστικά προβλήµατα. 40 Συζήτηση και συµπεράσµατα Φαίνεται λοιπόν ότι παρά τους διαφορετικούς όρους που έχουν χρησιµοποιηθεί, υπάρχει µια ανθηρή περιγραφή του ντελίριου από την αρχαιότητα ακόµη -κάποιες φορές ως σύµπτωµα και άλλες ως σύνδροµο. Μία

13 13 παραπέρα διχοτόµηση ήταν το εάν ο ορισµός του θα εξαρτάτο από πιθανές(-η) αιτιολογίες(-α) και τις συσχετίσεις του µε σωµατικές ασθένειες, ή από κλινικά συµπτώµατα καθένας εθεωρείτο και ως ο πιο σηµαντικός ανάλογα την εποχή και τις εκάστοτε θεωρήσεις. Με δεδοµένο αυτό που τώρα γνωρίζουµε σχετικά µε τις πρωτεϊκές εκδηλώσεις του ντελίριου, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ορισµοί που βασίζονταν σε συµπτώµατα διέφεραν µεταξύ τους σε σηµαντικό βαθµό. Φιλοσοφικές θεωρίες σχετικά µε το σώµα, την ψυχή και τη σχέση µεταξύ τους έχουν επηρεάσει επίσης τις προσπάθειες να ορισθεί το ντελίριο, αφού είναι µία από τις λίγες κλινικές καταστάσεις στις οποίες είναι εµφανές πως κάποια σωµατική αιτία µπορεί να προκαλέσει ψυχικά προβλήµατα. Ως σήµερα, έχει υπάρξει παγκόσµια συµφωνία σχετικά µε τη βαρύτητα του ντελίριου και την κακή του πρόγνωση, και επίσης ότι αν η έκβαση δεν είναι ο θάνατος, η πλήρης ανάκαµψη από αυτό είναι πιθανή, αν και µερικοί παρατηρητές ανά τους αιώνες παρατήρησαν ότι το ντελίριο µπορεί να οδηγήσει σε µία πιο µόνιµη ψυχική διαταραχή ακόµη και όταν η άµεση αιτία που το προκάλεσε παύει να υφίσταται πλέον. Μόλις το 19 ο αιώνα που επιστηµονικά ήταν προσανατολισµένος στη φαινοµενολογία, η αναζήτηση ενός συνδρόµου υπερίσχυσε της προσπάθειας για διάγνωση, πρόγνωση και διαχείριση της κατάστασης. Επίσης, ήταν µόλις στον 20 ο αιώνα που το ντελίριο χαρακτηρίστηκε από την πλήρη ανάρρωση σε κάποιους από τους επιζώντες, και αυτό πιθανώς συνέβη λόγω της επιθυµίας για σαφή διάκρισή του από την άνοια. Οι περισσότερες αυθεντίες συµφωνούν ότι το ντελίριο συνδέεται µε την παρουσία µιας οξείας σωµατικής νόσου, ειδικά φλεγµονής, και όσων ασθενειών προκαλούν πυρετό. Αυτό το τονίζουµε ιδιαίτερα, στρέφοντας το βλέµµα προς τις άλλες ειδικότητες κυρίως τους παθολόγους- που κατά καιρούς θέτουν το ερώτηµα για το ποιο είναι το κατάλληλο θεραπευτικό πλαίσιο µέσα στο οποίο θα πρέπει να αντιµετωπίζεται το ντελίριο. Μπορούµε να συµπεραίνουµε ότι αν το ντελίριο αποτελεί µια νοσολογική οντότητα, τότε είναι µια ποικιλία συνδρόµων και µάλιστα µε µια ποικιλία αιτιών. Εποµένως, ίσως θα πρέπει πάντα να µελετάµε το ντελίριο αντιµετωπίζοντας το ως ένα «κοινό τελικό µονοπάτι» µιας συµπτωµατολογίας και να ξεκινήσουµε να εξερευνούµε µε προσοχή θεραπευτικές παρεµβάσεις σύµφωνα µε την αιτιολογία του ντελίριο.

14 14 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ De Certeau, M. (1988). The Writing of History. Translated by Tom Conley. Columbia University Press. Francis, J. (2010). Delirium. Medtextfree.wordpress.com/ chapter-27-delirium. Fong,T.G., Jones, R.N., Marceantono, E.R., et al.(2009). Delirium accelerates cognitive decline in Alzheimer disease. Neurology, 72: World Health Organization (1992). The ICD-10 classification of mental and behavioural disorders: clinical descriptions and diagnostic guidelines. Geneva:WHO. American Psychiatric Association (2000). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Edition DSM-IV-TR. Washington, DC:APA. Koponen, H., Stenback, U., Mattila, H., et al. (1989). Delirium among elderly persons admitted to a psychiatric hospital: clinical course during the acute stage and one-year- follow-up. Acta Psychiatrica Scandinavica, 79(6): Cole, M.G., McCusker, J., Ciampi, A., et al. (2007). An exploratory study of diagnostic criteria for delirium in older medical inpatients. The Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neuroscience, 19: Francis, J. (2004). Primary Psychiatry: Historical overview of investigation into delirium. Primary Psychiatry, 11(1): Celsus (1935). On Medicine. Books I-IV. Translated by W.G. Spencer. Cambridge, MA: Harvard University Press. Λυπουρλής ηµ.(1983). Ιπποκρατική Ιατρική. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Παρατηρητή. Cole, M.G. (2005). Delirium in elderly patients. Focus, 3: Burns, A., Gallagley, A., Byrne, J. (2004). Delirium. Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry, 75(3): Lewis, C. T., Short, C. and Andrews, E. A. (1879). Harpers Latin dictionary. A New Latin Dictionary Founded on the Translation of Freund s Latin-German Lexicon. Edited by E. A. Andrews. New York: Harper & brothers; Oxford: Clarendon Press.

15 15 Schuurmans, M. J., Duursma, S. A. and Shortridge-Baggett, L. M. (2001) Early recognition of delirium: review of the literature. Journal of Clinical Nursing, 10: Τεγόπουλος-Φυτράκης (1997). Μείζον Ελληνικό Λεξικό. Αθήνα: Εκδόσεις Αρµονία. Μπαµπινιώτης, Γ. (1985). Ιστορική γραµµατική της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας. Ι. Φωνολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Minois, G. (1989) History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance. Chicago: University of Chicago Press. Lipowski, Z. J. (1991). Delirium: how its concept has developed. International Psychogeriatrics, 3, Bury, J.B. (1889). A History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene (395 A.D. to 800 A.D.) volume 1. Mac Millan and Co, Ltd, http: // rbedrosian.com / Ref / bury. html. Graham, T. F. (1967). Medieval Minds: Mental Health in the Middle Ages. London: Allen & Unwin. Hunter, R. M. and Macalpine, I. (eds) (1963) Three Hundred Years of Psychiatry, A History Presented in Selected English Texts London: Oxford University Press. Barrough, Philip, fl https: // catalyst.library.jhu.edu. Zoltàn Molnàn (2004). Thomas Willis ( ), the founder of clinical neuroscience. Nature Reviews Neuroscience, 5: Quincy, J. (1719). Lexicon Physico-medicum: or, a New Physical Dictionary, Explaining the Difficult Terms used in the Several Branches of the Profession, and in such Parts of Philosophy as are Introductory Thereunto. London: printed for A. Bell, W. Taylor and J. Osborn. James, R. (1745). A Medicinal Dictionary; including Physic, Surgery, Anatomy, Chemistry, and Botany, in all their Branches Relative to Medicine. Together with a History of Drugs. and an Introductory Preface, Tracing the Progress of Physic, and Explaining the Theories which have. Prevail d in all Ages. London: T. Osborne. Berrios, G. E. (1981). Delirium and confusion in the 19 th century: a conceptual history. British Journal of Psychiatry, 139: Berrios, G. E. and Porter, R. (1995). A History of Clinical Psychiatry: The Origin and History of Psychiatric Disorders. London: Athlone.

16 16 Tölle, R., Windgassen, K. (2005).Οργανικά Ψυχοσύνδροµα. Στο: Tölle- Windgassen, Ψυχιατρικη, 13 η εκδοση, Αθηνα: Εκδ. Παρισιανου, σελ Sutton, Th. (1815). Tracts on Delirium Tremens, on Peritonitis, and on some other internal Inflammatory Affection, and on the Gout. The New York Medical Magazine. Edited by V. Mott and H.U. Onderdonk. New-York: N.Van Riper. Caraceni, A. and Grassi, L. (2003). Delirium: Acute Confusional States in Palliative Medicine. Oxford/New York: Oxford University Press, pp.2. books.google.com Foerster, O. (1963). The motor cortex in man in light of Hughlings Jackson s doctrine. Brain, part 2, vol. 59: Lipowski, Z.J. (1986). Psychosomatic medicine: past and present. Part I. Historical background. Canadian Journal of Psychiatry, 31(1): 2-7. Pickett, W. (1904) Senile dementia: a clinical study of two hundred cases with particular regard to types of the disease. Journal of Nervous and Mental Disease, 31, Hoff, H., Berner, P. (1969). The significance of Bonhoeffer s exogenous type of reaction for modern psychiatry. Psychiatry, Neurology, and Medicine Psychology, 21(2): Neumarker, K. J. (2001). Karl Bonhoeffer and the concept of symptomatic psychoses. History of Psychiatry, 12: Meyer, Ad. Substitutive Activity and Reaction Types. In: Alfred Lief, The Commonsense Psychiatry of Dr. Adolf Meyer, chapter 6: New York: Mc Graw-Hill Book Company, 1st edition. Schneider, K. (1947). Der Aufbau der Korperlich begrunbaren Psychosen. Deutsche medizinische Wochenschrift, 72: Schneider, K. (1948). Beiträge zur Psychiatrie; klinische Systematik und Krankheitsbegriff, abnorme Erlebnisreaktionen, der Aufbau der körperlich begründbaren Psychosen, psychischer Befund und psychiatrische Diagnose, Pathopsychologie der Gefûhle und Triebeim Grundriss. Stuttgart: Thieme. Brenner, R. (1991). Utility of EEG in Delirium: Past Views and Current Practice. International Psychogeriatrics, 3: Tomassini, C. (2005). The demographic characteristics of the oldest old in the United Kingdom. Population Trends, 120:

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος Στερητικά Συμπτώματα Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Εκδηλώσεις αμέσως μετά τη διακοπή του καπνίσματος Στερητικές εκδηλώσεις - ταξινόμηση Εργαλεία διάγνωσης και καταγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 Μια αληθινή ιστορία... Ελληνοτουρκικός πόλεµος 1920.. Στρατιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας Γιάννης Νικολής Ψυχίατρος Ψυχαναλυτής Οµάδας Η έννοια της προσαρµογής Προσαρµογή: Εφαρµογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο 1 Πέµπτο µέρος Η συνέχεια από το προηγούµενο Στην αρχική αραβική περίοδο, τώρα, οι αστρολόγοι έµοιαζαν όντως να προσκολλώνται σ αυτήν τη διάκριση, αλλά σε κάποιο σηµείο στην πορεία, κατά το τέλος της αραβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε;

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Οι Αισθήσεις Οι αισθήσεις είναι η πηγή όλων των γνώσεων μας για την υλική εξωτερική πραγματικότητα. Οι αισθήσεις (του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ

ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ 1 ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΕΙ; VS Masters & Johnson Kaplan Basson Μοντέλο: Η σχηματική περιγραφή ενός φαινομένου Τo μοντέλο σεξουαλικής ανταπόκρισης

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis αισθητική προσώπου Dr. Stefanos Goudelas, Dermatologist η πιο διαδεδομένη και αποτελεσματική αγωγή για τις ρυτίδες έκφρασης Dr. Stefanos Goudelas

Διαβάστε περισσότερα

Levin E.M The Diabetic Foot 3 rd edition 1986. ιαβητολογικό Κέντρο Τζανείου Γ.Ν. Πειραιά

Levin E.M The Diabetic Foot 3 rd edition 1986. ιαβητολογικό Κέντρο Τζανείου Γ.Ν. Πειραιά Ίσως πουθενά αλλού στο ανθρώπινο σώµα δεν µπορούµε να παρατηρήσουµε τόσο καθαρά και σε τέτοια έκταση, τις καταστροφικές συνέπειες των επιπλοκών που επιφέρει ο Σ, όπως τις παρατηρούµε στα πόδια των ατόµων

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα.

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα. Κλίµακα Μontgomery Asberg για την Κατάθλιψη Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ MADRS: Η βαθµολόγηση πρέπει να γίνεται κατόπιν συνέντευξης µε τον/την ασθενή, αρχίζοντας από γενικές ερωτήσεις µε τα συµπτώµατα

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA 2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 2013 17:00-17:15 Προσέλευση

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Σωµατόµορφες διαταραχές: οµάδα ψυχικών παθήσεων που παρουσιάζονται µε τη µορφή σωµατικών συµπτωµάτων, για τα οποία δεν µπορεί να δοθεί επαρκής παθοφυσιολογική ερµηνεία. Κοινή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Σχιζοφρένεια 1 Ευγενία Γεωργάκα

Σχιζοφρένεια 1 Ευγενία Γεωργάκα Σχιζοφρένεια 1 Ευγενία Γεωργάκα Η σχιζοφρένεια είναι ίσως η πιο πολυσυζητημένη διαγνωστική κατηγορία μεταξύ των λεγόμενων ψυχικών διαταραχών. Ως το σήμα κατατεθέν της ψυχιατρικής διάγνωσης υποστηρίχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcoholism-and-problem-drinking) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Αλκοολισμός είναι η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στην περίληψη των χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης Σημείωση: Αυτές οι τροποποιήσεις πρόκειται να ενσωματωθούν στην έγκυρη Περίληψη των Χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη Η κατανόηση του τρόπου δράσης ορισµένων ιχνοστοιχείων µπορεί να οδηγήσει στη θεραπεία πολλών και σοβαρών ασθενειών όπως είναι η σχιζοφρένεια, η στειρότητα, οι

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηµατολόγιο Πληροφοριοδότη σχετικά µε τη Γνωστική Εξασθένηση στους Ηλικιωµένους (IQCODE)

Ερωτηµατολόγιο Πληροφοριοδότη σχετικά µε τη Γνωστική Εξασθένηση στους Ηλικιωµένους (IQCODE) Μετάφραση & Προσαρµογή στα Ελληνικά (2012): ρ. Αλεξάνδρα Πενταράκη PhD, CPsychol, AFBPsS Brain Matters-Ινστιτούτο Νευροψυχολογικής Εκτίµησης, Γνωστικής Αποκατάστασης & Θεραπείας Translation & Adaptation

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

A Fairy Tale Model of Trauma Informed Treatment Μοντέλο των φάσεων του παραµυθιού για τη θεραπεία του τραύµατος Ηµερήσιο Εργαστήριο Εισηγητής: Dr. Ricky Greenwald Child Trauma Institute, New York 6 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Αναλογία Λόγος Πηλίκο Αναλογία Proportion Αναλογία (Proportion) Ο αριθµητής ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ στον παρανοµαστή

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ HELLENIC SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF PSYCHIATRY AND RELATED SCIENCES ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA 2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 2013 17:00-17:15 Προσέλευση

Διαβάστε περισσότερα

4η Ηµέρα. Η Ολιστική Προσέγγιση

4η Ηµέρα. Η Ολιστική Προσέγγιση 4η Ηµέρα Η Ολιστική Προσέγγιση Μέθοδος Ασκήσεων πάνω στα Ανθοϊάµατα Bach Ορθόδοξη, εναλλακτική και συµπληρωµατική ιατρική Ορθόδοξη ιατρική είναι η ονοµασία που µερικές φορές δίνεται στην πλούσια σε τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη Prof. George Ikkos Dr. Susie Lingwood Απόδοση: Επιμέλεια: Καλλιόπη Νικολάου Ειδικ. Ψυχίατρος Στάθης Παναγούλιας Ψυχίατρος-Δ/ντής Ε.Σ.Υ. Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ως γνωστόν, οι χηµικές ενώσεις προκύπτουν από την ένωση δύο ή περισσοτέρων στοιχείων, οπότε και έχουµε σηµαντική µεταβολή του ενεργειακού περιεχοµένου του συστήµατος.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE Τ.Θ. 5, Πανε ιστήµιο Πατρών, 650 Πάτρα, P.O. Box 5, University of Patras, 6 50 Patra ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Βασιλική Σπανού Ιωάννα Καζάνη Νικόλαος Τριπόδης 0 Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Συγγραφείς:

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα