Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΝΑΜΑΛΔΕΫΔΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΟΞΙΚΟ ΧΑΛΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΝΙΤΡΙΚΟΥ ΑΜΜΩΝΙΟΥ. ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΝΑΜΑΛΔΕΫΔΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΟΞΙΚΟ ΧΑΛΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΝΙΤΡΙΚΟΥ ΑΜΜΩΝΙΟΥ. ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ"

Transcript

1 !Unexpected End of Formula l Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΝΑΜΑΛΔΕΫΔΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΟΞΙΚΟ ΧΑΛΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΝΙΤΡΙΚΟΥ ΑΜΜΩΝΙΟΥ. ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Κοπτερίδου Θεοδώρα

2 Πρόλογος Η εργασία αυτή εκπονήθηκε στο Τμήμα Χημείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στα πλαίσια του διατμηματικού διαπανεπιστημιακού μεταπτυχιακού προγράμματος: Διδακτική της Χημείας και Νέες Εκπαιδευτικές Τεχνολογίες (ΔιΧηΝΕΤ), υπό την επίβλεψη των καθηγητών κο. Α.Ι. Μαρούλη και κα. Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη. Αντικείμενο της εργασίας αυτής είναι η γνωριμία με την έννοια της κατάλυσης, τις κατηγορίες αυτής, αλλά και τις διάφορες μεθόδους οι οποίες βασίζονται στην κατάλυση. Η προσπάθεια που έγινε στην εργασία αυτή ήταν να συγκεντρωθούν κατά το δυνατόν όλες εκείνες οι κατηγορίες αντιδράσεων, οι οποίες δε θα μπορούσαν να επιτευχθούν χωρίς την πολύτιμη συμβολή των καταλυτών. Η κατάλυση αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία της πράσινης χημείας. Η επιλογή του θέματος, η καθοδήγηση καθώς και η επιμέλεια των κειμένων ανήκει στους καθηγητές της οργανικής Χημείας κο. Α.Ι. Μαρούλη και κα. Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη. 1

3 Περίληψη Στην παρούσα εργασία παρουσιάζονται συνοπτικά οι κατηγορίες της κατάλυσης. Κατηγορίες που προκύπτουν τόσο από τη φύση των καταλυτών ως μόρια, όσο και από τον τρόπο με τον οποίο δρουν. Ακολουθεί μια σύντομη αναφορά σε βασικές έννοιες που βοηθούν στην κατανόηση του φαινόμενου της κατάλυσης, καθώς και κάποιες από τις σημαντικότερες θεωρίες της, όπως η θεωρία των ενδιαμέσων προϊόντων και η θεωρία της προσροφήσεως. Στη σύντομη αυτή αναφορά για ένα τόσο μεγάλο θέμα, παρατίθενται επίσης τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των διαφόρων ειδών της κατάλυσης, δηλαδή της ομογενούς, της ετερογενούς και της βιοκατάλυσης. Στην εργασία μας παρουσιάζεται επίσης με ιδιαίτερη έμφαση ένα από τα πιο σημαντικά, αλλά και σχετικά καινούρια είδη κατάλυσης, η κατάλυση μεταφοράς φάσης (PCP). Συγκεκριμένα, αναφέρεται ο τρόπος με τον οποίο δρουν οι ενώσεις αυτές καταλυτικά και τι είναι αυτό που τις κάνει να διαφέρουν τόσο από τους υπόλοιπους καταλύτες. Παρατίθενται, οι πιο γνωστές και συνηθισμένες ενώσεις που χρησιμοποιούνται ως καταλύτες μεταφοράς φάσης, αλλά και ποιες είναι οι κατάλληλες συνθήκες ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη απόδοση στη δράση των ενώσεων αυτών Όλη αυτή η ενημέρωση στην κατάλυση αποτελεί το θεωρητικό υπόβαθρο για το πειραματικό μέρος που ακολουθεί, όπου παρουσιάζεται ένα πείραμα κατάλυση μεταφοράς φάσης καθώς και ένα πρωτότυπο πείραμα πράσινης οξείδωσης, η καταλυτική οξείδωση της κινναμαλδεΰδης με οξικό χαλκό παρουσία νιτρικού αμμωνίου. 2

4 Περιεχόμενα Πρόλογος.... Περίληψη... Πίνακας περιεχομένων... i ii iii Θεωρητικό υπόβαθρο 1. Θεωρίες καταλύσεως Θεωρία ενδιάμεσων προϊόντων Θεωρία προσροφήσεως Είδη καταλύσεως Ομογενής κατάλυση Ετερογενής κατάλυση Βιοκατάλυση Κατάλυση μεταφοράς φάσης Γενικές αρχές Η τεχνική της µεταφοράς φάσης Καταλύτες Κατάλυση µε αµίνες Η κινητική των διαδικασιών µεταφοράς φάσης Ενεργοποίηση του ανιόντος Διαλυτότητα του ιόντος Διαλύτες

5 1. Θεωρίες καταλύσεως Υπάρχουν αρκετές θεωρίες που ερμηνεύουν την καταλυτική δράση μέσω της μειώσεως της ενέργειας ενεργοποιήσεως των αντιδράσεων. Δύο είναι οι πιο σημαντικές Θεωρίία ενδιιάμεσων προϊϊόντων Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, δεχόμαστε πως με τη δημιουργία δεσμών ενός από τα αντιδρώντα (Α) με τον καταλύτη (Κ), δημιουργείται ένα ενδιάμεσο προϊόν (ΑΚ), το οποίο με τη σειρά του αντιδρά με το δεύτερο από τα αντιδρώντα (Β), για τη δημιουργία του τελικού προϊόντος και την αναγέννηση του καταλύτη. Οι ενέργειες ενεργοποιήσεως των δύο (ή και περισσοτέρων) σταδίων είναι σημαντικά χαμηλότερες όπως φαίνεται και στο παρακάτω σχήμα (Εα1<Εα και Εα2<Εα) και έτσι οι δύο αντιδράσεις είναι τόσο γρήγορες, που η συνολική ταχύτητα είναι σημαντικά μεγαλύτερη από την ταχύτητα της αντιδράσεως χωρίς καταλύτη. Α + Β Γ Ενέργεια (KJ) A + K AK Αντιδρώντα AK + B Γ Ενδιάµεσο προϊόν ΔΗ προϊόντα Σχήμα 1. Ενέργειες ενεργοποίησης και θεωρία ενδιάμεσων προϊόντων 4

6 Θεωρίία προσροφήσεως Η θεωρία αυτή ερμηνεύει με ικανοποιητικό τρόπο την ετερογενή κατάλυση. Ο καταλύτης είναι στερεός (μέταλλο ή μεταλλικό οξείδιο) σε λεπτό διαμερισμό ή σε σπογγώδη μορφή, ενώ τα αντιδρώντα είναι αέρια ή υγρά. Τα μόρια των αντιδρώντων προσροφώνται σε ορισμένα μόνο σημεία της επιφάνειας του καταλύτη τα οποία ονομάζονται ενεργά κέντρα. Στο σημείο της προσρόφησης αυξάνεται η συγκέντρωση των αντιδρώντων, ενώ ταυτόχρονα εξασθενούν ή διασπώνται οι δεσμοί μεταξύ των ατόμων στα μόρια των αντιδρώντων. Επιπλέον, τα προσροφώμενα μόρια αποκτούν κατάλληλο προσανατολισμό για να αντιδράσουν. Έτσι, αυξάνεται ο ρυθμός των ενεργών συγκρούσεων, άρα και η ταχύτητα της αντίδρασης. Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι οι καταλύτες αλλάζουν την πορεία (ή καλύτερα τον μηχανισμό) μιας αντίδρασης. Προσρόφηση των µορίων των αερίων στα ενεργά κέντρα του καταλύτη Εκρόφηση του προϊόντος ενέργεια Προσρόφηση σαν ξεχωριστά άτοµα. Σύνδεση µε χηµικούς δεσµούς στα ενεργά κέντρα Προσροφηµένο προϊόν Σχήμα 2. Στάδια καταλυτικής δράσεως κατά τη θεωρία της προσροφήσεως 5

7 2. Είδη καταλύσεως Οι καταλυτικές δράσεις διακρίνονται σε δύο κατηγορίες με κριτήριο τη φάση που βρίσκεται ο καταλύτης σε σχέση με τα αντιδρώντα. Αυτές είναι: 2..1 Ομογενής κατάλυση Στην ομογενή κατάλυση ο καταλύτης και τα αντιδρώντα είναι στην ίδια φάση, συνήθως στην υγρή. Στην περίπτωση αυτή οι καταλύτες είναι συνήθως χημικές ενώσεις λίγο πολύ καθορισμένης σύστασης ή ενώσεις συναρμογής, οι οποίες μπορούν να αναμιχθούν με ένα ή περισσότερα αντιδρώντα. Παραδείγµατα οµογενούς κατάλυσης είναι: Ο συνδυασµός Παλλαδίου και χλωριούχου χαλκού για την οξειδωτική µετατροπή του αιθυλενίου σε ακεταλδεΰδη (µέθοδος Βάκερ). Η χρήση µεταλλοκαρβονυλίων του Ροδίου και του Κοβαλτίου στην υδροφορµυλίωση των ολεφινών Τα διαλυτά σε υδρογονάνθρακες άλατα µεταβατικών µετάλλων για την οξείδωση των υδρογονανθράκων στην υγρή φάση Με βάση τον ορισμό, μπορούμε να εντάξουμε στην ομογενή κατάλυση και την βιοκατάλυση αν και συνήθως αντιμετωπίζεται σαν ξεχωριστό είδος κατάλυσης. Πλεονεκτήματα Επειδή υπάρχει καλή επαφή του καταλύτη µε τα αντιδρώντα η δραστική συγκέντρωση του καταλύτη είναι µεγαλύτερη από εκείνη των ετερογενών καταλυτικών δράσεων. Αυτό σηµαίνει ότι χρησιµοποιούνται πιο ήπιες συνθήκες για να πετύχουµε ίδια ταχύτητα αντίδρασης και έτσι µπορούµε να πετύχουµε µεγαλύτερη εκλεκτικότητα. 6

8 Επειδή έχουμε πληρέστερη γνώση των μηχανισμών της ομογενούς κατάλυσης, είναι συνήθως πιο απλό και γρήγορο να δουλεύουμε με ομογενή κατάλυση σε εργαστηριακό επίπεδο και κατόπιν να βρούμε τρόπους να κάνουμε το σύστημα ετερογενές για βιομηχανικές εφαρμογές. Μειονεκτήματα Ο καταλύτης χρειάζεται να διαχωριστεί από τα προϊόντα μετά το τέλος της αντίδρασης. Ο διαχωρισμός πολλές φορές είναι δύσκολος και ενεργοβόρος και υπάρχει κίνδυνος καταστροφής του καταλύτη κατά τη διαδικασία της παραλαβής του Ετερογενής κατάλυση Στην ετερογενή κατάλυση η φάση του καταλύτη είναι ξεχωριστή από την φάση των αντιδρώντων. Ο καταλύτης είναι συνήθως στη στερεά φάση ενώ τα αντιδρώντα είναι υγρά ή αέρια. Επειδή στην ετερογενή κατάλυση η αντίδραση πραγματοποιείται όταν τα αντιδρώντα έρθουν σε επαφή με τον καταλύτη, μερικές φορές το είδος αυτό της κατάλυσης ονομάζεται και κατάλυση επαφής. Στην ετερογενή κατάλυση έχουμε τα παρακάτω φαινόμενα: Τα µόρια των αντιδρώντων αντιδρούν µε συγκεκριµένα σηµεία της επιφάνειας του καταλύτη τα οποία ονοµάζονται ενεργά κέντρα. Οι δεσµοί στα µόρια των αντιδρώντων εξασθενούν και µερικές φορές σπάνε όταν αυτά αντιδρούν µε τα ενεργά κέντρα του καταλύτη. Έχουµε δηλαδή το φαινόµενο της Προσρόφησης Τα προσροφηµένα µόρια αντιδρούν µεταξύ τους. 7

9 Κατόπιν έχουµε σπάσιµο των δεσµών των προϊόντων µε τα ενεργά κέντρα. Το φαινόµενο ονοµάζεται εκρόφηση και τα ενεργά κέντρα είναι διαθέσιµα ξανά Τα προϊόντα διαχέονται από την επιφάνεια του καταλύτη. Παραδείγµατα ετερογενούς κατάλυσης είναι: Η οξείδωση της Αµµωνίας σε Νιτρικό οξύ µε σύρµα λευκοχρύσου ή ροδίου. Η υδρογόνωση των εδώδιµων ελαίων µε τη χρήση νικελίου σε διασπορά Η πυρολυτική σχάση (cracking) των βαρέων κλασµάτων πετρελαίου µε την χρήση άµορφων ή κρυσταλλικών ενώσεων του αργιλίου και πυριτίου (ζεόλιθοι). Πλεονεκτήματα Ο διαχωρισµός και η ανακύκλωση του καταλύτη είναι ευκολότερος, πράγµα που κάνει την ετερογενή κατάλυση πιο αποδοτική σε βιοµηχανικές εφαρµογές. Μειονεκτήματα Έχουµε µικρότερη δραστική συγκέντρωση του καταλύτη επειδή η αντίδραση λαµβάνει µέρος µόνο στα ενεργά κέντρα του καταλύτη µε αποτέλεσµα να χρειάζονται σχετικά µεγαλύτερες ποσότητες καταλύτη σε σχέση µε την οµογενή κατάλυση. Για βελτιστοποίηση της δράσης τους οι καταλύτες χρειάζονται διασπορά σε φτηνά συστήµατα στήριξης που να παρέχουν την µέγιστη επιφάνεια επαφής. 8

10 Πίνακας 1. Σύγκριση οµογενών και ετερογενών καταλυτών Δραστικότητα (σε σχέση µε το µέταλλο που περιέχεται) Οµογενείς καταλύτες Υψηλή Ετερογενείς καταλύτες Ποικίλη Εκλεκτικότητα Μεγάλη Ποικίλη Διάρκεια ζωής Ποικίλη Μεγάλη Συνθήκες αντίδρασης Ήπιες Δραστικές Ευαισθησία σε δηλητηρίαση Χαµηλή Υψηλή Ανακύκλωση καταλύτη Ακριβή Μη απαραίτητη Προβλήµατα διάχυσης Κανένα Πιθανόν σηµαντικά Μεταβολή των στερεοχηµικών και ηλεκτρονιακών ιδιοτήτων Πιθανή Απίθανη Κατανόηση µηχανισµού Σχετικά καλή Σχετικά ελλιπής 2..3 Βιιοκατάλυση Με τον όρο βιοκατάλυση, εννοούμε τη χρήση βιολογικών συστημάτων που καταλύουν τη μετατροπή ενός συστατικού (υπόστρωμα) σε ένα συγκεκριμένο προϊόν και χρησιμοποιείται στη βιομηχανική παρασκευή εδώ και πολλά χρόνια. Τα Βασικά χαρακτηριστικά των βιοκαταλυτών έχουν ως εξής: Πρόκειται για πρωτεϊνικής φύσης µεγαλοµόρια µε σχετική µοριακή µάζα µεταξύ 10 4 και Είναι πολύ πιο αποτελεσµατικά από τους συνηθισµένους καταλύτες 9

11 Έχουν εξαιρετικά µεγάλη εξειδίκευση Η δράση τους επηρεάζεται από τη θερµοκρασία και το ph. Ωστόσο έχουν τις βασικές ιδιότητες ενός καταλύτη, δηλαδή μειώνουν την ενέργεια ενεργοποίησης των αντιδρώντων κι έτσι επιταχύνουν την αντίδραση. Η ικανότητα των ενζύµων να καταλύουν οργανικές αντιδράσεις σε τιµές ph 4-9 σε θερµοκρασίες o C και χωρίς ακραίες τιµές πίεσης ή την προσθήκη µετάλλων, παρέχει µια περιβαλλοντικά αποδεκτή µέθοδο πραγµατοποίησης πολλών αντιδράσεων, που διαφορετικά θα απαιτούσαν ιδιαίτερα όξινο ή αλκαλικό περιβάλλον, µεγάλα ποσά για θέρµανση ή κάποια τοξικά µέταλλα για καταλύτες. Η συνεχιζόµενη µελέτη των ενζύµων ίσως οδηγήσει στην ανάπτυξη υπερκαταλυτών για τη βιοµηχανία, στην αποµάκρυνση τοξικών ουσιών από ρυπογόνα απόβλητα, σε φάρµακα για τη θεραπεία ασθενειών κ.α. Στο σχήµα φαίνεται ένα από τα πολλά παραδείγµατα βιοκαταλυτών (acetocholinesterase) που χρησιµοποιούνται αυτή τη στιγµή στη βιοµηχανία. Σχήµα 3. Δοµή του ενζύµου ακετοχολινεστεράση Η επιστήµη της ενζυµολογίας έχει κάνει καταπληκτικές προόδους τα τελευταία 50 χρόνια, κυρίως λόγω της εφαρµογής της κρυσταλλογραφίας ακτίνων Χ στη διερεύνηση δοµών και της ανάπτυξης διαφόρων τύπων φασµατοφωτοµετρίας για τη µελέτη κινητικών παραµέτρων. Τα ένζυµα αποτέλεσαν µοχλούς ανάπτυξης νέων επιστηµονικών κλάδων, όπως η γενετική µηχανική του DNA, η πρωτεϊνική µηχανική, η ενζυµοµηχανική και η µεταβολική µηχανική. 10

12 3. Κατάλυση µεταφοράς φάσης 3..1 Γενιικές αρχές «Εάν κάποιος υποθέσει πως η σηµαντικότερη δυσκολία σε αντιδράσεις όπου πραγµατοποιούνται µέσω διαµοριακού µηχανισµού, είναι ότι το πυρηνόφιλο αντιδραστήριο είναι ανόργανη ένωση και υδατοδιαλυτό, ενώ το ηλεκτρονιόφιλο είναι οργανική ένωση και αδιάλυτο στο νερό, τότε η εµφανής λύση είναι» Οι περισσότερες αντιδράσεις που πραγµατοποιούνται µέσω ενός διαµοριακού µηχανισµού, γίνονται µόνο όταν τα αντιδραστήρια βρίσκονται στην ίδια φάση και πλησιάσουν αρκετά µεταξύ τους. Υπάρχουν φυσικά παραδείγµατα επιτυχηµένων ετερογενών αντιδράσεων, αλλά αυτές γενικά εξαρτώνται από τη διαλυτότητα του ενός αντιδραστηρίου στο άλλο ή από τη διαλυτότητα και των δύο σε ένα διαλύτη που τα διαλύει από κοινού (συνδιαλύτης). Για παράδειγµα το φαινυλοακετονιτρίλιο µπορεί να υδρολυθεί µε θέρµανση ενός ετερογενούς µίγµατος αυτού και ενός υδατικού διαλύµατος 10% ΝαΟΗ, για 2 ώρες. Καθώς συµβαίνει η υδρόλυση ελευθερώνεται ΝΗ 3 και το άλας του φαινυλοξικού οξέος διαλύεται στην υδατική φάση. Η επιτυχία αυτής της αντίδρασης εξαρτάται από την ελάχιστη, αλλά σηµαντική διαλυτότητα του φαινυλοακετονιτριλίου στην υδατική φάση. CN + NaH H 2 C - + NH 3 Η παρατήρηση ότι όταν το 1-χλωροοκτάνιο θερµανθεί για ηµέρες µε υδατικό διάλυµα κυανιούχου νατρίου NaCN, δε φέρνει αποτέλεσµα, είναι ένα παράδειγµα αποτυχίας µίας ετερογενούς αντίδρασης. Cl + NaCN H 2 x 11

13 Οι οργανικοί χηµικοί έψαχναν έναν τρόπο για τη λύση αυτού του προβλήµατος για πολλά χρόνια. Δοκιµάστηκαν αρκετές προσεγγίσεις και αρκετές από αυτές αποδείχθηκαν αποτελεσµατικές. Για παράδειγµα αν κάποιος υποθέσει πως η σηµαντικότερη δυσκολία σε αντιδράσεις όπου πραγµατοποιούνται µέσω διαµοριακού µηχανισµού, είναι ότι το πυρηνόφιλο αντιδραστήριο είναι ανόργανη ένωση και υδατοδιαλυτό, ενώ το ηλεκτρονιόφιλο είναι οργανική ένωση και αδιάλυτο στο νερό, τότε η εµφανής λύση είναι να προσθέσει έναν διαλύτη που να µπορεί να διαλύσει και την ανόργανη και την οργανική ένωση. Ένας διαλύτης που διαλύει τόσο ανόργανες όσο και οργανικές ενώσεις είναι η αιθανόλη. Το υδροξύλιο (-ΟΗ) προσδίδει πολικότητα στο µόριο (το κάνει πιο υδρόφιλο) και επίσης του επιτρέπει να σχηµατίζει δεσµούς υδρογόνου. Το οργανικό µέρος του µορίου, δηλαδή το αιθύλιο (-CH 2 CH 3 ) αυξάνει την ικανότητα του να διαλύεται σε οργανικούς διαλύτες (το κάνει δηλαδή πιο λιπόφιλο). Φαίνεται λοιπόν πως προσθήκη µικρής ποσότητας από αιθανόλη στο µίγµα της αντίδρασης (1-χλωροοκτάνιο και υδατικό διάλυµα ΝαCN) θα µπορούσε να έχει σαν αποτέλεσµα να διαλυθούν και τα δύο αντιδραστήρια αρκετά ώστε να αντιδράσουν. Cl + NaCN CH 3CH 2 H CN + NaCl Τα τελευταία χρόνια έχει µελετηθεί αρκετά µία οµάδα ενώσεων, γνωστών ως πολικοί απρωτικοί διαλύτες. Αυτές οι ενώσεις δεν εξαρτώνται από την παρουσία υδροξυλίου για να γίνουν πιο υδρόφιλα. Η πολικότητα τους οφείλεται στην παρουσία λειτουργικών οµάδων όπως N 2, -CNH 2 και σουλφοξυοµάδα. Οι τρεις πιο συχνά χρησιµοποιούµενοι διπολικοί, απρωτικοί διαλύτες είναι το ακετονιτρίλιο, το διµεθυλοφορµαµίδιο (DMF) και το διµεθυλοσουλφοξείδιο (DMS). CH 3 CN (CH 3 ) 2 NCH (CH 3 ) 2 S ακετονιτρίλιο DMF DMS Αυτές οι ενώσεις έχουν όλες λιπόφιλα µεθύλια και πολικές λειτουργικές οµάδες, οπότε µπορούν να διαλύονται τόσο σε νερό αλλά και σε οργανικές ενώσεις όπως υδρογονάνθρακες, αλκοόλες και αλκυλοχλωρίδια. Επειδή οι διπολικοί απρωτικοί διαλύτες δεν περιέχουν υδροξύλιο δε µπορούν να σχηµατίσουν δεσµούς υδρογόνου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα πολλά ανιόντα να αντιδρούν µε άλλες ενώσεις 12

14 µε ταχύτητες πολύ µεγαλύτερες από αυτές που παρατηρούνται στα υδατικά ή τα αλκοολικά διαλύµατα. Η απουσία του υδροξυλίου λοιπόν, αποτελεί πλεονέκτηµα για τους διαλύτες αυτούς, καθώς επιτρέπει στις ενώσεις που διαλύονται σ αυτούς να αντιδρούν ελεύθερα. Κάποιος θα µπορούσε να υποθέσει πως οι διπολικοί απρωτικοί διαλύτες λύνουν το πρόβληµα της διαλυτότητας. Δυστυχώς οι διπολικοί απρωτικοί διαλύτες έχουν εκτός από τα πλεονεκτήµατα τους και αρκετά µειονεκτήµατα. Σε γενικές γραµµές οι διαλύτες αυτοί έχουν υψηλά σηµεία βρασµού και είναι αρκετά δύσκολο να αποµακρυνθούν από το µίγµα της αντίδρασης αφού αυτή ολοκληρωθεί. Η διαδικασία δηλαδή αποµάκρυνσης τους από το µίγµα αντίδρασης είναι και δύσκολη αλλά και χρονοβόρα. Τέλος, είναι πολύ πιο ακριβοί από τους κοινούς διαλύτες, όπως οι υδρογονάνθρακες, οι αλκοόλες και τα αλκυλοχλωρίδια. Παρόλο που ο τελευταίος παράγοντας δεν είναι πολύ σηµαντικός σε εργαστηριακή κλίµακα, το κόστος είναι πολύ σηµαντικό αν η αντίδραση χρησιµοποιείται σε βιοµηχανική κλίµακα Η τεχνιική μεταφοράς φάσης Στα τέλη της δεκαετίας του 60 εµφανίστηκε η τεχνική µεταφοράς φάσης που αποτελούσε λύση στα προβλήµατα διαλυτότητας, αλλά και στην ενεργοποίηση των ανιόντων. Η τεχνική αυτή είχε καταλυτική φύση και φαινόταν πως θα έδινε λύση και στο πρόβληµα κόστους, καθώς αποτελούσε µία πολύ φθηνότερη µέθοδο σε σχέση µε τις παραδοσιακές. Τα βασικά στοιχεία της τεχνικής µεταφοράς φάσης γίνονται πιο κατανοητά µε ένα παράδειγµα. Αναφέρθηκε νωρίτερα πως το 1-χλωροοκτάνιο µένει αδρανές κατά τη θέρµανση του µε υδατικό διάλυµα NaCN. Βρέθηκε πως εάν αντί για αδιάλυτο άλας NaCN, χρησιµοποιηθεί µία οργανική ένωση που περιέχει ανιόν κυανίου, όπως το κυανιούχο τετραβουτυλοαµµώνιο, τότε η αντίδραση πραγµατοποιείται ταχύτατα και σε πολύ καλές αποδόσεις. 13

15 N CN - κυανιούχο τετραβουτυλοαµµώνιο Επειδή το ανιόν του κυανίου είναι συνδεδεµένο µε ένα µεγάλο οργανικό και λιπόφιλο κατιόν, το άλας διαλύεται γρήγορα σε µη πολικούς οργανικούς διαλύτες στους οποίους το 1-χλωροοκτάνιο είναι επίσης διαλυτό. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα την πραγµατοποίηση της αντίδρασης. n-c 8 H 17 Cl + (C 4 H 9 ) 4 N + CN - n-c 8 H 17 CN + (C 4 H 9 ) 4 N + Cl Το κλειδί σε αυτήν την διαδικασία είναι η χρήση του τεταρτοταγούς αµµωνιακού κατιόντος (το οποίο θα αναφέρεται ως Q + ) ώστε να επιτευχθεί διαλυτοποίηση του κυανιούχου ανιόντος. Το σηµαντικό σε αυτήν την µέθοδο είναι πως δεν απαιτείται στοιχειοµετρική ποσότητα από το τεταρτοταγές αµµωνιακό κατιόν, δηλαδή χρησιµοποιείται σε καταλυτικές ποσότητες. Σε αυτή την µέθοδο παράγεται και χλωριούχο τετραβουτυλοαµµώνιο. Το µόνο που χρειάζεται για να µετατραπεί το χλωριούχο τετραβουτυλοαµµώνιο στο αντίστοιχο κυανιούχο τετραβουτυλοαµµώνιο, είναι να ανταλλάξει το ανιόν του µε κάποια πηγή κυανιούχων ανιόντων, που θα βρίσκεται ήδη στο µίγµα αντίδρασης. Ένα σχήµα για τη συνολική πορεία της καταλυτικής µετατροπής του 1-χλωροοκτανίου σε 1-κυανοοκτάνιο, δόθηκε από τον Starks και φαίνεται παρακάτω: 14

16 Σε αυτό το σχήµα, η πηγή για τα κυανιούχα ανιόντα είναι το υδατικό διάλυµα του κυανιούχου νατρίου. Σύµφωνα µε την άποψη του Starks το χλωριούχο τετραβουτυλοαµµώνιο είναι απαραίτητο να διαλυθεί στην υδατική φάση ώστε να ανταλλαχθούν τα ανιόντα Cl - µε αυτά του CN -. Ωστόσο πιο πρόσφατα δεδοµένα δείχνουν πως δεν είναι απαραίτητο να συµβαίνει αυτό. Το τεταρτοταγές αµµωνιακό κατιόν είναι πολύ λιπόφιλο για να περνάει εξολοκλήρου στην υδατική φάση. Έτσι φαίνεται πως στις περισσότερες περιπτώσεις η ανταλλαγή των ανιόντων γίνεται στη διεπιφάνεια των δύο φάσεων ή τουλάχιστον κοντά σ αυτήν. Σύµφωνα µε την άποψη του Starks λοιπόν, όλος ο κύκλος της αντίδρασης δείχνει την καταλυτική φύση της διαδικασίας αυτής. Μόλις σχηµατιστεί το κυανιούχο τετραβουτυλοαµµώνιο, διέρχεται από την διεπιφάνεια στην οργανική φάση. Αυτό το στάδιο αποτελεί την «µεταφορά φάσης». Στην οργανική φάση, το ανιονικό τµήµα του Q + CN - διαλύεται ελάχιστα και είναι αρκετά πυρηνόφιλο. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα την ταχεία αντίδραση µεταξύ αυτού και του υποστρώµατος, που οδηγεί σε σχηµατισµό του προϊόντος και του Q + CN -, που είναι ο πρωταρχικός καταλύτης. Ο καταλυτικός κύκλος του Starks φαίνεται να ισχύει για τις περισσότερες αντιδράσεις πυρηνόφιλης υποκατάστασης. Μία αναλυτική εργασία του Freedman ενισχύει την εφαρµογή του καταλυτικού αυτού κύκλου στη περίπτωση του σχηµατισµού αιθέρων. Εξαιρέσεις αποτελούν οι αντιδράσεις αλκυλίωσης και αυτές των καρβενίων που αναφέρονται παρακάτω Καταλύτες Για να δράσει µία ένωση ως καταλύτης µεταφοράς φάσης, θα πρέπει να είναι λιπόφιλη και είτε ένα κατιόν, µε διάχυτο φορτίο ή ένα κατιόν µε κρυµµένο φορτίο, που να είναι ικανό να ενώνεται µε ένα ανιόν. Τα τεταρτοταγή αµµωνιακά άλατα, όπως το χλωριούχο τετραβουτυλοαµµώνιο, παρέχουν µία πηγή µονοσθενούς, λιπόφιλου κατιόντος. Πρέπει να τονιστεί ωστόσο ότι δε δρουν όλα τα τεταρτοταγή αµµωνιακά κατιόντα ως καταλύτες µεταφοράς φάσης. Το κατιόν του τετραµεθυλοαµµωνίου δεν είναι αρκετά λιπόφιλο για να πετύχει µεγάλες ταχύτητες αντίδρασης πυρηνόφιλης υποκατάστασης σε συστήµατα δύο φάσεων. Στην πράξη, τα πιο συχνά χρησιµοποιούµενα τεταρτοταγή αµµωνιακά άλατα είναι τα χλωριούχο, βρωµιούχο ή 15

17 όξινο θειικό τετραβουτυλοαµµώνιο, το χλωριούχο τριοκτυλοµεθυλοαµµώνιο (του οποίου η εµπορική ονοµασία είναι Aliquat 336 και Adogen 462) και το χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο. Τα ιωδιούχο και όξινο θειικό τετραβουτυλοαµµώνιο προσφέρουν το πλεονέκτηµα πως µπορούν να παρασκευαστούν µε πολύ µεγάλη καθαρότητα. Το χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο (BTEAC ή TEBAC) χρησιµοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Makosza σε αλκυλιώσεις και αντιδράσεις καρβενίων. N Cl - N Br - N HS 4 - χλωριούχο βρωµιούχο όξινο θειικό τετραβουτυλοαµµώνιο τετραβουτυλοαµµώνιο τετραβουτυλοαµµώνιο N Cl - N Cl - χλωριούχο τριοκτυλοµεθυλοαµµώνιο χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο Να σηµειωθεί πως από τους καταλύτες που αναφέρθηκαν, ο BTEAC περιέχει τα λιγότερα άτοµα άνθρακα (13). Κατά µία έννοια ο BTEAC αποτελεί έναν καταλύτη µε τη µικρότερη εκλεκτικότητα. Γενικά, όσο πιο πολλά άτοµα άνθρακα έχει ένας καταλύτης, τόσο πιο δραστικός είναι. Οι Harriott και Picker µελέτησαν διεξοδικά την καταλυτική δράση και βρήκαν πως δύο είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν την εκλεκτικότητα ενός καταλύτη. Ο µεγάλος αριθµός ατόµων άνθρακα που προσδίδει 16

18 λιποφιλία στο µόριο και η συµµετρική κατανοµή ατόµων άνθρακα γύρω από το ετεροάτοµο. Για την αντίδραση ενός βενζολοθειικού άλατος µε το 1-βρωµοοκτάνιο βρέθηκε πως το ιωδιούχο τετραβουτυλαµµώνιο είναι πολύ πιο αποτελεσµατικός καταλύτης από το βρωµιούχο n-δεκαεξυλοτριµεθυλοαµµώνιο, παρόλο που έχουν και τα δύο τον ίδιο αριθµό ατόµων άνθρακα. Br + S - Q + S + Q+Br- Προφανώς όσο πιο προστατευµένο είναι το θετικό φορτίο, τόσο πιο αποτελεσµατικός θα είναι ο καταλύτης. Αυτή η συγκεκριµένη σύγκριση είναι επίσης ενδιαφέρουσα και στο ότι το βρωµιούχο n-δεκαεξυλοτριµεθυλοαµµώνιο χρησιµοποιείται ευρέως και ως παράγοντας µείωσης σχηµατισµού των µικηλλίων. Το γεγονός ότι είναι πολύ λιγότερο δραστικός από το συµµετρικό τετραβουτυλαµµώνιο που δε σχηµατίζει µικήλλια, βοηθά στο να διαχωριστεί η κατάλυση µεταφοράς φάσης από την κατάλυση µε µικήλλια. Εκτός από τα τεταρτοταγή αµµωνιακά άλατα, υπάρχουν και άλλα συστήµατα που µπορούν να δράσουν µε µεγάλη αποτελεσµατικότητα ως καταλύτες µεταφοράς φάσης. Και τα τεταρτοταγή φωσφονιακά και τα αρσενοϊκά άλατα έχουν χρησιµοποιηθεί ως καταλύτες µεταφοράς φάσης. Η χρήση των φωσφονιακών ωστόσο είναι πιο διαδεδοµένη από αυτή των αρσενοϊκών λόγω της διαθεσιµότητας τους. Παρόλο που τα τεταρτοταγή φωσφονιακά άλατα είναι λίγο πιο ακριβά από τα αντίστοιχα αµµωνιακά, προσφέρουν το πλεονέκτηµα της θερµικής σταθερότητας σε σχέση µε τα άλλα. Μια εναλλακτική µέθοδος από αυτήν της χρήσης τεταρτοταγών αλάτων µε κεντρικό ετεροάτοµο, είναι η χρήση ενώσεων που µπορούν να δηµιουργήσουν ένα σύµπλοκο µε ένα κατιόν αλκαλιµετάλλου. Οι ενώσεις αυτές διαλύονται σε οργανικό διαλύτη και παρέχουν ένα λιπόφιλο µέσο. Οι δύο καταλύτες που έχουν χρησιµοποιηθεί περισσότερο σε αυτή τη διαδικασία, είναι οι αιθέρες - στέµµατα και οι ενώσεις εγκλωβισµού ή κρυπτάτες που είναι µακροκυκλικά µόρια που έχουν ως άτοµα δότες άζωτο και οξυγόνο. Η συµπλοκοποίηση ενός κατιόντος µε έναν αιθέρα - στέµµα ή µία ένωση εγκλωβισµού βασίζεται στην ίδια διαδικασία. Ο συναρµοτής περικυκλώνει και διαλύει το κατιόν, υποχρεώνοντας το να διαλυθεί στο µη πολικό µέσο. Η ουσιαστική διαφορά ανάµεσα στη χρήση ενώσεων εγκλωβισµό και αιθέρων 17

19 στεµµάτων είναι ότι οι πρώτοι είναι κατά πολύ πιο ισχυρά µέσα συµπλοκοποίησης, αλλά καθώς οι αιθέρες στέµµατα είναι κατά πολύ πιο φθηνά αντιδραστήρια, χρησιµοποιούνται περισσότερο. Ένα σύµπλοκο ανάµεσα σε αλογονούχο κάλιο και έναν αιθέρα 18-στέµµα-6 φαίνεται στο σχήµα: + K + X - K + X - Οι διαφόρων µεγεθών αιθέρες στέµµατα, δηµιουργούν σταθερά σύµπλοκα µε εκείνα τα κατιόντα που έχουν ιοντική ακτίνα παρόµοια µε το δικό τους µέγεθος. Έτσι οι αιθέρες 12 - στέµµα - 4, 15 - στέµµα - 5 και 18 - στέµµα - 6 ενώνονται πιο ισχυρά µε τα κατιόντα λιθίου, νατρίου και καλίου αντίστοιχα. Είναι άλλωστε γνωστό πως οι αιθέρες - στέµµατα - 18 δρουν ως καταλύτες µεταφοράς φάσης σε αντιδράσεις µε άλατα του νατρίου. Παρακάτω παρατίθενται οι δοµές µερικών από τους πιο γνωστούς καταλύτες των κατηγοριών αιθέρες στέµµατα και κρυπτάτες. διβενζο-18-κορώνιο-6 δικυκλοεξανο-18-κορώνιο-6 N N N N 18

20 [2,2,2]-κρύπτης πολυαιθέρας ανοιχτής αλυσίδας CH 3 CH 2 CH 2 CH 2 (CH 2 CH 2 ) 3 N (CH 2 CH 2 ) 3 CH 2 CH 2 CH 2 CH 3 N N (CH 2 CH 2 ) 3 CH 2 CH 2 CH 2 CH 3 πολύποδας 3..4 Κατάλυση με αμίίνες Είναι γνωστό για πολλά χρόνια πως οι αµίνες καταλύουν αντιδράσεις πυρηνόφιλης υποκατάστασης. Ο Jarousse παρουσίασε την αλκυλίωση του φαινυλοακετονιτριλίου µε το βενζυλοχλωρίδιο µε καταλύτη την τριαιθυλαµίνη. Ο Hennis βρήκε πως ο σχηµατισµός µίας τριτοταγούς αµίνης στην αντίδραση ανάµεσα στο βενζυλοχλωρίδιο και το οξικό κάλιο σχηµάτιζε in situ χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο και πως αυτό το υπόστρωµα δρούσε ως καταλύτης µεταφοράς φάσης. Ph-CH 2 -Cl + N(CH 2 CH 3 ) 3 Ph-CH 2 -N(CH 2 CH 3 ) + Cl - Q + Cl - Ph-CH 2 -Cl + CH 3 CK CH 3 CCH 2 Ph + KCl όπου Q + Cl - :Ph-CH 2 -N(CH 2 CH 3 ) 3 + Cl Φαίνεται λοιπόν πως οι περισσότερες διµοριακές αντιδράσεις που πραγµατοποιούνται µε καταλύτη κάποια αµίνη, είναι στην πραγµατικότητα παραδείγµατα κατάλυσης µεταφοράς φάσης στις οποίες το τεταρτοταγές άλας παράγεται in situ. 19

21 3..5 Η κιινητιική των διιαδιικασιιών μεταφοράς φάσης Μία αντίδραση που καταλύεται µε µεταφορά φάσης, συνήθως πραγµατοποιείται ανάµεσα σε ένα ενεργό πυρηνόφιλο και ένα οργανικό ευδιάλυτο υπόστρωµα. Γενικά, το φορτισµένο πυρηνόφιλο είναι ελάχιστα διαλυτό στην οργανική φάση απουσία του καταλύτη µεταφοράς φάσης. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζεται στην κινητική της αντίδρασης. Ας πάρουµε ως παράδειγµα την αντίδραση ανάµεσα στο βενζυλοχλωρίδιο και το οξικό κάλιο. Όταν η αντίδραση πραγµατοποιείται παρουσία διχλωροµεθάνιου ως συνδιαλύτη, δεν παρατηρείται σχηµατισµός προϊόντος. Μόλις προστεθεί ένας καταλύτης µεταφοράς φάσης όπως το χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο, πραγµατοποιείται αµέσως αντίδραση της οποίας η κινητική είναι ψευδο πρώτης τάξης, όπως φαίνεται και στο διάγραµµα. Ο περιοριστικός παράγοντας στην οργανική φάση είναι το πυρηνόφιλο και η συγκέντρωση του αντιστοιχεί στην ποσότητα του καταλύτη µεταφοράς φάσης που είναι παρόν. Έχει αποδειχθεί από πολλές πειραµατικές διαδικασίες πως η τυπική αντίδραση κατάλυσης µε µεταφορά φάσης γίνεται µέσα στην οργανική φάση και όχι στην υδατική φάση ή στη διεπιφάνεια. Το µίγµα αντίδρασης απαιτεί ανάδευση για αποτελεσµατική µεταφορά µάζας, αλλά πέρα από µία ελάχιστη ανάδευση που απαιτείται για να επιτευχθεί καλή επαφή ανάµεσα στις δύο φάσεις, φαίνεται πως η ταχύτητα της αντίδρασης είναι ανεξάρτητη από την ανάδευση. Παροµοίως και η ταχύτητα αντίδρασης είναι ανεξάρτητη από την επιφάνεια επαφής των δύο φάσεων, δηλαδή την διεπιφάνεια. Δεν υπάρχουν λεπτοµερείς αναφορές και µελέτες κινητικής που αφορούν σε διαδικασίες στερεάς υγρής µεταφοράς φάσης. Αυτό σηµαίνει πως δεν υπάρχει αντιδραστήριο διαλυµένο στην υδατική φάση, αλλά ένα στερεό αντιδραστήριο είναι διαλυµένο σε ένα οργανικό διάλυµα του υποστρώµατος. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, φαίνεται πως για την αντίδραση ενός βενζολοθειικού άλατος µε το 1-βρωµοαοκτάνιο, το δικυκλοεξανο-18-κορώνιο-6 είναι πολύ καλύτερος καταλύτης µεταφοράς φάσης υγρού υγρού από ότι το ιωδιούχο τετραβουτυλαµµώνιο ή το χλωριούχο βενζυλοτριαιθυλοαµµώνιο. Φαίνεται λοιπόν πως οι αιθέρες στέµµατα, οι ενώσεις εγκλωβισµού (κρυπτάτες) και οι διάφορες σχετικές τους ενώσεις είναι ικανοποιητικοί καταλύτες µεταφοράς φάσης για συστήµατα υγρού υγρού δύο φάσεων. Υπάρχουν ωστόσο πολύ λίγα παραδείγµατα 20

22 στην βιβλιογραφία για διαδικασίες κατάλυσης µεταφοράς φάσης στερεού υγρού από τεταρτοταγή άλατα, αντί για αιθέρες στέµµατα. Ωστόσο, τέτοιου είδους φαινόµενα είναι γνωστά, και φαίνεται πιθανό η έλλειψη τέτοιων παραδειγµάτων να οφείλεται σε έλλειψη προσπαθειών, παρά σε εγγενείς δυσκολίες. Ένα συµπέρασµα που ίσως προκύψει είναι ότι σε άλλες περιπτώσεις αντιδράσεων είναι πιο κατάλληλα τα τεταρτοταγή άλατα και σε άλλες οι αιθέρες στέµµατα Ενεργοποίίηση του ανιιόντος Φαίνεται πως το σηµαντικό πλεονέκτηµα της µεθόδου µεταφοράς φάσης είναι ότι καταφέρνει να φέρει αδιάλυτα άλατα σε διαλύµατα που περιέχουν ενεργά υποστρώµατα και έτσι να επιτευχθεί αντίδραση. Αυτό είναι σίγουρα ένα από τα πολύ σηµαντικά πλεονεκτήµατα της µεθόδου, αλλά υπάρχει και ένα επιπρόσθετο χαρακτηριστικό που είναι πολύ σηµαντικό και δεν πρέπει να µην αναφερθεί. Αυτό είναι, όπως αναφέρθηκε, η αυξανόµενη ενεργότητα των ανιόντων στα µη πολικά διαλύµατα. Στα περισσότερα µέσα, τα ανόργανα κατιόντα διαλύονται µε αλληλεπιδράσεις ιόντος διπόλου. Για παράδειγµα, το κατιόν του νατρίου σε ένα υδατικό διάλυµα είναι περικυκλωµένο από περίπου 8 µόρια νερού όπως φαίνεται παρακάτω. H H 2 H 2 H 2 Na + H 2 H 2 H H H Cl - H H H H 2 H Το έλλειµµα ηλεκτρονίων του κατιόντος εξισορροπείται µε τη συναρµογή του ζεύγους ηλεκτρονίων του οξυγόνου στο µόριο του νερού. Τα ανιόντα που έχουν πλεόνασµα ηλεκτρονίων συνήθως διαλύονται σε υδατικά διαλύµατα δηµιουργώντας δεσµούς υδρογόνου µε τα υδροξύλια των µορίων νερού. Προφανώς, τέτοιου είδους µηχανισµοί επιδιαλύτωσης δεν είναι δυνατόν να γίνουν σε µη υδατικά διαλύµατα. Επειδή οι µηχανισµοί επιδιαλύτωσης και οι δυνάµεις είναι τελείως διαφορετικές σε µη πολικά διαλύµατα, οι ενεργότητες των διαφόρων ανιόντων διαφέρουν από διάλυµα 21

23 σε διάλυµα. Είναι σηµαντικό να αναφερθεί πως οι ταχύτητες των αντιδράσεων πυρηνόφιλης υποκατάστασης όλων σχεδόν των πυρηνόφιλων έχουν παρόµοιες τιµές όταν χρησιµοποιούνται καταλύτες µεταφοράς φάσης, κάτι που δε συµβαίνει όταν χρησιµοποιούνται πιο πολικοί διαλύτες. Τα εφυδατωµένα ιόντα είναι δυνατόν να έχουν δύο διάφορες από θερµοδυναµικής απόψεως στιβάδες επιδιαλυτώσεως. Οι δύο αυτές στιβάδες ονοµάζονται αντίστοιχα στιβάδα µορφής Α και στιβάδα µορφής Β ή απλώς στιβάδα Α και στιβάδα Β. Έχει βρεθεί πως άλλα ιόντα έχουν µόνο στιβάδα Α, άλλα µόνο στιβάδα Β και άλλα ιόντα έχουν και Α και Β στιβάδες εφυδατώσεως. Από τα πιο συνηθισµένα ιόντα, τα Li +, Na +, F - και Cl - έχουν µόνο στιβάδα Α. Τα Rb +, Cs +, Br - και I - έχουν µόνο Β στιβάδα. Τα Mg +, Ca +, Sr + και Ba + έχουν και Α και Β στιβάδες εφυδατώσεως. Η στιβάδα Α δεν είναι «διαπερατή» από τα µόρια του διαλύτη, διότι τα µόρια του Η 2 Ο που βρίσκονται σ αυτή συγκρατούνται πολύ ισχυρά από τα ιόντα. Χρειάζεται ένα πολύ µεγάλο ποσό ενέργειας για να αποµακρυνθούν αυτά τα µόρια του νερού από το ανιόν, ώστε να συµµετάσχει σε µία αντίδραση πυρηνόφιλης υποκατάστασης. Κατά µία πρώτη προσέγγιση, όσο λιγότερα είναι τα µόρια του νερού που έχουν προσαρµοστεί µε το ανιόν (όπως αναµένεται σε µη υδατικό περιβάλλον), τόσο πιο γρήγορα θα αντιδράσει το ανιόν µε το ηλεκτρόφιλο υπόστρωµα. Επίσης, η δραστικότητα του ανιόντος (απουσία άλλου διαλύτη) συσχετίζεται µε την απόσταση ανάµεσα σε αυτό και στο κατιόν του. Η ενέργεια (Ε) που απαιτείται για να διαχωριστούν τα δύο φορτία (q 1 και q 2 ) δίνεται από τη σχέση: E= q q D r όπου D η διηλεκτρική σταθερά του µέσου και r η απόσταση ανάµεσα στα δύο φορτία Ένα ανιόν όπως το χλωριούχο Cl - µπορεί να προσεγγίσει το θετικό φορτίο στο κατιόν του τετραµεθυλαµµωνίου πιο πολύ και πιο εύκολα από ότι στο κατιόν του τετραβουτυλαµµωνίου. Το χλωριούχο Cl - που συναρµόζεται µε το κατιόν του τετραβουτυλαµµωνίου θα είναι έτσι πιο δραστικό πυρηνόφιλο από ότι αν συναρµοζόταν µε το κατιόν του τετραµεθυλαµµωνίου. 22

24 N Cl - N Cl - Οι δύο παράγοντες λοιπόν που συντελούν στην αύξηση της ταχύτητας αντίδρασης σε συστήµατα µεταφοράς φάσης, είναι ο διαχωρισµός του ανιόντος και η απουσία της υδατικής φάσης. Στα συστήµατα µεταφοράς φάσης υγρού υγρού, κάποια µόρια νερού έχουν βρεθεί να συνοδεύουν τα ιόντα. Για τα συστήµατα µεταφοράς φάσης στερεού υγρού, δεν έχουν αναφερθεί τέτοια δεδοµένα. Ο Freedmann βρήκε πως ένα µικρό ποσό νερού βοηθά στη διαλυτοποίηση του υπερµαγγανικού καλίου στο βενζόλιο. Η προσθήκη νερού επιβραδύνει ένα µεγάλο αριθµό αντιδράσεων µεταφοράς φάσης και σε µία τουλάχιστον περίπτωση, η παρουσία νερού δεν επιφέρει κάποια σηµαντική µεταβολή Διιαλυτότητα του ιιόντος Ίσως να είναι προφανές πως τα περισσότερο λιπόφιλα τεταρτοταγή αµµωνιακά κατιόντα είναι πιο διαλυτά σε οργανικό διαλύτη και πιο χρήσιµα ως καταλύτες µεταφοράς φάσης από τα λιγότερο λιπόφιλα τεταρτοταγή αµµωνιακά κατιόντα. Τα ανιόντα των οποίων το φορτίο δεν είναι εντοπισµένο σε ένα µόνο άτοµο (τα πιο µαλακά κατά τη θεωρία των σκληρών και µαλακών οξέων κατά Pearson) είναι πιο διαλυτά σε µη πολικά µέσα, από εκείνα που είναι σκληρά. Η σταθερά διαχωρισµού για τα τετραβουτυλαµµωνιακά ιόντα ανάµεσα στο διχλωροµεθάνιο και το νερό µειώνεται βάση της παρακάτω σειράς: 23

25 2 N N 2 >> Cl 4 - > I - >> N 3 - > Br - > Cl - > CH 3 C - N 2 Πρόσφατες έρευνες έδειξαν πως η διαλυτότητα του υδροξυλίου είναι χαµηλή στα πιο πολλά µη πολικά µέσα και ο Makosza πρότεινε πως οι αντιδράσεις που αναφέρονται ως καταλύσεις µεταφοράς φάσης (PTC, phase transfer catalysis), θα έπρεπε να αναφέρονται ως καταλύσεις δύο φάσεων (CTP, catalysis two phase). Η σηµαντική διαφορά προκύπτει από τη µείωση της διαλυτότητας του ιόντος υδροξυλίου στην οργανική φάση. Ο Makosza πρότεινε ότι οι αντιδράσεις στις οποίες εµπλέκεται υδροξύλιο πιθανότατα συµβαίνουν στη διεπιφάνεια παρά µέσα στην οργανική φάση. Ένα τέτοιο παράδειγµα είναι η αλκυλίωση του φαιλυλοακετονιτριλίου. Αντί να σχηµατίζεται το Q + H - το οποίο διαχέεται στην οργανική φάση και εκεί αποπρωτονιώνει το φαιλυλοακετονιτρίλιο, φαίνεται πιο πιθανό το νιτρίλιο να αποπρωτονιώνεται στην διεπιφάνεια, το ιόν να ενώνεται µε το Q + και το τεταρτοταγές αµµωνιακό κατιόν που ενώνεται µε το καρβανιόν, να διαλύεται στην οργανική φάση, όπου συµβαίνουν οι περαιτέρω αντιδράσεις. Τα αποτελέσµατα των Makosza και Dehmlow δείχνουν πως αυτή η υπόθεση για την κατάλυση δύο φάσεων θα µπορούσε να είναι αυτό που συµβαίνει στην πραγµατικότητα. Αυτό το τεταρτοταγές κατιόν το οποίο είναι παρόν στην οργανική φάση θα ενωθεί και έτσι θα διαλυτοποιηθεί µε το «µαλακότερο» ανιόν που είναι διαθέσιµο. Όπως φάνηκε από τα προηγούµενα το καρβανιόν που παράγεται από την αποπρωτονίωση είναι πολύ πιο µαλακό ανιόν από το υδροξύλιο και είναι αυτό το ζεύγος ιόντων που είναι διαλυµένο στην οργανική φάση. Φαίνεται λοιπόν πως όλες οι αντιδράσεις µεταξύ κάποιου ανιόντος και κατιόντος είναι εφικτές µε κατάλυση µεταφοράς φάσης εφόσον το ανιόν είναι διαθέσιµο στην οργανική φάση. Εάν κάποιος προσπαθήσει να αντικαταστήσει το ιόν ιωδίου µε ιόν χλωρίου, µία διαδικασία που συχνά αναφέρεται ως δηλητηρίαση του καταλύτη, θα αντιµετώπιζε πολλές δυσκολίες. Μόλις το ιόν ιωδίου αντικατασταθεί από το ιόν χλωρίου στο υπόστρωµα, το τεταρτοταγές άλας θα ενωθεί µε το «µαλακό» ιόν ιωδίου παρά µε το «σκληρό» ιόν χλωρίου. Το µόνο διαθέσιµο πυρηνόφιλο στην οργανική 24

26 φάση θα είναι το ιόν ιωδίου και θα συµβεί µία αντίδραση αντικατάστασης του ιόντος ιωδίου, χωρίς να σχηµατιστεί το επιθυµητό προϊόν. Υπάρχει ένας µεγάλος αριθµός τέτοιων παραδειγµάτων διαθέσιµος στη βιβλιογραφία και η κατανόηση του προβλήµατος αυτού θα διευκολύνει τη σωστή επιλογή του πυρηνόφιλου και της αποχωρούσας οµάδας σε αντιδράσεις µεταφοράς φάσης Διιαλύτες Στην κατάλυση µεταφοράς φάσης υγρού υγρού, µία από τις δύο φάσεις είναι στις περισσότερες περιπτώσεις το νερό. Ο οργανικός διαλύτης µπορεί να είναι το ίδιο το ηλεκτρονιόφιλο ή κάποιος υδρογονάνθρακας, αλκυλαλοχλωρίδιο ή τέλος χλωριωµένες αρωµατικές ενώσεις. Ο πιο κοινός διαλύτης για συστήµατα µεταφοράς φάσης στερεού υγρού, είναι το ακετονιτρίλιο, παρόλο που έχουν χρησιµοποιηθεί σχεδόν όλοι. Η επιλογή του διαλύτη εξαρτάται από την αντίδραση, το ανιόν που χρησιµοποιείται, την επιθυµητή θερµοκρασία. Ο οξικός αιθυλεστέρας έχει χρησιµοποιηθεί ως διαλύτης σε αντιδράσεις µε υποχλωριώδες ανιόν, καθώς µε το συγκεκριµένο διαλύτη επιτεύχθηκαν οι καλύτερες αποδόσεις. To διµεθυλοσουλφοξείδιο (DMS) έχει χρησιµοποιηθεί ως διαλύτης σε αντιδράσεις µε υπεροξείδια, παρόλο που δεν είναι αδρανής ένωση. 25

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα.

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα. 3.1 Οξέα Βάσεις Ιοντικά υδατικά διαλύματα Τι είναι διάλυμα; Διάλυμα είναι κάθε ομογενές μίγμα που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων καθαρών ουσιών. Στα διαλύματα, μία από τις ουσίες θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλυση Μεταφοράς φάσεως. Ένα πολύτιµο εργαλείο της Πράσινης Χηµείας Α. Ι. Μαρούλης, Κ Χατζηαντωνίου,. Πανούσης & Κ. Γ. Κεραµιδάς

Κατάλυση Μεταφοράς φάσεως. Ένα πολύτιµο εργαλείο της Πράσινης Χηµείας Α. Ι. Μαρούλης, Κ Χατζηαντωνίου,. Πανούσης & Κ. Γ. Κεραµιδάς Κατάλυση Μεταφοράς φάσεως. Ένα πολύτιµο εργαλείο της Πράσινης Χηµείας Α. Ι. Μαρούλης, Κ Χατζηαντωνίου,. Πανούσης & Κ. Γ. Κεραµιδάς Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκη, Τµήµα Χηµείας, Θεσσαλονίκη 54124

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Ε. Σαματίδου, Α. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Χ. Γεωργολιός Αριστοτέλειο Παν. Θεσ/νίκης, Τμήμα Χημείας, 54006 Θεσ/νίκη, Τηλ.: 2310-997884. e-mail: apm@chem.auth.gr,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής 5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής Τι ονομάζεται οξείδωση και τι αναγωγή; Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξειδώσεως ατόμου ή ιόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χηµικός ιδάκτωρ Παν. Πατρών Παρα γοντες που επηρεα ζουν την ταχυ τητα αντι δρασης. Καταλυ τες Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η Πως επηρεάζει η συγκέντρωση την Πως επηρεάζει η πίεση την Πως επηρεάζει η

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Θεσσαλονίκη 2015 ΑΛΚΥΝΙΑ: C ν H 2ν-2 Ο τριπλός δεσμός άνθρακα άνθρακα Τριπλός δεσμός αλκυνίου ΑΛΚΥΝΙΑ Μόρια πρότυπα για «μοριακούς διακόπτες» Μικροσκοπία σάρωσης σήραγγας (Scanning

Διαβάστε περισσότερα

Αέριο χλώριο και υποχλωριώδη άλατα ιοξείδιο του χλωρίου Υπεροξείδιο του υδρογόνου Υπερµαγγανικό κάλιο Οξυγόνο

Αέριο χλώριο και υποχλωριώδη άλατα ιοξείδιο του χλωρίου Υπεροξείδιο του υδρογόνου Υπερµαγγανικό κάλιο Οξυγόνο ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: ΟΞΕΙ ΩΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ ΣΕ Υ ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΜΕ ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΕΡΗΧΟΙ ΩΣ ΠΡΑΣΙΝΟ ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ. Α.Ι. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου, Σ.Ι. Παταρούδη,

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων 1. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Γενικά, εξετάζουμε το είδος της αντίδρασης και τον τρόπο που αυτές συντελούνται Γενικοί τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) Ονοματεπώνυμο Φοιτητή: Αριθμός Μητρώου: ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Διαβάστε με προσοχή το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 Μάθηµα: ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: Πέµπτη, 8 Ιουνίου 2006 7:30-10:30 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 11. 1 o ιαµοριακές δυνάµεις Καταστάσεις της ύλης Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Ενδοµοριακές δυνάµεις: Ονοµάζονται οι δυνάµεις που συγκρατούν τα άτο- µα στα µόρια των στοιχείων ή των ενώσεων. Στις ετεροπολικές

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική ηλεκτροσύνθεση: Ηλεκτροχημική παραγωγή αδιπονιτριλίου

Οργανική ηλεκτροσύνθεση: Ηλεκτροχημική παραγωγή αδιπονιτριλίου Οργανική ηλεκτροσύνθεση: Ηλεκτροχημική παραγωγή αδιπονιτριλίου Δημήτριος Τσιπλακίδης Σύγκριση ηλεκτροχημικών αντιδράσεων και χημικών οξειδώσεων αναγωγών Ενεργοποίηση θερμικής φύσης Συγκρούσεις αντιδρώντων

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας Απόστολος Μαρούλης, Κωνσταντίνα Χατζηαντωνίου Μαρούλη και µεταπτυχιακοί φοιτητές του ιχηνετ ( ιαπανεπιστηµιακό ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών της ιδακτικής της

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou.

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou. ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΕΝΔΕΙΚΝΥΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ Επιμέλεια Λύσεων : Έλενα Ανδρέου Χημικός, με πτυχίο Χημείας της Σχολής Θετικών Επιστημών Πανεπιστημίου Κύπρου, μεταπτυχιακό τίτλο ΜRes in

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 Χ Η Μ Ε Ι Α Θ Ε Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η Σ Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ 2 9. 0 5. 2 0 1 ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες.

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ - Μάθημα «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 9.00-12.00 (Ι3 - Θεωρία) ΠΕΜΠΤΗ 10.00 12.00 (I3-Θεωρία) ή (Εργαστήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ 2.1. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις παρακάτω ερωτήσεις (1-27) να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ο ατοµικός αριθµός εκφράζει:

Διαβάστε περισσότερα

Για τους διαγωνιζόµενους Αγαπητοί µαθητές και µαθήτριες, κατ αρχήν σας συγχαίρουµε για την εξαιρετική επίδοσή σας στην α φάση του 17 ου Πανελλήνιου Μαθητικού ιαγωνισµού Χηµείας, βάσει των αποτελεσµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΘΕΩΡΙΑ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΘΕΩΡΙΑ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΘΕΩΡΙΑ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Πολυχρόνης Σ. Καραγκιοζίδης. Σχολικός Σύµβουλος. Ακροπόλεως 49, 54634, Θεσσαλονίκη, τηλέφωνα: 2310205997 6944935177 E-mail: info@polkarag.gr ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών. ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δεσμός υδρογόνου Κεφάλαιο 1ο 3 Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4 Δεσμο ς η γε φυρα υδρογο νου Παναγιώτης Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο

4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο 4009 Σύνθεση του αδιπικού οξέος από κυκλοεξένιο C 6 H 10 (82.2) + 4 H H 2 2 H + 4 H 2 (34.0) + sodium tungstate dihydrate + Aliquat 336. Na 2 W 4 2 H 2 (329.9) C 6 H 10 4 C 25 H 54 ClN (404.2) (146.1)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του συνεξεταζόμενου γνωστικού αντικειμένου Χημείας ΠΕ 04 που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

Τέτοιες ιδιότητες είναι η μεγάλη θερμοχωρητικότητα, το υψηλό σημείο ζέσεως, η υψηλή διηλεκτρική σταθερά, η υψηλή επιφανειακή τάση και η θερμότητα

Τέτοιες ιδιότητες είναι η μεγάλη θερμοχωρητικότητα, το υψηλό σημείο ζέσεως, η υψηλή διηλεκτρική σταθερά, η υψηλή επιφανειακή τάση και η θερμότητα ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Νερό Η παρουσία του νερού στα τρόφιμα και η μορφή με την οποία βρίσκεται σε αυτά επηρεάζουν τις ιδιότητές τους όπως και την ικανότητα συντήρησής τους. Το μόριο του νερού αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε.

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε. Οι βάσεις 65 1. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται διάφορα διαλύματα ή γαλακτώματα και οι αντίστοιχες τιμές ph. Να τα διατάξετε από το περισσότερο όξινο προς το πλέον βασικό. Διάλυμα / γαλάκτωμα ph 1. διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 16/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΔΕΚΑ (10) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

The fresher company. Andreas Thiel

The fresher company. Andreas Thiel 1 Επαγγελµατική φροντίδα ιµατισµού, φιλική προς το περιβάλλον Σεµινάριο για τα πλυντήρια του 2 Επαγγελµατική φροντίδα ιµατισµού, φιλική προς το περιβάλλον Σεµινάριο για τα πλυντήρια Μέρος 1ο: Σεµινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ Χ. Πολατίδης, Γ. Κυριάκου Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο, 54124 Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή µελετήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

Μεσομερείς Δομές ή Δομές Συντονισμού

Μεσομερείς Δομές ή Δομές Συντονισμού Μεσομερείς Δομές ή Δομές Συντονισμού Σε περίπτωση ενώσεων που περιέχουν πολλαπλούς δεσμούς όπως το αιθυλένιο (αιθένιο), ο διπλός δεσμός δημιουργείται με συνεισφορά ενός ηλεκτρονίου από κάθε άτομο άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α.1 γ. Α.2 β. Α.3 β. Α.4 γ. A.5 α) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 13. β) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 122. ΘΕΜΑ Β B.1 α.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ A ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

4. Χημεία Υδατικών Διαλυμάτων

4. Χημεία Υδατικών Διαλυμάτων . Χημεία Υδατικών Διαλυμάτων Ένας πολύ μεγάλος αριθμός χημικών αντιδράσεων λαμβάνει χώρα εντός υδατικών διαλυμάτων. Αυτό θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι είναι λογικό, αναλογιζόμενος ότι το νερό είναι

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας 3ωρης διάρκειας

Επαναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας 3ωρης διάρκειας παναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας ωρης διάρκειας 1 ΘΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α.1. έως Α.. να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α.1.

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα