Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΝΑΜΑΛΔΕΫΔΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΟΞΙΚΟ ΧΑΛΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΝΙΤΡΙΚΟΥ ΑΜΜΩΝΙΟΥ. ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΝΑΜΑΛΔΕΫΔΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΟΞΙΚΟ ΧΑΛΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΝΙΤΡΙΚΟΥ ΑΜΜΩΝΙΟΥ. ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ"

Transcript

1 !Unexpected End of Formula l Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΝΑΜΑΛΔΕΫΔΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΟΞΙΚΟ ΧΑΛΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΝΙΤΡΙΚΟΥ ΑΜΜΩΝΙΟΥ. ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Κοπτερίδου Θεοδώρα

2 Πρόλογος Η εργασία αυτή εκπονήθηκε στο Τμήμα Χημείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στα πλαίσια του διατμηματικού διαπανεπιστημιακού μεταπτυχιακού προγράμματος: Διδακτική της Χημείας και Νέες Εκπαιδευτικές Τεχνολογίες (ΔιΧηΝΕΤ), υπό την επίβλεψη των καθηγητών κο. Α.Ι. Μαρούλη και κα. Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη. Αντικείμενο της εργασίας αυτής είναι η γνωριμία με την έννοια της κατάλυσης, τις κατηγορίες αυτής, αλλά και τις διάφορες μεθόδους οι οποίες βασίζονται στην κατάλυση. Η προσπάθεια που έγινε στην εργασία αυτή ήταν να συγκεντρωθούν κατά το δυνατόν όλες εκείνες οι κατηγορίες αντιδράσεων, οι οποίες δε θα μπορούσαν να επιτευχθούν χωρίς την πολύτιμη συμβολή των καταλυτών. Η κατάλυση αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία της πράσινης χημείας. Η επιλογή του θέματος, η καθοδήγηση καθώς και η επιμέλεια των κειμένων ανήκει στους καθηγητές της οργανικής Χημείας κο. Α.Ι. Μαρούλη και κα. Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη. 1

3 Περίληψη Στην παρούσα εργασία παρουσιάζονται συνοπτικά οι κατηγορίες της κατάλυσης. Κατηγορίες που προκύπτουν τόσο από τη φύση των καταλυτών ως μόρια, όσο και από τον τρόπο με τον οποίο δρουν. Ακολουθεί μια σύντομη αναφορά σε βασικές έννοιες που βοηθούν στην κατανόηση του φαινόμενου της κατάλυσης, καθώς και κάποιες από τις σημαντικότερες θεωρίες της, όπως η θεωρία των ενδιαμέσων προϊόντων και η θεωρία της προσροφήσεως. Στη σύντομη αυτή αναφορά για ένα τόσο μεγάλο θέμα, παρατίθενται επίσης τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των διαφόρων ειδών της κατάλυσης, δηλαδή της ομογενούς, της ετερογενούς και της βιοκατάλυσης. Στην εργασία μας παρουσιάζεται επίσης με ιδιαίτερη έμφαση ένα από τα πιο σημαντικά, αλλά και σχετικά καινούρια είδη κατάλυσης, η κατάλυση μεταφοράς φάσης (PCP). Συγκεκριμένα, αναφέρεται ο τρόπος με τον οποίο δρουν οι ενώσεις αυτές καταλυτικά και τι είναι αυτό που τις κάνει να διαφέρουν τόσο από τους υπόλοιπους καταλύτες. Παρατίθενται, οι πιο γνωστές και συνηθισμένες ενώσεις που χρησιμοποιούνται ως καταλύτες μεταφοράς φάσης, αλλά και ποιες είναι οι κατάλληλες συνθήκες ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη απόδοση στη δράση των ενώσεων αυτών Όλη αυτή η ενημέρωση στην κατάλυση αποτελεί το θεωρητικό υπόβαθρο για το πειραματικό μέρος που ακολουθεί, όπου παρουσιάζεται ένα πείραμα κατάλυση μεταφοράς φάσης καθώς και ένα πρωτότυπο πείραμα πράσινης οξείδωσης, η καταλυτική οξείδωση της κινναμαλδεΰδης με οξικό χαλκό παρουσία νιτρικού αμμωνίου. 2

4 Περιεχόμενα Πρόλογος.... Περίληψη... Πίνακας περιεχομένων... i ii iii Θεωρητικό υπόβαθρο 1. Θεωρίες καταλύσεως Θεωρία ενδιάμεσων προϊόντων Θεωρία προσροφήσεως Είδη καταλύσεως Ομογενής κατάλυση Ετερογενής κατάλυση Βιοκατάλυση Κατάλυση μεταφοράς φάσης Γενικές αρχές Η τεχνική της µεταφοράς φάσης Καταλύτες Κατάλυση µε αµίνες Η κινητική των διαδικασιών µεταφοράς φάσης Ενεργοποίηση του ανιόντος Διαλυτότητα του ιόντος Διαλύτες

5 1. Θεωρίες καταλύσεως Υπάρχουν αρκετές θεωρίες που ερμηνεύουν την καταλυτική δράση μέσω της μειώσεως της ενέργειας ενεργοποιήσεως των αντιδράσεων. Δύο είναι οι πιο σημαντικές Θεωρίία ενδιιάμεσων προϊϊόντων Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, δεχόμαστε πως με τη δημιουργία δεσμών ενός από τα αντιδρώντα (Α) με τον καταλύτη (Κ), δημιουργείται ένα ενδιάμεσο προϊόν (ΑΚ), το οποίο με τη σειρά του αντιδρά με το δεύτερο από τα αντιδρώντα (Β), για τη δημιουργία του τελικού προϊόντος και την αναγέννηση του καταλύτη. Οι ενέργειες ενεργοποιήσεως των δύο (ή και περισσοτέρων) σταδίων είναι σημαντικά χαμηλότερες όπως φαίνεται και στο παρακάτω σχήμα (Εα1<Εα και Εα2<Εα) και έτσι οι δύο αντιδράσεις είναι τόσο γρήγορες, που η συνολική ταχύτητα είναι σημαντικά μεγαλύτερη από την ταχύτητα της αντιδράσεως χωρίς καταλύτη. Α + Β Γ Ενέργεια (KJ) A + K AK Αντιδρώντα AK + B Γ Ενδιάµεσο προϊόν ΔΗ προϊόντα Σχήμα 1. Ενέργειες ενεργοποίησης και θεωρία ενδιάμεσων προϊόντων 4

6 Θεωρίία προσροφήσεως Η θεωρία αυτή ερμηνεύει με ικανοποιητικό τρόπο την ετερογενή κατάλυση. Ο καταλύτης είναι στερεός (μέταλλο ή μεταλλικό οξείδιο) σε λεπτό διαμερισμό ή σε σπογγώδη μορφή, ενώ τα αντιδρώντα είναι αέρια ή υγρά. Τα μόρια των αντιδρώντων προσροφώνται σε ορισμένα μόνο σημεία της επιφάνειας του καταλύτη τα οποία ονομάζονται ενεργά κέντρα. Στο σημείο της προσρόφησης αυξάνεται η συγκέντρωση των αντιδρώντων, ενώ ταυτόχρονα εξασθενούν ή διασπώνται οι δεσμοί μεταξύ των ατόμων στα μόρια των αντιδρώντων. Επιπλέον, τα προσροφώμενα μόρια αποκτούν κατάλληλο προσανατολισμό για να αντιδράσουν. Έτσι, αυξάνεται ο ρυθμός των ενεργών συγκρούσεων, άρα και η ταχύτητα της αντίδρασης. Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι οι καταλύτες αλλάζουν την πορεία (ή καλύτερα τον μηχανισμό) μιας αντίδρασης. Προσρόφηση των µορίων των αερίων στα ενεργά κέντρα του καταλύτη Εκρόφηση του προϊόντος ενέργεια Προσρόφηση σαν ξεχωριστά άτοµα. Σύνδεση µε χηµικούς δεσµούς στα ενεργά κέντρα Προσροφηµένο προϊόν Σχήμα 2. Στάδια καταλυτικής δράσεως κατά τη θεωρία της προσροφήσεως 5

7 2. Είδη καταλύσεως Οι καταλυτικές δράσεις διακρίνονται σε δύο κατηγορίες με κριτήριο τη φάση που βρίσκεται ο καταλύτης σε σχέση με τα αντιδρώντα. Αυτές είναι: 2..1 Ομογενής κατάλυση Στην ομογενή κατάλυση ο καταλύτης και τα αντιδρώντα είναι στην ίδια φάση, συνήθως στην υγρή. Στην περίπτωση αυτή οι καταλύτες είναι συνήθως χημικές ενώσεις λίγο πολύ καθορισμένης σύστασης ή ενώσεις συναρμογής, οι οποίες μπορούν να αναμιχθούν με ένα ή περισσότερα αντιδρώντα. Παραδείγµατα οµογενούς κατάλυσης είναι: Ο συνδυασµός Παλλαδίου και χλωριούχου χαλκού για την οξειδωτική µετατροπή του αιθυλενίου σε ακεταλδεΰδη (µέθοδος Βάκερ). Η χρήση µεταλλοκαρβονυλίων του Ροδίου και του Κοβαλτίου στην υδροφορµυλίωση των ολεφινών Τα διαλυτά σε υδρογονάνθρακες άλατα µεταβατικών µετάλλων για την οξείδωση των υδρογονανθράκων στην υγρή φάση Με βάση τον ορισμό, μπορούμε να εντάξουμε στην ομογενή κατάλυση και την βιοκατάλυση αν και συνήθως αντιμετωπίζεται σαν ξεχωριστό είδος κατάλυσης. Πλεονεκτήματα Επειδή υπάρχει καλή επαφή του καταλύτη µε τα αντιδρώντα η δραστική συγκέντρωση του καταλύτη είναι µεγαλύτερη από εκείνη των ετερογενών καταλυτικών δράσεων. Αυτό σηµαίνει ότι χρησιµοποιούνται πιο ήπιες συνθήκες για να πετύχουµε ίδια ταχύτητα αντίδρασης και έτσι µπορούµε να πετύχουµε µεγαλύτερη εκλεκτικότητα. 6

8 Επειδή έχουμε πληρέστερη γνώση των μηχανισμών της ομογενούς κατάλυσης, είναι συνήθως πιο απλό και γρήγορο να δουλεύουμε με ομογενή κατάλυση σε εργαστηριακό επίπεδο και κατόπιν να βρούμε τρόπους να κάνουμε το σύστημα ετερογενές για βιομηχανικές εφαρμογές. Μειονεκτήματα Ο καταλύτης χρειάζεται να διαχωριστεί από τα προϊόντα μετά το τέλος της αντίδρασης. Ο διαχωρισμός πολλές φορές είναι δύσκολος και ενεργοβόρος και υπάρχει κίνδυνος καταστροφής του καταλύτη κατά τη διαδικασία της παραλαβής του Ετερογενής κατάλυση Στην ετερογενή κατάλυση η φάση του καταλύτη είναι ξεχωριστή από την φάση των αντιδρώντων. Ο καταλύτης είναι συνήθως στη στερεά φάση ενώ τα αντιδρώντα είναι υγρά ή αέρια. Επειδή στην ετερογενή κατάλυση η αντίδραση πραγματοποιείται όταν τα αντιδρώντα έρθουν σε επαφή με τον καταλύτη, μερικές φορές το είδος αυτό της κατάλυσης ονομάζεται και κατάλυση επαφής. Στην ετερογενή κατάλυση έχουμε τα παρακάτω φαινόμενα: Τα µόρια των αντιδρώντων αντιδρούν µε συγκεκριµένα σηµεία της επιφάνειας του καταλύτη τα οποία ονοµάζονται ενεργά κέντρα. Οι δεσµοί στα µόρια των αντιδρώντων εξασθενούν και µερικές φορές σπάνε όταν αυτά αντιδρούν µε τα ενεργά κέντρα του καταλύτη. Έχουµε δηλαδή το φαινόµενο της Προσρόφησης Τα προσροφηµένα µόρια αντιδρούν µεταξύ τους. 7

9 Κατόπιν έχουµε σπάσιµο των δεσµών των προϊόντων µε τα ενεργά κέντρα. Το φαινόµενο ονοµάζεται εκρόφηση και τα ενεργά κέντρα είναι διαθέσιµα ξανά Τα προϊόντα διαχέονται από την επιφάνεια του καταλύτη. Παραδείγµατα ετερογενούς κατάλυσης είναι: Η οξείδωση της Αµµωνίας σε Νιτρικό οξύ µε σύρµα λευκοχρύσου ή ροδίου. Η υδρογόνωση των εδώδιµων ελαίων µε τη χρήση νικελίου σε διασπορά Η πυρολυτική σχάση (cracking) των βαρέων κλασµάτων πετρελαίου µε την χρήση άµορφων ή κρυσταλλικών ενώσεων του αργιλίου και πυριτίου (ζεόλιθοι). Πλεονεκτήματα Ο διαχωρισµός και η ανακύκλωση του καταλύτη είναι ευκολότερος, πράγµα που κάνει την ετερογενή κατάλυση πιο αποδοτική σε βιοµηχανικές εφαρµογές. Μειονεκτήματα Έχουµε µικρότερη δραστική συγκέντρωση του καταλύτη επειδή η αντίδραση λαµβάνει µέρος µόνο στα ενεργά κέντρα του καταλύτη µε αποτέλεσµα να χρειάζονται σχετικά µεγαλύτερες ποσότητες καταλύτη σε σχέση µε την οµογενή κατάλυση. Για βελτιστοποίηση της δράσης τους οι καταλύτες χρειάζονται διασπορά σε φτηνά συστήµατα στήριξης που να παρέχουν την µέγιστη επιφάνεια επαφής. 8

10 Πίνακας 1. Σύγκριση οµογενών και ετερογενών καταλυτών Δραστικότητα (σε σχέση µε το µέταλλο που περιέχεται) Οµογενείς καταλύτες Υψηλή Ετερογενείς καταλύτες Ποικίλη Εκλεκτικότητα Μεγάλη Ποικίλη Διάρκεια ζωής Ποικίλη Μεγάλη Συνθήκες αντίδρασης Ήπιες Δραστικές Ευαισθησία σε δηλητηρίαση Χαµηλή Υψηλή Ανακύκλωση καταλύτη Ακριβή Μη απαραίτητη Προβλήµατα διάχυσης Κανένα Πιθανόν σηµαντικά Μεταβολή των στερεοχηµικών και ηλεκτρονιακών ιδιοτήτων Πιθανή Απίθανη Κατανόηση µηχανισµού Σχετικά καλή Σχετικά ελλιπής 2..3 Βιιοκατάλυση Με τον όρο βιοκατάλυση, εννοούμε τη χρήση βιολογικών συστημάτων που καταλύουν τη μετατροπή ενός συστατικού (υπόστρωμα) σε ένα συγκεκριμένο προϊόν και χρησιμοποιείται στη βιομηχανική παρασκευή εδώ και πολλά χρόνια. Τα Βασικά χαρακτηριστικά των βιοκαταλυτών έχουν ως εξής: Πρόκειται για πρωτεϊνικής φύσης µεγαλοµόρια µε σχετική µοριακή µάζα µεταξύ 10 4 και Είναι πολύ πιο αποτελεσµατικά από τους συνηθισµένους καταλύτες 9

11 Έχουν εξαιρετικά µεγάλη εξειδίκευση Η δράση τους επηρεάζεται από τη θερµοκρασία και το ph. Ωστόσο έχουν τις βασικές ιδιότητες ενός καταλύτη, δηλαδή μειώνουν την ενέργεια ενεργοποίησης των αντιδρώντων κι έτσι επιταχύνουν την αντίδραση. Η ικανότητα των ενζύµων να καταλύουν οργανικές αντιδράσεις σε τιµές ph 4-9 σε θερµοκρασίες o C και χωρίς ακραίες τιµές πίεσης ή την προσθήκη µετάλλων, παρέχει µια περιβαλλοντικά αποδεκτή µέθοδο πραγµατοποίησης πολλών αντιδράσεων, που διαφορετικά θα απαιτούσαν ιδιαίτερα όξινο ή αλκαλικό περιβάλλον, µεγάλα ποσά για θέρµανση ή κάποια τοξικά µέταλλα για καταλύτες. Η συνεχιζόµενη µελέτη των ενζύµων ίσως οδηγήσει στην ανάπτυξη υπερκαταλυτών για τη βιοµηχανία, στην αποµάκρυνση τοξικών ουσιών από ρυπογόνα απόβλητα, σε φάρµακα για τη θεραπεία ασθενειών κ.α. Στο σχήµα φαίνεται ένα από τα πολλά παραδείγµατα βιοκαταλυτών (acetocholinesterase) που χρησιµοποιούνται αυτή τη στιγµή στη βιοµηχανία. Σχήµα 3. Δοµή του ενζύµου ακετοχολινεστεράση Η επιστήµη της ενζυµολογίας έχει κάνει καταπληκτικές προόδους τα τελευταία 50 χρόνια, κυρίως λόγω της εφαρµογής της κρυσταλλογραφίας ακτίνων Χ στη διερεύνηση δοµών και της ανάπτυξης διαφόρων τύπων φασµατοφωτοµετρίας για τη µελέτη κινητικών παραµέτρων. Τα ένζυµα αποτέλεσαν µοχλούς ανάπτυξης νέων επιστηµονικών κλάδων, όπως η γενετική µηχανική του DNA, η πρωτεϊνική µηχανική, η ενζυµοµηχανική και η µεταβολική µηχανική. 10

12 3. Κατάλυση µεταφοράς φάσης 3..1 Γενιικές αρχές «Εάν κάποιος υποθέσει πως η σηµαντικότερη δυσκολία σε αντιδράσεις όπου πραγµατοποιούνται µέσω διαµοριακού µηχανισµού, είναι ότι το πυρηνόφιλο αντιδραστήριο είναι ανόργανη ένωση και υδατοδιαλυτό, ενώ το ηλεκτρονιόφιλο είναι οργανική ένωση και αδιάλυτο στο νερό, τότε η εµφανής λύση είναι» Οι περισσότερες αντιδράσεις που πραγµατοποιούνται µέσω ενός διαµοριακού µηχανισµού, γίνονται µόνο όταν τα αντιδραστήρια βρίσκονται στην ίδια φάση και πλησιάσουν αρκετά µεταξύ τους. Υπάρχουν φυσικά παραδείγµατα επιτυχηµένων ετερογενών αντιδράσεων, αλλά αυτές γενικά εξαρτώνται από τη διαλυτότητα του ενός αντιδραστηρίου στο άλλο ή από τη διαλυτότητα και των δύο σε ένα διαλύτη που τα διαλύει από κοινού (συνδιαλύτης). Για παράδειγµα το φαινυλοακετονιτρίλιο µπορεί να υδρολυθεί µε θέρµανση ενός ετερογενούς µίγµατος αυτού και ενός υδατικού διαλύµατος 10% ΝαΟΗ, για 2 ώρες. Καθώς συµβαίνει η υδρόλυση ελευθερώνεται ΝΗ 3 και το άλας του φαινυλοξικού οξέος διαλύεται στην υδατική φάση. Η επιτυχία αυτής της αντίδρασης εξαρτάται από την ελάχιστη, αλλά σηµαντική διαλυτότητα του φαινυλοακετονιτριλίου στην υδατική φάση. CN + NaH H 2 C - + NH 3 Η παρατήρηση ότι όταν το 1-χλωροοκτάνιο θερµανθεί για ηµέρες µε υδατικό διάλυµα κυανιούχου νατρίου NaCN, δε φέρνει αποτέλεσµα, είναι ένα παράδειγµα αποτυχίας µίας ετερογενούς αντίδρασης. Cl + NaCN H 2 x 11

13 Οι οργανικοί χηµικοί έψαχναν έναν τρόπο για τη λύση αυτού του προβλήµατος για πολλά χρόνια. Δοκιµάστηκαν αρκετές προσεγγίσεις και αρκετές από αυτές αποδείχθηκαν αποτελεσµατικές. Για παράδειγµα αν κάποιος υποθέσει πως η σηµαντικότερη δυσκολία σε αντιδράσεις όπου πραγµατοποιούνται µέσω διαµοριακού µηχανισµού, είναι ότι το πυρηνόφιλο αντιδραστήριο είναι ανόργανη ένωση και υδατοδιαλυτό, ενώ το ηλεκτρονιόφιλο είναι οργανική ένωση και αδιάλυτο στο νερό, τότε η εµφανής λύση είναι να προσθέσει έναν διαλύτη που να µπορεί να διαλύσει και την ανόργανη και την οργανική ένωση. Ένας διαλύτης που διαλύει τόσο ανόργανες όσο και οργανικές ενώσεις είναι η αιθανόλη. Το υδροξύλιο (-ΟΗ) προσδίδει πολικότητα στο µόριο (το κάνει πιο υδρόφιλο) και επίσης του επιτρέπει να σχηµατίζει δεσµούς υδρογόνου. Το οργανικό µέρος του µορίου, δηλαδή το αιθύλιο (-CH 2 CH 3 ) αυξάνει την ικανότητα του να διαλύεται σε οργανικούς διαλύτες (το κάνει δηλαδή πιο λιπόφιλο). Φαίνεται λοιπόν πως προσθήκη µικρής ποσότητας από αιθανόλη στο µίγµα της αντίδρασης (1-χλωροοκτάνιο και υδατικό διάλυµα ΝαCN) θα µπορούσε να έχει σαν αποτέλεσµα να διαλυθούν και τα δύο αντιδραστήρια αρκετά ώστε να αντιδράσουν. Cl + NaCN CH 3CH 2 H CN + NaCl Τα τελευταία χρόνια έχει µελετηθεί αρκετά µία οµάδα ενώσεων, γνωστών ως πολικοί απρωτικοί διαλύτες. Αυτές οι ενώσεις δεν εξαρτώνται από την παρουσία υδροξυλίου για να γίνουν πιο υδρόφιλα. Η πολικότητα τους οφείλεται στην παρουσία λειτουργικών οµάδων όπως N 2, -CNH 2 και σουλφοξυοµάδα. Οι τρεις πιο συχνά χρησιµοποιούµενοι διπολικοί, απρωτικοί διαλύτες είναι το ακετονιτρίλιο, το διµεθυλοφορµαµίδιο (DMF) και το διµεθυλοσουλφοξείδιο (DMS). CH 3 CN (CH 3 ) 2 NCH (CH 3 ) 2 S ακετονιτρίλιο DMF DMS Αυτές οι ενώσεις έχουν όλες λιπόφιλα µεθύλια και πολικές λειτουργικές οµάδες, οπότε µπορούν να διαλύονται τόσο σε νερό αλλά και σε οργανικές ενώσεις όπως υδρογονάνθρακες, αλκοόλες και αλκυλοχλωρίδια. Επειδή οι διπολικοί απρωτικοί διαλύτες δεν περιέχουν υδροξύλιο δε µπορούν να σχηµατίσουν δεσµούς υδρογόνου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα πολλά ανιόντα να αντιδρούν µε άλλες ενώσεις 12

14 µε ταχύτητες πολύ µεγαλύτερες από αυτές που παρατηρούνται στα υδατικά ή τα αλκοολικά διαλύµατα. Η απουσία του υδροξυλίου λοιπόν, αποτελεί πλεονέκτηµα για τους διαλύτες αυτούς, καθώς επιτρέπει στις ενώσεις που διαλύονται σ αυτούς να αντιδρούν ελεύθερα. Κάποιος θα µπορούσε να υποθέσει πως οι διπολικοί απρωτικοί διαλύτες λύνουν το πρόβληµα της διαλυτότητας. Δυστυχώς οι διπολικοί απρωτικοί διαλύτες έχουν εκτός από τα πλεονεκτήµατα τους και αρκετά µειονεκτήµατα. Σε γενικές γραµµές οι διαλύτες αυτοί έχουν υψηλά σηµεία βρασµού και είναι αρκετά δύσκολο να αποµακρυνθούν από το µίγµα της αντίδρασης αφού αυτή ολοκληρωθεί. Η διαδικασία δηλαδή αποµάκρυνσης τους από το µίγµα αντίδρασης είναι και δύσκολη αλλά και χρονοβόρα. Τέλος, είναι πολύ πιο ακριβοί από τους κοινούς διαλύτες, όπως οι υδρογονάνθρακες, οι αλκοόλες και τα αλκυλοχλωρίδια. Παρόλο που ο τελευταίος παράγοντας δεν είναι πολύ σηµαντικός σε εργαστηριακή κλίµακα, το κόστος είναι πολύ σηµαντικό αν η αντίδραση χρησιµοποιείται σε βιοµηχανική κλίµακα Η τεχνιική μεταφοράς φάσης Στα τέλη της δεκαετίας του 60 εµφανίστηκε η τεχνική µεταφοράς φάσης που αποτελούσε λύση στα προβλήµατα διαλυτότητας, αλλά και στην ενεργοποίηση των ανιόντων. Η τεχνική αυτή είχε καταλυτική φύση και φαινόταν πως θα έδινε λύση και στο πρόβληµα κόστους, καθώς αποτελούσε µία πολύ φθηνότερη µέθοδο σε σχέση µε τις παραδοσιακές. Τα βασικά στοιχεία της τεχνικής µεταφοράς φάσης γίνονται πιο κατανοητά µε ένα παράδειγµα. Αναφέρθηκε νωρίτερα πως το 1-χλωροοκτάνιο µένει αδρανές κατά τη θέρµανση του µε υδατικό διάλυµα NaCN. Βρέθηκε πως εάν αντί για αδιάλυτο άλας NaCN, χρησιµοποιηθεί µία οργανική ένωση που περιέχει ανιόν κυανίου, όπως το κυανιούχο τετραβουτυλοαµµώνιο, τότε η αντίδραση πραγµατοποιείται ταχύτατα και σε πολύ καλές αποδόσεις. 13

15 N CN - κυανιούχο τετραβουτυλοαµµώνιο Επειδή το ανιόν του κυανίου είναι συνδεδεµένο µε ένα µεγάλο οργανικό και λιπόφιλο κατιόν, το άλας διαλύεται γρήγορα σε µη πολικούς οργανικούς διαλύτες στους οποίους το 1-χλωροοκτάνιο είναι επίσης διαλυτό. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα την πραγµατοποίηση της αντίδρασης. n-c 8 H 17 Cl + (C 4 H 9 ) 4 N + CN - n-c 8 H 17 CN + (C 4 H 9 ) 4 N + Cl Το κλειδί σε αυτήν την διαδικασία είναι η χρήση του τεταρτοταγούς αµµωνιακού κατιόντος (το οποίο θα αναφέρεται ως Q + ) ώστε να επιτευχθεί διαλυτοποίηση του κυανιούχου ανιόντος. Το σηµαντικό σε αυτήν την µέθοδο είναι πως δεν απαιτείται στοιχειοµετρική ποσότητα από το τεταρτοταγές αµµωνιακό κατιόν, δηλαδή χρησιµοποιείται σε καταλυτικές ποσότητες. Σε αυτή την µέθοδο παράγεται και χλωριούχο τετραβουτυλοαµµώνιο. Το µόνο που χρειάζεται για να µετατραπεί το χλωριούχο τετραβουτυλοαµµώνιο στο αντίστοιχο κυανιούχο τετραβουτυλοαµµώνιο, είναι να ανταλλάξει το ανιόν του µε κάποια πηγή κυανιούχων ανιόντων, που θα βρίσκεται ήδη στο µίγµα αντίδρασης. Ένα σχήµα για τη συνολική πορεία της καταλυτικής µετατροπής του 1-χλωροοκτανίου σε 1-κυανοοκτάνιο, δόθηκε από τον Starks και φαίνεται παρακάτω: 14

16 Σε αυτό το σχήµα, η πηγή για τα κυανιούχα ανιόντα είναι το υδατικό διάλυµα του κυανιούχου νατρίου. Σύµφωνα µε την άποψη του Starks το χλωριούχο τετραβουτυλοαµµώνιο είναι απαραίτητο να διαλυθεί στην υδατική φάση ώστε να ανταλλαχθούν τα ανιόντα Cl - µε αυτά του CN -. Ωστόσο πιο πρόσφατα δεδοµένα δείχνουν πως δεν είναι απαραίτητο να συµβαίνει αυτό. Το τεταρτοταγές αµµωνιακό κατιόν είναι πολύ λιπόφιλο για να περνάει εξολοκλήρου στην υδατική φάση. Έτσι φαίνεται πως στις περισσότερες περιπτώσεις η ανταλλαγή των ανιόντων γίνεται στη διεπιφάνεια των δύο φάσεων ή τουλάχιστον κοντά σ αυτήν. Σύµφωνα µε την άποψη του Starks λοιπόν, όλος ο κύκλος της αντίδρασης δείχνει την καταλυτική φύση της διαδικασίας αυτής. Μόλις σχηµατιστεί το κυανιούχο τετραβουτυλοαµµώνιο, διέρχεται από την διεπιφάνεια στην οργανική φάση. Αυτό το στάδιο αποτελεί την «µεταφορά φάσης». Στην οργανική φάση, το ανιονικό τµήµα του Q + CN - διαλύεται ελάχιστα και είναι αρκετά πυρηνόφιλο. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα την ταχεία αντίδραση µεταξύ αυτού και του υποστρώµατος, που οδηγεί σε σχηµατισµό του προϊόντος και του Q + CN -, που είναι ο πρωταρχικός καταλύτης. Ο καταλυτικός κύκλος του Starks φαίνεται να ισχύει για τις περισσότερες αντιδράσεις πυρηνόφιλης υποκατάστασης. Μία αναλυτική εργασία του Freedman ενισχύει την εφαρµογή του καταλυτικού αυτού κύκλου στη περίπτωση του σχηµατισµού αιθέρων. Εξαιρέσεις αποτελούν οι αντιδράσεις αλκυλίωσης και αυτές των καρβενίων που αναφέρονται παρακάτω Καταλύτες Για να δράσει µία ένωση ως καταλύτης µεταφοράς φάσης, θα πρέπει να είναι λιπόφιλη και είτε ένα κατιόν, µε διάχυτο φορτίο ή ένα κατιόν µε κρυµµένο φορτίο, που να είναι ικανό να ενώνεται µε ένα ανιόν. Τα τεταρτοταγή αµµωνιακά άλατα, όπως το χλωριούχο τετραβουτυλοαµµώνιο, παρέχουν µία πηγή µονοσθενούς, λιπόφιλου κατιόντος. Πρέπει να τονιστεί ωστόσο ότι δε δρουν όλα τα τεταρτοταγή αµµωνιακά κατιόντα ως καταλύτες µεταφοράς φάσης. Το κατιόν του τετραµεθυλοαµµωνίου δεν είναι αρκετά λιπόφιλο για να πετύχει µεγάλες ταχύτητες αντίδρασης πυρηνόφιλης υποκατάστασης σε συστήµατα δύο φάσεων. Στην πράξη, τα πιο συχνά χρησιµοποιούµενα τεταρτοταγή αµµωνιακά άλατα είναι τα χλωριούχο, βρωµιούχο ή 15

17 όξινο θειικό τετραβουτυλοαµµώνιο, το χλωριούχο τριοκτυλοµεθυλοαµµώνιο (του οποίου η εµπορική ονοµασία είναι Aliquat 336 και Adogen 462) και το χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο. Τα ιωδιούχο και όξινο θειικό τετραβουτυλοαµµώνιο προσφέρουν το πλεονέκτηµα πως µπορούν να παρασκευαστούν µε πολύ µεγάλη καθαρότητα. Το χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο (BTEAC ή TEBAC) χρησιµοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Makosza σε αλκυλιώσεις και αντιδράσεις καρβενίων. N Cl - N Br - N HS 4 - χλωριούχο βρωµιούχο όξινο θειικό τετραβουτυλοαµµώνιο τετραβουτυλοαµµώνιο τετραβουτυλοαµµώνιο N Cl - N Cl - χλωριούχο τριοκτυλοµεθυλοαµµώνιο χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο Να σηµειωθεί πως από τους καταλύτες που αναφέρθηκαν, ο BTEAC περιέχει τα λιγότερα άτοµα άνθρακα (13). Κατά µία έννοια ο BTEAC αποτελεί έναν καταλύτη µε τη µικρότερη εκλεκτικότητα. Γενικά, όσο πιο πολλά άτοµα άνθρακα έχει ένας καταλύτης, τόσο πιο δραστικός είναι. Οι Harriott και Picker µελέτησαν διεξοδικά την καταλυτική δράση και βρήκαν πως δύο είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν την εκλεκτικότητα ενός καταλύτη. Ο µεγάλος αριθµός ατόµων άνθρακα που προσδίδει 16

18 λιποφιλία στο µόριο και η συµµετρική κατανοµή ατόµων άνθρακα γύρω από το ετεροάτοµο. Για την αντίδραση ενός βενζολοθειικού άλατος µε το 1-βρωµοοκτάνιο βρέθηκε πως το ιωδιούχο τετραβουτυλαµµώνιο είναι πολύ πιο αποτελεσµατικός καταλύτης από το βρωµιούχο n-δεκαεξυλοτριµεθυλοαµµώνιο, παρόλο που έχουν και τα δύο τον ίδιο αριθµό ατόµων άνθρακα. Br + S - Q + S + Q+Br- Προφανώς όσο πιο προστατευµένο είναι το θετικό φορτίο, τόσο πιο αποτελεσµατικός θα είναι ο καταλύτης. Αυτή η συγκεκριµένη σύγκριση είναι επίσης ενδιαφέρουσα και στο ότι το βρωµιούχο n-δεκαεξυλοτριµεθυλοαµµώνιο χρησιµοποιείται ευρέως και ως παράγοντας µείωσης σχηµατισµού των µικηλλίων. Το γεγονός ότι είναι πολύ λιγότερο δραστικός από το συµµετρικό τετραβουτυλαµµώνιο που δε σχηµατίζει µικήλλια, βοηθά στο να διαχωριστεί η κατάλυση µεταφοράς φάσης από την κατάλυση µε µικήλλια. Εκτός από τα τεταρτοταγή αµµωνιακά άλατα, υπάρχουν και άλλα συστήµατα που µπορούν να δράσουν µε µεγάλη αποτελεσµατικότητα ως καταλύτες µεταφοράς φάσης. Και τα τεταρτοταγή φωσφονιακά και τα αρσενοϊκά άλατα έχουν χρησιµοποιηθεί ως καταλύτες µεταφοράς φάσης. Η χρήση των φωσφονιακών ωστόσο είναι πιο διαδεδοµένη από αυτή των αρσενοϊκών λόγω της διαθεσιµότητας τους. Παρόλο που τα τεταρτοταγή φωσφονιακά άλατα είναι λίγο πιο ακριβά από τα αντίστοιχα αµµωνιακά, προσφέρουν το πλεονέκτηµα της θερµικής σταθερότητας σε σχέση µε τα άλλα. Μια εναλλακτική µέθοδος από αυτήν της χρήσης τεταρτοταγών αλάτων µε κεντρικό ετεροάτοµο, είναι η χρήση ενώσεων που µπορούν να δηµιουργήσουν ένα σύµπλοκο µε ένα κατιόν αλκαλιµετάλλου. Οι ενώσεις αυτές διαλύονται σε οργανικό διαλύτη και παρέχουν ένα λιπόφιλο µέσο. Οι δύο καταλύτες που έχουν χρησιµοποιηθεί περισσότερο σε αυτή τη διαδικασία, είναι οι αιθέρες - στέµµατα και οι ενώσεις εγκλωβισµού ή κρυπτάτες που είναι µακροκυκλικά µόρια που έχουν ως άτοµα δότες άζωτο και οξυγόνο. Η συµπλοκοποίηση ενός κατιόντος µε έναν αιθέρα - στέµµα ή µία ένωση εγκλωβισµού βασίζεται στην ίδια διαδικασία. Ο συναρµοτής περικυκλώνει και διαλύει το κατιόν, υποχρεώνοντας το να διαλυθεί στο µη πολικό µέσο. Η ουσιαστική διαφορά ανάµεσα στη χρήση ενώσεων εγκλωβισµό και αιθέρων 17

19 στεµµάτων είναι ότι οι πρώτοι είναι κατά πολύ πιο ισχυρά µέσα συµπλοκοποίησης, αλλά καθώς οι αιθέρες στέµµατα είναι κατά πολύ πιο φθηνά αντιδραστήρια, χρησιµοποιούνται περισσότερο. Ένα σύµπλοκο ανάµεσα σε αλογονούχο κάλιο και έναν αιθέρα 18-στέµµα-6 φαίνεται στο σχήµα: + K + X - K + X - Οι διαφόρων µεγεθών αιθέρες στέµµατα, δηµιουργούν σταθερά σύµπλοκα µε εκείνα τα κατιόντα που έχουν ιοντική ακτίνα παρόµοια µε το δικό τους µέγεθος. Έτσι οι αιθέρες 12 - στέµµα - 4, 15 - στέµµα - 5 και 18 - στέµµα - 6 ενώνονται πιο ισχυρά µε τα κατιόντα λιθίου, νατρίου και καλίου αντίστοιχα. Είναι άλλωστε γνωστό πως οι αιθέρες - στέµµατα - 18 δρουν ως καταλύτες µεταφοράς φάσης σε αντιδράσεις µε άλατα του νατρίου. Παρακάτω παρατίθενται οι δοµές µερικών από τους πιο γνωστούς καταλύτες των κατηγοριών αιθέρες στέµµατα και κρυπτάτες. διβενζο-18-κορώνιο-6 δικυκλοεξανο-18-κορώνιο-6 N N N N 18

20 [2,2,2]-κρύπτης πολυαιθέρας ανοιχτής αλυσίδας CH 3 CH 2 CH 2 CH 2 (CH 2 CH 2 ) 3 N (CH 2 CH 2 ) 3 CH 2 CH 2 CH 2 CH 3 N N (CH 2 CH 2 ) 3 CH 2 CH 2 CH 2 CH 3 πολύποδας 3..4 Κατάλυση με αμίίνες Είναι γνωστό για πολλά χρόνια πως οι αµίνες καταλύουν αντιδράσεις πυρηνόφιλης υποκατάστασης. Ο Jarousse παρουσίασε την αλκυλίωση του φαινυλοακετονιτριλίου µε το βενζυλοχλωρίδιο µε καταλύτη την τριαιθυλαµίνη. Ο Hennis βρήκε πως ο σχηµατισµός µίας τριτοταγούς αµίνης στην αντίδραση ανάµεσα στο βενζυλοχλωρίδιο και το οξικό κάλιο σχηµάτιζε in situ χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο και πως αυτό το υπόστρωµα δρούσε ως καταλύτης µεταφοράς φάσης. Ph-CH 2 -Cl + N(CH 2 CH 3 ) 3 Ph-CH 2 -N(CH 2 CH 3 ) + Cl - Q + Cl - Ph-CH 2 -Cl + CH 3 CK CH 3 CCH 2 Ph + KCl όπου Q + Cl - :Ph-CH 2 -N(CH 2 CH 3 ) 3 + Cl Φαίνεται λοιπόν πως οι περισσότερες διµοριακές αντιδράσεις που πραγµατοποιούνται µε καταλύτη κάποια αµίνη, είναι στην πραγµατικότητα παραδείγµατα κατάλυσης µεταφοράς φάσης στις οποίες το τεταρτοταγές άλας παράγεται in situ. 19

21 3..5 Η κιινητιική των διιαδιικασιιών μεταφοράς φάσης Μία αντίδραση που καταλύεται µε µεταφορά φάσης, συνήθως πραγµατοποιείται ανάµεσα σε ένα ενεργό πυρηνόφιλο και ένα οργανικό ευδιάλυτο υπόστρωµα. Γενικά, το φορτισµένο πυρηνόφιλο είναι ελάχιστα διαλυτό στην οργανική φάση απουσία του καταλύτη µεταφοράς φάσης. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζεται στην κινητική της αντίδρασης. Ας πάρουµε ως παράδειγµα την αντίδραση ανάµεσα στο βενζυλοχλωρίδιο και το οξικό κάλιο. Όταν η αντίδραση πραγµατοποιείται παρουσία διχλωροµεθάνιου ως συνδιαλύτη, δεν παρατηρείται σχηµατισµός προϊόντος. Μόλις προστεθεί ένας καταλύτης µεταφοράς φάσης όπως το χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο, πραγµατοποιείται αµέσως αντίδραση της οποίας η κινητική είναι ψευδο πρώτης τάξης, όπως φαίνεται και στο διάγραµµα. Ο περιοριστικός παράγοντας στην οργανική φάση είναι το πυρηνόφιλο και η συγκέντρωση του αντιστοιχεί στην ποσότητα του καταλύτη µεταφοράς φάσης που είναι παρόν. Έχει αποδειχθεί από πολλές πειραµατικές διαδικασίες πως η τυπική αντίδραση κατάλυσης µε µεταφορά φάσης γίνεται µέσα στην οργανική φάση και όχι στην υδατική φάση ή στη διεπιφάνεια. Το µίγµα αντίδρασης απαιτεί ανάδευση για αποτελεσµατική µεταφορά µάζας, αλλά πέρα από µία ελάχιστη ανάδευση που απαιτείται για να επιτευχθεί καλή επαφή ανάµεσα στις δύο φάσεις, φαίνεται πως η ταχύτητα της αντίδρασης είναι ανεξάρτητη από την ανάδευση. Παροµοίως και η ταχύτητα αντίδρασης είναι ανεξάρτητη από την επιφάνεια επαφής των δύο φάσεων, δηλαδή την διεπιφάνεια. Δεν υπάρχουν λεπτοµερείς αναφορές και µελέτες κινητικής που αφορούν σε διαδικασίες στερεάς υγρής µεταφοράς φάσης. Αυτό σηµαίνει πως δεν υπάρχει αντιδραστήριο διαλυµένο στην υδατική φάση, αλλά ένα στερεό αντιδραστήριο είναι διαλυµένο σε ένα οργανικό διάλυµα του υποστρώµατος. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, φαίνεται πως για την αντίδραση ενός βενζολοθειικού άλατος µε το 1-βρωµοαοκτάνιο, το δικυκλοεξανο-18-κορώνιο-6 είναι πολύ καλύτερος καταλύτης µεταφοράς φάσης υγρού υγρού από ότι το ιωδιούχο τετραβουτυλαµµώνιο ή το χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο. Φαίνεται λοιπόν πως οι αιθέρες στέµµατα, οι ενώσεις εγκλωβισµού (κρυπτάτες) και οι διάφορες σχετικές τους ενώσεις είναι ικανοποιητικοί καταλύτες µεταφοράς φάσης για συστήµατα υγρού υγρού δύο φάσεων. Υπάρχουν ωστόσο πολύ λίγα παραδείγµατα 20

22 στην βιβλιογραφία για διαδικασίες κατάλυσης µεταφοράς φάσης στερεού υγρού από τεταρτοταγή άλατα, αντί για αιθέρες στέµµατα. Ωστόσο, τέτοιου είδους φαινόµενα είναι γνωστά, και φαίνεται πιθανό η έλλειψη τέτοιων παραδειγµάτων να οφείλεται σε έλλειψη προσπαθειών, παρά σε εγγενείς δυσκολίες. Ένα συµπέρασµα που ίσως προκύψει είναι ότι σε άλλες περιπτώσεις αντιδράσεων είναι πιο κατάλληλα τα τεταρτοταγή άλατα και σε άλλες οι αιθέρες στέµµατα Ενεργοποίίηση του ανιιόντος Φαίνεται πως το σηµαντικό πλεονέκτηµα της µεθόδου µεταφοράς φάσης είναι ότι καταφέρνει να φέρει αδιάλυτα άλατα σε διαλύµατα που περιέχουν ενεργά υποστρώµατα και έτσι να επιτευχθεί αντίδραση. Αυτό είναι σίγουρα ένα από τα πολύ σηµαντικά πλεονεκτήµατα της µεθόδου, αλλά υπάρχει και ένα επιπρόσθετο χαρακτηριστικό που είναι πολύ σηµαντικό και δεν πρέπει να µην αναφερθεί. Αυτό είναι, όπως αναφέρθηκε, η αυξανόµενη ενεργότητα των ανιόντων στα µη πολικά διαλύµατα. Στα περισσότερα µέσα, τα ανόργανα κατιόντα διαλύονται µε αλληλεπιδράσεις ιόντος διπόλου. Για παράδειγµα, το κατιόν του νατρίου σε ένα υδατικό διάλυµα είναι περικυκλωµένο από περίπου 8 µόρια νερού όπως φαίνεται παρακάτω. H H 2 H 2 H 2 Na + H 2 H 2 H H H Cl - H H H H 2 H Το έλλειµµα ηλεκτρονίων του κατιόντος εξισορροπείται µε τη συναρµογή του ζεύγους ηλεκτρονίων του οξυγόνου στο µόριο του νερού. Τα ανιόντα που έχουν πλεόνασµα ηλεκτρονίων συνήθως διαλύονται σε υδατικά διαλύµατα δηµιουργώντας δεσµούς υδρογόνου µε τα υδροξύλια των µορίων νερού. Προφανώς, τέτοιου είδους µηχανισµοί επιδιαλύτωσης δεν είναι δυνατόν να γίνουν σε µη υδατικά διαλύµατα. Επειδή οι µηχανισµοί επιδιαλύτωσης και οι δυνάµεις είναι τελείως διαφορετικές σε µη πολικά διαλύµατα, οι ενεργότητες των διαφόρων ανιόντων διαφέρουν από διάλυµα 21

23 σε διάλυµα. Είναι σηµαντικό να αναφερθεί πως οι ταχύτητες των αντιδράσεων πυρηνόφιλης υποκατάστασης όλων σχεδόν των πυρηνόφιλων έχουν παρόµοιες τιµές όταν χρησιµοποιούνται καταλύτες µεταφοράς φάσης, κάτι που δε συµβαίνει όταν χρησιµοποιούνται πιο πολικοί διαλύτες. Τα εφυδατωµένα ιόντα είναι δυνατόν να έχουν δύο διάφορες από θερµοδυναµικής απόψεως στιβάδες επιδιαλυτώσεως. Οι δύο αυτές στιβάδες ονοµάζονται αντίστοιχα στιβάδα µορφής Α και στιβάδα µορφής Β ή απλώς στιβάδα Α και στιβάδα Β. Έχει βρεθεί πως άλλα ιόντα έχουν µόνο στιβάδα Α, άλλα µόνο στιβάδα Β και άλλα ιόντα έχουν και Α και Β στιβάδες εφυδατώσεως. Από τα πιο συνηθισµένα ιόντα, τα Li +, Na +, F - και Cl - έχουν µόνο στιβάδα Α. Τα Rb +, Cs +, Br - και I - έχουν µόνο Β στιβάδα. Τα Mg +, Ca +, Sr + και Ba + έχουν και Α και Β στιβάδες εφυδατώσεως. Η στιβάδα Α δεν είναι «διαπερατή» από τα µόρια του διαλύτη, διότι τα µόρια του Η 2 Ο που βρίσκονται σ αυτή συγκρατούνται πολύ ισχυρά από τα ιόντα. Χρειάζεται ένα πολύ µεγάλο ποσό ενέργειας για να αποµακρυνθούν αυτά τα µόρια του νερού από το ανιόν, ώστε να συµµετάσχει σε µία αντίδραση πυρηνόφιλης υποκατάστασης. Κατά µία πρώτη προσέγγιση, όσο λιγότερα είναι τα µόρια του νερού που έχουν προσαρµοστεί µε το ανιόν (όπως αναµένεται σε µη υδατικό περιβάλλον), τόσο πιο γρήγορα θα αντιδράσει το ανιόν µε το ηλεκτρόφιλο υπόστρωµα. Επίσης, η δραστικότητα του ανιόντος (απουσία άλλου διαλύτη) συσχετίζεται µε την απόσταση ανάµεσα σε αυτό και στο κατιόν του. Η ενέργεια (Ε) που απαιτείται για να διαχωριστούν τα δύο φορτία (q 1 και q 2 ) δίνεται από τη σχέση: E= q q D r όπου D η διηλεκτρική σταθερά του µέσου και r η απόσταση ανάµεσα στα δύο φορτία Ένα ανιόν όπως το χλωριούχο Cl - µπορεί να προσεγγίσει το θετικό φορτίο στο κατιόν του τετραµεθυλαµµωνίου πιο πολύ και πιο εύκολα από ότι στο κατιόν του τετραβουτυλαµµωνίου. Το χλωριούχο Cl - που συναρµόζεται µε το κατιόν του τετραβουτυλαµµωνίου θα είναι έτσι πιο δραστικό πυρηνόφιλο από ότι αν συναρµοζόταν µε το κατιόν του τετραµεθυλαµµωνίου. 22

24 N Cl - N Cl - Οι δύο παράγοντες λοιπόν που συντελούν στην αύξηση της ταχύτητας αντίδρασης σε συστήµατα µεταφοράς φάσης, είναι ο διαχωρισµός του ανιόντος και η απουσία της υδατικής φάσης. Στα συστήµατα µεταφοράς φάσης υγρού υγρού, κάποια µόρια νερού έχουν βρεθεί να συνοδεύουν τα ιόντα. Για τα συστήµατα µεταφοράς φάσης στερεού υγρού, δεν έχουν αναφερθεί τέτοια δεδοµένα. Ο Freedmann βρήκε πως ένα µικρό ποσό νερού βοηθά στη διαλυτοποίηση του υπερµαγγανικού καλίου στο βενζόλιο. Η προσθήκη νερού επιβραδύνει ένα µεγάλο αριθµό αντιδράσεων µεταφοράς φάσης και σε µία τουλάχιστον περίπτωση, η παρουσία νερού δεν επιφέρει κάποια σηµαντική µεταβολή Διιαλυτότητα του ιιόντος Ίσως να είναι προφανές πως τα περισσότερο λιπόφιλα τεταρτοταγή αµµωνιακά κατιόντα είναι πιο διαλυτά σε οργανικό διαλύτη και πιο χρήσιµα ως καταλύτες µεταφοράς φάσης από τα λιγότερο λιπόφιλα τεταρτοταγή αµµωνιακά κατιόντα. Τα ανιόντα των οποίων το φορτίο δεν είναι εντοπισµένο σε ένα µόνο άτοµο (τα πιο µαλακά κατά τη θεωρία των σκληρών και µαλακών οξέων κατά Pearson) είναι πιο διαλυτά σε µη πολικά µέσα, από εκείνα που είναι σκληρά. Η σταθερά διαχωρισµού για τα τετραβουτυλαµµωνιακά ιόντα ανάµεσα στο διχλωροµεθάνιο και το νερό µειώνεται βάση της παρακάτω σειράς: 23

25 2 N N 2 >> Cl 4 - > I - >> N 3 - > Br - > Cl - > CH 3 C - N 2 Πρόσφατες έρευνες έδειξαν πως η διαλυτότητα του υδροξυλίου είναι χαµηλή στα πιο πολλά µη πολικά µέσα και ο Makosza πρότεινε πως οι αντιδράσεις που αναφέρονται ως καταλύσεις µεταφοράς φάσης (PTC, phase transfer catalysis), θα έπρεπε να αναφέρονται ως καταλύσεις δύο φάσεων (CTP, catalysis two phase). Η σηµαντική διαφορά προκύπτει από τη µείωση της διαλυτότητας του ιόντος υδροξυλίου στην οργανική φάση. Ο Makosza πρότεινε ότι οι αντιδράσεις στις οποίες εµπλέκεται υδροξύλιο πιθανότατα συµβαίνουν στη διεπιφάνεια παρά µέσα στην οργανική φάση. Ένα τέτοιο παράδειγµα είναι η αλκυλίωση του φαιλυλοακετονιτριλίου. Αντί να σχηµατίζεται το Q + H - το οποίο διαχέεται στην οργανική φάση και εκεί αποπρωτονιώνει το φαιλυλοακετονιτρίλιο, φαίνεται πιο πιθανό το νιτρίλιο να αποπρωτονιώνεται στην διεπιφάνεια, το ιόν να ενώνεται µε το Q + και το τεταρτοταγές αµµωνιακό κατιόν που ενώνεται µε το καρβανιόν, να διαλύεται στην οργανική φάση, όπου συµβαίνουν οι περαιτέρω αντιδράσεις. Τα αποτελέσµατα των Makosza και Dehmlow δείχνουν πως αυτή η υπόθεση για την κατάλυση δύο φάσεων θα µπορούσε να είναι αυτό που συµβαίνει στην πραγµατικότητα. Αυτό το τεταρτοταγές κατιόν το οποίο είναι παρόν στην οργανική φάση θα ενωθεί και έτσι θα διαλυτοποιηθεί µε το «µαλακότερο» ανιόν που είναι διαθέσιµο. Όπως φάνηκε από τα προηγούµενα το καρβανιόν που παράγεται από την αποπρωτονίωση είναι πολύ πιο µαλακό ανιόν από το υδροξύλιο και είναι αυτό το ζεύγος ιόντων που είναι διαλυµένο στην οργανική φάση. Φαίνεται λοιπόν πως όλες οι αντιδράσεις µεταξύ κάποιου ανιόντος και κατιόντος είναι εφικτές µε κατάλυση µεταφοράς φάσης εφόσον το ανιόν είναι διαθέσιµο στην οργανική φάση. Εάν κάποιος προσπαθήσει να αντικαταστήσει το ιόν ιωδίου µε ιόν χλωρίου, µία διαδικασία που συχνά αναφέρεται ως δηλητηρίαση του καταλύτη, θα αντιµετώπιζε πολλές δυσκολίες. Μόλις το ιόν ιωδίου αντικατασταθεί από το ιόν χλωρίου στο υπόστρωµα, το τεταρτοταγές άλας θα ενωθεί µε το «µαλακό» ιόν ιωδίου παρά µε το «σκληρό» ιόν χλωρίου. Το µόνο διαθέσιµο πυρηνόφιλο στην οργανική 24

26 φάση θα είναι το ιόν ιωδίου και θα συµβεί µία αντίδραση αντικατάστασης του ιόντος ιωδίου, χωρίς να σχηµατιστεί το επιθυµητό προϊόν. Υπάρχει ένας µεγάλος αριθµός τέτοιων παραδειγµάτων διαθέσιµος στη βιβλιογραφία και η κατανόηση του προβλήµατος αυτού θα διευκολύνει τη σωστή επιλογή του πυρηνόφιλου και της αποχωρούσας οµάδας σε αντιδράσεις µεταφοράς φάσης Διιαλύτες Στην κατάλυση µεταφοράς φάσης υγρού υγρού, µία από τις δύο φάσεις είναι στις περισσότερες περιπτώσεις το νερό. Ο οργανικός διαλύτης µπορεί να είναι το ίδιο το ηλεκτρονιόφιλο ή κάποιος υδρογονάνθρακας, αλκυλαλοχλωρίδιο ή τέλος χλωριωµένες αρωµατικές ενώσεις. Ο πιο κοινός διαλύτης για συστήµατα µεταφοράς φάσης στερεού υγρού, είναι το ακετονιτρίλιο, παρόλο που έχουν χρησιµοποιηθεί σχεδόν όλοι. Η επιλογή του διαλύτη εξαρτάται από την αντίδραση, το ανιόν που χρησιµοποιείται, την επιθυµητή θερµοκρασία. Ο οξικός αιθυλεστέρας έχει χρησιµοποιηθεί ως διαλύτης σε αντιδράσεις µε υποχλωριώδες ανιόν, καθώς µε το συγκεκριµένο διαλύτη επιτεύχθηκαν οι καλύτερες αποδόσεις. To διµεθυλοσουλφοξείδιο (DMS) έχει χρησιµοποιηθεί ως διαλύτης σε αντιδράσεις µε υπεροξείδια, παρόλο που δεν είναι αδρανής ένωση. 25

Αλκυλαλογονίδια. Επίκουρος καθηγητής Χρήστος Παππάς

Αλκυλαλογονίδια. Επίκουρος καθηγητής Χρήστος Παππάς Αλκυλαλογονίδια Επίκουρος καθηγητής Χρήστος Παππάς 1 Αλκυλαλογονίδια Αλκυλαλογονίδια ονομάζονται οι οργανικές ενώσεις οι οποίες, ως λειτουργική ομάδα, διαθέτουν την ομάδα C-X: -X= -F, -Cl, -Br, -I. Η ισχύς

Διαβάστε περισσότερα

1. Θεωρίες καταλύσεως

1. Θεωρίες καταλύσεως 1 1. Θεωρίες καταλύσεως Υπάρχουν αρκετές θεωρίες που ερµηνεύουν την καταλυτική δράση µέσω της µειώσεως της ενέργειας ενεργοποιήσεως των αντιδράσεων. Δύο είναι οι πιο σηµαντικές. 1..1.. Θεωρίία ενδιιάµεσων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ Πρόκειται για αλκοόλες που διαθέτουν µόνο ένα υδροξύλιο και η ανθρακική τους αλυσίδα είναι κορεσµένη (µόνο απλοί δεσµοί). Ο γενικός τους τύπος είναι C ν ν+1 H ή R-H (όπου

Διαβάστε περισσότερα

R X + NaOH R- OH + NaX

R X + NaOH R- OH + NaX 3. Αντιδράσεις υποκατάστασης (αντικατάστασης) Στις αντιδράσεις αντικατάστασης μετέχουν πάντα δύο αντιδρώντα που ανταλλάσουν κάποιο τμήμα τους για να σχηματιστούν δύο νέα προϊόντα, σύμφωνα με το σχήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Αντιδράσεις οργανικών οξέων οργανικών βάσεων.

Αντιδράσεις οργανικών οξέων οργανικών βάσεων. Αντιδράσεις οργανικών οξέων οργανικών βάσεων. Σύμφωνα με τους Brönsted Lowry: α) Οξύ είναι η ουσία η οποία μπορεί να δώσει ένα ή περισσότερα πρωτόνια. β) Βάση είναι η ουσία που μπορεί να δεχτεί ένα ή περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονιόφιλα Πυρηνόφιλα αντιδραστήρια. Επίκουρος καθηγητής Χρήστος Παππάς

Ηλεκτρονιόφιλα Πυρηνόφιλα αντιδραστήρια. Επίκουρος καθηγητής Χρήστος Παππάς Ηλεκτρονιόφιλα Πυρηνόφιλα αντιδραστήρια Επίκουρος καθηγητής Χρήστος Παππάς 1 Ηλεκτρονιόφιλα - πυρηνόφιλα αντιδραστήρια Ηλεκτρονιόφιλα λέγονται τα αντιδραστήρια τα οποία δέχονται ένα ή δύο ηλεκτρόνια σε

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η συστηματική μελέτη διαφορετικών τύπων μεταθετικών αντιδράσεων. Θεωρητικό Μέρος Περιγραφή χημικών αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αντιδράσεις υποκατάστασης

Αντιδράσεις υποκατάστασης Αντιδράσεις υποκατάστασης Στις αντιδράσεις υποκατάστασης δύο αντιδρώντα ανταλλάσσουν κάποιο τμήμα τους για να σχηματίσουν δύο νέα προϊόντα. Α δ+ - Β δ- + Γ δ+ - Δ δ- Α δ+ - Δ δ- + Γ δ+ - Β δ- Στις αντιδράσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός.

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 11.1. Ποια είδη χημικών δεσμών γνωρίζετε; Υπάρχουν δύο βασικά είδη χημικών δεσμών: ο ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός και ο ομοιοπολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Θέματα της Τράπεζας στη Χημεία που σχετίζονται με το Χημικό Δεσμό

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Θέματα της Τράπεζας στη Χημεία που σχετίζονται με το Χημικό Δεσμό Όλα τα Θέματα της Τράπεζας στη Χημεία που σχετίζονται με το Χημικό Δεσμό Θέμα 1. Να αναφέρετε δυο διαφορές μεταξύ ομοιοπολικών και ιοντικών ενώσεων. Στις ιοντικές ενώσεις οι δομικές μονάδες είναι τα ιόντα,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλικός δεσμός - Κρυσταλλικές δομές Ασκήσεις

Μεταλλικός δεσμός - Κρυσταλλικές δομές Ασκήσεις Μεταλλικός δεσμός - Κρυσταλλικές δομές Ασκήσεις Ποια από τις ακόλουθες προτάσεις ισχύει για τους μεταλλικούς δεσμούς; α) Οι μεταλλικοί δεσμοί σχηματίζονται αποκλειστικά μεταξύ ατόμων του ίδιου είδους μετάλλου.

Διαβάστε περισσότερα

2H 2 (g) + O 2 (g) 2H 2 O(l) Η = -572 kj,

2H 2 (g) + O 2 (g) 2H 2 O(l) Η = -572 kj, ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ 3.1 Γενικά για τη χηµική κινητική και τη χηµική αντίδραση - Ταχύτητα αντίδρασης 1. Τι µελετά η χηµική κινητική; Η χηµική κινητική µελετά - Την ταχύτητα (ή το ρυθµό) που εξελίσσεται µια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΘΕΜΑ 1 Ο : 1. Ποια είναι η δοµή του ατόµου; ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 2. Ποιος αριθµός ονοµάζεται ατοµικός και ποιος µαζικός; Ποιος από τους δύο αποτελεί την ταυτότητα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

Ca. Να μεταφέρετε στην κόλλα σας συμπληρωμένο τον παρακάτω πίνακα που αναφέρεται στο άτομο του ασβεστίου: ΣΤΙΒΑΔΕΣ νετρόνια K L M N Ca 2

Ca. Να μεταφέρετε στην κόλλα σας συμπληρωμένο τον παρακάτω πίνακα που αναφέρεται στο άτομο του ασβεστίου: ΣΤΙΒΑΔΕΣ νετρόνια K L M N Ca 2 Ερωτήσεις Ανάπτυξης 1. Δίνεται ότι: 40 20 Ca. Να μεταφέρετε στην κόλλα σας συμπληρωμένο τον παρακάτω πίνακα που αναφέρεται στο άτομο του ασβεστίου: ΣΤΙΒΑΔΕΣ νετρόνια K L M N Ca 2 2. Tι είδους δεσμός αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ

ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Οι ορτανσίες σε όξινα εδάφη έχουν μπλε άνθη, σε βασικά ροζ και σε ουδέτερα μοβ. Δημήτρης Παπαδόπουλος, χημικός Βύρωνας, 2015 Ιοντικά υδατικά διαλύματα Ιοντικές ενώσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Άσκηση 8η Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Διάσταση 2 ετεροπολικών

Διαβάστε περισσότερα

5. ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΒΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Οξέα και βάσεις κατά Arrhenius

5. ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΒΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Οξέα και βάσεις κατά Arrhenius 5. ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΒΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Οξέα και βάσεις κατά Arrhenius Οξέα και βάσεις κατά Brönsted Lowry Οξέα και βάσεις κατά Lewis Σχετική ισχύς οξέων και βάσεων Μοριακή δομή και ισχύς οξέων Αυτοϊοντισμός του

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ξικός αιθυλεστέρας ή Οξικό αιθύλιο Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση:

Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει ποιες ουσίες ονοµάζονται ηλεκτρολύτες. Να γνωρίζει τι είναι ο ιοντισµός, τι η διάσταση, σε ποιες περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 3 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΟΛΙΧΝΗΣ Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΛΚΑΝΙΑ ΑΛΚΕΝΙΑ ΑΛΚΙΝΙΑ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ eclass.sch.gr users.sch.gr/dtouloupas/moodle Γενικός Τύπος: C ν H ν+, ν 1 Χημικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ.

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. Άσκηση 5η Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Ιοντικά διαλύματα- 2 Διάσταση Οι ιοντικές ενώσεις γενικώς διαλύονται

Διαβάστε περισσότερα

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή 2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Η ιοντική θεωρία των διαλυμάτων Μοριακές και ιοντικές εξισώσεις Αντιδράσεις καταβύθισης Αντιδράσεις οξέων-βάσεων Αντιδράσεις οξείδωσης-αναγωγής Ισοστάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΘΕΜΑ 1ο Για τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α3 να μεταφέρετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα μόνο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 015 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ. ΘΕΜΑ Α (μονάδες 5x5) Στις παρακάτω προτάσεις να επιλέξετε την σωστή απάντηση Α.1 Πρωτοταγή αλκοόλη παίρνουμε α. κατά την προσθήκη αντιδραστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.3, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Να

Διαβάστε περισσότερα

Καρβονυλοενώσεις 1α) 1α 1β, Σχήμα χχχ)) Σχήμα χχχχ)

Καρβονυλοενώσεις 1α) 1α 1β, Σχήμα χχχ)) Σχήμα χχχχ) Καρβονυλοενώσεις Καρβονυλοενώσεις (1α) είναι η σημαντικότερη κατηγορία χημικών ενώσεων και χαρακτηρίζεται από ένα διπλό δεσμό μεταξύ ενός ατόμου άνθρακα και ενός οξυγόνου (το καρβονύλιο). Περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

2. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

2. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τύποι διαλυμάτων Διαλυτότητα και η διαδικασία διάλυσης Επιδράσεις θερμοκρασίας και πίεσης πάνω στη διαλυτότητα Τρόποι έκφρασης της συγκέντρωσης Τάση ατμών διαλύματος Ανύψωση σημείου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ Ονοματολογία Αν η ένωση έχει μοριακό τύπο της μορφής Η x A δηλαδή είναι ένα οξύ, τότε : α) Αν το Α δεν έχει Ο (οξυγόνο)

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης Οργανική Χημεία Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης 1. Καρβοξυλικά οξέα Σημαντικά ακυλο (-COR) παράγωγα Πλήθος καρβοξυλικών ενώσεων στη φύση, π.χ. οξικό

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που εξηγούν τη διαλυτότητα. Είδη διαλυμάτων

Παράγοντες που εξηγούν τη διαλυτότητα. Είδη διαλυμάτων Παράγοντες που εξηγούν τη διαλυτότητα 1. Η φυσική τάση των ουσιών να αναμιγνύονται μεταξύ τους. 2. Οι σχετικές ελκτικές δυνάμεις μεταξύ των χημικών οντοτήτων του διαλύματος Είδη διαλυμάτων Στα διαλύματα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ

ΕΝΟΤΗΤΑ Παρασκευές Αλδεϋδών - Κετονών 17.9 ΕΝΟΤΗΤΑ 17.9 7.8 7.8 8.5 8.5 16.4 Μηχανισµός Ενυδάτωσης Αλκυνίων µε άλατα υδραργύρου ΕΝΟΤΗΤΑ 8.5 Υδροβορίωση τελικών Αλκυνίων και οξείδωση δίνει αλδεΰδες Παρασκευές Αλδεϋδών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΘΕΜΑ 1 ο (7+8+10=25 μονάδες) 1) 2 mol HNO 3 (νιτρικού οξέος) περιέχουν: α) 6 άτομα οξυγόνου, β) 28g αζώτου, γ) 96g οξυγόνου, δ) 6 mol

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ (Μονάδες Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.3, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ - ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ - ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ - ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ Οι χηµικές αντιδράσεις συµβολίζονται µε τις χηµικές εξισώσεις, µοριακές ή ιοντικές. Οι χηµικές αντιδράσεις που περιλαµβάνουν ιόντα συµβολίζονται µε ιοντικές εξισώσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου τις ερωτήσεις 1-3,να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. ε καθαρό νερό διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί την σωστή απάντηση. 1.1. Στο μόριο του BeF 2 οι δεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα.

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα. 3.1 Οξέα Βάσεις Ιοντικά υδατικά διαλύματα Τι είναι διάλυμα; Διάλυμα είναι κάθε ομογενές μίγμα που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων καθαρών ουσιών. Στα διαλύματα, μία από τις ουσίες θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

XHMEIA ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ XHMEIA ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας Θετικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου ΕΚΦΩΝΗΕΙ τις ερωτήσεις 1-3,να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. ε καθαρό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑΣ (2) ΕΡΗ ΜΠΙΖΑΝΗ 4 ΟΣ ΟΡΟΦΟΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ

ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑΣ (2) ΕΡΗ ΜΠΙΖΑΝΗ 4 ΟΣ ΟΡΟΦΟΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑΣ (2) ΕΡΗ ΜΠΙΖΑΝΗ 4 ΟΣ ΟΡΟΦΟΣ, ΓΡΑΦΕΙΟ 2 eribizani@chem.uoa.gr 2107274573 1 ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑΣ (1) Επίδραση κοινού ιόντος Εάν σε κορεσµένο διάλυµα δυσδιάλυτου ηλεκτρολύτη (π.χ. AgCl) προστεθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

6. Αντιδράσεις οξέων - βάσεων

6. Αντιδράσεις οξέων - βάσεων 6. Αντιδράσεις οξέων - βάσεων Από τις οργανικές ενώσεις, όξινες ιδιότητες κατά Brönsted - Lowry παρουσιάζουν οι παρακάτω: 1. Τα οργανικά οξέα: CO. Είναι ασθενή οξέα. Δίνουν τις τυπικές αντιδράσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά σωματίδια - Καταστάσεις και ιδιότητες της ύλης

Δομικά σωματίδια - Καταστάσεις και ιδιότητες της ύλης Δομικά σωματίδια - Καταστάσεις και ιδιότητες της ύλης 1. Πόσα πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια περιέχει καθένα από τα επόμενα άτομα: 7 26 112 3 12 47 Li, Mg, Ag. 7 3Li : Ο ατομικός αριθμός (Ζ) είναι 3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ. ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2010 Για την Α τάξη Λυκείων ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ. ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2010 Για την Α τάξη Λυκείων ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2010 Για την Α τάξη Λυκείων ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ, 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: δύο (2) ώρες ΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣΕΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ. ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ (4) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ xhmeiastokyma.

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ. ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ (4) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ xhmeiastokyma. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ (4) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α5 να γράψετε τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ

ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2016-2017 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Δομικά σωματίδια (άτομα-μόρια-ιόντα) Δομή του ατόμου Ατομικός και μαζικός αριθμός Ισότοπα Ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 17 Απριλίου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Για την αντίδραση: Fe (s) + 2HCl (aq) FeCl 2(aq)

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Για τις προτάσεις 1.1 έως και 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στο σωστό συµπλήρωµά της.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Περιοριστικό αντιδρών

Περιοριστικό αντιδρών Περιοριστικό αντιδρών Όταν αντιδρώντα προστίθενται σε ποσότητες διαφορετικές από τις γραμμομοριακές αναλογίες που δείχνει η χημική εξίσωση, μόνο το ένα από τα αντιδρώντα πιθανόν να καταναλωθεί πλήρως,

Διαβάστε περισσότερα

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν)

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Μεταθετικές Αντιδράσεις (είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) l Αντιδράσεις εξουδετέρωσης Χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. δ Α2. γ Α3. α Α4. δ Α5. β Α6. α) ιαλυτότητα ορίζεται η µέγιστη ποσότητα µιας ουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλυση Μεταφοράς φάσεως. Ένα πολύτιµο εργαλείο της Πράσινης Χηµείας Α. Ι. Μαρούλης, Κ Χατζηαντωνίου,. Πανούσης & Κ. Γ. Κεραµιδάς

Κατάλυση Μεταφοράς φάσεως. Ένα πολύτιµο εργαλείο της Πράσινης Χηµείας Α. Ι. Μαρούλης, Κ Χατζηαντωνίου,. Πανούσης & Κ. Γ. Κεραµιδάς Κατάλυση Μεταφοράς φάσεως. Ένα πολύτιµο εργαλείο της Πράσινης Χηµείας Α. Ι. Μαρούλης, Κ Χατζηαντωνίου,. Πανούσης & Κ. Γ. Κεραµιδάς Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκη, Τµήµα Χηµείας, Θεσσαλονίκη 54124

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ζήτηµα 1ο Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

Αντιδράσεις σε υδατικά διαλύματα. Κατερίνα Σάλτα 2ο Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αθηνών 2014

Αντιδράσεις σε υδατικά διαλύματα. Κατερίνα Σάλτα 2ο Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αθηνών 2014 Αντιδράσεις σε υδατικά διαλύματα Κατερίνα Σάλτα 2ο Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αθηνών 2014 Διαλύματα Διαλύματα είναι τα ομογενή μείγματα δύο ή περισσοτέρων χημικών ουσιών. Διαλύτης θεωρείται η ουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α)

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α) ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ είναι οι μεταβολές κατά τις οποίες από κάποια αρχικά σώματα (αντιδρώντα παράγονται νέα σώματα (προϊόντα. CO 2 O γλυκόζη (Φωτοσύνθεση Σάκχαρα αλκοόλη

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Σε πολλές χημικές αντιδράσεις, οι ταχύτητές τους επηρεάζονται από κάποια συστατικά τα οποία δεν είναι ούτε αντιδρώντα ούτε προϊόντα. Αυτά τα υλικά

Διαβάστε περισσότερα

6. Αντιδράσεις οξέων - βάσεων

6. Αντιδράσεις οξέων - βάσεων 6. Αντιδράσεις οξέων - βάσεων Από τις οργανικές ενώσεις, όξινες ιδιότητες παρακάτω: κατά Brönsted - Lowry παρουσιάζουν οι 1. Τα οργανικά οξέα: RCOOH. Είναι ασθενή οξέα. Δίνουν τις τυπικές αντιδράσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χηµεία. Κεφάλαια 10 &11: Αλκυλαλογονίδια, ιδιότητες και αντιδράσεις

Οργανική Χηµεία. Κεφάλαια 10 &11: Αλκυλαλογονίδια, ιδιότητες και αντιδράσεις Οργανική Χηµεία Κεφάλαια 10 &11: Αλκυλαλογονίδια, ιδιότητες και αντιδράσεις 1. Αλκυλαλογονίδια Βιοµηχανικοί διαλύτες, εισπνεόµενα αναισθητικά στην ιατρική, ψυκτικά µέσα, εντοµοκτόνα και απολυµαντικά Ευρέως

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Α Λυκείου. Ασκήσεις τράπεζας θεμάτων στο 2 ο Κεφάλαιο

Χημεία Α Λυκείου. Ασκήσεις τράπεζας θεμάτων στο 2 ο Κεφάλαιο Χημεία Α Λυκείου Ασκήσεις τράπεζας θεμάτων στο 2 ο Κεφάλαιο 1) Θέμα 2530 (Ερώτημα 2.1. ) Δίνονται: υδρογόνο, 1 H, άζωτο, 7 N α) Να γράψετε την κατανομή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες για το άτομο του αζώτου.

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα στην Οργανική.

Διαγώνισμα στην Οργανική. Χημεία Γ Λυκείου. Διαγώνισμα στην Οργανική. Θέμα 1 ο.... 1.1. Δεν είναι αλκαλικό το υδατικό διάλυμα της ουσίας: α) CH 3 CH 2 COONa, β)c 6 H 5 OH, γ) CH 3C CNa, δ) CH 3CH 2ONa. Μονάδες 2 1.2. Κατά την αναγωγή

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 9: Μόρια και ενώσεις, Ονοματολογία Ανόργανων Ενώσεων

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 9: Μόρια και ενώσεις, Ονοματολογία Ανόργανων Ενώσεων ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 9: Μόρια και ενώσεις, Ονοματολογία Ανόργανων Ενώσεων Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Περιεχόμενα Μαθήματος 5. Χημικοί δεσμοί, Μόρια και ενώσεις Χημικοί Τύποι Ονοματολογία Χημικοί

Διαβάστε περισσότερα

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ > -Ί., ' 4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ ' V Iipl 87 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ: 19 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Καρβοξυλικά οξέα. 4. Ταξινόμηση των οξέων. 4.1 Κορεσμένα μονοκαρβοξυλικά οξέα - Αιθανικό οξύ. ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 16: Χημεία του βενζολίου: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 16: Χημεία του βενζολίου: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 16: Χημεία του βενζολίου: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση 1. Αντιδράσεις αρωματικών ενώσεων Σημαντικότερη αντίδραση αρωματικών ενώσεων: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις στα Θέματα Πανελλαδικών εξετάσεων Χημεία (2) Θετικής Κατεύθυνσης 28/05/2010 ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ

Απαντήσεις στα Θέματα Πανελλαδικών εξετάσεων Χημεία (2) Θετικής Κατεύθυνσης 28/05/2010 ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ Απαντήσεις στα Θέματα Πανελλαδικών εξετάσεων 0 Χημεία () Θετικής Κατεύθυνσης 8/05/0 ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ ΘΕΜΑ Α Α1. Σωστή απάντηση είναι η β (εφαρμογή κανόνα του Hund). Α. Σωστή απάντηση είναι η α. Στο σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

13. ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΩΝ

13. ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΩΝ 13. ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η σταθερά γινομένου διαλυτότητας Διαλυτότητα και επίδραση κοινού ιόντος Υπολογισμοί καθίζησης Επίδραση του ph στη διαλυτότητα Σχηματισμός συμπλόκων

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία της συντήρησης (ή γενική οργανική χημεία για συντηρητές)

Οργανική Χημεία της συντήρησης (ή γενική οργανική χημεία για συντηρητές) Οργανική Χημεία της συντήρησης (ή γενική οργανική χημεία για συντηρητές) Ενότητα 5 Δομές συντονισμού Οργανικά οξέα και βάσεις (Α μέρος) McMurry σελ. 57-73 Διδάσκων: Στ. Μπογιατζής Επίκουρος καθηγητής Το

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία Χημικές Αντιδράσεις Εισαγωγική Χημεία Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Πέντε κυρίως κατηγορίες: Σύνθεσης Διάσπασης Απλής αντικατάστασης Διπλής αντικατάστασης Καύσης Αντιδράσεις σύνθεσης Ένωση δύο ή περισσότερων

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ Τομέας Φαρμακευτικής Χημείας. Ιωάννης Ντότσικας. Επ. Καθηγητής

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ Τομέας Φαρμακευτικής Χημείας. Ιωάννης Ντότσικας. Επ. Καθηγητής Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ Τομέας Φαρμακευτικής Χημείας Ιωάννης Ντότσικας Επ. Καθηγητής 1 Οι υδρολύσεις είναι οι συχνότερα απαντώμενες αντιδράσεις αποκοδόμησης,

Διαβάστε περισσότερα

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα;

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; ΧΗΜΕΙΑ: Οξέα - Βάσεις - Άλατα - Περιοδικός πίνακας - Αλκάλια- Χημικά στοιχεία - Άνθρακας - Πυρίτιο - Αλογόνα 127 Αλογόνα: Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; Στα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον 1. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Η ανάγκη της ταξινόμησης των στοιχείων Ενώ στην αρχαιότητα ήταν γνωστά γύρω στα 13 περίπου στοιχεία, τον 18o αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ. ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2013 Για την A τάξη Λυκείων

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ. ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2013 Για την A τάξη Λυκείων ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2013 Για την A τάξη Λυκείων ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ, 18 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: δύο (2) ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα